Suy tim cấp là hội chứng xuất hiện nhanh hoặc nặng lên đột ngột khi tim không duy trì được tuần hoàn đáp ứng nhu cầu cơ thể, thường gây ứ máu ở phổi hoặc giảm tưới máu các cơ quan. Người bệnh có thể khó thở dữ dội, phải ngồi để thở, phù, tăng cân nhanh, mệt lả, đau ngực, lú lẫn hoặc lạnh đầu chi. Tình trạng này có thể là biểu hiện đầu tiên của bệnh tim hoặc đợt mất bù ở người đã có suy tim mạn, thường liên quan đến nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, bệnh van tim, nhiễm trùng hoặc suy thận.
Suy tim cấp cần được đánh giá khẩn bằng khám lâm sàng, điện tâm đồ, xét nghiệm peptide lợi niệu, troponin và siêu âm tim. Xác định sớm nguyên nhân, giảm ứ dịch, hỗ trợ hô hấp và ổn định huyết động giúp hạn chế tổn thương cơ quan và cải thiện cơ hội hồi phục.
Suy tim cấp là bệnh gì?
Suy tim cấp là một hội chứng lâm sàng, không phải một bệnh đơn lẻ. Tình trạng xảy ra khi bất thường cấu trúc hoặc chức năng tim làm áp lực trong buồng tim tăng nhanh, cung lượng tim giảm, hoặc cả hai, dẫn đến sung huyết phổi, sung huyết hệ thống và giảm tưới máu cơ quan. Suy tim cấp có thể xuất hiện lần đầu ở người chưa từng được chẩn đoán suy tim hoặc là đợt mất bù của suy tim mạn.

Khái niệm này khác với ngừng tim: người suy tim cấp vẫn còn hoạt động tim nhưng chức năng bơm hoặc đổ đầy không đáp ứng nhu cầu cơ thể; ngừng tim là mất tuần hoàn hiệu quả và cần hồi sinh tim phổi ngay. Suy tim cấp cũng không đồng nghĩa hoàn toàn với phù phổi cấp, vì phù phổi chỉ là một kiểu biểu hiện. Mức độ bệnh thay đổi từ sung huyết còn ổn định huyết áp đến sốc tim với giảm tưới máu nghiêm trọng.
| Tên bệnh | Suy tim cấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Acute heart failure |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | acute decompensated heart failure khi là đợt nặng lên của suy tim mạn |
| Mã ICD-10 | I50 (nhóm suy tim). WHO ICD-10 không có một mã riêng bao quát mọi trường hợp suy tim cấp; mã chi tiết cần chọn theo biểu hiện và nguyên nhân nền. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng tim mạch cấp thuộc chuyên khoa Tim mạch và Hồi sức cấp cứu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tim là cơ quan chính; phổi, thận, gan, não và tuần hoàn ngoại vi có thể bị ảnh hưởng thứ phát do ứ dịch hoặc giảm tưới máu. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp tính, không lây; có thể xuất hiện lần đầu hoặc là đợt mất bù của suy tim mạn, đôi khi tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng. |
| Mức độ phổ biến | Là nguyên nhân nhập viện thường gặp ở người lớn tuổi và người có bệnh tim mạch, nhưng cũng có thể xảy ra ở người trẻ khi có viêm cơ tim, bệnh tim bẩm sinh hoặc biến cố tim mạch cấp. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Suy tim cấp
Một tổn thương tim mới hoặc yếu tố thúc đẩy làm giảm khả năng co bóp, rối loạn đổ đầy, tăng hậu gánh hoặc gây bất thường van và nhịp tim. Áp lực cuối tâm trương tăng được truyền ngược về tĩnh mạch phổi hoặc hệ tĩnh mạch, khiến dịch thoát vào mô kẽ và phế nang, gây khó thở, ran phổi và giảm oxy máu. Đồng thời, cung lượng tim thấp có thể kích hoạt hệ giao cảm, hệ renin–angiotensin–aldosterone và giữ muối nước, làm sung huyết nặng hơn. Khi tưới máu giảm kéo dài, thận, gan, não và cơ tim có thể tổn thương; trong sốc tim, vòng xoắn thiếu máu cơ quan, toan chuyển hóa và suy đa cơ quan có thể tiến triển nhanh.
Các biểu hiện lâm sàng thường được công nhận gồm: suy tim mất bù cấp, phù phổi cấp, suy thất phải cấp và sốc tim. Bác sĩ cũng phân tầng theo có hay không sung huyết và có hay không giảm tưới máu, thường mô tả bằng các kiểu “ấm–ướt”, “lạnh–ướt”, “lạnh–khô” hoặc “ấm–khô”. Ngoài ra, suy tim được phân theo phân suất tống máu thất trái giảm, giảm nhẹ hoặc bảo tồn sau khi có siêu âm tim. Phân loại giúp lựa chọn mức độ theo dõi, chiến lược lợi tiểu, hỗ trợ hô hấp, thuốc vận mạch hoặc can thiệp nguyên nhân; không dùng riêng một phân loại để tự quyết định điều trị.
