Đau thắt ngực ổn định là cảm giác đau, tức hoặc nặng ngực do cơ tim thiếu oxy thoáng qua, thường xuất hiện với mức gắng sức tương đối dự đoán được và giảm khi nghỉ hoặc dùng thuốc cắt cơn đã được kê. Bệnh thường liên quan xơ vữa động mạch vành nhưng cũng có thể do rối loạn vi mạch hoặc co thắt. Khi kiểu cơn thay đổi, xuất hiện lúc nghỉ hoặc kéo dài hơn, người bệnh cần được đánh giá như một tình trạng cấp cứu.
Đau thắt ngực ổn định là bệnh gì?
Đau thắt ngực ổn định là một hội chứng triệu chứng do thiếu máu cơ tim thoáng qua, thường có tác nhân khởi phát, tính chất và thời gian tương đối giống nhau giữa các cơn. Đây không phải tên gọi đồng nghĩa với mọi bệnh động mạch vành và cũng không phải nhồi máu cơ tim, vì đau thắt ngực không nhất thiết gây hoại tử cơ tim. Thuật ngữ hiện đại thường đặt tình trạng này trong phổ hội chứng vành mạn. Một số người có đau thắt ngực dù động mạch vành lớn không hẹp đáng kể, do rối loạn vi mạch hoặc co thắt mạch.

| Tên bệnh | Đau thắt ngực ổn định |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Stable angina |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Đau thắt ngực khi gắng sức; cơn đau thắt ngực ổn định; chronic stable angina; effort angina |
| Mã ICD-10 | I20.8 – Các thể đau thắt ngực khác; WHO ICD-10 bao gồm đau thắt ngực khi gắng sức và đau thắt ngực ổn định trong mã này. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng thiếu máu cơ tim mạn; thuộc nhóm hội chứng vành mạn và chuyên khoa tim mạch. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Cơ tim là cơ quan thiếu máu trực tiếp; động mạch vành lớn hoặc vi mạch vành thường là vị trí gây giảm dòng máu. Tình trạng kéo dài có thể ảnh hưởng chức năng tim. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng mạn tính, không lây, thường có kiểu khởi phát và mức gắng sức gây triệu chứng tương đối ổn định. “Ổn định” không có nghĩa là không nguy hiểm hoặc không thể chuyển thành hội chứng vành cấp. |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở người mắc bệnh động mạch vành mạn, đặc biệt khi có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Đau thắt ngực ổn định
Khi nghỉ, dòng máu qua động mạch vành có thể vẫn đáp ứng nhu cầu của cơ tim. Khi vận động, xúc động, lạnh hoặc sau bữa ăn lớn, nhịp tim, huyết áp và sức co bóp tăng, làm nhu cầu oxy của tim cao hơn. Động mạch bị hẹp do mảng xơ vữa không thể tăng dòng máu đủ mức, dẫn đến thiếu máu cơ tim và tạo cảm giác đau hoặc khó chịu. Ở bệnh vi mạch, các mạch nhỏ không giãn phù hợp; ở thể co thắt, mạch vành co lại tạm thời. Thiếu máu giảm khi nhu cầu hạ xuống hoặc dòng máu được cải thiện.
Mức độ hạn chế hoạt động thường được mô tả theo phân độ của Canadian Cardiovascular Society: độ I chỉ đau khi gắng sức mạnh; độ II hạn chế nhẹ hoạt động thông thường; độ III hạn chế rõ; độ IV đau với hoạt động rất nhẹ hoặc có thể lúc nghỉ. Theo cơ chế, đau thắt ngực mạn có thể liên quan bệnh động mạch vành tắc nghẽn, bệnh không tắc nghẽn, rối loạn vi mạch hoặc co thắt. Đau lúc nghỉ hoặc kiểu cơn thay đổi không còn phù hợp với khái niệm “ổn định” và cần đánh giá hội chứng vành cấp.
