Aspirin

Aspirin, còn gọi là acid acetylsalicylic hoặc acetylsalicylic acid, là một salicylate thuộc nhóm thuốc chống viêm không steroid. Ở liều giảm đau, thuốc giúp giảm đau nhẹ đến vừa, hạ sốt và chống viêm. Ở liều thấp, aspirin acetyl hóa không hồi phục enzym cyclooxygenase-1 của tiểu cầu, làm giảm tạo thromboxane A2 và ức chế kết tập tiểu cầu trong suốt đời sống của tiểu cầu. Vì vậy, aspirin có thể được bác sĩ chỉ định để dự phòng thứ phát nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thiếu máu cục bộ ở một số người bệnh. Aspirin không phù hợp để mọi người tự uống hằng ngày: thuốc có thể gây xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội sọ, phản ứng dị ứng, co thắt phế quản và độc tính salicylate. Trẻ em mắc bệnh do virus có nguy cơ hội chứng Reye. Phụ nữ mang thai, người có bệnh thận, bệnh gan, loét tiêu hóa hoặc đang dùng thuốc chống đông cần được đánh giá chuyên môn trước khi sử dụng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tên hoạt chất: Aspirin, acid acetylsalicylic, acetylsalicylic acid hoặc ASA.
  • Nhóm dược lý: Salicylate, NSAID và thuốc chống kết tập tiểu cầu tùy mục đích sử dụng.
  • Tác dụng ở liều thông thường: Giảm đau, hạ sốt và chống viêm thông qua giảm tổng hợp prostaglandin.
  • Tác dụng ở liều thấp: Ức chế không hồi phục COX-1 của tiểu cầu, làm giảm thromboxane A2 và kết tập tiểu cầu.
  • Chỉ định tim mạch: Chủ yếu dự phòng thứ phát ở người đã có bệnh tim mạch hoặc biến cố thiếu máu cục bộ; không tự dùng để dự phòng tiên phát.
  • Nguy cơ chính: Xuất huyết tiêu hóa hoặc nội sọ, dị ứng, co thắt phế quản, tổn thương thận và ngộ độc salicylate.
  • Trẻ em: Không tự dùng cho trẻ đang mắc bệnh do virus vì nguy cơ hội chứng Reye.
  • Thai kỳ: Tránh tự dùng từ tuần 20; aspirin liều thấp chỉ là ngoại lệ trong một số chỉ định sản khoa dưới giám sát chuyên môn.

Hoạt chất Aspirin là gì?

Aspirin là thuốc salicylate có hai ứng dụng chính: giảm đau–hạ sốt–chống viêm ở liều thông thường và ức chế kết tập tiểu cầu ở liều thấp. Hai mục đích này có liều, đối tượng và cân bằng lợi ích–nguy cơ khác nhau; không được tự chuyển đổi giữa các chế độ dùng.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Aspirin

INN Acetylsalicylic acid; Aspirin

CAS 50-78-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Aspirin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Acetylsalicylic acid; Aspirin

Tên IUPAC

2-acetyloxybenzoic acid

Tên hóa học khác

Acetylsalicylic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

Aspirin; ASA; 2-acetyloxybenzoic acid; o-acetoxybenzoic acid. Không nhầm aspirin với salicylic acid hoặc các salicylate khác vì đặc tính dược lý và liều dùng không hoàn toàn giống nhau.

Tên viết tắt

ASA

Tên Latinh / tên dược điển

Acidum acetylsalicylicum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-78-2

UNII

R16CO5Y76E

PubChem CID

2244

RxNorm CUI

1191

Dược động học của Aspirin

Sau khi uống, aspirin được hấp thu tại đường tiêu hóa và nhanh chóng thủy phân thành salicylic acid có hoạt tính. Thời gian đạt nồng độ đỉnh phụ thuộc dạng bào chế; dạng giải phóng tức thì thường hấp thu nhanh hơn dạng bao tan trong ruột hoặc giải phóng kéo dài. Aspirin có thời gian bán thải ngắn, khoảng 20–60 phút, trong khi thời gian bán thải salicylate tăng theo liều do chuyển hóa có thể bão hòa. Salicylate được chuyển hóa chủ yếu tại gan và đào thải qua thận; tốc độ thải chịu ảnh hưởng rõ của pH nước tiểu và chức năng thận.

