Bệnh van tim là nhóm rối loạn làm một hoặc nhiều van tim không mở đủ, không đóng kín hoặc có cả hai bất thường. Khi dòng máu bị cản trở hoặc trào ngược, tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì tuần hoàn; người bệnh có thể khó thở, mệt, đau ngực, hồi hộp, choáng hoặc phù chân, nhưng giai đoạn sớm đôi khi chưa có triệu chứng. Nguyên nhân thường liên quan đến thoái hóa theo tuổi, thấp tim, dị tật bẩm sinh, viêm nội tâm mạc, bệnh cơ tim hoặc tăng áp động mạch phổi. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc van tổn thương, độ nặng, chức năng buồng tim và biến chứng như suy tim, rung nhĩ hay đột quỵ. Khám tim và siêu âm tim giúp xác định cơ chế, theo dõi tiến triển và lựa chọn thời điểm điều trị phù hợp.
Bệnh van tim là bệnh gì?
Bệnh van tim là tên chung cho các bất thường cấu trúc hoặc chức năng của van hai lá, van động mạch chủ, van ba lá và van động mạch phổi. Van bình thường mở đúng thời điểm để máu đi về phía trước và đóng kín để hạn chế dòng máu quay lại. Hẹp van làm lỗ van nhỏ, tăng chênh áp và cản trở dòng máu; hở van làm máu phụt ngược, gây quá tải thể tích. Một người có thể chỉ tổn thương một van, nhiều van hoặc đồng thời hẹp và hở cùng van. Bệnh van tim khác với bệnh mạch vành, dù hai tình trạng có thể cùng tồn tại và cùng gây đau ngực hoặc suy tim. Chẩn đoán không dựa riêng vào tiếng thổi hay triệu chứng mà cần kết hợp khám lâm sàng, điện tâm đồ, siêu âm tim và các phương tiện bổ sung khi cần.

| Tên bệnh | Bệnh van tim |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Valvular heart disease |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Rối loạn van tim; bệnh lý van tim; bệnh van tim mắc phải hoặc bẩm sinh |
| Mã ICD-10 | Không có một mã ICD-10 duy nhất cho bài tổng quan. Cần mã hóa theo van, kiểu tổn thương và nguyên nhân: I05–I09 cho bệnh tim do thấp; I34–I37 cho rối loạn van không do thấp; Q22–Q24 cho một số dị tật bẩm sinh. I38 là “viêm nội tâm mạc, van không xác định”, không dùng làm mã đại diện chung cho mọi bệnh van tim. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tim mạch; bệnh cấu trúc tim; hệ tuần hoàn |
| Cơ quan ảnh hưởng | Bốn van tim gồm van hai lá, van động mạch chủ, van ba lá và van động mạch phổi; ảnh hưởng thứ phát có thể lan đến buồng tim, phổi, gan, thận và tuần hoàn ngoại biên. |
| Tính chất bệnh | Nhóm bệnh không lây, thường tiến triển mạn; có thể bẩm sinh, thoái hóa, hậu thấp, nhiễm trùng hoặc thứ phát sau bệnh cơ tim và tăng áp phổi. |
| Mức độ phổ biến | Khá thường gặp trong thực hành tim mạch, nhưng tần suất từng loại thay đổi theo tuổi và khu vực; bệnh van thoái hóa nổi bật ở người cao tuổi, còn bệnh hậu thấp vẫn quan trọng tại nhiều nước thu nhập thấp và trung bình. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Bệnh van tim
Bất thường van tạo ra hai kiểu gánh nặng chính. Hẹp van buộc buồng tim phía trước phải tạo áp lực cao hơn để đẩy máu qua lỗ hẹp, lâu ngày gây dày cơ, giãn buồng và giảm khả năng bơm. Hở van làm một phần máu quay lại sau mỗi nhịp, tạo quá tải thể tích và khiến buồng tim thích nghi bằng giãn rộng. Khi cơ chế bù trừ cạn dần, áp lực tăng truyền về phổi hoặc hệ tĩnh mạch, gây khó thở, phù và giảm tưới máu cơ quan. Rung nhĩ, huyết khối, tăng áp phổi, thiếu máu cơ tim hoặc nhiễm trùng van có thể làm bệnh mất bù nhanh hơn.
