Viêm họng cấp là tình trạng niêm mạc họng khởi phát đột ngột với đau rát, nuốt đau, đỏ họng và đôi khi sốt hoặc sưng hạch cổ. Virus gây ra phần lớn trường hợp và bệnh thường tự cải thiện trong khoảng một tuần; ho, sổ mũi, khàn tiếng hoặc viêm kết mạc làm nguyên nhân virus có khả năng hơn. Liên cầu khuẩn nhóm A là nguyên nhân vi khuẩn quan trọng, đặc biệt ở trẻ 5–15 tuổi, nhưng không thể xác định chắc chỉ bằng hình ảnh họng đỏ hay amidan có mủ. Khi không có dấu hiệu virus rõ, bác sĩ có thể dùng thang điểm lâm sàng và xét nghiệm nhanh hoặc cấy họng để quyết định điều trị. Chăm sóc giảm đau, uống đủ nước và nhận biết khó thở, chảy dãi, giọng ngậm hột thị hoặc sưng cổ giúp xử trí an toàn và tránh lạm dụng kháng sinh.
Viêm họng cấp là bệnh gì?
Viêm họng cấp là tình trạng viêm niêm mạc hầu họng kéo dài ngắn ngày, thường đi kèm viêm amidan hoặc nhiễm trùng hô hấp trên. Virus như rhinovirus, cúm, adenovirus và nhiều virus khác là nguyên nhân chủ yếu. Streptococcus pyogenes, còn gọi liên cầu nhóm A, là nguyên nhân vi khuẩn quan trọng vì có thể gây biến chứng mủ và sốt thấp khớp ở một số quần thể. “Họng đỏ” là một dấu hiệu không đặc hiệu; khói, không khí khô, trào ngược hoặc dị ứng cũng có thể gây đau rát mà không phải nhiễm trùng. Viêm họng cấp khác viêm họng mạn ở thời gian và nguyên nhân duy trì.

| Tên bệnh | Viêm họng cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute pharyngitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Đau họng cấp; acute sore throat; viêm hầu họng cấp |
| Mã ICD-10 | Nhóm J02; J02.0 cho viêm họng do liên cầu và J02.9 khi chưa xác định tác nhân |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nhiễm trùng hoặc viêm cấp đường hô hấp trên; chuyên khoa Tai Mũi Họng, Nhi khoa, Truyền nhiễm hoặc Y học gia đình |
| Cơ quan ảnh hưởng | Niêm mạc hầu họng và có thể cả amidan; hạch cổ, tai, đường thở hoặc cơ quan khác có thể liên quan tùy nguyên nhân và biến chứng |
| Tính chất bệnh | Bệnh cấp, đa số do virus; có thể lây qua dịch tiết hô hấp, một phần do liên cầu nhóm A cần chẩn đoán và điều trị phù hợp |
| Mức độ phổ biến | Rất thường gặp ở mọi lứa tuổi; viêm họng liên cầu thường gặp nhất ở trẻ 5–15 tuổi và ít gặp ở trẻ dưới 3 tuổi |
| Bệnh có lây không? | Có |
| Đường lây | Tác nhân thường lan qua giọt bắn, tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch mũi họng và bàn tay chạm lên mắt, mũi, miệng. Một số virus còn lây qua bề mặt hoặc đường phân–miệng. Mức lây và thời gian lây khác nhau theo nguyên nhân; viêm họng do kích ứng không lây. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm họng cấp
Tác nhân tiếp xúc với biểu mô họng, bám hoặc xâm nhập và kích hoạt miễn dịch tại chỗ. Các chất trung gian viêm làm mạch máu giãn, niêm mạc phù và thụ thể đau nhạy hơn, dẫn đến rát họng và đau khi nuốt. Virus thường gây viêm lan ở mũi, thanh quản hoặc kết mạc. Liên cầu nhóm A gây viêm amidan–hầu và có thể tạo độc tố; đáp ứng miễn dịch sau nhiễm ở người nhạy cảm liên quan sốt thấp khớp hoặc viêm cầu thận. Áp-xe quanh amidan hình thành khi nhiễm trùng lan qua bao amidan vào mô sâu.