Đau thắt ngực ổn định là biểu hiện thường gặp của hội chứng vành mạn, nhưng tỷ lệ thay đổi theo tuổi, giới, tiêu chuẩn chẩn đoán và mức tiếp cận xét nghiệm. Bệnh gặp nhiều hơn ở người trung niên, cao tuổi và người có tăng huyết áp, rối loạn lipid, đái tháo đường, bệnh thận hoặc hút thuốc. Phụ nữ có triệu chứng thiếu máu cơ tim nhưng không hẹp động mạch vành lớn được nhận diện ngày càng nhiều. Chưa có số liệu đại diện toàn quốc cập nhật về riêng đau thắt ngực ổn định tại Việt Nam.
Không áp dụng
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Đau thắt ngực ổn định
Nguyên nhân phổ biến nhất là xơ vữa làm hẹp một hoặc nhiều động mạch vành. Các cơ chế khác gồm rối loạn chức năng vi mạch vành, co thắt động mạch vành, cầu cơ tim, bất thường mạch vành bẩm sinh hoặc di chứng bệnh mạch vành trước đó. Thiếu máu, cường giáp, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp không kiểm soát hoặc bệnh van tim có thể làm mất cân bằng cung–cầu oxy và thúc đẩy cơn đau. Không phải mọi đau ngực khi gắng sức đều do tim, nên cần loại trừ bệnh phổi, tiêu hóa, cơ xương và các nguyên nhân khác.
Có thể thay đổi: hút thuốc, LDL-cholesterol cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn, thừa cân, ít vận động, ăn nhiều chất béo bão hòa hoặc thực phẩm siêu chế biến, ngủ kém và sử dụng rượu có hại. Khó thay đổi: tuổi, tiền sử gia đình bệnh tim mạch sớm, tăng cholesterol máu gia đình, lipoprotein(a) cao và một số bệnh viêm mạn. Ở người đã có bệnh mạch vành, bỏ thuốc hoặc kiểm soát yếu tố nguy cơ kém làm cơn dễ tái phát và tăng nguy cơ biến cố.
Nhóm nguy cơ gồm người hút thuốc; người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid, bệnh thận mạn hoặc béo phì; người có tiền sử nhồi máu, đặt stent hoặc bắc cầu mạch vành; người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh tim mạch sớm; và người đã có xơ vữa ở động mạch não hoặc chi. Người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh và người có bệnh viêm mạn cũng cần được đánh giá nguy cơ tổng thể khi có triệu chứng gợi ý.
Triệu chứng và dấu hiệu của Đau thắt ngực ổn định
Cơn thường xuất hiện khi tim phải làm việc nhiều hơn và có kiểu tương đối lặp lại về tác nhân, cường độ và thời gian. Người bệnh có thể mô tả đau, tức, nặng, bóp nghẹt, nóng rát hoặc khó chịu chứ không nhất thiết là “đau”. Triệu chứng thường giảm sau vài phút nghỉ hoặc dùng thuốc cắt cơn đã được kê. Phụ nữ, người cao tuổi và người đái tháo đường có thể chủ yếu khó thở, mệt hoặc giảm khả năng gắng sức. Bất kỳ thay đổi rõ nào về kiểu cơn đều cần được xem là dấu hiệu cảnh báo.
- Tức, nặng hoặc bóp nghẹt giữa ngực: thường xảy ra khi đi nhanh, leo dốc hoặc mang vật nặng.
- Đau lan: có thể lan đến vai, một hoặc hai cánh tay, cổ, hàm, lưng hoặc thượng vị.
- Khó thở khi gắng sức: có thể xuất hiện cùng hoặc thay cho đau ngực.
- Giảm khả năng hoạt động: người bệnh phải đi chậm hoặc nghỉ sớm hơn trước.
- Mệt, buồn nôn hoặc vã mồ hôi nhẹ: có thể đi kèm cơn thiếu máu cơ tim.
- Cảm giác khó tiêu hoặc nóng rát vùng thượng vị khi gắng sức.
- Đau hàm, vai, lưng hoặc cánh tay mà không khó chịu ngực rõ.
