Đau thắt ngực không ổn định là một dạng hội chứng vành cấp, trong đó thiếu máu cơ tim xuất hiện mới, tăng dần hoặc xảy ra khi nghỉ nhưng chưa có bằng chứng hoại tử cơ tim trên troponin. Tình trạng này không thể phân biệt chắc chắn với nhồi máu cơ tim tại nhà và cần được đánh giá khẩn tại bệnh viện. Điều trị nhằm ngăn huyết khối tiến triển, giảm thiếu máu và xác định người cần chụp, can thiệp mạch vành.
Đau thắt ngực không ổn định là bệnh gì?
Đau thắt ngực không ổn định là thiếu máu cơ tim xảy ra khi nghỉ hoặc khi gắng sức rất nhẹ nhưng chưa gây tổn thương tế bào cơ tim cấp có thể phát hiện bằng troponin. Bệnh thuộc phổ hội chứng vành cấp không ST chênh lên. Khác biệt chính với nhồi máu cơ tim không ST chênh lên là nhồi máu có sự tăng hoặc giảm troponin vượt ngưỡng chẩn đoán trong bối cảnh thiếu máu cơ tim. Khác với đau thắt ngực ổn định, kiểu cơn không còn dự đoán được, có thể mới khởi phát, kéo dài hoặc xuất hiện với mức hoạt động nhẹ hơn trước.

| Tên bệnh | Đau thắt ngực không ổn định |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Unstable angina |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Cơn đau thắt ngực không ổn định; đau thắt ngực tiến triển; đau thắt ngực crescendo; hội chứng tiền nhồi máu; unstable angina pectoris |
| Mã ICD-10 | I20.0 – Đau thắt ngực không ổn định; bao gồm đau thắt ngực mới khởi phát khi gắng sức, đau thắt ngực tăng dần và hội chứng tiền nhồi máu. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng vành cấp không ST chênh lên; thuộc nhóm bệnh tim thiếu máu cục bộ cấp và chuyên khoa tim mạch–cấp cứu. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch vành là vị trí tổn thương chính; cơ tim bị thiếu máu cấp nhưng chưa có bằng chứng hoại tử tế bào cơ tim. Tim có thể bị rối loạn nhịp, suy chức năng hoặc tiến triển thành nhồi máu. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp tính, không lây và có nguy cơ chuyển thành nhồi máu cơ tim hoặc biến cố tim mạch nghiêm trọng. Đây là một cấp cứu y khoa cần được đánh giá tại bệnh viện. |
| Mức độ phổ biến | Ít được chẩn đoán hơn trước đây vì xét nghiệm troponin tim độ nhạy cao đã giúp phân loại nhiều trường hợp trước kia gọi là đau thắt ngực không ổn định thành nhồi máu cơ tim không ST chênh lên. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Đau thắt ngực không ổn định
Phần lớn trường hợp bắt đầu khi mảng xơ vữa trong động mạch vành nứt vỡ hoặc bị xói mòn. Tiểu cầu bám vào vùng tổn thương, được hoạt hóa và kết tập, đồng thời hệ đông máu tạo fibrin, hình thành huyết khối chưa gây tắc hoàn toàn hoặc tắc từng lúc. Dòng máu đến cơ tim giảm, đặc biệt khi có co mạch đi kèm, gây thiếu oxy nhưng chưa kéo dài hoặc nghiêm trọng đủ để tạo hoại tử phát hiện được. Huyết khối có thể tan, phát triển hoặc di chuyển, vì vậy tình trạng có thể dao động và đột ngột tiến triển thành nhồi máu cơ tim.
Đau thắt ngực không ổn định thuộc hội chứng vành cấp không ST chênh lên cùng với nhồi máu cơ tim không ST chênh lên. Các kiểu biểu hiện được công nhận gồm: đau thắt ngực khi nghỉ kéo dài, thường trên 20 phút; đau thắt ngực nặng mới xuất hiện; đau thắt ngực tăng dần về tần suất, thời gian, cường độ hoặc xuất hiện với ngưỡng gắng sức thấp hơn; và đau thắt ngực sớm sau nhồi máu. Thực hành hiện đại ưu tiên phân tầng nguy cơ thiếu máu và chảy máu bằng dữ liệu lâm sàng, điện tâm đồ, troponin cùng thang điểm như GRACE hơn là dựa riêng vào tên phân nhóm.
Đau thắt ngực không ổn định hiện chiếm tỷ lệ nhỏ hơn trong hội chứng vành cấp so với thời kỳ dùng xét nghiệm men tim thông thường. Troponin tim độ nhạy cao phát hiện được những tổn thương cơ tim rất nhỏ, khiến nhiều trường hợp được phân loại chính xác hơn thành nhồi máu cơ tim không ST chênh lên. Bệnh chủ yếu gặp ở người có xơ vữa động mạch vành, thường ở tuổi trung niên hoặc cao tuổi, nhưng có thể xảy ra ở người trẻ có hút thuốc, tăng cholesterol máu gia đình, đái tháo đường hoặc cơ chế mạch vành không do xơ vữa. Chưa có số liệu đại diện toàn quốc cập nhật cho riêng bệnh này tại Việt Nam.
Không áp dụng
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Đau thắt ngực không ổn định
Thường gặp nhất: mảng xơ vữa động mạch vành nứt hoặc xói mòn, tạo huyết khối làm giảm dòng máu nhưng chưa gây hoại tử cơ tim. Ít gặp hơn: co thắt động mạch vành, bóc tách động mạch vành tự phát, thuyên tắc mạch vành, viêm mạch hoặc bất thường mạch vành. Thiếu máu nặng, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp rất cao, thiếu oxy hoặc nhiễm trùng có thể gây mất cân bằng cung–cầu oxy và tạo triệu chứng tương tự, nhưng cần được phân biệt với hội chứng vành cấp do mảng xơ vữa.
Có thể thay đổi: hút thuốc, LDL-cholesterol cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn, thừa cân–béo phì, ít vận động, chế độ ăn không lành mạnh, không dùng đều thuốc phòng ngừa và sử dụng cocaine hoặc chất kích thích. Khó thay đổi: tuổi, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, tăng cholesterol máu gia đình, lipoprotein(a) cao và tiền sử bệnh động mạch vành. Nguy cơ cũng tăng ở người từng nhồi máu, đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành.
Nhóm nguy cơ gồm người đã biết mắc bệnh động mạch vành hoặc đau thắt ngực ổn định; người từng nhồi máu, đặt stent hay bắc cầu; người hút thuốc; người có tăng huyết áp, rối loạn lipid, đái tháo đường, bệnh thận hoặc béo phì; và người có tiền sử gia đình bệnh tim mạch sớm. Người cao tuổi, phụ nữ, người đái tháo đường và suy thận có thể biểu hiện không điển hình, như khó thở, mệt, buồn nôn hoặc lú lẫn mà không đau ngực rõ.
Triệu chứng và dấu hiệu của Đau thắt ngực không ổn định
Triệu chứng thường mới xuất hiện hoặc thay đổi rõ so với kiểu đau thắt ngực trước đây. Cơn có thể xảy ra lúc nghỉ, đánh thức người bệnh ban đêm, kéo dài hơn, xuất hiện thường xuyên hoặc xảy ra khi chỉ vận động rất nhẹ. Đau có thể giảm rồi tái phát và không phải lúc nào cũng đáp ứng như trước với nghỉ hoặc thuốc cắt cơn. Một số người chỉ khó thở, mệt, buồn nôn, vã mồ hôi hoặc choáng. Không thể phân biệt chắc chắn đau thắt ngực không ổn định với nhồi máu cơ tim tại nhà; cần điện tâm đồ và xét nghiệm troponin nối tiếp tại bệnh viện.
- Đau, tức, nặng hoặc bóp nghẹt giữa ngực: có thể xuất hiện khi nghỉ hoặc gắng sức rất nhẹ.
- Cơn đau mới hoặc tăng dần: kéo dài hơn, mạnh hơn hoặc thường xuyên hơn so với trước.
- Đau lan: có thể lan đến một hoặc hai cánh tay, vai, cổ, hàm, lưng hoặc vùng thượng vị.
