Aspirin, còn gọi là acid acetylsalicylic hoặc acetylsalicylic acid, là một salicylate thuộc nhóm thuốc chống viêm không steroid. Ở liều giảm đau, thuốc giúp giảm đau nhẹ đến vừa, hạ sốt và chống viêm. Ở liều thấp, aspirin acetyl hóa không hồi phục enzym cyclooxygenase-1 của tiểu cầu, làm giảm tạo thromboxane A2 và ức chế kết tập tiểu cầu trong suốt đời sống của tiểu cầu. Vì vậy, aspirin có thể được bác sĩ chỉ định để dự phòng thứ phát nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thiếu máu cục bộ ở một số người bệnh. Aspirin không phù hợp để mọi người tự uống hằng ngày: thuốc có thể gây xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội sọ, phản ứng dị ứng, co thắt phế quản và độc tính salicylate. Trẻ em mắc bệnh do virus có nguy cơ hội chứng Reye. Phụ nữ mang thai, người có bệnh thận, bệnh gan, loét tiêu hóa hoặc đang dùng thuốc chống đông cần được đánh giá chuyên môn trước khi sử dụng.
Nội dung chính
- Tên hoạt chất: Aspirin, acid acetylsalicylic, acetylsalicylic acid hoặc ASA.
- Nhóm dược lý: Salicylate, NSAID và thuốc chống kết tập tiểu cầu tùy mục đích sử dụng.
- Tác dụng ở liều thông thường: Giảm đau, hạ sốt và chống viêm thông qua giảm tổng hợp prostaglandin.
- Tác dụng ở liều thấp: Ức chế không hồi phục COX-1 của tiểu cầu, làm giảm thromboxane A2 và kết tập tiểu cầu.
- Chỉ định tim mạch: Chủ yếu dự phòng thứ phát ở người đã có bệnh tim mạch hoặc biến cố thiếu máu cục bộ; không tự dùng để dự phòng tiên phát.
- Nguy cơ chính: Xuất huyết tiêu hóa hoặc nội sọ, dị ứng, co thắt phế quản, tổn thương thận và ngộ độc salicylate.
- Trẻ em: Không tự dùng cho trẻ đang mắc bệnh do virus vì nguy cơ hội chứng Reye.
- Thai kỳ: Tránh tự dùng từ tuần 20; aspirin liều thấp chỉ là ngoại lệ trong một số chỉ định sản khoa dưới giám sát chuyên môn.
Hoạt chất Aspirin là gì?
Aspirin là thuốc salicylate có hai ứng dụng chính: giảm đau–hạ sốt–chống viêm ở liều thông thường và ức chế kết tập tiểu cầu ở liều thấp. Hai mục đích này có liều, đối tượng và cân bằng lợi ích–nguy cơ khác nhau; không được tự chuyển đổi giữa các chế độ dùng.