- Choáng váng hoặc gần ngất, cần loại trừ rối loạn nhịp và bệnh van tim.
- Đau xuất hiện sau bữa ăn lớn hoặc khi tiếp xúc thời tiết lạnh.
- Khó chịu chủ yếu khi xúc động hoặc căng thẳng tâm lý.
Nên đặt lịch khám: khi đau hoặc nặng ngực lặp lại lúc vận động, xúc động, gặp lạnh hay sau ăn. Cần khám sớm: khi khả năng gắng sức giảm, cơn xuất hiện thường xuyên hơn hoặc người bệnh phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn. Cần đánh giá trong ngày hoặc cấp cứu: khi đau mới xuất hiện, xảy ra lúc nghỉ, kéo dài hơn thường lệ, mạnh hơn, khởi phát với hoạt động nhẹ hơn hoặc không giảm theo kế hoạch đã được bác sĩ hướng dẫn.
Gọi 115 nếu đau, tức hoặc đè nặng ngực kéo dài hơn vài phút, tái diễn liên tục, xuất hiện lúc nghỉ hoặc khác rõ với cơn thường ngày; đau lan đến tay, vai, cổ, hàm, lưng hoặc thượng vị; khó thở; vã mồ hôi lạnh; buồn nôn; da tái; tim đập bất thường; choáng hoặc ngất. Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, gọi cấp cứu và hồi sinh tim phổi nếu đã được hướng dẫn. Không tự lái xe, không chờ cơn tự hết và không dùng thuốc của người khác.
Chẩn đoán Đau thắt ngực ổn định
Chẩn đoán trước hết phải loại trừ hội chứng vành cấp. Bác sĩ đánh giá đặc điểm cơn, yếu tố nguy cơ, khám lâm sàng và điện tâm đồ, sau đó ước tính khả năng bệnh động mạch vành để lựa chọn xét nghiệm. CT động mạch vành thường hữu ích để xác định mảng và hẹp; các xét nghiệm hình ảnh gắng sức đánh giá thiếu máu cơ tim. Chụp mạch vành xâm lấn được cân nhắc khi nguy cơ cao, triệu chứng nặng hoặc dự kiến tái thông. Cơn giảm với nitrate không đủ để tự xác nhận chẩn đoán vì nhiều loại đau khác cũng có thể cải thiện.
Bác sĩ hỏi vị trí, tính chất, thời gian, mức gắng sức gây đau, yếu tố làm giảm, thay đổi gần đây, khó thở, ngất, hồi hộp và thuốc đang dùng. Khám thường gồm huyết áp, mạch, độ bão hòa oxy, tim phổi, dấu suy tim, bệnh van tim và mạch ngoại biên. Có thể tìm thiếu máu, bệnh tuyến giáp hoặc nguyên nhân không do tim. Khám và điện tâm đồ lúc nghỉ có thể hoàn toàn bình thường giữa các cơn, vì vậy kết quả bình thường không loại trừ đau thắt ngực ổn định.
Điện tâm đồ 12 chuyển đạo được thực hiện để tìm dấu thiếu máu, nhồi máu cũ hoặc rối loạn nhịp, nhưng không dùng đơn độc để loại trừ bệnh. Troponin tim được chỉ định khi triệu chứng mới, kéo dài hoặc nghi hội chứng vành cấp; đau thắt ngực ổn định không gây tăng troponin theo định nghĩa thông thường. Xét nghiệm nền có thể gồm công thức máu, đường huyết hoặc HbA1c, lipid máu, creatinin, điện giải và chức năng tuyến giáp khi có gợi ý. Lipoprotein(a) có thể được cân nhắc để đánh giá nguy cơ di truyền.