Có thể phân theo nguyên nhân thành virus, liên cầu nhóm A, vi khuẩn khác, nấm hoặc không nhiễm trùng. Trong thực hành, bước quan trọng là nhận diện triệu chứng virus rõ, đánh giá nguy cơ liên cầu và tìm dấu hiệu bệnh nặng hay áp-xe. Viêm amidan cấp và viêm họng cấp thường chồng lấp nên được gọi chung là viêm họng–amidan cấp trong nhiều hướng dẫn. Phân loại phải dựa trên bối cảnh và xét nghiệm khi cần, không dựa vào mủ amidan đơn độc.
Đau họng là lý do khám ngoại trú rất phổ biến. Virus chiếm đa số ở mọi tuổi. Theo CDC, liên cầu nhóm A ước tính gây khoảng 20–30% đợt viêm họng ở trẻ em và 5–15% ở người lớn. Bệnh liên cầu thường gặp nhất ở trẻ 5–15 tuổi và môi trường tiếp xúc gần như trường học, nhà trẻ hoặc gia đình đông người. Tỷ lệ tại Việt Nam có thể khác theo mùa và phương pháp xét nghiệm.
Mầm bệnh thường đi vào qua mũi hoặc miệng, lây từ giọt bắn, nước bọt và bàn tay nhiễm dịch tiết. Sau thời gian ủ bệnh, chúng nhân lên trên niêm mạc họng và kích hoạt viêm. Một số tác nhân lây qua tiếp xúc tình dục đường miệng hoặc thức ăn hiếm gặp. Đau họng do trào ngược, dị ứng hoặc kích ứng hình thành mà không có sự truyền mầm bệnh.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm họng cấp
Nhóm virus gồm virus cảm lạnh, cúm, SARS-CoV-2, adenovirus, Epstein–Barr và enterovirus. Vi khuẩn quan trọng nhất là liên cầu nhóm A; các nguyên nhân khác như liên cầu nhóm C/G, Fusobacterium necrophorum, lậu cầu hoặc bạch hầu phụ thuộc tuổi, hành vi và dịch tễ. Nấm Candida thường liên quan suy giảm miễn dịch hoặc dùng thuốc. Khói thuốc, không khí khô, trào ngược và giọng nói quá mức có thể gây đau họng không nhiễm trùng.
Tiếp xúc gần với người đau họng, sinh hoạt tập thể, mùa lưu hành virus và vệ sinh tay kém làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Trẻ tuổi đi học có nguy cơ liên cầu cao hơn. Hút thuốc, hít khói, khô niêm mạc và dùng giọng nhiều làm họng dễ kích ứng. Suy giảm miễn dịch, bệnh nền nặng và tiền sử sốt thấp khớp làm tăng ý nghĩa của việc chẩn đoán sớm.
Trẻ 5–15 tuổi, cha mẹ hoặc người làm việc thường xuyên với trẻ, người sống trong môi trường đông đúc và người có tiếp xúc hộ gia đình với ca liên cầu thuộc nhóm dễ mắc. Thanh thiếu niên và người trẻ có đau họng nặng cần lưu ý tăng bạch cầu đơn nhân hoặc biến chứng sâu cổ. Người suy giảm miễn dịch, không tiêm chủng đầy đủ hoặc có tiền sử thấp tim cần ngưỡng đánh giá thấp hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm họng cấp
Đau họng có thể khởi phát cùng sổ mũi, ho và khàn tiếng trong nhiễm virus, hoặc đột ngột với sốt và nuốt đau trong liên cầu. Trẻ đôi khi đau bụng, nôn hoặc bỏ ăn. Một số người có mủ amidan nhưng mủ không chứng minh vi khuẩn. Bệnh không biến chứng thường đạt đỉnh trong vài ngày rồi giảm. Đau tăng một bên, há miệng khó, giọng thay đổi hoặc chảy dãi không phải diễn tiến thông thường.
- Đau, rát hoặc ngứa họng tăng khi nuốt thức ăn, nước hoặc nước bọt.
- Họng và amidan đỏ; amidan có thể sưng hoặc có dịch tiết.
- Sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt và đau nhức tùy tác nhân.
- Hạch cổ trước đau khi sờ, thường rõ hơn trong viêm họng liên cầu.
- Ho, sổ mũi, khàn tiếng và chảy nước mắt thường đi cùng nhiễm virus.
- Hơi thở có mùi, chán ăn hoặc đau tai quy chiếu.
- Chấm xuất huyết ở vòm miệng hoặc ban đỏ dạng giấy nhám trong nhiễm liên cầu có độc tố.
- Đau bụng, buồn nôn và nôn, nhất là ở trẻ.
- Loét miệng, mụn nước hoặc tổn thương lợi trong một số virus.
- Gan lách to và mệt kéo dài trong tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng.
- Tiết dịch sinh dục hoặc tiền sử tiếp xúc đặc hiệu trong viêm họng do lậu cầu.
Nên đặt lịch khám
- Đau họng không bắt đầu cải thiện sau khoảng một tuần hoặc thường xuyên tái diễn.
- Sốt, đau họng đột ngột và không có triệu chứng virus rõ, đặc biệt ở trẻ 5–15 tuổi.
- Có ban, hạch lớn, mệt kéo dài, đau tai, sụt cân hoặc nghi tiếp xúc với bạch hầu, lậu cầu hay tăng bạch cầu đơn nhân.
Cần khám trong ngày
- Không uống đủ, tiểu ít, sốt cao dai dẳng hoặc tình trạng toàn thân xấu.
- Đau lệch một bên, há miệng khó, giọng ngậm hột thị, sưng cổ hoặc đau cổ tăng.
Cần tái khám sớm
- Không cải thiện sau thời gian điều trị được hướng dẫn hoặc nặng lên nhanh.
- Xuất hiện phát ban, khó thở, tiêu chảy nặng hoặc phản ứng thuốc.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu nếu người bệnh khó thở, thở rít, tím tái, không nuốt được nước bọt, chảy dãi, cổ sưng nhanh, há miệng rất hạn chế, giọng nghẹn, lú lẫn, co giật hoặc có dấu sốc. Trẻ lừ đừ, ngồi chồm để thở hoặc không thể uống cần xử trí ngay. Đây có thể là tắc đường thở, áp-xe sâu cổ, viêm nắp thanh quản hoặc nhiễm trùng nặng. Không cố nhìn sâu hay đè lưỡi khi người bệnh đang khó thở.
Chẩn đoán Viêm họng cấp
Bác sĩ hỏi thời gian khởi phát, ho–sổ mũi, sốt, tiếp xúc, tuổi, tình trạng tiêm chủng và nguy cơ đặc biệt. Khi triệu chứng virus rõ, thường không cần xét nghiệm liên cầu. Nếu không có dấu hiệu virus điển hình, thang điểm lâm sàng có thể giúp chọn người cần test nhanh, NAAT hoặc cấy họng. Chẩn đoán biến chứng dựa vào khám đường thở, cổ và hình ảnh khi cần. Không tự chẩn đoán bằng ảnh họng trên mạng.
Khám gồm nhiệt độ, tình trạng mất nước, nhịp thở, họng, amidan, vòm miệng, hạch cổ, da và bụng khi nghi tăng bạch cầu đơn nhân. Bác sĩ quan sát độ cân xứng amidan, lưỡi gà, khả năng há miệng, giọng nói và tư thế thở để tìm áp-xe hoặc tắc nghẽn. Phổi, tai và mũi được khám khi có triệu chứng. Không nên tự chọc hoặc cạo mủ amidan.
Test kháng nguyên nhanh cho liên cầu có độ đặc hiệu cao nhưng độ nhạy thay đổi. Ở trẻ từ 3 tuổi có triệu chứng, CDC khuyến cáo cấy họng bổ sung sau test nhanh âm tính; ở người lớn thường không cần cấy xác nhận thường quy. Cấy họng là phương pháp tham chiếu nhưng cần thời gian. NAAT có độ nhạy cao ở nơi có điều kiện thực hiện. Xét nghiệm Epstein–Barr, cúm, SARS-CoV-2 hoặc tác nhân khác được chọn theo bệnh cảnh. Không dùng công thức máu để quyết định kháng sinh đơn độc.
Hình ảnh không dùng cho viêm họng cấp không biến chứng. Siêu âm hoặc CT cổ có cản quang được cân nhắc khi nghi áp-xe quanh amidan, sau họng, cạnh họng, huyết khối tĩnh mạch cảnh hoặc khối khác. X-quang cổ nghiêng có vai trò hạn chế và phụ thuộc bối cảnh. Khi đường thở không ổn định, ưu tiên bảo vệ đường thở thay vì trì hoãn để chụp.
Viêm họng cấp được chẩn đoán lâm sàng khi có đau họng và dấu viêm hầu họng khởi phát ngắn ngày. Với liên cầu nhóm A, kết quả test nhanh, NAAT hoặc cấy họng dương tính xác nhận trong bối cảnh phù hợp. Thang điểm Centor, McIsaac hoặc FeverPAIN ước tính xác suất và hỗ trợ quyết định xét nghiệm, không phải tiêu chuẩn tự kê thuốc. Trẻ dưới 3 tuổi và người nguy cơ cao cần đánh giá khác biệt.
Điều trị Viêm họng cấp
Mục tiêu là giảm đau, duy trì nước–dinh dưỡng, kiểm soát sốt, hạn chế lây và điều trị đúng nguyên nhân có lợi. Bệnh do virus cần chăm sóc hỗ trợ. Liên cầu xác nhận được điều trị kháng sinh phù hợp để giảm triệu chứng, lây truyền và biến chứng. Trường hợp áp-xe, tắc đường thở hoặc nhiễm trùng toàn thân cần nhập viện và phối hợp Tai Mũi Họng. Chẩn đoán lại khi diễn tiến không đúng dự kiến.
Thuốc giảm đau–hạ sốt có thể dùng theo tuổi, bệnh nền và hướng dẫn. Viên ngậm có hoạt chất gây tê hoặc kháng viêm có thể giảm đau ít ở người lớn nhưng không phù hợp cho trẻ nhỏ có nguy cơ hóc. Kháng sinh chỉ dùng khi có chỉ định, ưu tiên thuốc phổ hẹp theo hướng dẫn và tiền sử dị ứng; không nêu liều chung cho mọi người. Corticoid không dùng thường quy và cần bác sĩ cân nhắc. Tránh phối hợp nhiều sản phẩm cảm cúm chứa cùng hoạt chất.
Dẫn lưu áp-xe quanh amidan hoặc ổ mủ sâu cổ được thực hiện khi có chỉ định, kết hợp kháng sinh và theo dõi đường thở. Bù dịch tĩnh mạch có thể cần khi mất nước hoặc nuốt không được. Nội soi đường thở được dùng trong cơ sở có khả năng kiểm soát hô hấp khi nghi tổn thương thanh quản hoặc nắp thanh quản. Đây không phải các thủ thuật tự chăm sóc.
Cắt amidan không phải điều trị cho một đợt viêm họng cấp thông thường. Phẫu thuật được cân nhắc ở người có viêm amidan tái diễn đáp ứng tiêu chí, áp-xe tái phát, tắc nghẽn hoặc nghi khối, sau đánh giá chuyên khoa. Trong nhiễm trùng sâu cổ, phẫu thuật dẫn lưu có thể cần khẩn cấp. Quyết định dựa vào số đợt được ghi nhận, mức độ và nguy cơ gây mê.