Aspirin
INN Acetylsalicylic acid; Aspirin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Aspirin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Acetylsalicylic acid; Aspirin |
| Tên IUPAC | 2-acetyloxybenzoic acid |
| Tên hóa học khác | Acetylsalicylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Aspirin; ASA; 2-acetyloxybenzoic acid; o-acetoxybenzoic acid. Không nhầm aspirin với salicylic acid hoặc các salicylate khác vì đặc tính dược lý và liều dùng không hoàn toàn giống nhau. |
| Tên viết tắt | ASA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum acetylsalicylicum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 50-78-2 |
|---|---|
| UNII | R16CO5Y76E |
| PubChem CID | 2244 |
| RxNorm CUI | 1191 |
Dược động học của Aspirin
Sau khi uống, aspirin được hấp thu tại đường tiêu hóa và nhanh chóng thủy phân thành salicylic acid có hoạt tính. Thời gian đạt nồng độ đỉnh phụ thuộc dạng bào chế; dạng giải phóng tức thì thường hấp thu nhanh hơn dạng bao tan trong ruột hoặc giải phóng kéo dài. Aspirin có thời gian bán thải ngắn, khoảng 20–60 phút, trong khi thời gian bán thải salicylate tăng theo liều do chuyển hóa có thể bão hòa. Salicylate được chuyển hóa chủ yếu tại gan và đào thải qua thận; tốc độ thải chịu ảnh hưởng rõ của pH nước tiểu và chức năng thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Aspirin giải phóng tức thì thường đạt nồng độ đỉnh trong khoảng một giờ, trong khi một số công thức giải phóng kéo dài đạt đỉnh muộn hơn, khoảng hai giờ hoặc lâu hơn. Viên bao tan trong ruột có thể làm chậm và tăng biến thiên hấp thu. Thức ăn và pH đường tiêu hóa cũng có thể ảnh hưởng tốc độ hấp thu tùy sản phẩm.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng và mức phơi nhiễm aspirin thay đổi theo công thức bào chế. Trong nhãn một chế phẩm phối hợp giải phóng kéo dài, khoảng 50–75% liều aspirin đến tuần hoàn toàn thân dưới dạng aspirin nguyên vẹn; một chế phẩm aspirin giải phóng kéo dài khác có diện tích dưới đường cong thấp hơn dạng giải phóng tức thì đối chứng. Các số liệu này không được dùng để quy đổi giữa mọi sản phẩm aspirin. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Aspirin có thể tích phân bố tương đối thấp và nhanh chóng chuyển thành salicylate. Ở nồng độ điều trị thấp, salicylate gắn khoảng 90% với albumin; tỷ lệ gắn giảm khi nồng độ tăng. Salicylate phân bố rộng, đi qua nhau thai và hiện diện trong sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Aspirin bị thủy phân nhanh thành salicylic acid tại thành ruột, huyết tương và gan. Salicylate tiếp tục được chuyển hóa ở gan thành salicyluric acid, các glucuronide và những chất chuyển hóa khác. Quá trình liên hợp có thể bão hòa khi liều tăng, khiến nồng độ thuốc tăng không tỷ lệ thuận với liều.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Aspirin và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Tỷ lệ salicylic acid tự do và các chất liên hợp thay đổi theo liều và pH nước tiểu. Kiềm hóa nước tiểu làm tăng thải salicylate và là một biện pháp có thể được cơ sở y tế sử dụng trong ngộ độc phù hợp.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của aspirin nguyên vẹn khoảng 20–60 phút. Thời gian bán thải salicylate thường khoảng 2–3 giờ ở liều thấp, có thể kéo dài khoảng 6 giờ hoặc hơn khi dùng liều cao và vượt 20 giờ trong ngộ độc nặng do chuyển hóa bão hòa. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải salicylate phụ thuộc liều, chức năng gan, chức năng thận và pH nước tiểu. Chuyển hóa trở nên bão hòa ở nồng độ cao nên không có một giá trị độ thanh thải cố định áp dụng cho mọi liều và mọi người bệnh. Giá trị định lượng chung. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm dạng giải phóng, liều, thức ăn, pH đường tiêu hóa, pH nước tiểu, tuổi, chức năng gan, chức năng thận và nồng độ albumin. Liều cao hoặc ngộ độc làm chuyển hóa salicylate bão hòa, kéo dài bán thải và tăng nồng độ không tuyến tính. Suy thận làm giảm đào thải; giảm albumin làm tăng phần salicylate tự do.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Aspirin
Ở mục đích giảm đau và chống viêm, aspirin là NSAID thuộc nhóm salicylate. Ở mục đích tim mạch, thuốc được phân loại là chất ức chế kết tập tiểu cầu. Tác dụng trên tiểu cầu kéo dài hơn thời gian aspirin tồn tại trong máu vì enzym COX-1 bị acetyl hóa không hồi phục và tiểu cầu không thể tổng hợp enzym mới.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Aspirin acetyl hóa và ức chế cyclooxygenase. Tại tiểu cầu, thuốc ức chế không hồi phục COX-1, làm giảm tổng hợp thromboxane A2 và giảm kết tập tiểu cầu trong khoảng đời sống còn lại của tiểu cầu, thường 7–10 ngày. Ở liều cao hơn, việc giảm tổng hợp prostaglandin tại hệ thần kinh trung ương và mô ngoại vi tạo tác dụng giảm đau, hạ sốt và chống viêm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng chống kết tập tiểu cầu bắt đầu sau khi aspirin tiếp xúc với tiểu cầu và kéo dài dù aspirin đã được thải khỏi huyết tương. Khả năng cầm máu hồi phục dần khi cơ thể tạo tiểu cầu mới. Tác dụng giảm đau và hạ sốt phụ thuộc nồng độ salicylate và ngắn hơn tác dụng trên tiểu cầu.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Aspirin
Các chỉ định phải được phân biệt theo nhãn và mục đích:
- Giảm tạm thời đau nhẹ đến vừa do đau đầu, đau răng, đau cơ, đau bụng kinh, cảm lạnh hoặc đau khớp nhẹ; đồng thời có tác dụng hạ sốt theo nhãn của một số sản phẩm không kê đơn.