CT mạch vành cho biết mảng xơ vữa và mức độ hẹp ở người phù hợp. Siêu âm tim đánh giá chức năng thất trái, vận động thành tim và bệnh van. Siêu âm tim gắng sức, xạ hình tưới máu, PET hoặc MRI tim gắng sức giúp xác định thiếu máu và mức nguy cơ. Chụp mạch vành xâm lấn được dùng khi triệu chứng nặng, xét nghiệm nguy cơ cao, chẩn đoán chưa rõ hoặc dự kiến can thiệp; đo chức năng dòng máu có thể xác định ý nghĩa của chỗ hẹp. Người đau thắt ngực không tắc nghẽn đôi khi cần thăm dò vi mạch hoặc co thắt chuyên biệt.
Không có một tiêu chuẩn đơn lẻ cho mọi trường hợp. Kiểu đau gợi ý gồm khó chịu vùng ngực có tính chất phù hợp, xuất hiện khi gắng sức hoặc xúc động và giảm trong vài phút khi nghỉ hoặc dùng thuốc cắt cơn được kê; đủ ba đặc điểm từng được gọi là đau thắt ngực điển hình, nhưng chỉ có giá trị định hướng. Chẩn đoán cần bằng chứng bệnh mạch vành hoặc thiếu máu cơ tim phù hợp và một kiểu triệu chứng không thay đổi nhanh. Đau lúc nghỉ, tăng tần suất, kéo dài hơn hoặc xuất hiện với gắng sức nhẹ hơn phải được đánh giá như hội chứng vành cấp.
Điều trị Đau thắt ngực ổn định
Mục tiêu là giảm cơn đau, nâng khả năng vận động, phòng nhồi máu và tử vong, đồng thời kiểm soát bệnh mạch vành nền. Điều trị gồm giáo dục cách nhận biết cơn bất ổn, bỏ thuốc lá, ăn uống và vận động phù hợp, hạ lipid, kiểm soát huyết áp–đường huyết, thuốc chống đau thắt ngực và thuốc phòng biến cố khi có chỉ định. Tái thông bằng can thiệp hoặc phẫu thuật được cân nhắc khi triệu chứng còn ảnh hưởng dù điều trị tối ưu hoặc có giải phẫu và mức thiếu máu nguy cơ cao. Điều trị cần cá thể hóa theo nhịp tim, huyết áp, chức năng tim và bệnh kèm.
Thuốc nitrate tác dụng ngắn có thể được kê để cắt cơn hoặc dùng trước hoạt động thường gây đau; người bệnh cần được hướng dẫn cụ thể khi nào gọi cấp cứu. Thuốc chẹn beta hoặc chẹn kênh canxi thường là lựa chọn đầu tay kiểm soát triệu chứng. Nitrate tác dụng kéo dài, ranolazine, ivabradine hoặc nicorandil có thể được cân nhắc tùy nhịp tim, huyết áp, chống chỉ định và khả năng tiếp cận. Statin và thuốc kháng tiểu cầu được dùng để phòng biến cố theo chẩn đoán và nguy cơ chảy máu. Không phối hợp nitrate với thuốc ức chế PDE5 điều trị rối loạn cương vì có thể gây tụt huyết áp nguy hiểm.
Can thiệp động mạch vành qua da dùng bóng nong và thường đặt stent để cải thiện dòng máu qua chỗ hẹp. Trong đau thắt ngực ổn định, mục đích thường là giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng sống khi điều trị nội khoa chưa đủ; một số tổn thương nguy cơ cao có thể có lợi ích tiên lượng. Quyết định dựa trên triệu chứng, mức thiếu máu, giải phẫu, chức năng tim và nguy cơ thủ thuật. Rủi ro gồm chảy máu, tổn thương mạch, phản ứng thuốc cản quang, tổn thương thận, tái hẹp hoặc huyết khối stent. Sau đặt stent phải dùng thuốc chống huyết khối đúng hướng dẫn.
Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành tạo đường dẫn máu vượt qua đoạn mạch hẹp. Phương pháp được cân nhắc ở bệnh thân chung, bệnh nhiều nhánh phức tạp, một số người đái tháo đường, chức năng tim giảm hoặc khi giải phẫu không phù hợp với can thiệp qua da. Hội chẩn tim mạch–ngoại khoa cân nhắc lợi ích, nguy cơ, tuổi sinh học và mong muốn người bệnh. Phẫu thuật có thể giảm đau và cải thiện tiên lượng ở nhóm phù hợp nhưng không chữa khỏi xu hướng xơ vữa, nên thuốc và kiểm soát yếu tố nguy cơ vẫn cần duy trì.