Uống từng ngụm nước, thức ăn mềm, nghỉ giọng và giữ không khí dễ chịu giúp giảm kích thích. Súc nước muối ấm có thể làm dịu ở người đủ lớn để không nuốt sặc. Mật ong có thể giảm ho cho trẻ trên một tuổi và người lớn, nhưng không dùng cho trẻ dưới một tuổi. Tránh khói thuốc, rượu mạnh và đồ quá cay nếu làm đau tăng.
Theo dõi khả năng nuốt, lượng nước tiểu, nhiệt độ, nhịp thở, mức đau và xu hướng hạch hoặc sưng cổ. Khi điều trị liên cầu, cần uống thuốc đúng đơn và liên hệ nếu không cải thiện sau vài ngày hoặc xuất hiện phản ứng. Trẻ test nhanh âm tính nhưng được cấy bổ sung cần có cách nhận kết quả. Sau nhiễm liên cầu, phù, tiểu sẫm hoặc đau khớp cần khám.
Đau họng do virus thường giảm đáng kể trong khoảng một tuần. Liên cầu có thể đỡ sớm sau điều trị nhưng phải hoàn thành liệu trình được kê. Mệt do tăng bạch cầu đơn nhân có thể kéo dài nhiều tuần. Thời gian trở lại trường hoặc nơi làm việc phụ thuộc hết sốt, thể trạng và nguyên nhân; người viêm họng liên cầu thường giảm lây sau ít nhất 12–24 giờ điều trị thích hợp.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng mủ gồm áp-xe quanh amidan, sau họng, cạnh họng, viêm hạch và hiếm hơn nhiễm trùng huyết hoặc hội chứng Lemierre. Sau liên cầu có thể xảy ra sốt thấp khớp và viêm cầu thận hậu nhiễm. Mất nước là vấn đề thực tế ở trẻ và người già. Kháng sinh không cần thiết gây dị ứng, tiêu chảy, C. difficile và thúc đẩy kháng thuốc.
Đa số đợt viêm họng cấp khỏi hoàn toàn. Tiên lượng phụ thuộc tác nhân, tuổi, khả năng uống nước, bệnh nền và việc nhận diện biến chứng. Liên cầu được chẩn đoán và điều trị phù hợp thường đáp ứng tốt. Đau kéo dài, tái diễn, sụt cân hoặc triệu chứng một bên cần đánh giá nguyên nhân khác thay vì tiếp tục điều trị như nhiễm trùng cấp.
Đau họng có thể tái phát vì nhiễm virus mới, tiếp xúc liên cầu, viêm amidan tái diễn, trào ngược hoặc kích ứng. Test liên cầu dương tính lặp lại đôi khi phản ánh người lành mang vi khuẩn kèm nhiễm virus, nên cần bác sĩ phân tích. Ghi nhận số đợt, kết quả xét nghiệm và ảnh hưởng học tập giúp quyết định có cần đánh giá amidan hay miễn dịch.
Rửa tay, che ho, không dùng chung cốc–muỗng, làm sạch đồ thường chạm và tránh tiếp xúc gần khi đang sốt giúp giảm lây. Người viêm họng liên cầu nên ở nhà cho đến khi hết sốt và đã dùng kháng sinh thích hợp ít nhất 12–24 giờ theo hướng dẫn. Tiêm chủng cúm, COVID-19 và bạch hầu theo lịch giúp phòng một số nguyên nhân hoặc biến chứng, không có vaccine thường quy chống liên cầu nhóm A.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm họng cấp
Chọn thức ăn mềm, nguội hoặc ấm tùy dễ chịu; ưu tiên đủ nước và năng lượng. Không cần kiêng thịt, trứng hay sữa nếu không dị ứng và vẫn nuốt được. Tránh thức ăn cứng, chua hoặc cay khi làm đau tăng. Trẻ bỏ uống hoặc tiểu ít cần đánh giá mất nước thay vì cố ép ăn. Người đái tháo đường nên theo dõi đường huyết khi bị sốt.