- Dự phòng thứ phát nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu cục bộ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua ở người bệnh phù hợp.
- Sử dụng trong một số tình huống hội chứng và can thiệp mạch vành theo chỉ định chuyên môn.
- Điều trị chống viêm trong một số bệnh thấp khớp được mô tả trong nhãn chuyên môn; hiện nay lựa chọn phải do bác sĩ cân nhắc vì liều chống viêm cao làm tăng độc tính.
Chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam có thể khác giữa các sản phẩm.
Vai trò của aspirin trong dự phòng ung thư, đặc biệt ung thư đại trực tràng, vẫn cần được đánh giá theo từng quần thể và không được xem là lý do để tự dùng thuốc. USPSTF cho biết bằng chứng về việc aspirin liều thấp làm giảm tỷ lệ mắc hoặc tử vong do ung thư đại trực tràng trong dự phòng tiên phát hiện chưa rõ ràng. Đây không phải chỉ định tự điều trị.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây là thông tin tham khảo từ nhãn hoặc hướng dẫn chính thức, không phải liều cá nhân hóa và không được tự áp dụng:
- Giảm đau hoặc hạ sốt theo nhãn viên aspirin 325 mg tham khảo: người lớn và trẻ từ 12 tuổi có thể dùng 325–650 mg mỗi 4 giờ khi cần, tối đa 3.900 mg trong 24 giờ. Trẻ dưới 12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
- Đột quỵ thiếu máu cục bộ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua đã xảy ra: nhãn chuyên môn Hoa Kỳ nêu khoảng 50–325 mg mỗi ngày, dùng kéo dài theo chỉ định.
- Nghi ngờ nhồi máu cơ tim cấp: nhãn chuyên môn nêu liều ban đầu 160–162,5 mg càng sớm càng tốt, sau đó tiếp tục theo phác đồ y tế. Đây là tình huống cấp cứu, không tự xử trí tại nhà.
- Dự phòng nhồi máu cơ tim tái phát hoặc một số bệnh mạch vành: nhiều nhãn sử dụng khoảng 75–325 mg mỗi ngày tùy tình huống.
- Dự phòng tiên phát bệnh tim mạch: không dùng thường quy. USPSTF chỉ đề nghị quyết định cá thể hóa ở một số người 40–59 tuổi có nguy cơ tim mạch 10 năm từ 10% trở lên và nguy cơ chảy máu thấp; khi được lựa chọn, liều 81 mg/ngày thường được sử dụng. Không khởi đầu thường quy ở người từ 60 tuổi.
- Liều chống viêm trong bệnh thấp khớp cao hơn nhiều và phải do bác sĩ chuyên khoa kê đơn, theo dõi nồng độ salicylate và độc tính.
Các dạng giải phóng tức thì, bao tan trong ruột và giải phóng kéo dài không tự thay thế theo số viên.
Dùng đúng hàm lượng và dạng bào chế được chỉ định. Uống với một cốc nước đầy; không nghiền, nhai hoặc mở viên bao tan trong ruột hay giải phóng kéo dài nếu nhãn không cho phép. Không tự uống aspirin hằng ngày để “làm loãng máu”. Không phối hợp nhiều sản phẩm chứa aspirin, kể cả thuốc cảm hoặc thuốc giảm đau phối hợp. Người đang dùng aspirin chống kết tập tiểu cầu không tự ngừng thuốc trước phẫu thuật hoặc thủ thuật vì có thể tăng nguy cơ huyết khối; thời điểm ngừng hoặc tiếp tục phải do bác sĩ quyết định.
Khi dùng kéo dài, liều cao hoặc ở người nguy cơ cao, bác sĩ có thể theo dõi dấu hiệu chảy máu, công thức máu, hemoglobin, chức năng gan, chức năng thận và huyết áp. Với liều chống viêm hoặc nghi ngộ độc, có thể cần đo nồng độ salicylate, khí máu, điện giải, glucose và tình trạng acid–base. Cần báo ngay khi có ù tai, giảm thính lực, thở nhanh, lú lẫn, nôn kéo dài, phân đen, nôn ra máu, tiểu ít hoặc bầm tím bất thường.
Cảnh báo và lưu ý về Aspirin
Các chống chỉ định hoặc tình huống không sử dụng theo nhãn tham khảo gồm:
- Quá mẫn với aspirin, salicylate hoặc thành phần sản phẩm.
- Tiền sử hen, viêm mũi và polyp mũi liên quan aspirin hoặc phản ứng hen, mày đay, phản vệ sau aspirin hay NSAID khác.
- Trẻ em hoặc thanh thiếu niên đang mắc bệnh do virus, đặc biệt cúm hoặc thủy đậu, trừ khi có chỉ định chuyên khoa.
- Xuất huyết đang hoạt động hoặc bệnh loét tiêu hóa đang tiến triển là tình huống cần tránh.
- Một số chế phẩm không được sử dụng ở suy gan nặng hoặc suy thận rất nặng.
Chống chỉ định cụ thể phải đối chiếu nhãn của từng sản phẩm.
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm khó tiêu, nóng rát thượng vị, buồn nôn, đau bụng, dễ bầm tím, chảy máu cam hoặc kéo dài thời gian chảy máu. Liều cao có thể gây ù tai, giảm thính lực, chóng mặt, đau đầu, vã mồ hôi và buồn nôn; đây có thể là dấu hiệu sớm của ngộ độc salicylate.
Phản ứng nghiêm trọng gồm xuất huyết hoặc thủng đường tiêu hóa, xuất huyết nội sọ, thiếu máu do mất máu, phản vệ, phù mạch, co thắt phế quản, phản ứng da nặng, tổn thương gan, suy thận và độc tính salicylate với rối loạn acid–base, tăng thân nhiệt, phù phổi, co giật hoặc hôn mê. Trẻ mắc bệnh do virus có nguy cơ hội chứng Reye, một tình trạng hiếm nhưng có thể gây tổn thương não và gan nghiêm trọng.
Thận trọng ở người có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu, hen, bệnh thận, bệnh gan, tăng huyết áp, suy tim, mất nước, nghiện rượu hoặc đang chuẩn bị phẫu thuật. Nguy cơ xuất huyết cao hơn ở người cao tuổi và khi phối hợp thuốc ảnh hưởng cầm máu. Aspirin có thể che lấp sốt và đau của bệnh nền. Không dùng aspirin để trì hoãn việc gọi cấp cứu khi nghi nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Ngộ độc salicylate có thể gây buồn nôn, nôn, ù tai, giảm thính lực, thở nhanh, kiềm hô hấp, toan chuyển hóa, mất nước, rối loạn điện giải, hạ hoặc tăng glucose, lú lẫn và tăng thân nhiệt. Trường hợp nặng có thể gây phù phổi, co giật, suy thận, hôn mê và tử vong. Nồng độ salicylate cần được diễn giải cùng thời điểm lấy mẫu và tình trạng lâm sàng vì nồng độ có thể tiếp tục tăng sau uống dạng bao tan trong ruột.
Xử trí phải tại cơ sở y tế, có thể gồm than hoạt khi phù hợp, truyền dịch và điện giải, kiềm hóa huyết thanh và nước tiểu bằng bicarbonate, kiểm soát glucose và thân nhiệt; lọc máu được cân nhắc trong ngộ độc nặng. Không tự gây nôn. Khi nghi quá liều, cần liên hệ cấp cứu ngay.
Bảo quản theo nhãn sản phẩm, thường ở khoảng 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, trong bao bì kín và tránh ẩm. Không dùng viên có mùi giấm mạnh bất thường vì có thể đã bị thủy phân. Điều kiện cụ thể của sản phẩm tại Việt Nam phải theo bao bì và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt.
Đối tượng đặc biệt
Không tự dùng aspirin cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên đang sốt hay mắc bệnh do virus như cúm hoặc thủy đậu vì liên quan đến hội chứng Reye. Một số chỉ định chuyên khoa hiếm có thể sử dụng aspirin cho trẻ dưới sự giám sát chặt chẽ, nhưng không làm thay đổi cảnh báo đối với tự điều trị bệnh do virus. Nhãn giảm đau tham khảo yêu cầu trẻ dưới 12 tuổi hỏi bác sĩ.
Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn đối với xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội sọ và suy thận. Cần đánh giá thuốc dùng kèm, tiền sử loét, nguy cơ té ngã và chức năng thận trước khi dùng kéo dài. USPSTF khuyến cáo không khởi đầu aspirin để dự phòng tiên phát bệnh tim mạch ở người từ 60 tuổi vì lợi ích ròng không thuận lợi; khuyến cáo này không áp dụng trực tiếp cho người đã có bệnh tim mạch cần dự phòng thứ phát.
FDA khuyến cáo tránh NSAID, bao gồm aspirin dùng với mục đích giảm đau hoặc chống viêm, từ khoảng tuần 20 của thai kỳ trừ khi chuyên gia y tế xác định cần thiết, do nguy cơ rối loạn chức năng thận thai nhi và thiểu ối. Tránh dùng từ khoảng tuần 30 do nguy cơ đóng sớm ống động mạch thai nhi.
Aspirin liều thấp 81 mg là ngoại lệ trong một số tình trạng liên quan thai kỳ khi được bác sĩ sản khoa chỉ định và theo dõi. Không tự áp dụng ngoại lệ này cho aspirin liều khác hoặc mục đích khác.
Salicylic acid xuất hiện trong sữa mẹ. Khi người mẹ dùng aspirin liều thấp 75–325 mg/ngày, aspirin nguyên vẹn thường không phát hiện được và nồng độ salicylate trong sữa thấp; tuy nhiên cần theo dõi trẻ về bầm tím hoặc chảy máu. Khi cần dùng liều cao liên tục, LactMed đề nghị ưu tiên thuốc khác, đặc biệt ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non. Không tự dùng aspirin kéo dài khi đang cho con bú.
Aspirin và salicylate được chuyển hóa chủ yếu ở gan. Suy gan có thể làm giảm tổng hợp yếu tố đông máu, giảm albumin và tăng phần salicylate tự do, qua đó tăng nguy cơ xuất huyết và độc tính. Một số nhãn khuyến cáo tránh sử dụng trong suy gan nặng. Liều và khả năng sử dụng phải do bác sĩ đánh giá; không có một chế độ hiệu chỉnh chung cho mọi mức độ suy gan.
Salicylate và chất chuyển hóa được đào thải qua thận. Suy thận làm giảm thải trừ, tăng nguy cơ tích lũy, rối loạn acid–base, chảy máu và tổn thương thận thêm. Một số nhãn khuyến cáo tránh aspirin trong suy thận rất nặng, chẳng hạn mức lọc cầu thận dưới 10 mL/phút. Không tự sử dụng kéo dài khi có bệnh thận; cần bác sĩ đánh giá chức năng thận và tình trạng dịch.