Người bệnh nên được hướng dẫn nhận biết tác nhân, điều chỉnh nhịp hoạt động, khởi động trước vận động và mang thuốc cắt cơn theo chỉ dẫn. Phục hồi chức năng tim giúp tăng thể lực, giảm lo âu và cải thiện tuân thủ, đặc biệt sau nhồi máu hoặc tái thông. Hỗ trợ cai thuốc lá, quản lý cân nặng, giấc ngủ, căng thẳng và trầm cảm cũng quan trọng. Không có thực phẩm bổ sung, vitamin, dầu cá, châm cứu hoặc sản phẩm “thông mạch” nào thay thế được điều trị dự phòng và thuốc chống đau thắt ngực đã được chứng minh.
Theo dõi gồm tần suất cơn, thời gian, hoạt động gây đau, mức độ lan, khó thở, số lần dùng thuốc cắt cơn và khả năng sinh hoạt. Bác sĩ đánh giá huyết áp, nhịp tim, tác dụng phụ, tuân thủ, lipid, đường huyết, chức năng thận và nguy cơ chảy máu tùy thuốc. Sau khi bắt đầu hoặc đổi thuốc chống đau thắt ngực cần đánh giá lại đáp ứng trong thời gian phù hợp. Không khuyến cáo xét nghiệm giải phẫu hoặc thiếu máu định kỳ khi triệu chứng và khả năng vận động không thay đổi; cần kiểm tra sớm nếu kiểu cơn xấu đi.
Đau thắt ngực ổn định thường cần quản lý lâu dài, nhiều trường hợp suốt đời do bệnh mạch vành nền vẫn tồn tại. Thuốc chống đau có thể cải thiện triệu chứng trong vài ngày đến vài tuần; thay đổi lipid và nguy cơ tim mạch cần nhiều tuần, tháng và được duy trì lâu dài. Sau đặt stent hoặc phẫu thuật, triệu chứng có thể giảm rõ nhưng vẫn có thể tái phát. Không tự ngừng thuốc khi hết đau, vì điều đó không chứng minh mảng xơ vữa hoặc nguy cơ biến cố đã biến mất.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng quan trọng nhất là chuyển thành đau thắt ngực không ổn định hoặc nhồi máu cơ tim khi mảng xơ vữa nứt vỡ và hình thành huyết khối. Thiếu máu kéo dài hoặc nhồi máu trước đó có thể dẫn đến suy tim, rối loạn nhịp, giảm chức năng thất trái và đột tử. Cơn tái diễn làm hạn chế vận động, lo âu và giảm chất lượng sống. Điều trị có thể gây tụt huyết áp, nhịp chậm, đau đầu hoặc chảy máu tùy thuốc; can thiệp có nguy cơ tổn thương mạch, tổn thương thận và huyết khối stent.
“Ổn định” mô tả kiểu triệu chứng chứ không có nghĩa nguy cơ thấp tuyệt đối. Tiên lượng phụ thuộc mức độ bệnh mạch vành, chức năng thất trái, mức thiếu máu, tuổi, bệnh thận, đái tháo đường, hút thuốc và khả năng kiểm soát LDL cùng huyết áp. Nhiều người kiểm soát triệu chứng tốt và sinh hoạt lâu dài khi dùng thuốc đều, vận động phù hợp và kiểm soát yếu tố nguy cơ. Tiên lượng kém hơn khi đau tăng dần, chức năng tim giảm, bệnh nhiều nhánh hoặc không tuân thủ điều trị.