Bệnh van tim được phân loại theo van tổn thương, kiểu tổn thương hẹp hoặc hở, nguyên nhân bẩm sinh hay mắc phải, mức độ từ nhẹ đến nặng và giai đoạn lâm sàng từ có nguy cơ đến có triệu chứng. Trong thực hành, bác sĩ còn phân biệt tổn thương nguyên phát tại lá van với tổn thương thứ phát do giãn vòng van hoặc biến đổi buồng tim. Phân loại này quyết định lịch siêu âm, chỉ định thuốc kiểm soát biến chứng, khả năng sửa van và thời điểm chuyển đến Heart Team (nhóm đa chuyên khoa van tim) hoặc trung tâm van tim.
Gánh nặng bệnh van tim thay đổi rõ theo dân số. Thoái hóa và vôi hóa van tăng theo tuổi, đặc biệt ở van động mạch chủ và van hai lá. Bệnh van hậu thấp thường gặp hơn ở khu vực còn lưu hành thấp tim và có thể xuất hiện từ tuổi trẻ. Dị tật bẩm sinh góp phần đáng kể ở trẻ em và người trưởng thành có bệnh tim bẩm sinh. Dữ liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam cho từng loại van còn hạn chế, vì vậy không nên suy diễn tỷ lệ quốc tế thành tỷ lệ trong nước.
Bệnh van tim không có một đường gây bệnh duy nhất. Tổn thương có thể hình thành từ khi sinh, tiến triển do thoái hóa cơ học, xuất hiện sau phản ứng miễn dịch của thấp tim, phá hủy bởi nhiễm trùng hoặc phát sinh thứ phát khi buồng tim và vòng van giãn. Quá trình kéo dài làm thay đổi huyết động, cấu trúc cơ tim và tuần hoàn phổi hoặc hệ thống.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Bệnh van tim
Nguyên nhân chính gồm thoái hóa và vôi hóa theo tuổi; thấp tim sau nhiễm liên cầu; dị tật bẩm sinh như van động mạch chủ hai mảnh; viêm nội tâm mạc nhiễm trùng; thiếu máu cơ tim làm rối loạn cơ nhú; bệnh cơ tim gây giãn vòng van; tăng áp phổi; bệnh mô liên kết; chấn thương và biến chứng sau phẫu thuật hoặc can thiệp. Một số thuốc hoặc xạ trị vùng ngực hiếm khi liên quan. Nguyên nhân nền phải được tách khỏi yếu tố thúc đẩy mất bù như nhiễm trùng, thiếu máu, rối loạn nhịp hoặc tăng huyết áp không kiểm soát.
Yếu tố không thay đổi được gồm tuổi cao, tiền sử tim bẩm sinh, cấu trúc van bất thường và tiền sử gia đình một số bệnh mô liên kết. Yếu tố có thể can thiệp gồm kiểm soát tăng huyết áp, phòng và điều trị nhiễm liên cầu đúng chỉ định, chăm sóc răng miệng, không tiêm chích ma túy, điều trị bệnh mạch vành và theo dõi bệnh cơ tim. Xạ trị ngực, bệnh thận mạn, rối loạn chuyển hóa canxi và tiền sử viêm nội tâm mạc làm nguy cơ cao hơn ở một số nhóm.
Người cao tuổi; người từng thấp tim; người có tiếng thổi tim, dị tật tim bẩm sinh hoặc van nhân tạo; người mắc bệnh cơ tim, bệnh mạch vành, tăng áp phổi, bệnh thận mạn hay bệnh mô liên kết; và người từng viêm nội tâm mạc là các nhóm cần lưu ý. Phụ nữ có bệnh van mức độ vừa hoặc nặng nên được đánh giá trước khi mang thai.