Suy tim cấp gặp nhiều ở người cao tuổi vì tăng huyết áp, bệnh mạch vành, rung nhĩ, bệnh van tim, đái tháo đường và bệnh thận tích lũy theo tuổi. Nam và nữ đều có thể mắc; kiểu suy tim nền và bệnh đồng mắc có thể khác nhau giữa hai giới. Bệnh cũng xuất hiện ở người trẻ do viêm cơ tim, bệnh cơ tim, bệnh tim bẩm sinh, độc chất hoặc biến chứng thai kỳ. Gánh nặng bệnh thay đổi theo khu vực do tuổi dân số, khả năng kiểm soát yếu tố nguy cơ và tiếp cận chăm sóc. Dữ liệu dịch tễ đại diện toàn quốc cho riêng suy tim cấp tại Việt Nam còn hạn chế, nên không nên suy diễn tỷ lệ từ quần thể nước ngoài cho từng cá nhân.
Suy tim cấp không hình thành qua đường lây nhiễm. Quá trình thường bắt đầu từ bệnh tim nền hoặc một biến cố cấp làm chức năng bơm, đổ đầy, van tim hoặc nhịp tim suy giảm. Yếu tố thúc đẩy tiếp tục làm áp lực trong tim tăng, cơ thể giữ muối nước và mạch máu co lại; hậu quả là ứ dịch ở phổi hoặc ngoại vi, trong khi một số người đồng thời giảm cung lượng tim và tưới máu cơ quan. Tốc độ diễn tiến phụ thuộc nguyên nhân: hở van cấp, nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp nặng có thể gây suy sụp trong vài phút đến giờ, còn mất bù do giữ dịch thường tiến triển trong vài ngày.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Suy tim cấp
Nguyên nhân tim mạch cấp gồm hội chứng vành cấp, viêm cơ tim, cơn tăng huyết áp, rối loạn nhịp nhanh hoặc chậm, hở van cấp, bóc tách động mạch chủ, chèn ép tim và thuyên tắc phổi. Đợt mất bù của suy tim mạn có thể bị thúc đẩy bởi nhiễm trùng, thiếu máu, suy thận, dùng nhiều muối hoặc dịch, bỏ thuốc, thuốc giữ nước như một số thuốc chống viêm không steroid, rượu hoặc chất kích thích. Một số trường hợp liên quan bệnh nội tiết, độc tính thuốc điều trị ung thư hoặc biến chứng quanh phẫu thuật. Cần phân biệt bệnh nền gây suy tim với yếu tố làm bệnh đột ngột nặng lên, vì cả hai đều ảnh hưởng kế hoạch điều trị.
Có thể thay đổi: tăng huyết áp chưa kiểm soát, bệnh mạch vành, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc, uống nhiều rượu, dùng chất kích thích, ăn nhiều muối, không tuân thủ điều trị và dùng thuốc có thể giữ nước hoặc ảnh hưởng tim. Khó hoặc không thể thay đổi: tuổi cao, tiền sử suy tim, bệnh cơ tim di truyền, bệnh tim bẩm sinh và tiền sử gia đình. Nguy cơ đợt cấp còn tăng khi có bệnh thận mạn, rung nhĩ, bệnh van tim, thiếu máu, nhiễm trùng hoặc từng nhập viện vì suy tim.
Nhóm dễ mắc hoặc diễn tiến nặng gồm người đã có suy tim mạn, từng nhồi máu cơ tim, bệnh van tim, bệnh cơ tim, tăng huyết áp lâu năm, rung nhĩ, bệnh thận mạn, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn. Người cao tuổi, người đa bệnh lý, người dùng nhiều thuốc và người mới ngừng hoặc dùng không đều thuốc tim mạch có nguy cơ mất bù cao hơn. Phụ nữ cuối thai kỳ hoặc sau sinh có thể gặp bệnh cơ tim chu sản. Người đang điều trị ung thư bằng thuốc có độc tính tim, người nhiễm trùng nặng hoặc vừa trải qua phẫu thuật lớn cũng cần ngưỡng đánh giá thấp hơn khi xuất hiện khó thở, phù hoặc mệt bất thường.
Triệu chứng và dấu hiệu của Suy tim cấp
Suy tim cấp có thể khởi phát đột ngột trong vài phút đến giờ hoặc nặng dần trong vài ngày. Biểu hiện nổi bật là khó thở, giảm khả năng gắng sức và dấu hiệu ứ dịch, nhưng một số người chủ yếu mệt, lú lẫn, đau bụng hoặc giảm lượng nước tiểu. Người cao tuổi có thể không mô tả rõ khó thở; người suy thất phải có thể phù chân, căng bụng và đau vùng gan nhiều hơn ran phổi. Ở giai đoạn sớm, triệu chứng có thể bị nhầm với viêm phổi, hen, đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn, thuyên tắc phổi hoặc hội chứng vành cấp, nên cần đánh giá y tế thay vì dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.
- Khó thở: xuất hiện khi gắng sức, khi nằm hoặc cả lúc nghỉ do sung huyết phổi.
- Phải ngồi dậy để thở: khó thở tăng khi nằm và có thể làm người bệnh thức giấc ban đêm.
- Phù và tăng cân nhanh: thường ở chân, mắt cá hoặc bụng do giữ muối nước.
- Mệt, yếu và giảm sức gắng sức: liên quan cung lượng tim giảm và sung huyết.
- Ho, khò khè hoặc khạc bọt hồng: có thể gặp khi dịch ứ trong phổi; bọt hồng là dấu hiệu nặng.
- Tim đập nhanh hoặc hồi hộp: có thể là phản ứng bù hoặc do rối loạn nhịp.
- Tiểu ít: có thể phản ánh giảm tưới máu thận hoặc suy thận kèm theo.
- Đau bụng, đầy bụng hoặc chán ăn: có thể do sung huyết gan và ruột.
- Khàn tiếng, buồn nôn hoặc nôn: không đặc hiệu nhưng có thể xuất hiện trong sung huyết nặng.
- Lú lẫn, kích thích hoặc ngủ gà: thường gợi ý giảm oxy, giảm tưới máu hoặc rối loạn chuyển hóa.
- Đau ngực: có thể báo hiệu thiếu máu cơ tim hoặc nguyên nhân cấp khác và cần đánh giá khẩn.
- Ngất hoặc gần ngất: có thể liên quan rối loạn nhịp, hẹp van nặng hoặc cung lượng tim thấp.
Nên đặt lịch khám: khi khó thở khi gắng sức tăng dần, phù chân mới xuất hiện, tăng cân nhanh, phải kê thêm gối khi ngủ hoặc giảm rõ khả năng sinh hoạt. Cần khám trong ngày: khi khó thở xuất hiện lúc nghỉ nhưng chưa dữ dội, tim đập nhanh kéo dài, tiểu ít, phù tăng nhanh, chóng mặt hoặc huyết áp bất thường kèm mệt. Cần tái khám sớm: sau xuất viện, khi triệu chứng quay lại, cân nặng tăng liên tiếp, không dung nạp thuốc, có nôn tiêu chảy kéo dài hoặc xét nghiệm thận–điện giải bất thường. Người đã có kế hoạch hành động suy tim nên làm theo hướng dẫn cá thể hóa của đội điều trị.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay khi có khó thở dữ dội hoặc tăng nhanh, không nói trọn câu, tím môi, khạc bọt hồng, đau hoặc đè nặng ngực kéo dài, ngất, lú lẫn, co giật, vã mồ hôi lạnh, da lạnh ẩm, mạch rất nhanh hoặc rất chậm, huyết áp tụt, tiểu rất ít hoặc không tiểu. Người bệnh không nên tự lái xe khi tình trạng nặng; hãy nhờ người khác hoặc xe cấp cứu hỗ trợ. Không trì hoãn để thử mẹo dân gian, tự uống thêm thuốc lợi tiểu hay dùng oxy không theo hướng dẫn, vì nguyên nhân có thể là nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp nguy hiểm, phù phổi hoặc sốc tim.
Chẩn đoán Suy tim cấp
Chẩn đoán suy tim cấp là quá trình khẩn, phối hợp bệnh sử, khám, đánh giá oxy và huyết động, điện tâm đồ, xét nghiệm máu và hình ảnh. Bác sĩ đồng thời xác định có sung huyết hay giảm tưới máu, mức độ tổn thương cơ quan và nguyên nhân có thể đảo ngược như hội chứng vành cấp, rối loạn nhịp, nhiễm trùng hoặc thuyên tắc phổi. Peptide lợi niệu giúp loại trừ hoặc hỗ trợ chẩn đoán nhưng có thể tăng vì tuổi cao, rung nhĩ, suy thận và giảm ở một số người béo phì. Siêu âm tim xác nhận bất thường cấu trúc hoặc chức năng. Không có triệu chứng hay xét nghiệm đơn lẻ đủ để người bệnh tự chẩn đoán tại nhà.
Bác sĩ thường hỏi thời điểm khởi phát, khó thở khi nằm, tăng cân, phù, đau ngực, hồi hộp, sốt, lượng nước tiểu, thuốc đang dùng và mức độ tuân thủ. Khám tập trung vào nhịp thở, độ bão hòa oxy, huyết áp, mạch, nhiệt độ, tri giác và dấu hiệu giảm tưới máu. Bác sĩ nghe tim phổi, tìm ran ẩm, tiếng tim bất thường, tĩnh mạch cổ nổi, gan to, phù ngoại vi và chi lạnh. Cân nặng, lượng dịch vào–ra và đáp ứng với điều trị được theo dõi lặp lại. Một số dấu hiệu có thể kín đáo, đặc biệt ở người cao tuổi, béo phì hoặc có bệnh phổi.