Cơn có thể tái diễn khi gắng sức vượt ngưỡng, xúc động, gặp lạnh, ăn quá no, thiếu máu, nhịp tim nhanh, huyết áp tăng hoặc quên thuốc. Triệu chứng cũng có thể trở lại sau đặt stent hoặc bắc cầu do tái hẹp, tắc cầu nối, tổn thương mới, co thắt hoặc bệnh vi mạch. Giảm nguy cơ bằng dùng thuốc đúng chỉ định, không hút thuốc, ghi nhật ký cơn và tái khám khi ngưỡng gắng sức gây đau giảm. Cơn thay đổi kiểu không nên xem là tái phát thông thường.
Phòng bệnh và tiến triển: không hút thuốc, ăn lành mạnh, vận động đều, duy trì cân nặng phù hợp và kiểm soát huyết áp, LDL-cholesterol, đái tháo đường cùng bệnh thận. Phòng biến cố: dùng thuốc hạ lipid, thuốc kháng tiểu cầu và các thuốc bảo vệ tim–thận khi được chỉ định; tham gia phục hồi chức năng; nhận biết dấu hiệu hội chứng vành cấp. Người có tiền sử gia đình bệnh tim sớm cần đánh giá nguy cơ kịp thời. Không có vaccine đặc hiệu phòng đau thắt ngực, nhưng tiêm chủng thường quy giúp giảm nhiễm trùng có thể làm bệnh tim mất ổn định.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Đau thắt ngực ổn định
Ưu tiên rau, trái cây nguyên quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt, cá và nguồn đạm nạc; sử dụng chất béo không bão hòa thay cho mỡ động vật. Hạn chế thịt chế biến, đồ chiên, chất béo trans, chất béo bão hòa, đường bổ sung và thức ăn nhiều muối. Tránh bữa quá lớn nếu thường gây cơn; ăn thành phần hợp lý trước vận động. Người đái tháo đường, suy tim hoặc bệnh thận cần kế hoạch riêng. Không có thực phẩm nào làm tan nhanh chỗ hẹp và thực phẩm bổ sung không thay thế thuốc.
Người đã được đánh giá và ổn định nên duy trì vận động aerobic cường độ phù hợp, hướng tới khoảng 150 phút mỗi tuần, kết hợp tập sức mạnh và giảm thời gian ngồi. Khởi động, tăng từ từ và giữ dưới ngưỡng gây đau theo kế hoạch của bác sĩ; thuốc cắt cơn có thể được dùng trước hoạt động nếu đã được chỉ định. Không tập xuyên qua cơn đau. Ngừng vận động và gọi cấp cứu khi đau khác thường, không giảm, xuất hiện lúc nghỉ hoặc kèm khó thở nặng, vã mồ hôi, choáng hay ngất.
Ghi nhật ký gồm thời điểm cơn, tác nhân, thời gian kéo dài, vị trí lan, mức khó thở, thuốc đã dùng và đáp ứng. Theo dõi huyết áp, nhịp tim, cân nặng và đường huyết khi được hướng dẫn. Luôn kiểm tra thuốc cắt cơn còn hạn sử dụng và bảo quản đúng, nhưng không tự tăng liều hoặc dùng thuốc của người khác. Đồng hồ thông minh, máy đo huyết áp và mức oxy bình thường không loại trừ thiếu máu cơ tim. Cơn mới, kéo dài, xảy ra lúc nghỉ hoặc khác thường cần gọi 115.
- Không trì hoãn gọi 115 khi cơn đau thay đổi, kéo dài hoặc xuất hiện lúc nghỉ.
- Không tự lái xe khi đang đau ngực, khó thở, choáng hoặc vã mồ hôi.
- Không tự ngừng statin, thuốc kháng tiểu cầu, chẹn beta hoặc thuốc tim khác.
- Không dùng nitrate cùng thuốc ức chế PDE5 điều trị rối loạn cương nếu chưa được bác sĩ xác nhận an toàn.
- Không tập xuyên qua cơn đau hoặc dùng rượu để cố làm giảm triệu chứng.