Nghỉ khi sốt, mệt và đau nhiều; có thể trở lại vận động nhẹ sau khi hết sốt và uống ăn tốt. Nếu nghi tăng bạch cầu đơn nhân và có lách to, phải tránh thể thao va chạm theo chỉ định để giảm nguy cơ vỡ lách. Không tập nặng khi mất nước, chóng mặt hoặc khó thở. Nghỉ giọng hữu ích khi có khàn tiếng kèm theo.
Theo dõi nhiệt độ, khả năng nuốt nước, số lần tiểu, mức tỉnh táo, nhịp thở và sự xuất hiện của ban hoặc sưng cổ. Có thể chụp ảnh ngoài cổ để so sánh sưng, nhưng ảnh họng không thay thế khám. Không tự dùng đèn và dụng cụ đè lưỡi ở trẻ đang thở khó. Nếu triệu chứng thay đổi nhanh, cần khám thay vì chờ đủ một tuần.
- Không tự mua kháng sinh vì họng đỏ hoặc amidan có mủ.
- Không dùng lại thuốc thừa, chia thuốc cho người khác hoặc dừng liệu trình đã kê sớm.
- Không cho aspirin cho trẻ hoặc thiếu niên đang nhiễm virus.
- Không cố cạy mủ, chọc amidan hoặc đắp chất kích ứng vào họng.
- Không dùng viên ngậm nhỏ cho trẻ có nguy cơ hóc.
- Không trì hoãn cấp cứu khi có khó thở, chảy dãi hoặc sưng cổ tiến triển.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ có thể biểu hiện bằng bỏ ăn, đau bụng, nôn hoặc cáu gắt. Liên cầu thường gặp nhất từ 5 đến 15 tuổi và hiếm gây viêm họng điển hình ở trẻ dưới 3 tuổi. Test nhanh âm tính ở trẻ có triệu chứng phù hợp thường cần cấy xác nhận. Người chăm sóc không nên dùng thuốc cảm người lớn, aspirin hoặc thuốc tê họng không đúng tuổi.
Người cao tuổi có thể ít sốt nhưng dễ mất nước, lú lẫn và suy giảm chức năng. Khó nuốt có thể liên quan bệnh thần kinh hoặc thuốc, làm tăng nguy cơ sặc. Cần rà soát chức năng thận, thuốc chống đông và tương tác trước khi dùng giảm đau hoặc kháng sinh. Đau họng kéo dài một bên, khàn tiếng hoặc sụt cân cần loại trừ ung thư.
Virus vẫn là nguyên nhân phổ biến. Sốt cao, mất nước và khó ăn uống cần được xử trí sớm. Xét nghiệm liên cầu có thể thực hiện khi chỉ định; thuốc được lựa chọn theo tuổi thai, tiền sử dị ứng và lợi ích điều trị. Không tự dùng kháng sinh, NSAID hoặc thuốc phối hợp cảm cúm. Việc điều trị nhiễm khuẩn xác nhận phù hợp thường quan trọng hơn trì hoãn vì lo ngại chung chung về thuốc.
Cho bú thường tiếp tục được trong viêm họng. Vệ sinh tay và che ho giúp giảm truyền virus cho trẻ. Thuốc giảm đau và kháng sinh cần được chọn theo dữ liệu an toàn, tuổi của trẻ và bệnh nền của mẹ. Theo dõi trẻ tiêu chảy, tưa miệng hoặc bú kém khi mẹ dùng thuốc. Không mặc định vắt bỏ sữa nếu chưa có tư vấn.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nấm, herpes, CMV hoặc nhiễm trùng xâm lấn và biểu hiện có thể không điển hình. Loét sâu, hoại tử, đau tăng, sốt kéo dài hoặc khó nuốt cần khám sớm. Cấy, PCR, nội soi hoặc sinh thiết có thể cần theo bối cảnh. Không điều trị kéo dài bằng thuốc không kê đơn mà không xác định nguyên nhân.
Hen và bệnh phổi mạn có thể nặng lên khi nhiễm virus. Bệnh tim, thận, gan và dùng chống đông ảnh hưởng lựa chọn thuốc giảm đau và kháng sinh. Người từng sốt thấp khớp hoặc có thấp tim cần báo bác sĩ vì nguy cơ hậu nhiễm liên cầu có ý nghĩa hơn. Đái tháo đường làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và chậm hồi phục.
Sau cắt amidan, đau họng và giả mạc lành thương thường xuất hiện, nhưng chảy máu đỏ tươi, nôn ra máu, khó thở, mất nước hoặc sốt kéo dài cần liên hệ cấp cứu. Sau phẫu thuật khác có đặt ống thở, đau họng nhẹ có thể do kích ứng, nhưng đau tăng, khàn kéo dài hoặc khó nuốt cần đánh giá. Không tự cạy giả mạc.
Câu hỏi thường gặp về Viêm họng cấp
Không. Dịch tiết trên amidan có thể gặp trong liên cầu, nhưng cũng xuất hiện ở adenovirus, tăng bạch cầu đơn nhân và các nhiễm trùng khác. Bác sĩ đánh giá tuổi, ho–sổ mũi, sốt, hạch cổ, tiếp xúc và có thể làm test. Chỉ nhìn họng không đủ để chọn kháng sinh. Nếu kèm mệt kéo dài, hạch lan tỏa hoặc gan lách to, cần nghĩ đến Epstein–Barr; dùng một số kháng sinh trong tình huống này có thể gây phát ban.
Khi có biểu hiện virus rõ như ho, chảy mũi, khàn tiếng, loét miệng hoặc viêm kết mạc, thường không cần xét nghiệm liên cầu. Xét nghiệm virus cụ thể được dùng khi kết quả ảnh hưởng cách ly, thuốc kháng virus hoặc bảo vệ người nguy cơ cao. Nếu không có dấu hiệu virus rõ, xét nghiệm liên cầu có thể cần vì khám đơn thuần khó phân biệt. Quyết định phụ thuộc tuổi, dịch tễ và mức độ bệnh.
Khả năng lây giảm rõ sau khi dùng kháng sinh thích hợp ít nhất khoảng 12–24 giờ và người bệnh đã hết sốt. Trước thời điểm đó nên ở nhà, hạn chế tiếp xúc gần, không dùng chung đồ ăn uống và giữ vệ sinh tay. Thời gian hết triệu chứng có thể lâu hơn thời gian giảm lây. Nếu vẫn sốt hoặc không cải thiện, cần liên hệ bác sĩ để đánh giá tuân thủ, chẩn đoán và biến chứng.
Không nên dùng dung dịch quá mặn hoặc quá nóng vì có thể làm niêm mạc kích ứng, khô và đau hơn. Nước muối ấm với nồng độ dễ chịu có thể giúp làm dịu tạm thời ở người lớn và trẻ đủ khả năng súc rồi nhổ, nhưng không tiêu diệt chắc tác nhân và không thay thế kháng sinh khi liên cầu đã được xác nhận. Trẻ nhỏ không nên súc nếu có nguy cơ sặc hoặc nuốt nhiều.
Viêm họng cấp thông thường thường bắt đầu cải thiện trong khoảng một tuần. Cần khám nếu đau không giảm, kéo dài trên hai tuần, tái diễn nhiều, chỉ ở một bên, kèm khàn tiếng kéo dài, khối cổ, sụt cân, loét không lành hoặc khó nuốt tăng. Những dấu hiệu này có thể liên quan trào ngược, bệnh amidan mạn, tổn thương thanh quản, nhiễm trùng đặc biệt hoặc khối u và không nên tiếp tục tự điều trị như cảm lạnh.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