Triệu chứng và dấu hiệu của Bệnh van tim
Triệu chứng phụ thuộc van bị ảnh hưởng, mức độ tổn thương và tốc độ tiến triển. Bệnh mạn có thể không biểu hiện nhiều năm vì tim còn bù, sau đó khó thở và giảm sức gắng sức tăng dần. Tổn thương cấp do đứt dây chằng, nhồi máu cơ tim hoặc viêm nội tâm mạc có thể gây phù phổi và tụt huyết áp đột ngột. Người cao tuổi đôi khi chỉ giảm hoạt động, lú lẫn hoặc mệt; trẻ em có thể chậm tăng cân hoặc bú kém.
- Khó thở khi đi nhanh, leo cầu thang hoặc nằm thấp do áp lực trong tim và phổi tăng.
- Mệt, giảm khả năng vận động vì cung lượng tim không đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
- Hồi hộp hoặc nhịp tim không đều, đặc biệt khi xuất hiện rung nhĩ hay ngoại tâm thu.
- Đau hoặc nặng ngực, thường rõ hơn khi gắng sức ở một số bệnh van.
- Phù mắt cá chân, tăng vòng bụng hoặc tăng cân nhanh khi ứ dịch.
- Choáng, gần ngất hoặc ngất, nhất là khi có tắc nghẽn dòng máu nặng.
- Khàn tiếng hoặc ho kéo dài do buồng tim lớn chèn ép cấu trúc lân cận trong một số trường hợp.
- Ho ra máu có thể xuất hiện khi áp lực tĩnh mạch phổi tăng rõ.
- Đau bụng vùng gan, chán ăn hoặc đầy bụng khi suy tim phải tiến triển.
- Biểu hiện tắc mạch như yếu liệt, đau chi đột ngột khi hình thành huyết khối.
Nên đặt lịch khám: khi khó thở, giảm sức bền, hồi hộp, đau ngực hoặc phù lặp lại; khi được phát hiện tiếng thổi tim; hoặc có tiền sử thấp tim và tim bẩm sinh. Cần khám trong ngày: nếu triệu chứng tăng nhanh, khó thở khi nghỉ, tim đập nhanh kéo dài, sốt kèm rét run ở người có bệnh van hoặc tăng cân nhanh do giữ nước. Cần tái khám sớm: khi khả năng gắng sức giảm so với lần trước, xuất hiện ngất, mang thai hoặc dự định mang thai, hay không dung nạp thuốc đã được kê.
- Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi khó thở dữ dội, thở bọt hồng, tím tái hoặc không thể nói trọn câu.
- Đau ngực kéo dài, vã mồ hôi, tụt huyết áp, ngất hoặc lơ mơ cần xử trí khẩn.
- Yếu liệt một bên, méo miệng, nói khó hoặc mất thị lực đột ngột có thể là dấu hiệu đột quỵ.
- Sốt cao kèm rét run, khó thở và tình trạng xấu nhanh ở người có van nhân tạo hoặc bệnh van cần loại trừ viêm nội tâm mạc.
- Không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Bệnh van tim
Chẩn đoán bắt đầu bằng bệnh sử, nghe tim và đánh giá dấu hiệu suy tim, sau đó dùng siêu âm tim để xác định loại và mức độ tổn thương. Điện tâm đồ, X-quang ngực, xét nghiệm máu, nghiệm pháp gắng sức, siêu âm qua thực quản, CT hoặc cộng hưởng từ được lựa chọn theo câu hỏi lâm sàng. Kết quả cần được diễn giải theo triệu chứng, kích thước và chức năng buồng tim; người đọc không nên tự kết luận bệnh chỉ từ một con số trên phiếu siêu âm.
Bác sĩ thường hỏi về khó thở, đau ngực, ngất, hồi hộp, sốt, tiền sử thấp tim, nhiễm trùng, tim bẩm sinh, thai kỳ và khả năng vận động. Khám có thể ghi nhận tiếng thổi, nhịp bất thường, mạch ngoại biên, huyết áp, ran phổi, tĩnh mạch cổ nổi, gan to hoặc phù. Cường độ tiếng thổi không luôn phản ánh chính xác độ nặng nên cần đối chiếu hình ảnh.