Giai đoạn I: Hấp thu

Aspirin giải phóng tức thì thường đạt nồng độ đỉnh trong khoảng một giờ, trong khi một số công thức giải phóng kéo dài đạt đỉnh muộn hơn, khoảng hai giờ hoặc lâu hơn. Viên bao tan trong ruột có thể làm chậm và tăng biến thiên hấp thu. Thức ăn và pH đường tiêu hóa cũng có thể ảnh hưởng tốc độ hấp thu tùy sản phẩm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng và mức phơi nhiễm aspirin thay đổi theo công thức bào chế. Trong nhãn một chế phẩm phối hợp giải phóng kéo dài, khoảng 50–75% liều aspirin đến tuần hoàn toàn thân dưới dạng aspirin nguyên vẹn; một chế phẩm aspirin giải phóng kéo dài khác có diện tích dưới đường cong thấp hơn dạng giải phóng tức thì đối chứng. Các số liệu này không được dùng để quy đổi giữa mọi sản phẩm aspirin.

Giai đoạn II: Phân bố

Aspirin có thể tích phân bố tương đối thấp và nhanh chóng chuyển thành salicylate. Ở nồng độ điều trị thấp, salicylate gắn khoảng 90% với albumin; tỷ lệ gắn giảm khi nồng độ tăng. Salicylate phân bố rộng, đi qua nhau thai và hiện diện trong sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Aspirin bị thủy phân nhanh thành salicylic acid tại thành ruột, huyết tương và gan. Salicylate tiếp tục được chuyển hóa ở gan thành salicyluric acid, các glucuronide và những chất chuyển hóa khác. Quá trình liên hợp có thể bão hòa khi liều tăng, khiến nồng độ thuốc tăng không tỷ lệ thuận với liều.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Aspirin và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Tỷ lệ salicylic acid tự do và các chất liên hợp thay đổi theo liều và pH nước tiểu. Kiềm hóa nước tiểu làm tăng thải salicylate và là một biện pháp có thể được cơ sở y tế sử dụng trong ngộ độc phù hợp.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của aspirin nguyên vẹn khoảng 20–60 phút. Thời gian bán thải salicylate thường khoảng 2–3 giờ ở liều thấp, có thể kéo dài khoảng 6 giờ hoặc hơn khi dùng liều cao và vượt 20 giờ trong ngộ độc nặng do chuyển hóa bão hòa.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải salicylate phụ thuộc liều, chức năng gan, chức năng thận và pH nước tiểu. Chuyển hóa trở nên bão hòa ở nồng độ cao nên không có một giá trị độ thanh thải cố định áp dụng cho mọi liều và mọi người bệnh. Giá trị định lượng chung.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm dạng giải phóng, liều, thức ăn, pH đường tiêu hóa, pH nước tiểu, tuổi, chức năng gan, chức năng thận và nồng độ albumin. Liều cao hoặc ngộ độc làm chuyển hóa salicylate bão hòa, kéo dài bán thải và tăng nồng độ không tuyến tính. Suy thận làm giảm đào thải; giảm albumin làm tăng phần salicylate tự do.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Aspirin