Aspirin ở liều điều trị thông thường thường không ảnh hưởng trực tiếp đáng kể đến khả năng lái xe. Tuy nhiên, không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện chóng mặt, ù tai, giảm thính lực, lú lẫn, yếu hoặc các dấu hiệu chảy máu. Những triệu chứng này có thể báo hiệu tác dụng bất lợi hoặc độc tính salicylate và cần được đánh giá y tế.
Tương tác thuốc của Aspirin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Warfarin
Phối hợp warfarin với aspirin có thể làm tăng đáng kể nguy cơ chảy máu do tác dụng chống đông của warfarin kết hợp với tác dụng kháng kết tập tiểu cầu của aspirin. Chỉ nên phối hợp khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng và cần theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu xuất huyết. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Đây chủ yếu là tương tác dược lực học. Warfarin làm giảm hoạt tính của các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K, trong khi aspirin ức chế kết tập tiểu cầu. Hai tác dụng này cộng hợp, làm tăng nguy cơ chảy máu khi sử dụng đồng thời. Ảnh hưởng: Phối hợp warfarin với aspirin làm tăng nguy cơ chảy máu, bao gồm bầm tím bất thường, chảy máu kéo dài, chảy máu cam, xuất huyết tiêu hóa và các biến cố xuất huyết nghiêm trọng khác. Nguy cơ có thể cao hơn ở người cao tuổi, người có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa và người đang sử dụng thêm thuốc ảnh hưởng đến đông máu. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp warfarin với aspirin khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng và lợi ích được đánh giá cao hơn nguy cơ chảy máu. Khi cần dùng đồng thời, rà soát liều aspirin, các thuốc dùng kèm và các yếu tố nguy cơ xuất huyết của người bệnh. Theo dõi INR theo kế hoạch điều trị warfarin và theo dõi chặt các dấu hiệu chảy máu. Người bệnh không nên tự ý bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều aspirin khi đang dùng warfarin. | Theo dõi INR theo lịch điều trị và kiểm tra sớm hơn khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều aspirin. Theo dõi bầm tím bất thường, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tiểu ra máu, phân đen, nôn ra máu, chóng mặt hoặc đau đầu dữ dội. Cân nhắc kiểm tra công thức máu và hemoglobin khi nghi ngờ mất máu. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Warfarin Sodium tablet | Mục 7.2 – Drugs that Increase Bleeding Risk | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=52a408dc-3767-20dd-e054-00144ff8d46c | Kiểm tra 31/07/2026 |
|
Cidofovir
NSAID được nhãn cidofovir liệt kê trong nhóm thuốc có khả năng gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học theo nhóm: NSAID có thể giảm tưới máu thận và gây tổn thương thận, cộng hợp với độc tính ống thận gần của cidofovir. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ suy thận cấp, tăng creatinine, giảm độ thanh thải và làm nặng độc tính cidofovir. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh NSAID trong và quanh thời điểm dùng cidofovir; ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng thuốc giảm đau/hạ sốt thay thế phù hợp. | Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, huyết áp, tình trạng dịch và lượng nước tiểu. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Valacyclovir