- Khó thở: có thể đi cùng hoặc thay thế cảm giác đau ngực.
- Vã mồ hôi, buồn nôn hoặc choáng: làm tăng nghi ngờ hội chứng vành cấp.
- Giảm khả năng gắng sức đột ngột: hoạt động trước đây bình thường nay gây khó chịu ở ngực hoặc mệt.
- Đau hàm, lưng, vai hoặc cánh tay mà không đau ngực rõ.
- Cảm giác nóng rát, đầy bụng hoặc khó tiêu không giải thích được.
- Mệt đột ngột, yếu bất thường hoặc rối loạn giấc ngủ.
- Hồi hộp hoặc cảm giác gần ngất do thiếu máu cơ tim hay rối loạn nhịp.
- Lú lẫn hoặc suy giảm khả năng sinh hoạt đột ngột ở người cao tuổi.
Cần gọi cấp cứu ngay: khi đau ngực mới, đau lúc nghỉ, đau kéo dài, đau tăng dần hoặc khác kiểu thông thường. Cần đánh giá cấp cứu dù cơn đã hết: nếu cơn xảy ra trong vài giờ gần đây, tái diễn nhiều lần, kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng hoặc có tiền sử bệnh mạch vành. Không nên chờ lịch khám thông thường: khi người đang có đau thắt ngực ổn định nhận thấy cơn xuất hiện với mức vận động nhẹ hơn, cần dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn hoặc thuốc ít hiệu quả hơn trước.
Gọi 115 nếu có đau, tức, bóp nghẹt hoặc nóng rát vùng ngực kéo dài hơn vài phút, tái diễn liên tục, xảy ra lúc nghỉ hoặc khác rõ với cơn thường ngày; đau lan đến tay, vai, cổ, hàm, lưng hoặc thượng vị; khó thở; vã mồ hôi lạnh; buồn nôn hoặc nôn; da tái; tim đập bất thường; choáng, lú lẫn hoặc ngất. Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, gọi cấp cứu và bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu đã được hướng dẫn. Không tự lái xe, không chờ cơn tự hết và không dùng thuốc của người khác.
Chẩn đoán Đau thắt ngực không ổn định
Người nghi đau thắt ngực không ổn định cần được đánh giá như hội chứng vành cấp. Bác sĩ ghi điện tâm đồ 12 chuyển đạo sớm, xét nghiệm troponin tim độ nhạy cao theo thời điểm và lặp lại theo phác đồ, theo dõi triệu chứng cùng nhịp tim và đánh giá nguy cơ. Chẩn đoán chỉ được đặt ra sau khi chưa có bằng chứng nhồi máu cơ tim nhưng bệnh sử vẫn phù hợp với thiếu máu cơ tim cấp. Điện tâm đồ và troponin ban đầu bình thường không đủ loại trừ bệnh nếu cơn mới xảy ra hoặc nguy cơ lâm sàng cao.
Bác sĩ hỏi thời điểm khởi phát, thời gian kéo dài, vị trí lan, tác nhân, mức thay đổi so với cơn trước, thuốc đã dùng, tiền sử nhồi máu hoặc tái thông và nguy cơ chảy máu. Khám gồm huyết áp, mạch, nhịp thở, độ bão hòa oxy, tim phổi, dấu suy tim, tưới máu ngoại vi và các dấu hiệu của chẩn đoán nguy hiểm khác như bóc tách động mạch chủ hoặc thuyên tắc phổi. Khám có thể bình thường khi hết đau; điều này không loại trừ hội chứng vành cấp.
Troponin tim độ nhạy cao là xét nghiệm chính để phát hiện tổn thương cơ tim và phân biệt đau thắt ngực không ổn định với nhồi máu cơ tim không ST chênh lên. Xét nghiệm cần được thực hiện nối tiếp vì giá trị ban đầu có thể chưa tăng nếu người bệnh đến sớm. Các xét nghiệm khác thường gồm công thức máu, đường huyết hoặc HbA1c, creatinin, điện giải, lipid máu, chức năng gan và đông máu tùy điều trị. Troponin không tăng không tự động xác nhận đau thắt ngực không ổn định; bác sĩ phải kết hợp bệnh sử, điện tâm đồ và mức nguy cơ.
Siêu âm tim giúp đánh giá chức năng thất trái, rối loạn vận động thành tim, suy tim và bệnh van. Chụp động mạch vành xâm lấn được chỉ định sớm hoặc ngay khi người bệnh không ổn định, đau tái diễn, có biến đổi điện tâm đồ hoặc nguy cơ thiếu máu cao; phương pháp này cho phép can thiệp trong cùng thủ thuật. CT mạch vành có thể được cân nhắc ở một số người nguy cơ thấp hoặc trung gian khi chẩn đoán còn chưa rõ, nhưng không thay thế chụp mạch khẩn ở người nguy cơ cao. X-quang hoặc CT ngực được dùng khi cần tìm phù phổi, bóc tách động mạch chủ hoặc nguyên nhân khác.
Đau thắt ngực không ổn định được chẩn đoán khi có biểu hiện thiếu máu cơ tim cấp lúc nghỉ hoặc khi gắng sức tối thiểu nhưng không có bằng chứng tổn thương hay hoại tử cơ tim cấp. Biểu hiện có thể là đau lúc nghỉ kéo dài trên 20 phút, đau nặng mới khởi phát, đau tăng về tần suất–thời gian–cường độ hoặc xuất hiện với ngưỡng gắng sức thấp hơn. Troponin nối tiếp không cho thấy kiểu tăng hoặc giảm đáp ứng tiêu chuẩn nhồi máu. Điện tâm đồ có thể bình thường hoặc có ST chênh xuống, sóng T đảo hay thay đổi thoáng qua; ST chênh lên kéo dài gợi ý bệnh cảnh khác cần tái tưới máu khẩn.
Điều trị Đau thắt ngực không ổn định
Mục tiêu là ngăn huyết khối phát triển, giảm thiếu máu cơ tim, phòng nhồi máu và tử vong, đồng thời xác định người cần tái thông mạch. Người bệnh thường được theo dõi tại bệnh viện, dùng điều trị chống huyết khối và chống thiếu máu theo nguy cơ, sau đó phân tầng bằng biểu hiện lâm sàng, điện tâm đồ, troponin, chức năng thận và thang điểm như GRACE. Chụp mạch vành được thực hiện ngay khi tình trạng không ổn định và trong thời gian nằm viện ở người nguy cơ trung bình hoặc cao. Người nguy cơ thấp có thể được đánh giá chọn lọc sau khi đã loại trừ nhồi máu và các chẩn đoán nguy hiểm.
Điều trị có thể gồm aspirin và một thuốc ức chế P2Y12, thuốc chống đông trong giai đoạn cấp, nitrate để giảm thiếu máu, thuốc chẹn beta khi phù hợp và statin cường độ cao để ổn định mảng xơ vữa. Lựa chọn, thời điểm và thời gian dùng thuốc chống huyết khối phụ thuộc kế hoạch chụp mạch, can thiệp, tuổi, chức năng thận, nguy cơ thiếu máu và nguy cơ chảy máu. Oxy chỉ thường được dùng khi thiếu oxy máu hoặc có chỉ định khác. Không tự uống aspirin, thuốc chống đông hoặc nitrate; nitrate có thể gây tụt huyết áp nguy hiểm khi dùng cùng thuốc ức chế PDE5 điều trị rối loạn cương.
Can thiệp động mạch vành qua da được thực hiện khi chụp mạch phát hiện tổn thương phù hợp cần tái thông. Bác sĩ luồn catheter vào động mạch, nong đoạn hẹp và thường đặt stent để duy trì dòng máu. Chỉ định khẩn khi đau không kiểm soát, huyết động không ổn định, rối loạn nhịp nguy hiểm hoặc thiếu máu tiếp diễn; trường hợp nguy cơ trung bình hoặc cao thường được cân nhắc chiến lược xâm lấn trong thời gian nằm viện. Rủi ro gồm chảy máu, tổn thương mạch, phản ứng thuốc cản quang, tổn thương thận, huyết khối hoặc tái hẹp stent.
Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành được cân nhắc khi có bệnh thân chung, bệnh nhiều nhánh phức tạp, giải phẫu không phù hợp đặt stent hoặc lợi ích dài hạn dự kiến cao hơn can thiệp qua da. Quyết định thường dựa trên hội chẩn giữa bác sĩ tim mạch can thiệp, phẫu thuật tim và các chuyên khoa liên quan, đồng thời xét bệnh nền cùng nguy cơ chảy máu. Trước mổ cần điều chỉnh thuốc chống huyết khối để cân bằng nguy cơ thiếu máu và chảy máu. Phẫu thuật tái lập dòng máu nhưng không loại bỏ bệnh xơ vữa nền.
Trong giai đoạn cấp, người bệnh được nghỉ, theo dõi điện tâm đồ, huyết áp, oxy máu, triệu chứng và dấu hiệu suy tim. Đau, lo âu và bệnh kèm được xử trí nhưng không nên dùng thuốc an thần để che lấp diễn tiến. Sau ổn định, phục hồi chức năng tim, hỗ trợ bỏ thuốc lá, tư vấn dinh dưỡng, hoạt động thể lực và quản lý căng thẳng giúp giảm nguy cơ tái phát. Người bệnh cần được hướng dẫn rõ về thuốc chống huyết khối, dấu hiệu chảy máu và thời điểm gọi cấp cứu. Không dùng sản phẩm “thông mạch” thay cho điều trị.
Trong viện, bác sĩ theo dõi cơn đau, biến đổi điện tâm đồ, troponin nối tiếp, nhịp tim, huyết áp, chức năng thận, công thức máu và dấu hiệu chảy máu. Sau xuất viện, cần đánh giá triệu chứng, khả năng vận động, tuân thủ, tác dụng phụ, huyết áp, lipid, đường huyết và chức năng tim. Lipid máu thường được kiểm tra lại sau khi bắt đầu hoặc điều chỉnh điều trị hạ lipid. Đau ngực tái diễn lúc nghỉ, kéo dài, tăng dần hoặc khác kiểu phải được xem là một biến cố mới và cần gọi cấp cứu, không chờ lịch tái khám.
Giai đoạn đánh giá và điều trị cấp thường diễn ra trong nhiều giờ đến vài ngày tùy mức nguy cơ, kết quả troponin và nhu cầu chụp mạch hoặc tái thông. Thuốc chống đông thường dùng trong giai đoạn cấp theo chỉ định, còn thuốc kháng tiểu cầu và hạ lipid có thể cần duy trì nhiều tháng hoặc lâu dài. Thời gian dùng phối hợp hai thuốc kháng tiểu cầu được cá thể hóa theo nguy cơ thiếu máu, loại can thiệp và nguy cơ chảy máu. Kiểm soát bệnh động mạch vành và các yếu tố nguy cơ thường cần suốt đời.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng quan trọng nhất là nhồi máu cơ tim do huyết khối phát triển hoặc tắc hoàn toàn động mạch vành. Người bệnh cũng có thể gặp rối loạn nhịp thất, ngừng tim, suy tim cấp, phù phổi, sốc tim hoặc đột tử. Thiếu máu tái diễn có thể làm giảm chức năng cơ tim và buộc phải tái thông khẩn. Điều trị chống huyết khối làm tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa, chảy máu nội sọ hoặc chảy máu tại vị trí can thiệp; thuốc cản quang và thủ thuật có thể gây tổn thương thận hoặc biến chứng mạch máu.
Nguy cơ tử vong trước mắt thường thấp hơn nhồi máu cơ tim không ST chênh lên vì chưa có bằng chứng hoại tử cơ tim, nhưng bệnh vẫn có thể tiến triển nhanh thành nhồi máu hoặc tái phát thiếu máu. Tiên lượng phụ thuộc tuổi, biến đổi điện tâm đồ, cơn đau tái diễn, chức năng tim, bệnh thận, đái tháo đường, mức độ bệnh mạch vành và khả năng kiểm soát yếu tố nguy cơ. Phát hiện sớm, điều trị chống huyết khối phù hợp, tái thông đúng chỉ định và dự phòng thứ phát giúp giảm đáng kể nguy cơ biến cố.