Xét nghiệm máu không chẩn đoán trực tiếp hầu hết bệnh van nhưng giúp tìm thiếu máu, nhiễm trùng, rối loạn chức năng thận, gan, tuyến giáp và mức độ sung huyết. Peptide lợi niệu có thể hỗ trợ đánh giá gánh nặng suy tim trong bối cảnh phù hợp. Cấy máu cần thực hiện trước kháng sinh khi nghi viêm nội tâm mạc, trừ tình huống cấp cứu không thể trì hoãn.
Siêu âm tim qua thành ngực là xét nghiệm hình ảnh đầu tay. Siêu âm qua thực quản làm rõ cấu trúc van, huyết khối hoặc nhiễm trùng và hỗ trợ lập kế hoạch can thiệp. CT tim đánh giá vôi hóa, giải phẫu mạch và đường tiếp cận; cộng hưởng từ định lượng thể tích và dòng hở khi siêu âm chưa thống nhất. Thông tim được dùng chọn lọc khi cần đo huyết động hoặc đánh giá động mạch vành.
Chẩn đoán và phân độ dựa trên tiêu chuẩn siêu âm tích hợp: hình thái van, vận tốc dòng máu, chênh áp, diện tích lỗ van, kích thước dòng hở, thể tích phụt ngược, đáp ứng buồng tim và áp lực phổi. Không nên dựa vào một thông số riêng lẻ, đặc biệt khi nhịp tim, huyết áp hoặc lưu lượng thay đổi. Giai đoạn bệnh còn tính đến triệu chứng và chức năng thất để quyết định theo dõi hay can thiệp.
Điều trị Bệnh van tim
Mục tiêu là giảm triệu chứng, xử lý nguyên nhân có thể điều trị, ngăn suy tim và tắc mạch, đồng thời can thiệp trước khi tổn thương buồng tim trở nên không hồi phục. Bệnh nhẹ có thể theo dõi định kỳ; bệnh nặng cần đánh giá bởi nhóm đa chuyên khoa để chọn sửa van, thay van hoặc can thiệp qua ống thông. Nhập viện được cân nhắc khi suy tim cấp, tụt huyết áp, loạn nhịp mất ổn định, viêm nội tâm mạc hoặc cần can thiệp khẩn.
Thuốc được dùng để kiểm soát ứ dịch, huyết áp, tần số tim, suy tim hoặc phòng huyết khối khi có chỉ định như rung nhĩ hay van cơ học. Kháng sinh chỉ dùng cho nhiễm khuẩn hoặc dự phòng ở nhóm nguy cơ cao theo hướng dẫn, không dùng thường quy cho mọi người có bệnh van. Không thuốc nào có thể làm van vôi hóa hoặc sẹo nặng trở lại bình thường; người bệnh không tự mua, tăng giảm hay ngừng thuốc.
Nếu đã thay van cơ học, người bệnh thường cần thuốc kháng vitamin K lâu dài và theo dõi INR; thuốc chống đông đường uống trực tiếp chống chỉ định ở van cơ học. Một số tổn thương hậu thấp, đặc biệt hẹp van hai lá mức vừa–nặng kèm rung nhĩ, cũng cần lựa chọn thuốc chống đông chuyên biệt.
Can thiệp qua ống thông gồm nong van bằng bóng trong một số hẹp van phù hợp, thay van động mạch chủ qua ống thông và các kỹ thuật sửa van mép-đối-mép (TEER) hoặc thay van chọn lọc. Chỉ định phụ thuộc giải phẫu, triệu chứng, nguy cơ phẫu thuật, tuổi, kỳ vọng sống, bệnh kèm và kinh nghiệm trung tâm. Rủi ro có thể gồm chảy máu, tổn thương mạch, đột quỵ, rối loạn dẫn truyền, hở tồn lưu hoặc cần phẫu thuật chuyển đổi.
Phẫu thuật sửa van được ưu tiên khi có khả năng tạo kết quả bền và bảo tồn cấu trúc tim; thay van được cân nhắc khi van không thể sửa đáng tin cậy. Lựa chọn van cơ học hay sinh học dựa trên tuổi, mong muốn mang thai, khả năng dùng thuốc chống đông, nguy cơ chảy máu và sở thích sau tư vấn. Quyết định thời điểm cần cân bằng nguy cơ chờ đợi với nguy cơ thủ thuật.
Chăm sóc hỗ trợ gồm điều chỉnh vận động theo mức độ bệnh, hạn chế muối khi có ứ dịch, duy trì cân nặng phù hợp, bỏ thuốc lá, chăm sóc răng miệng và tiêm chủng theo khuyến cáo chung. Phục hồi chức năng tim có thể hữu ích sau can thiệp hoặc khi thể trạng giảm. Không có thực phẩm chức năng nào thay thế được theo dõi và điều trị chuyên khoa.
Theo dõi gồm triệu chứng, khả năng gắng sức, cân nặng, huyết áp, nhịp tim, dấu hiệu sung huyết và siêu âm định kỳ theo loại và độ nặng của van. Sau sửa hoặc thay van cần kiểm tra chức năng van, thuốc chống huyết khối, biến chứng nhiễm trùng và sức khỏe răng miệng. Liên hệ bác sĩ sớm khi khó thở tăng, ngất, phù nhanh, sốt không rõ nguyên nhân hoặc chảy máu bất thường.
Bệnh van tim thường cần theo dõi suốt đời, kể cả sau sửa hoặc thay van. Khoảng cách tái khám thay đổi từ vài tháng đến vài năm tùy mức độ, tốc độ tiến triển, triệu chứng và loại van nhân tạo. Đợt điều trị suy tim cấp có thể ngắn nhưng kế hoạch kiểm soát nguyên nhân, thuốc và hình ảnh thường kéo dài.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm suy tim, rung nhĩ và các loạn nhịp khác, tăng áp phổi, huyết khối và đột quỵ, viêm nội tâm mạc, suy chức năng thất, tổn thương gan thận do sung huyết và tử vong tim mạch. Sau can thiệp có thể gặp chảy máu, huyết khối van, thoái hóa van sinh học, hở cạnh van hoặc cần can thiệp lại.
Tiên lượng rất khác nhau giữa bệnh nhẹ ổn định và bệnh nặng có triệu chứng. Phát hiện sớm, theo dõi đúng khoảng và can thiệp trước khi suy chức năng thất tiến triển thường cải thiện khả năng kiểm soát bệnh. Tuổi, nguyên nhân, số van tổn thương, tăng áp phổi, rung nhĩ, bệnh thận và mức độ suy tim ảnh hưởng kết quả; không thể dùng số liệu quần thể để dự đoán tuổi thọ cá nhân.
Sau sửa van, hở hoặc hẹp có thể xuất hiện lại do tiến triển bệnh nền, thay đổi vòng van hoặc thoái hóa mô. Van sinh học có thể xuống cấp theo thời gian, còn van cơ học có nguy cơ huyết khối nếu chống đông không phù hợp. Tái khám, dùng thuốc đúng hướng dẫn và báo sớm triệu chứng giúp giảm nguy cơ phát hiện muộn.
Không phải mọi bệnh van đều phòng được. Có thể giảm nguy cơ bằng điều trị viêm họng do liên cầu đúng chỉ định, dự phòng thứ phát thấp tim khi được bác sĩ xác định, chăm sóc răng miệng, tránh tiêm chích ma túy, kiểm soát huyết áp và bệnh tim nền, đồng thời theo dõi dị tật bẩm sinh. Phòng biến chứng đòi hỏi tuân thủ lịch siêu âm, thuốc chống đông và hướng dẫn dự phòng viêm nội tâm mạc cho đúng nhóm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Bệnh van tim
Chế độ ăn nên ưu tiên rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc và chất béo không bão hòa. Người có phù hoặc suy tim thường cần kiểm soát muối và lượng dịch theo chỉ định riêng; người dùng thuốc chống đông kháng vitamin K cần duy trì lượng vitamin K tương đối ổn định thay vì kiêng tuyệt đối. Không tự dùng thảo dược vì có thể tương tác thuốc hoặc làm tăng chảy máu.