BNP hoặc NT-proBNP: hỗ trợ đánh giá suy tim mới; BNP dưới 100 ng/L hoặc NT-proBNP dưới 300 ng/L làm suy tim cấp ít khả năng hơn, nhưng kết quả phải được giải thích theo tuổi, chức năng thận, rung nhĩ và thể trạng. Troponin tim: tìm tổn thương cơ tim hoặc hội chứng vành cấp, nhưng có thể tăng trong suy tim nặng không do tắc mạch vành. Công thức máu, điện giải, ure, creatinine, đường huyết và men gan: đánh giá nguyên nhân, bệnh kèm và tổn thương cơ quan. Khí máu, lactate: dùng khi suy hô hấp hoặc nghi sốc. Có thể xét nghiệm chức năng tuyến giáp, dấu viêm, D-dimer hoặc cấy máu tùy bối cảnh; không xét nghiệm nào thay thế đánh giá lâm sàng.
Siêu âm tim qua thành ngực đánh giá phân suất tống máu, vận động vùng, chức năng thất phải, van tim, áp lực đổ đầy và dịch màng tim; cần thực hiện sớm, khẩn hơn nếu sốc hoặc nghi biến chứng cơ học. X-quang ngực có thể cho thấy phù phổi, tràn dịch màng phổi hoặc tim to và giúp tìm nguyên nhân khác, nhưng hình ảnh bình thường không loại trừ suy tim. Siêu âm phổi tại giường hỗ trợ phát hiện ứ dịch khi có chuyên môn. CT ngực, CT động mạch phổi, MRI tim hoặc chụp mạch vành chỉ dùng khi cần làm rõ thuyên tắc phổi, bệnh động mạch chủ, viêm cơ tim, bệnh cơ tim hoặc thiếu máu cơ tim.
Không có một tiêu chuẩn duy nhất áp dụng cho mọi thể suy tim cấp. Chẩn đoán cần có triệu chứng hoặc dấu hiệu phù hợp, kèm bằng chứng khách quan về bất thường cấu trúc hay chức năng tim hoặc tăng áp lực đổ đầy; peptide lợi niệu và sung huyết trên hình ảnh hỗ trợ mạnh. Trong ca mới nghi ngờ, ngưỡng BNP dưới 100 ng/L hoặc NT-proBNP dưới 300 ng/L thường được dùng để loại trừ với độ tin cậy cao hơn là để khẳng định. Bác sĩ phải diễn giải theo bối cảnh và loại trừ các bệnh gây khó thở khác. Phân suất tống máu bình thường không loại trừ suy tim cấp có phân suất tống máu bảo tồn.
Điều trị Suy tim cấp
Mục tiêu ban đầu là bảo đảm đường thở, oxy hóa và tuần hoàn; xác định kiểu sung huyết hoặc giảm tưới máu; giảm triệu chứng; bảo vệ cơ quan; và xử trí nguyên nhân. Người khó thở nặng, thiếu oxy, tụt huyết áp, sốc, rối loạn nhịp nguy hiểm, hội chứng vành cấp hoặc tổn thương cơ quan cần nhập viện, đôi khi vào đơn vị hồi sức tim mạch. Khi sung huyết, điều trị lợi tiểu đường tĩnh mạch thường là nền tảng; oxy và hỗ trợ thông khí chỉ dùng theo tình trạng hô hấp. Thuốc giãn mạch, vận mạch hoặc tăng co bóp được lựa chọn theo huyết áp và tưới máu. Sau ổn định, cần tối ưu điều trị suy tim nền, giáo dục tự chăm sóc và kế hoạch theo dõi sớm.
Thuốc lợi tiểu quai đường tĩnh mạch giúp giảm sung huyết và khó thở; cần theo dõi nước tiểu, cân nặng, huyết áp, chức năng thận và điện giải. Thuốc giãn mạch đường tĩnh mạch có thể được cân nhắc khi huyết áp đủ cao, đặc biệt kèm tăng huyết áp nặng hoặc thiếu máu cơ tim; không dùng thường quy cho mọi người. Thuốc vận mạch hoặc tăng co bóp dành cho sốc tim hoặc giảm tưới máu chọn lọc trong môi trường hồi sức. Sau ổn định, bác sĩ đánh giá khởi trị hoặc tối ưu thuốc nền theo kiểu suy tim, có thể gồm ARNI, ACEI/ARB, chẹn beta, đối kháng mineralocorticoid và thuốc ức chế SGLT2. Không tự thêm, ngừng hoặc tăng giảm bất kỳ thuốc nào.