Đau ngực có thể tái diễn trong thời gian nằm viện hoặc sau xuất viện do huyết khối tiếp tục hình thành, mảng xơ vữa khác mất ổn định, co thắt mạch, tái hẹp stent hoặc bệnh chưa được tái thông đầy đủ. Nguy cơ tăng khi tự ngừng thuốc kháng tiểu cầu hoặc statin, tiếp tục hút thuốc, dùng chất kích thích và kiểm soát kém huyết áp, lipid hoặc đái tháo đường. Mọi cơn đau mới lúc nghỉ hoặc khác với triệu chứng thông thường phải được đánh giá như hội chứng vành cấp mới, không tự xem là cơn tái phát lành tính.
Phòng bệnh: không hút thuốc, kiểm soát LDL-cholesterol, huyết áp, đường huyết, cân nặng và bệnh thận; ăn lành mạnh, vận động đều và tránh cocaine hoặc chất kích thích. Phòng tái phát: dùng đều statin, thuốc kháng tiểu cầu và các thuốc tim–thận được kê, tham gia phục hồi chức năng tim và tái khám đúng lịch. Không tự dừng thuốc trước nha khoa hoặc phẫu thuật mà chưa trao đổi với bác sĩ. Không có vaccine đặc hiệu phòng đau thắt ngực không ổn định, nhưng tiêm chủng thường quy giúp giảm nhiễm trùng có thể làm bệnh tim mất ổn định.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Đau thắt ngực không ổn định
Sau khi tình trạng cấp ổn định, ưu tiên rau, trái cây nguyên quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt, cá và nguồn đạm nạc; sử dụng chất béo không bão hòa thay mỡ động vật. Hạn chế thịt chế biến, đồ chiên, chất béo trans, chất béo bão hòa, đường bổ sung và thực phẩm nhiều muối. Người suy tim, đái tháo đường hoặc bệnh thận cần kế hoạch riêng. Trong lúc đang đau ngực hoặc chờ cấp cứu, không nên ăn uống nhiều vì có thể cần thủ thuật. Không có thực phẩm nào làm tan nhanh huyết khối hoặc thay thế thuốc cấp cứu.
Trong giai đoạn nghi bệnh, ngừng mọi hoạt động và không cố đi bộ hoặc tập để xem cơn có hết hay không. Sau khi được điều trị và bác sĩ xác nhận ổn định, hoạt động thể lực được tăng dần, ưu tiên thông qua chương trình phục hồi chức năng tim. Người bệnh cần tránh gắng sức nặng cho đến khi được đánh giá chức năng tim và khả năng vận động. Dừng tập và gọi cấp cứu nếu đau ngực, khó thở bất thường, vã mồ hôi, choáng hoặc ngất xuất hiện. Không tập xuyên qua triệu chứng dù thuốc cắt cơn có thể làm đau giảm tạm thời.
Đau thắt ngực không ổn định không phải tình trạng nên tự theo dõi ban đầu tại nhà. Khi có cơn nghi ngờ, dừng hoạt động, ngồi hoặc nằm ở tư thế an toàn và gọi 115. Người đã xuất viện nên ghi thời điểm đau, thời gian, vị trí lan, khó thở, thuốc đã dùng và đáp ứng; theo dõi huyết áp, mạch, đường huyết hoặc cân nặng theo hướng dẫn. Máy đo huyết áp, đồng hồ thông minh hoặc độ bão hòa oxy bình thường không loại trừ thiếu máu cơ tim. Không chờ số đo bất thường mới gọi cấp cứu.
- Không tự lái xe hoặc nhờ người không có hỗ trợ y tế chở đi khi đang có triệu chứng nặng.
- Không chờ cơn tự hết hoặc trì hoãn để thử thuốc dạ dày hay mẹo dân gian.
- Không tự uống aspirin, thuốc chống đông, nitrate hoặc thuốc tim của người khác.
- Không tự ngừng thuốc kháng tiểu cầu, đặc biệt sau đặt stent.
- Không dùng nitrate cùng thuốc ức chế PDE5 điều trị rối loạn cương khi chưa được xác nhận an toàn.