- Không thay thuốc bằng thực phẩm chức năng, thảo dược hoặc mẹo dân gian.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Đau thắt ngực ổn định do xơ vữa rất hiếm ở trẻ em. Triệu chứng tương tự có thể liên quan bất thường động mạch vành bẩm sinh, di chứng bệnh Kawasaki, bệnh cơ tim, hẹp van động mạch chủ, tăng cholesterol máu gia đình hoặc nguyên nhân không do tim. Đau ngực hoặc ngất khi gắng sức, giảm khả năng vận động, tiền sử Kawasaki hoặc gia đình có đột tử sớm cần đánh giá tim mạch nhi. Không tự cho trẻ dùng aspirin, nitrate hoặc thuốc tim của người lớn.
Người cao tuổi có thể chỉ mệt, khó thở, yếu, lú lẫn hoặc giảm khả năng đi bộ thay vì đau ngực rõ. Bệnh thận, thiếu máu, bệnh phổi, bệnh van, suy giảm thể lực và đa thuốc có thể làm triệu chứng nặng hoặc tăng nguy cơ tác dụng phụ. Điều trị cần cân bằng giảm đau với nguy cơ nhịp chậm, tụt huyết áp tư thế, té ngã và chảy máu. Tuổi đơn thuần không phải lý do loại trừ tái thông; quyết định dựa trên thể trạng, giải phẫu, lợi ích dự kiến và mong muốn người bệnh.
Đau thắt ngực ổn định trong thai kỳ không thường gặp nhưng cần theo dõi phối hợp tim mạch–sản khoa. Người có bệnh mạch vành từ trước nên rà soát thuốc trước khi mang thai; phần lớn statin được tạm ngừng trong thai kỳ, nhưng trường hợp nguy cơ rất cao cần quyết định chuyên khoa. Một số thuốc chống đau thắt ngực và chống huyết khối có thể sử dụng chọn lọc, không nên tự tiếp tục hoặc dừng. Đau ngực mới, kéo dài, khó thở, ngất hoặc vã mồ hôi trong thai kỳ phải được cấp cứu vì có thể là nhồi máu hoặc bóc tách động mạch vành.
Lựa chọn thuốc khi cho con bú phụ thuộc hoạt chất, nguy cơ của mẹ và tình trạng trẻ. Một số thuốc chẹn beta, nitrate hoặc kháng tiểu cầu có thể được cân nhắc với theo dõi, trong khi dữ liệu về nhiều thuốc hạ lipid và thuốc chống đau thắt ngực khác còn hạn chế. Không tự ngừng thuốc thiết yếu hoặc ngừng cho bú dựa trên thông tin chung. Đau ngực sau sinh cần được đánh giá khẩn vì hội chứng vành cấp và bóc tách động mạch vành tự phát có thể xảy ra trong giai đoạn hậu sản.
HIV, bệnh tự miễn, ghép tạng và một số thuốc ức chế miễn dịch có thể làm tăng viêm, rối loạn lipid, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh mạch vành. Tương tác giữa statin, thuốc chống đau thắt ngực, thuốc kháng tiểu cầu với thuốc kháng virus hoặc chống thải ghép cần được kiểm tra. Không tự đổi thuốc nền. Đau ngực trong nhóm này còn có thể do nhiễm trùng, viêm cơ tim, thuyên tắc phổi hoặc thiếu máu, nên triệu chứng mới hoặc thay đổi cần được đánh giá sớm.
Đái tháo đường, bệnh thận mạn, tăng huyết áp, rối loạn lipid, thiếu máu, bệnh phổi và suy tim ảnh hưởng cả biểu hiện lẫn điều trị. Người đái tháo đường có thể khó thở hoặc mệt mà ít đau; người bệnh thận dễ gặp tác dụng phụ thuốc và tổn thương do thuốc cản quang; người hạ huyết áp hoặc nhịp chậm cần lựa chọn thuốc chống đau thắt ngực thận trọng. Mục tiêu điều trị phải phối hợp kiểm soát nguy cơ tim–thận–chuyển hóa, không chỉ làm giảm cơn đau.