Can thiệp phụ thuộc nguyên nhân và mức độ nặng. Có thể cần can thiệp mạch vành khẩn khi hội chứng vành cấp, sốc điện hoặc tạo nhịp khi rối loạn nhịp đe dọa tính mạng, dẫn lưu khi chèn ép tim, hoặc điều trị can thiệp bệnh van tim cấp. Thông khí không xâm lấn được cân nhắc khi phù phổi kèm suy hô hấp; đặt nội khí quản khi suy hô hấp tiến triển, giảm ý thức hoặc kiệt sức. Lọc máu hoặc siêu lọc chỉ dành cho trường hợp chọn lọc như quá tải dịch kháng trị hay chỉ định thận. Hỗ trợ tuần hoàn cơ học có thể là cầu nối hồi phục, quyết định hoặc ghép tim ở sốc tim kháng trị; rủi ro gồm chảy máu, nhiễm trùng và biến chứng mạch máu.
Phẫu thuật được cân nhắc khi nguyên nhân cơ học không thể kiểm soát bằng điều trị nội khoa, chẳng hạn vỡ cơ nhú gây hở van hai lá cấp, thủng vách liên thất sau nhồi máu, bệnh van tim nặng, bóc tách động mạch chủ hoặc một số bệnh tim bẩm sinh. Mục tiêu là sửa tổn thương gây suy tim và phục hồi huyết động. Thời điểm phụ thuộc độ ổn định, khả năng can thiệp qua da, nguy cơ phẫu thuật và nguồn lực chuyên môn. Ở suy tim giai đoạn cuối, thiết bị hỗ trợ thất hoặc ghép tim chỉ áp dụng cho người được đánh giá tại trung tâm chuyên sâu. Phẫu thuật không phải lựa chọn thường quy cho mọi ca suy tim cấp.
Người bệnh có thể cần tư thế đầu cao, theo dõi liên tục nhịp tim, huyết áp, độ bão hòa oxy, lượng nước tiểu và cân bằng dịch. Oxy được dùng khi thiếu oxy; hỗ trợ dinh dưỡng, phòng huyết khối, chăm sóc da, vận động sớm sau ổn định và phục hồi chức năng được cá thể hóa. Điều dưỡng và dược sĩ hỗ trợ rà soát thuốc, nhận biết thuốc giữ nước, hướng dẫn theo dõi cân nặng và dấu hiệu cảnh báo. Lo âu, mất ngủ và khó thở kéo dài cần được xử trí phù hợp; chăm sóc giảm nhẹ có thể bổ sung cho người bệnh nặng nhằm giảm triệu chứng và hỗ trợ quyết định, không đồng nghĩa từ bỏ điều trị.
Trong giai đoạn cấp, bác sĩ theo dõi triệu chứng, nhịp thở, oxy, huyết áp, mạch, tri giác, dấu sung huyết, tưới máu ngoại vi, cân nặng, lượng nước tiểu và cân bằng dịch. Xét nghiệm lặp lại thường gồm creatinine, ure, natri, kali và đôi khi men gan, lactate hoặc peptide lợi niệu tùy diễn tiến. Đáp ứng lợi tiểu được đánh giá sớm để điều chỉnh chiến lược. Trước xuất viện cần xác nhận tình trạng ổn định, kế hoạch thuốc, nguyên nhân thúc đẩy, khả năng tự chăm sóc và lịch tái khám. Sau xuất viện, khó thở tăng, phù nhanh, chóng mặt, ngất, tụt huyết áp, tiểu ít hoặc tác dụng phụ thuốc là lý do liên hệ đội điều trị sớm.
Xử trí ban đầu bắt đầu ngay trong những giờ đầu và được điều chỉnh liên tục theo đáp ứng. Thời gian nằm viện có thể từ vài ngày đến lâu hơn nếu có sốc tim, suy hô hấp, tổn thương thận, nhiễm trùng, hội chứng vành cấp hoặc cần can thiệp. Giảm sung huyết thường cần nhiều lần đánh giá thay vì một mốc cố định. Sau khi qua đợt cấp, điều trị nguyên nhân và suy tim nền thường kéo dài, nhiều trường hợp cần dùng thuốc và theo dõi lâu dài. Thời gian hồi phục chức năng phụ thuộc tổn thương tim, bệnh nền, biến chứng và khả năng dung nạp điều trị; không thể cam kết ngày khỏi cho từng người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng thường gặp gồm suy hô hấp, rối loạn điện giải, suy thận cấp, tổn thương gan sung huyết, rối loạn nhịp và giảm khả năng vận động. Biến chứng nghiêm trọng gồm phù phổi cấp, hội chứng vành cấp, sốc tim, thiếu máu ruột, đột quỵ, huyết khối, suy đa cơ quan và tử vong. Về dài hạn, người bệnh có nguy cơ tái nhập viện, suy kiệt, giảm chất lượng sống và tiến triển suy tim. Điều trị cũng có thể gây tụt huyết áp, rối loạn kali, xấu chức năng thận, chảy máu hoặc biến chứng liên quan thủ thuật. Theo dõi sát giúp phát hiện sớm và cân bằng lợi ích–nguy cơ.