- Không hút thuốc, dùng cocaine, amphetamine hoặc tập thể dục khi đang đau ngực.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Đau thắt ngực không ổn định do xơ vữa rất hiếm ở trẻ em. Các nguyên nhân thiếu máu cơ tim cấp ở trẻ có thể gồm bất thường động mạch vành bẩm sinh, di chứng bệnh Kawasaki, viêm mạch, bệnh cơ tim, rối loạn đông máu hoặc sử dụng chất kích thích ở thanh thiếu niên. Đau ngực kèm ngất khi gắng sức, khó thở, da tái, tiền sử Kawasaki hoặc bất thường tim cần đánh giá cấp cứu nhi–tim mạch. Không tự cho trẻ dùng aspirin vì thuốc có chỉ định và nguy cơ riêng ở trẻ em.
Người cao tuổi có thể không đau ngực rõ mà biểu hiện bằng khó thở, mệt, lú lẫn, ngất, suy tim hoặc giảm khả năng sinh hoạt đột ngột. Bệnh thận, thiếu máu, suy giảm thể lực và đa thuốc làm tăng cả nguy cơ thiếu máu cơ tim lẫn chảy máu khi điều trị. Điểm nguy cơ, chức năng thận, cân nặng và khả năng tự chăm sóc phải được xét khi lựa chọn thuốc và chiến lược xâm lấn. Tuổi cao đơn thuần không phải lý do từ chối điều trị có lợi, nhưng cần cá thể hóa và phòng mê sảng, té ngã cùng biến chứng chảy máu.
Hội chứng vành cấp trong thai kỳ hiếm nhưng có thể đe dọa tính mạng; ngoài xơ vữa, bóc tách động mạch vành tự phát là nguyên nhân quan trọng trong thai kỳ và hậu sản. Đau ngực mới, khó thở, vã mồ hôi, choáng hoặc ngất cần gọi cấp cứu, không quy cho thay đổi thai nghén. Chẩn đoán và tái thông không nên trì hoãn khi mẹ có nguy cơ cao. Thuốc chống huyết khối, hạ lipid và chống thiếu máu phải được lựa chọn bởi đội tim mạch–sản khoa vì tính an toàn khác nhau theo tuổi thai và tình trạng mẹ–thai.
Đau thắt ngực không ổn định có thể xảy ra sau sinh, đặc biệt trong bối cảnh bóc tách động mạch vành tự phát. Đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, choáng hoặc ngất cần được cấp cứu ngay. Việc cho con bú không được phép làm trì hoãn chẩn đoán, chụp mạch hoặc tái thông cần thiết. Khả năng tiếp tục cho bú phụ thuộc thuốc kháng tiểu cầu, chống đông, statin và các thuốc tim được sử dụng; bác sĩ sẽ đánh giá lợi ích–nguy cơ cho mẹ và trẻ. Không tự ngừng thuốc thiết yếu hoặc bỏ sữa mẹ chỉ dựa vào thông tin chung.
Người nhiễm HIV, mắc bệnh tự miễn, ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có thể tăng nguy cơ xơ vữa, huyết khối, viêm mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid. Đau ngực còn có thể do nhiễm trùng, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim hoặc thuyên tắc phổi, nên cần đánh giá rộng. Tương tác giữa thuốc kháng virus, chống thải ghép, statin và thuốc chống huyết khối phải được kiểm tra. Không tự ngừng thuốc nền; ngưỡng gọi cấp cứu nên thấp khi có triệu chứng mới.
Đái tháo đường, bệnh thận mạn, tăng huyết áp, suy tim, thiếu máu, bệnh phổi và tiền sử đột quỵ làm thay đổi triệu chứng, nguy cơ và lựa chọn điều trị. Người đái tháo đường có thể chỉ khó thở hoặc mệt; người bệnh thận dễ tăng troponin nền, chảy máu và tổn thương do thuốc cản quang; người đang dùng thuốc chống đông cần chiến lược chống huyết khối riêng. Việc điều trị phải cân bằng nguy cơ thiếu máu với chảy máu, điều chỉnh thuốc theo chức năng thận và kiểm soát toàn bộ nguy cơ tim–thận–chuyển hóa.