Sau đặt stent hoặc bắc cầu mạch vành, cơn đau thường giảm nhưng vẫn có thể tái phát. Người bệnh cần dùng thuốc kháng tiểu cầu và statin đúng đơn, chăm sóc vết mổ, vận động tăng dần và tham gia phục hồi chức năng tim. Không tự ngừng thuốc trước thủ thuật hoặc nha khoa khác. Đau ngực mới, khó thở, ngất, tim đập nhanh kéo dài, sốt, vết mổ đỏ chảy dịch hoặc chân sưng đau cần được đánh giá; đau tương tự trước mổ không nên mặc định là bình thường.
Câu hỏi thường gặp về Đau thắt ngực ổn định
Không. Đau thắt ngực ổn định thường do cơ tim thiếu máu tạm thời khi nhu cầu oxy tăng, nhưng chưa có bằng chứng hoại tử cơ tim như trong nhồi máu. Cơn thường tương đối dự đoán được và giảm khi nghỉ hoặc dùng thuốc đã được kê. Tuy nhiên, người mắc đau thắt ngực vẫn có nguy cơ nhồi máu trong tương lai. Nếu cơn xuất hiện lúc nghỉ, kéo dài hơn, mạnh hơn, xảy ra thường xuyên hoặc không giảm theo kế hoạch quen thuộc, hãy gọi 115 vì có thể đã chuyển thành hội chứng vành cấp.
Đau thắt ngực thường liên quan đi bộ, leo cầu thang, xúc động, lạnh hoặc bữa ăn lớn; cảm giác hay là tức, nặng, bóp nghẹt và có thể lan đến tay, hàm hoặc lưng. Đau tiêu hóa có thể liên quan món ăn, tư thế nằm, ợ chua hoặc nóng rát, nhưng các đặc điểm chồng lấp đáng kể. Việc đau giảm với thuốc dạ dày hoặc nitrate cũng không xác nhận chắc chắn nguyên nhân. Người có nguy cơ tim mạch hoặc đau mới xuất hiện cần được khám; đau kéo dài kèm khó thở, vã mồ hôi hoặc choáng cần gọi 115.
Không. Điện tâm đồ lúc nghỉ thường có thể bình thường giữa các cơn, kể cả khi động mạch vành bị hẹp. Điện tâm đồ vẫn hữu ích để tìm nhồi máu cũ, rối loạn nhịp hoặc dấu thiếu máu, nhưng chẩn đoán thường cần kết hợp đặc điểm triệu chứng với CT mạch vành hoặc xét nghiệm hình ảnh gắng sức. Nếu đang có cơn đau mới hoặc bất thường, điện tâm đồ bình thường ban đầu cũng không loại trừ hội chứng vành cấp; bác sĩ có thể cần ghi lại điện tâm đồ và xét nghiệm troponin theo thời gian.
Không. Nhiều người kiểm soát tốt triệu chứng bằng thay đổi lối sống và thuốc. Đặt stent được cân nhắc khi cơn vẫn ảnh hưởng đáng kể dù điều trị phù hợp, khi xét nghiệm cho thấy thiếu máu quan trọng hoặc giải phẫu mạch có nguy cơ cao. Bác sĩ không quyết định chỉ dựa vào phần trăm hẹp mà còn xem vị trí, ảnh hưởng đến dòng máu, chức năng tim, bệnh nền và nguy cơ thủ thuật. Sau đặt stent, người bệnh vẫn phải dùng thuốc dự phòng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ lâu dài.
Dừng hoạt động, ngồi nghỉ ở nơi an toàn và dùng thuốc cắt cơn đúng kế hoạch bác sĩ đã hướng dẫn. Không tự tăng liều, dùng thuốc của người khác hoặc lái xe. Nếu đau không giảm theo kế hoạch đã được cung cấp, kéo dài hơn thường lệ, xuất hiện lúc nghỉ hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng hay ngất, hãy gọi 115. Sau cơn, nên ghi tác nhân, thời gian, thuốc đã dùng và báo bác sĩ nếu cơn xuất hiện thường xuyên hơn hoặc với mức gắng sức nhẹ hơn.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