Suy tim cấp là tình trạng nghiêm trọng nhưng mức độ hồi phục rất khác nhau. Người có nguyên nhân đảo ngược được, được điều trị sớm và không có sốc hay suy đa cơ quan có thể cải thiện rõ. Tiên lượng kém hơn khi tuổi cao, huyết áp thấp, suy thận, natri máu thấp, troponin hoặc lactate tăng, rối loạn chức năng thất phải, nhiễm trùng nặng, bệnh van nặng hoặc nhiều lần nhập viện. Sau xuất viện, nguy cơ tái nặng vẫn đáng kể, vì vậy tối ưu điều trị nền, theo dõi sớm và kiểm soát bệnh kèm rất quan trọng. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân chỉ từ chẩn đoán “suy tim cấp”.
Suy tim cấp có thể tái phát, đặc biệt khi bệnh tim nền còn tồn tại, sung huyết chưa được giải quyết hoàn toàn, điều trị chưa tối ưu hoặc yếu tố thúc đẩy quay lại. Nguy cơ tăng khi ăn nhiều muối, dùng thuốc không đều, nhiễm trùng, rối loạn nhịp, thiếu máu cơ tim, suy thận hoặc dùng thuốc giữ nước. Giảm nguy cơ cần phối hợp dùng thuốc đúng hướng dẫn, tái khám sớm, theo dõi cân nặng và triệu chứng, kiểm soát huyết áp–đái tháo đường–rung nhĩ, tiêm chủng phù hợp và báo bác sĩ trước khi dùng thuốc mới. Không tự tăng thuốc lợi tiểu để phòng tái phát nếu chưa có kế hoạch cá thể hóa.
Phòng mắc bệnh: kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid, bệnh mạch vành; không hút thuốc; hạn chế rượu; vận động và duy trì cân nặng phù hợp. Phòng biến chứng: nhận biết sớm khó thở, phù, đau ngực, hồi hộp; điều trị nhiễm trùng và rối loạn nhịp kịp thời; tiêm vaccine cúm, COVID-19 hoặc phế cầu theo chỉ định và chính sách hiện hành. Phòng tái phát: dùng thuốc đều, tái khám, theo dõi cân nặng, tránh tự dùng thuốc giữ nước và tuân thủ lượng muối–dịch đã được cá thể hóa. Không phải mọi đợt suy tim cấp đều có thể phòng tránh hoàn toàn.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Suy tim cấp
Ưu tiên bữa ăn cân đối, ít thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối chua, mì ăn liền, thịt chế biến và nước chấm mặn. Lượng natri và dịch cần cá thể hóa theo mức sung huyết, natri máu, chức năng thận, huyết áp và thuốc đang dùng; không tự áp dụng chế độ kiêng muối hoặc hạn chế nước quá mức. Chọn rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm phù hợp và theo dõi kali nếu có bệnh thận hoặc dùng thuốc ảnh hưởng kali. Hạn chế rượu; tránh chất kích thích. Không dùng thực phẩm chức năng, thảo dược hoặc “thuốc lợi tiểu tự nhiên” thay cho điều trị, vì có thể tương tác thuốc hoặc làm rối loạn điện giải.
Trong giai đoạn khó thở hoặc sung huyết, người bệnh cần nghỉ và chỉ vận động theo hướng dẫn để tránh tụt huyết áp, ngã hoặc tăng gánh tim. Sau ổn định, nên tăng hoạt động từng bước, kết hợp phục hồi chức năng tim nếu có chỉ định; dừng và báo nhân viên y tế khi đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt hoặc hồi hộp kéo dài. Ngủ đủ, điều trị ngưng thở khi ngủ nếu có, tránh hút thuốc và hạn chế rượu. Việc trở lại làm việc, lái xe, quan hệ tình dục hoặc tập cường độ cao phụ thuộc nguyên nhân, chức năng tim, nguy cơ loạn nhịp và đánh giá của bác sĩ.
Sau xuất viện, có thể cân mỗi sáng sau đi tiểu, trước ăn, cùng một cân và ghi lại xu hướng; theo dõi mức khó thở, số gối khi ngủ, phù chân, lượng nước tiểu, huyết áp và mạch nếu đã được hướng dẫn. Mang nhật ký triệu chứng, cân nặng và danh sách thuốc khi tái khám. Liên hệ đội điều trị khi cân nặng tăng nhanh so với mức nền, phù hoặc khó thở tăng, chóng mặt, huyết áp quá thấp, tiểu ít hay không ăn uống được. Thiết bị đeo và máy đo tại nhà không thay thế khám; không tự diễn giải một con số hoặc tự điều chỉnh thuốc nếu chưa có kế hoạch hành động được bác sĩ thống nhất.
- Không trì hoãn cấp cứu khi khó thở dữ dội, đau ngực, ngất, lú lẫn hoặc tím tái.
- Không tự tăng, giảm, bỏ hoặc dùng lại thuốc lợi tiểu, thuốc tim mạch hay thuốc huyết áp.
- Không tự uống nhiều nước để “bù” hoặc nhịn nước quá mức khi chưa có chỉ định.
- Không dùng thuốc chống viêm không steroid, thuốc cảm, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng mà không hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Không ăn quá mặn, uống rượu nhiều, hút thuốc hoặc dùng chất kích thích.