Đau ngực không ổn định có thể xuất hiện sau phẫu thuật do huyết khối mạch vành, thiếu máu, thiếu oxy, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp hoặc việc tạm ngừng thuốc chống huyết khối. Triệu chứng có thể bị che lấp bởi thuốc giảm đau hoặc biểu hiện bằng khó thở, tụt huyết áp và rối loạn nhịp. Cần báo ngay cho nhân viên y tế, không tự xem là đau vết mổ. Điều trị phải phối hợp giữa tim mạch, gây mê và phẫu thuật để cân bằng nguy cơ nhồi máu, chảy máu và nhu cầu can thiệp.
Câu hỏi thường gặp về Đau thắt ngực không ổn định
Không hoàn toàn giống nhau, nhưng cả hai đều thuộc hội chứng vành cấp. Đau thắt ngực không ổn định gây thiếu máu cơ tim mà chưa có bằng chứng tổn thương hoặc hoại tử tế bào cơ tim trên xét nghiệm troponin nối tiếp. Nhồi máu cơ tim không ST chênh lên có triệu chứng tương tự nhưng troponin cho thấy tổn thương cơ tim cấp. Không thể phân biệt hai bệnh tại nhà hoặc chỉ bằng cảm giác đau. Vì đau thắt ngực không ổn định có thể tiến triển thành nhồi máu, người có cơn mới, đau lúc nghỉ hoặc tăng dần phải gọi 115.
Đau thắt ngực ổn định thường xuất hiện với mức gắng sức tương đối dự đoán được và giảm khi nghỉ hoặc dùng thuốc đã được kê. Thể không ổn định có kiểu cơn mới hoặc thay đổi: đau lúc nghỉ, kéo dài hơn, nghiêm trọng hơn, xảy ra thường xuyên hơn hoặc xuất hiện với hoạt động nhẹ hơn trước. Sự thay đổi này có thể phản ánh mảng xơ vữa mất ổn định và hình thành huyết khối. Người bệnh không nên tự chờ xem cơn có trở lại bình thường hay không; cần được đánh giá cấp cứu bằng điện tâm đồ và troponin.
Không. Troponin không tăng là một đặc điểm giúp phân biệt đau thắt ngực không ổn định với nhồi máu cơ tim, nhưng kết quả ban đầu có thể còn thấp nếu người bệnh đến quá sớm. Vì vậy, bác sĩ thường cần xét nghiệm nối tiếp và kết hợp với triệu chứng, điện tâm đồ cùng nguy cơ tim mạch. Troponin bình thường cũng không chứng minh cơn đau chắc chắn do động mạch vành; nhiều bệnh khác có thể gây đau ngực. Người có cơn đau mới, lúc nghỉ hoặc tăng dần vẫn phải được đánh giá tại bệnh viện dù xét nghiệm đầu tiên bình thường.
Không phải mọi trường hợp đều cần đặt stent. Bác sĩ đánh giá mức độ ổn định, điện tâm đồ, nguy cơ theo thang điểm, chức năng tim, bệnh nền và kết quả chụp động mạch vành. Can thiệp thường cần thiết khi có tổn thương phù hợp gây thiếu máu, đau tái diễn, tình trạng không ổn định hoặc nguy cơ cao. Người nguy cơ thấp có thể được điều trị nội khoa và đánh giá chọn lọc. Dù có đặt stent hay không, người bệnh vẫn cần thuốc chống huyết khối, hạ lipid và kiểm soát các yếu tố nguy cơ theo chỉ định.
Dừng hoạt động, ngồi hoặc nằm ở tư thế an toàn và gọi 115. Dùng thuốc cắt cơn chỉ khi thuốc đó đã được bác sĩ kê và có kế hoạch hướng dẫn rõ; không tự uống thuốc của người khác hoặc dùng thêm nhiều liều. Không tự lái xe, không chờ cơn tự hết và không trì hoãn để thử thuốc dạ dày hay mẹo dân gian. Ngay cả khi đau đã giảm, người bệnh vẫn cần đánh giá cấp cứu vì huyết khối có thể tồn tại và cơn có thể tái phát hoặc tiến triển thành nhồi máu cơ tim.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