Người bệnh nhẹ, không triệu chứng thường có thể vận động mức vừa sau đánh giá. Bệnh nặng, có ngất, tăng áp phổi, rối loạn nhịp hoặc suy tim cần giới hạn cường độ và được hướng dẫn cá thể hóa; không cố tập xuyên qua đau ngực hay khó thở. Ngủ đủ, phân bổ công việc, nghỉ khi mệt và trở lại vận động từng bước sau can thiệp.
Có thể ghi cân nặng, huyết áp, nhịp tim, mức độ khó thở, phù, số gối khi ngủ và khả năng đi bộ hằng ngày. Tăng cân nhanh, mạch rất nhanh hoặc không đều, khó thở khi nghỉ và phù tăng là lý do liên hệ cơ sở y tế. Thiết bị tại nhà không thay thế siêu âm hoặc khám chuyên khoa.
- Không tự ngừng thuốc chống đông, lợi tiểu, thuốc kiểm soát nhịp hoặc thuốc suy tim đã được kê.
- Không dùng kháng sinh dự phòng trước thủ thuật nếu chưa thuộc nhóm được bác sĩ chỉ định.
- Không trì hoãn khám khi sức gắng sức giảm hoặc xuất hiện ngất, khó thở khi nghỉ và phù nhanh.
- Không coi thực phẩm chức năng, thuốc nam hoặc mẹo dân gian là cách sửa van tim.
- Không tập gắng sức cường độ cao khi chưa được đánh giá mức độ bệnh.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, bệnh van thường liên quan dị tật bẩm sinh hoặc thấp tim. Biểu hiện có thể là bú kém, thở nhanh, chậm tăng cân, tím, giảm sức chơi hoặc nhiễm trùng hô hấp tái diễn. Việc phân độ và thời điểm can thiệp phải dựa trên kích thước cơ thể, phát triển tim và kế hoạch theo dõi tim bẩm sinh; không áp dụng máy móc tiêu chuẩn người lớn.
Người cao tuổi thường có vôi hóa van, nhiều bệnh nền và triệu chứng không điển hình như giảm đi lại, mệt hoặc lú lẫn. Đánh giá cần xem xét tình trạng dễ tổn thương (frailty), chức năng thận, nguy cơ té ngã, đa thuốc, khả năng phục hồi và mục tiêu sống. Can thiệp qua ống thông có thể phù hợp ở một số người nhưng vẫn cần Heart Team (nhóm đa chuyên khoa van tim) cân nhắc toàn diện.
Thai kỳ làm tăng thể tích máu và nhịp tim, có thể bộc lộ hoặc làm nặng bệnh van. Phụ nữ có bệnh van mức vừa-nặng, van cơ học, tăng áp phổi hoặc tiền sử suy tim nên được tư vấn trước mang thai bởi nhóm tim mạch–sản khoa. Không tự ngừng thuốc chống đông hay thuốc tim; lựa chọn thuốc, cách theo dõi và kế hoạch sinh phải cá thể hóa.
Nguy cơ thai kỳ nên được phân tầng theo mWHO 2.0. Người thuộc nhóm mWHO II–III trở lên, hoặc có tổn thương van nặng, triệu chứng, suy thất, tăng áp phổi hay van cơ học, nên được Pregnancy Heart Team (nhóm tim mạch–sản khoa đa chuyên khoa) đánh giá từ trước thụ thai, theo dõi trong thai kỳ, lập kế hoạch sinh và chăm sóc sau sinh.
Khả năng cho con bú phụ thuộc tình trạng huyết động và thuốc đang dùng. Nhiều thuốc tim có thể sử dụng trong một số hoàn cảnh, nhưng mức bài tiết vào sữa và tuổi của trẻ cần được đánh giá riêng. Không mặc định ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc; nên trao đổi với bác sĩ tim mạch, sản khoa và nhi khoa.
Suy giảm miễn dịch không trực tiếp gây hầu hết bệnh van nhưng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, bao gồm viêm nội tâm mạc, và có thể làm biểu hiện sốt kém rõ. Ngưỡng đi khám nên thấp hơn khi có sốt, rét run, khó thở hoặc suy kiệt. Kế hoạch can thiệp cần tính đến nguy cơ nhiễm trùng và lành vết thương.
Tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim, rung nhĩ, bệnh thận mạn, bệnh phổi, thiếu máu và đái tháo đường có thể làm triệu chứng nặng hơn hoặc thay đổi nguy cơ can thiệp. Điều trị cần phối hợp để tránh hạ huyết áp, rối loạn điện giải, chảy máu hoặc tương tác thuốc. Không nên quy mọi khó thở cho van tim khi còn nguyên nhân khác.
Sau sửa hoặc thay van cần chăm sóc vết mổ, vận động tăng dần, tuân thủ thuốc chống huyết khối, theo dõi sốt và tái khám siêu âm. Đau ngực tăng, vết mổ đỏ chảy dịch, khó thở mới, hồi hộp kéo dài hoặc dấu hiệu thần kinh cần báo ngay. Người có van nhân tạo nên mang thông tin loại van và ngày phẫu thuật khi đi khám.
Câu hỏi thường gặp về Bệnh van tim
Bệnh van tim có thể từ nhẹ, ổn định nhiều năm đến nặng và gây suy tim, rối loạn nhịp, tăng áp phổi, đột quỵ hoặc sốc tim. Mức nguy hiểm không chỉ phụ thuộc tiếng thổi mà còn dựa vào van tổn thương, cơ chế hẹp hay hở, triệu chứng, chức năng thất và tốc độ tiến triển. Người chưa có triệu chứng vẫn có thể cần siêu âm định kỳ. Khó thở khi nghỉ, đau ngực kéo dài, ngất hoặc yếu liệt đột ngột là dấu hiệu cần cấp cứu.
Một số tổn thương nhẹ chỉ cần theo dõi và kiểm soát bệnh nền. Thuốc có thể giảm ứ dịch, kiểm soát nhịp tim hoặc phòng huyết khối nhưng thường không sửa được van đã biến dạng nặng. Sửa van, thay van hoặc can thiệp qua ống thông có thể cải thiện dòng máu và triệu chứng; kết quả phụ thuộc giải phẫu, thời điểm thực hiện và bệnh kèm. Sau can thiệp vẫn cần theo dõi lâu dài vì van sửa hoặc van nhân tạo có thể phát sinh vấn đề mới.
Không phải mọi người đều dùng cùng một thuốc hoặc dùng suốt đời. Thời gian điều trị phụ thuộc loại van, triệu chứng, rung nhĩ, suy tim, van nhân tạo và nguy cơ huyết khối. Người mang van cơ học thường cần chống đông lâu dài, trong khi một số trường hợp khác chỉ dùng thuốc ở giai đoạn nhất định. Tuyệt đối không tự ngừng thuốc khi thấy khỏe hơn, vì triệu chứng giảm không đồng nghĩa nguy cơ đã hết.
Nhiều người bị bệnh van nhẹ, không triệu chứng có thể vận động mức vừa như đi bộ, đạp xe nhẹ hoặc bơi thư giãn sau khi được đánh giá. Cường độ cần giảm khi có khó thở, đau ngực, choáng, rối loạn nhịp, tăng áp phổi hoặc bệnh van nặng. Trước khi tập nặng hay thi đấu, bác sĩ có thể cần siêu âm và nghiệm pháp gắng sức. Dừng tập và đi khám nếu xuất hiện ngất, đau ngực hoặc khó thở bất thường.
Có. Thai kỳ làm tim bơm nhiều máu hơn, vì vậy hẹp van nặng, tăng áp phổi, suy chức năng thất hoặc van cơ học có thể làm tăng nguy cơ cho mẹ và thai. Người có bệnh van nên được đánh giá trước khi mang thai để xem mức độ bệnh, thuốc đang dùng và nhu cầu can thiệp. Không tự dừng thuốc chống đông vì có thể gây huyết khối van; kế hoạch thuốc, theo dõi và sinh cần được nhóm tim mạch–sản khoa thống nhất.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