- Không tự lái xe khi đang khó thở nặng, chóng mặt, đau ngực hoặc có dấu hiệu sốc.
- Không dùng oxy tại nhà như biện pháp thay thế đánh giá y tế khẩn.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Suy tim cấp ở trẻ em ít gặp hơn người lớn và nguyên nhân thường khác, gồm bệnh tim bẩm sinh, viêm cơ tim, bệnh cơ tim, rối loạn nhịp, nhiễm trùng nặng hoặc biến chứng sau phẫu thuật tim. Trẻ nhỏ có thể không nói được khó thở mà biểu hiện bú kém, vã mồ hôi khi bú, thở nhanh, co kéo ngực, chậm tăng cân, gan to, kích thích hoặc ngủ lịm. Phù chân có thể không nổi bật. Đánh giá, liều thuốc, lượng dịch và chỉ định hỗ trợ tuần hoàn phải theo cân nặng, tuổi và sinh lý trẻ; cần bác sĩ nhi tim mạch hoặc hồi sức nhi. Thở rút lõm, tím tái, bỏ bú, li bì hoặc tiểu ít cần cấp cứu.
Người cao tuổi có thể biểu hiện không điển hình bằng lú lẫn, ngã, mệt, chán ăn, giảm vận động hoặc suy thận thay vì khó thở rõ. Bệnh thận, bệnh phổi, thiếu máu, rung nhĩ và suy giảm nhận thức làm chẩn đoán khó hơn. Đa thuốc tăng nguy cơ tụt huyết áp, rối loạn điện giải, tổn thương thận và tương tác thuốc; cần rà soát cả thuốc không kê đơn. Mục tiêu điều trị phải cân bằng giảm sung huyết với duy trì tưới máu, chức năng và khả năng tự chăm sóc. Phòng té ngã, hỗ trợ dinh dưỡng, đánh giá yếu tố xã hội và sự tham gia của người chăm sóc rất quan trọng khi lập kế hoạch xuất viện.
Suy tim cấp trong thai kỳ hoặc sau sinh có thể liên quan bệnh tim có sẵn, bệnh van tim, tăng huyết áp thai kỳ, thuyên tắc phổi hoặc bệnh cơ tim chu sản. Khó thở, phù và mệt dễ bị nhầm với thay đổi sinh lý, nhưng khó thở khi nghỉ, đau ngực, ngất, tím tái, tim nhanh kéo dài hoặc giảm oxy cần đánh giá khẩn. Điều trị phải phối hợp tim mạch, sản khoa, gây mê và hồi sức, cân bằng an toàn mẹ–thai. Một số thuốc suy tim chống chỉ định hoặc cần thận trọng trong thai kỳ; không tự ngừng thuốc đang dùng vì việc ngừng đột ngột cũng có thể gây hại. Siêu âm tim thường là phương tiện chủ đạo và không dùng bức xạ ion hóa.
Sau sinh là giai đoạn có thể xuất hiện hoặc nặng lên bệnh cơ tim chu sản và quá tải tuần hoàn. Việc cho con bú được quyết định theo tình trạng huyết động, nhu cầu điều trị và mức thuốc bài tiết vào sữa; không mặc định phải ngừng cho bú. Nhiều thuốc có thể sử dụng trong những hoàn cảnh nhất định, trong khi một số thuốc cần thay thế hoặc theo dõi trẻ. Bác sĩ tim mạch, sản khoa và nhi khoa nên cùng đánh giá lợi ích–nguy cơ. Người mẹ không tự ngừng thuốc, giảm liều hoặc bỏ tái khám để duy trì cho bú. Khó thở tăng, đau ngực, ngất, phù nhanh hoặc hồi hộp kéo dài sau sinh cần khám khẩn.
Người suy giảm miễn dịch có thể bị nhiễm trùng nặng, viêm cơ tim hoặc độc tính thuốc, từ đó khởi phát suy tim cấp. Sốt và dấu viêm có thể không rõ, trong khi khó thở, tụt huyết áp hoặc tổn thương cơ quan tiến triển nhanh. Một số thuốc điều trị ung thư, thuốc ức chế miễn dịch và tương tác thuốc ảnh hưởng chức năng tim, thận hoặc điện giải. Ngưỡng đi khám nên thấp hơn khi có khó thở mới, phù, đau ngực, tim nhanh hoặc giảm lượng nước tiểu. Điều trị cần phối hợp tim mạch với chuyên khoa đang quản lý bệnh nền; không tự ngừng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thuốc ung thư.
Bệnh thận mạn làm tăng giữ dịch, thay đổi peptide lợi niệu và giới hạn một số thuốc; đái tháo đường tăng nguy cơ bệnh mạch vành và nhiễm trùng; bệnh phổi mạn làm khó phân biệt nguyên nhân khó thở. Rung nhĩ, bệnh van tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành vừa là nguyên nhân vừa là yếu tố thúc đẩy. Xơ gan, thiếu máu, bệnh tuyến giáp, béo phì và ngưng thở khi ngủ cũng ảnh hưởng triệu chứng và điều trị. Người đa bệnh lý cần kế hoạch cá thể hóa về dịch, điện giải, huyết áp và thuốc, với phối hợp nhiều chuyên khoa để tránh tương tác và điều trị mâu thuẫn.
Suy tim cấp có thể xuất hiện sau phẫu thuật do quá tải dịch, thiếu máu cơ tim, rối loạn nhịp, chảy máu, nhiễm trùng, thuyên tắc phổi, tổn thương van hoặc suy thất phải. Triệu chứng có thể bị che lấp bởi thuốc an thần, đau, hạn chế vận động hoặc bệnh phổi sau mổ. Theo dõi cần chú ý oxy, huyết áp, nhịp tim, lượng nước tiểu, cân bằng dịch, hemoglobin, chức năng thận và dấu nhiễm trùng. Xử trí phải phối hợp ngoại khoa, gây mê–hồi sức và tim mạch, đồng thời xác định nguyên nhân có thể đảo ngược. Không tự uống thêm nước, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc giảm đau sau mổ ngoài kế hoạch được kê.
Câu hỏi thường gặp về Suy tim cấp
Có. Suy tim cấp có thể gây phù phổi, thiếu oxy, rối loạn nhịp, tổn thương thận, sốc tim và suy đa cơ quan. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc nguyên nhân, huyết áp, tình trạng tưới máu, bệnh nền và tốc độ được điều trị. Một số người chỉ sung huyết nhưng còn ổn định; người khác có thể suy sụp trong vài phút đến giờ. Khó thở dữ dội, tím tái, đau ngực, ngất, lú lẫn, da lạnh ẩm hoặc tiểu rất ít là dấu hiệu cần gọi 115. Điều trị sớm và xử trí nguyên nhân có thể cải thiện đáng kể cơ hội hồi phục.
Suy tim cấp có thể cải thiện hoàn toàn về triệu chứng, nhưng khả năng “chữa khỏi” phụ thuộc nguyên nhân và tình trạng tim nền. Một đợt do rối loạn nhịp, nhiễm trùng hoặc tăng huyết áp có thể hồi phục tốt khi yếu tố thúc đẩy được kiểm soát. Nếu người bệnh có bệnh cơ tim, tổn thương sau nhồi máu hoặc bệnh van tim mạn, chức năng tim có thể chỉ hồi phục một phần và cần điều trị lâu dài. Sau ổn định vẫn phải đánh giá phân suất tống máu, nguyên nhân, bệnh kèm và nguy cơ tái phát. Không nên ngừng thuốc chỉ vì hết khó thở hoặc hết phù.
Không. Suy tim cấp là hội chứng do tim không đáp ứng được nhu cầu tuần hoàn hoặc do áp lực trong tim tăng đột ngột, nên không lây từ người sang người. Tuy vậy, một số yếu tố thúc đẩy như cúm, COVID-19 hoặc nhiễm trùng khác có thể lây và làm người có bệnh tim mất bù. Vì thế, vệ sinh tay, tránh tiếp xúc khi đang mắc bệnh truyền nhiễm và tiêm chủng theo khuyến cáo có thể giúp giảm một phần nguy cơ đợt cấp. Người chăm sóc không cần cách ly chỉ vì chẩn đoán suy tim, trừ khi có bệnh nhiễm trùng kèm theo.
Thường có, đặc biệt khi đợt cấp xảy ra trên nền suy tim mạn hoặc bệnh tim cấu trúc. Điều trị lâu dài có thể gồm thuốc theo kiểu suy tim, kiểm soát huyết áp, nhịp tim, bệnh mạch vành, bệnh van tim, đái tháo đường và bệnh thận. Một số nguyên nhân đảo ngược được có thể không cần mọi thuốc suốt đời, nhưng quyết định phải dựa trên đánh giá lại chức năng tim và nguy cơ tái phát. Tái khám sớm sau xuất viện, xét nghiệm thận–điện giải và rà soát thuốc giúp điều chỉnh an toàn. Không tự dừng thuốc khi thấy khỏe hơn.
Có thể vận động sau khi đã ổn định, nhưng cường độ và thời điểm phải được cá thể hóa. Trong giai đoạn còn khó thở, phù, tụt huyết áp hoặc đang dùng thuốc đường tĩnh mạch, người bệnh thường chỉ vận động nhẹ dưới giám sát. Sau xuất viện, đi bộ và phục hồi chức năng tim có thể giúp cải thiện sức bền và chất lượng sống khi bác sĩ xác nhận an toàn. Nên tăng từ từ, khởi động, tránh thời tiết quá nóng hoặc lạnh và dừng tập khi đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, ngất hoặc hồi hộp kéo dài. Không tự trở lại tập nặng ngay sau đợt cấp.
Lưu ý: Thông tin chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của nhân viên y tế.