Phối hợp valacyclovir với NSAID có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, đặc biệt ở người cao tuổi, nữ, tăng huyết áp, mất nước, suy thận hoặc đồng dùng thuốc ức chế hệ renin–angiotensin. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Cơ chế chưa được chứng minh hoàn toàn. NSAID làm giảm prostaglandin và tưới máu thận; mất nước/giảm mức lọc cầu thận có thể làm tăng nồng độ acyclovir trong ống thận. Một số NSAID có thể ảnh hưởng chất vận chuyển anion hữu cơ. Ảnh hưởng: Hai phân tích hệ thống báo cáo tự phát cho thấy tín hiệu AKI tăng khi phối hợp valacyclovir–NSAID. Trong một phân tích, AKI xuất hiện trong 19,4% báo cáo valacyclovir/NSAID so với 10,5% báo cáo acyclovir/NSAID; không thể dùng các tỷ lệ này để ước tính nguy cơ tuyệt đối. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên acetaminophen hoặc lựa chọn không NSAID khi phù hợp. Nếu cần NSAID, đánh giá chức năng thận, tránh mất nước, hạn chế thời gian dùng và tránh phối hợp thêm thuốc độc thận/RAS inhibitor khi có thể. | Creatinine/eGFR, lượng nước tiểu và tình trạng hydrat hóa; theo dõi sớm trong tuần đầu, đặc biệt mùa nóng hoặc khi nôn/tiêu chảy; đánh giá triệu chứng độc thần kinh do tích lũy acyclovir. | Bằng chứng: low Nguồn: J-STAGE | Association between concomitant use of acyclovir or valacyclovir with NSAIDs and increased risk of acute kidney injury | Class-level FAERS analysis | https://www.jstage.jst.go.jp/article/bpb/41/2/41_b17-00547/_html/-char/en | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Perindopril
NSAID có thể làm giảm tác dụng hạ huyết áp của perindopril và tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận, kể cả suy thận cấp, đồng thời có thể làm tăng kali huyết. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: NSAID làm giảm prostaglandin thận và có thể làm giảm tưới máu cầu thận; khi kết hợp ACE inhibitor, cơ chế này có thể làm giảm GFR và đối kháng một phần tác dụng hạ áp. Ảnh hưởng: Giảm hiệu quả hạ huyết áp; tăng creatinine, giảm chức năng thận/AKI và tăng kali, nhất là người cao tuổi hoặc có chức năng thận nền kém. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Phối hợp thận trọng, đặc biệt ở người cao tuổi; bảo đảm tình trạng dịch phù hợp và đánh giá nguy cơ thận. Dùng NSAID liều thấp nhất/thời gian ngắn nhất khi cần theo chỉ định. | Kiểm tra chức năng thận sau khi bắt đầu phối hợp và định kỳ; theo dõi huyết áp và kali ở bệnh nhân nguy cơ. | Bằng chứng: high |
Thắc mắc về hoạt chất Aspirin
Aspirin không làm máu loãng theo nghĩa thay đổi độ nhớt. Thuốc ức chế không hồi phục COX-1 của tiểu cầu, làm giảm tạo thromboxane A2 và giảm khả năng kết tập tiểu cầu. Vì thế, aspirin được gọi thông dụng là thuốc chống kết tập tiểu cầu. Tác dụng này làm giảm một số biến cố huyết khối nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ chảy máu.
Không nên tự bắt đầu. Ở người đã từng nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu cục bộ hoặc có bệnh mạch vành, aspirin có thể được bác sĩ chỉ định để dự phòng thứ phát. Với người chưa từng có bệnh tim mạch, lợi ích dự phòng tiên phát thường nhỏ và phải cân bằng với nguy cơ xuất huyết; USPSTF không khuyến cáo khởi đầu thường quy ở người từ 60 tuổi.
Không nên tự phối hợp. Ibuprofen có thể cản trở tác dụng chống kết tập tiểu cầu của aspirin nếu dùng gần nhau, đồng thời phối hợp hai NSAID làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và tổn thương thận. Người cần cả hai thuốc phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về lựa chọn thay thế và thời điểm dùng phù hợp.
Không tự dùng aspirin để giảm đau hoặc chống viêm từ tuần 20 của thai kỳ và tránh từ khoảng tuần 30 trở đi. Aspirin liều thấp 81 mg có thể được bác sĩ sản khoa chỉ định cho một số tình trạng thai kỳ cụ thể; đây là ngoại lệ có giám sát, không phải khuyến cáo dùng cho mọi thai phụ.
Không tự cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên đang mắc bệnh do virus uống aspirin vì nguy cơ hội chứng Reye. Nên dùng thuốc hạ sốt phù hợp với tuổi và tình trạng của trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Trường hợp trẻ có chỉ định aspirin chuyên khoa phải được theo dõi riêng.