Ở mục đích giảm đau và chống viêm, aspirin là NSAID thuộc nhóm salicylate. Ở mục đích tim mạch, thuốc được phân loại là chất ức chế kết tập tiểu cầu. Tác dụng trên tiểu cầu kéo dài hơn thời gian aspirin tồn tại trong máu vì enzym COX-1 bị acetyl hóa không hồi phục và tiểu cầu không thể tổng hợp enzym mới.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Aspirin acetyl hóa và ức chế cyclooxygenase. Tại tiểu cầu, thuốc ức chế không hồi phục COX-1, làm giảm tổng hợp thromboxane A2 và giảm kết tập tiểu cầu trong khoảng đời sống còn lại của tiểu cầu, thường 7–10 ngày. Ở liều cao hơn, việc giảm tổng hợp prostaglandin tại hệ thần kinh trung ương và mô ngoại vi tạo tác dụng giảm đau, hạ sốt và chống viêm.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng chống kết tập tiểu cầu bắt đầu sau khi aspirin tiếp xúc với tiểu cầu và kéo dài dù aspirin đã được thải khỏi huyết tương. Khả năng cầm máu hồi phục dần khi cơ thể tạo tiểu cầu mới. Tác dụng giảm đau và hạ sốt phụ thuộc nồng độ salicylate và ngắn hơn tác dụng trên tiểu cầu.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Aspirin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Aspirin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Aspirin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Warfarin

Phối hợp warfarin với aspirin có thể làm tăng đáng kể nguy cơ chảy máu do tác dụng chống đông của warfarin kết hợp với tác dụng kháng kết tập tiểu cầu của aspirin. Chỉ nên phối hợp khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng và cần theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu xuất huyết.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Đây chủ yếu là tương tác dược lực học. Warfarin làm giảm hoạt tính của các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K, trong khi aspirin ức chế kết tập tiểu cầu. Hai tác dụng này cộng hợp, làm tăng nguy cơ chảy máu khi sử dụng đồng thời.

Ảnh hưởng:

Phối hợp warfarin với aspirin làm tăng nguy cơ chảy máu, bao gồm bầm tím bất thường, chảy máu kéo dài, chảy máu cam, xuất huyết tiêu hóa và các biến cố xuất huyết nghiêm trọng khác. Nguy cơ có thể cao hơn ở người cao tuổi, người có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa và người đang sử dụng thêm thuốc ảnh hưởng đến đông máu.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Chỉ phối hợp warfarin với aspirin khi có chỉ định chuyên môn rõ ràng và lợi ích được đánh giá cao hơn nguy cơ chảy máu. Khi cần dùng đồng thời, rà soát liều aspirin, các thuốc dùng kèm và các yếu tố nguy cơ xuất huyết của người bệnh. Theo dõi INR theo kế hoạch điều trị warfarin và theo dõi chặt các dấu hiệu chảy máu. Người bệnh không nên tự ý bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều aspirin khi đang dùng warfarin.

Theo dõi INR theo lịch điều trị và kiểm tra sớm hơn khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều aspirin. Theo dõi bầm tím bất thường, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tiểu ra máu, phân đen, nôn ra máu, chóng mặt hoặc đau đầu dữ dội. Cân nhắc kiểm tra công thức máu và hemoglobin khi nghi ngờ mất máu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Warfarin Sodium tablet | Mục 7.2 – Drugs that Increase Bleeding Risk | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=52a408dc-3767-20dd-e054-00144ff8d46c | Kiểm tra 31/07/2026
DailyMed | Aspirin 81 mg enteric coated | Stomach bleeding warning | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=d81aec73-c7c1-4c52-80f6-fb0e32caf7aa&version=2 | Kiểm tra 31/07/2026

Cidofovir

NSAID được nhãn cidofovir liệt kê trong nhóm thuốc có khả năng gây độc thận chống chỉ định dùng đồng thời.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học theo nhóm: NSAID có thể giảm tưới máu thận và gây tổn thương thận, cộng hợp với độc tính ống thận gần của cidofovir.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ suy thận cấp, tăng creatinine, giảm độ thanh thải và làm nặng độc tính cidofovir.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh NSAID trong và quanh thời điểm dùng cidofovir; ngừng ít nhất 7 ngày trước cidofovir và dùng thuốc giảm đau/hạ sốt thay thế phù hợp.

Creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, huyết áp, tình trạng dịch và lượng nước tiểu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Cidofovir dihydrate injection, solution | Contraindications/Warnings/Drug Interactions: nephrotoxic agents | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=44966a7e-d777-40fb-956f-d0f31f737848 | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml Concentrate for Solution for Infusion | Sections 4.3–4.5: nephrotoxicity and concomitant nephrotoxic agents | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Valacyclovir

Phối hợp valacyclovir với NSAID có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, đặc biệt ở người cao tuổi, nữ, tăng huyết áp, mất nước, suy thận hoặc đồng dùng thuốc ức chế hệ renin–angiotensin.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Cơ chế chưa được chứng minh hoàn toàn. NSAID làm giảm prostaglandin và tưới máu thận; mất nước/giảm mức lọc cầu thận có thể làm tăng nồng độ acyclovir trong ống thận. Một số NSAID có thể ảnh hưởng chất vận chuyển anion hữu cơ.

Ảnh hưởng:

Hai phân tích hệ thống báo cáo tự phát cho thấy tín hiệu AKI tăng khi phối hợp valacyclovir–NSAID. Trong một phân tích, AKI xuất hiện trong 19,4% báo cáo valacyclovir/NSAID so với 10,5% báo cáo acyclovir/NSAID; không thể dùng các tỷ lệ này để ước tính nguy cơ tuyệt đối.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên acetaminophen hoặc lựa chọn không NSAID khi phù hợp. Nếu cần NSAID, đánh giá chức năng thận, tránh mất nước, hạn chế thời gian dùng và tránh phối hợp thêm thuốc độc thận/RAS inhibitor khi có thể.

Creatinine/eGFR, lượng nước tiểu và tình trạng hydrat hóa; theo dõi sớm trong tuần đầu, đặc biệt mùa nóng hoặc khi nôn/tiêu chảy; đánh giá triệu chứng độc thần kinh do tích lũy acyclovir.

Bằng chứng: low
Nguồn:

J-STAGE | Association between concomitant use of acyclovir or valacyclovir with NSAIDs and increased risk of acute kidney injury | Class-level FAERS analysis | https://www.jstage.jst.go.jp/article/bpb/41/2/41_b17-00547/_html/-char/en | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Frontiers/PMC | Risk Evaluation for AKI induced by valacyclovir, analgesics, and RAS inhibitors | JADER analysis—NSAIDs | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6694181/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed | VALACYCLOVIR Prescribing Information | Warning 5.2—Potentially nephrotoxic drugs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7f5e96e0-534c-47a5-bb79-926088afc73c | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Perindopril

NSAID có thể làm giảm tác dụng hạ huyết áp của perindopril và tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận, kể cả suy thận cấp, đồng thời có thể làm tăng kali huyết.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

NSAID làm giảm prostaglandin thận và có thể làm giảm tưới máu cầu thận; khi kết hợp ACE inhibitor, cơ chế này có thể làm giảm GFR và đối kháng một phần tác dụng hạ áp.

Ảnh hưởng:

Giảm hiệu quả hạ huyết áp; tăng creatinine, giảm chức năng thận/AKI và tăng kali, nhất là người cao tuổi hoặc có chức năng thận nền kém.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Phối hợp thận trọng, đặc biệt ở người cao tuổi; bảo đảm tình trạng dịch phù hợp và đánh giá nguy cơ thận. Dùng NSAID liều thấp nhất/thời gian ngắn nhất khi cần theo chỉ định.

Kiểm tra chức năng thận sau khi bắt đầu phối hợp và định kỳ; theo dõi huyết áp và kali ở bệnh nhân nguy cơ.

Bằng chứng: high

Thắc mắc về hoạt chất Aspirin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 11 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *