Sốc tim là tình trạng tim suy giảm nghiêm trọng khả năng bơm máu, khiến các cơ quan không nhận đủ máu và oxy để hoạt động. Người bệnh có thể tụt huyết áp, mạch nhanh hoặc bất thường, da lạnh ẩm, lú lẫn, tiểu ít, khó thở, đau ngực hoặc kiệt sức; một số trường hợp giai đoạn đầu chưa tụt huyết áp rõ. Nhồi máu cơ tim là nguyên nhân quan trọng, bên cạnh suy tim mất bù, viêm cơ tim, rối loạn nhịp, suy thất phải và biến chứng cơ học của van hoặc vách tim.
Đây là cấp cứu tối khẩn, cần gọi 115 và điều trị tại cơ sở có khả năng hồi sức tim mạch. Điện tâm đồ, lactate, troponin, siêu âm tim và chụp mạch vành khi phù hợp giúp xác định nguyên nhân. Tái tưới máu sớm, thuốc hỗ trợ tuần hoàn hoặc thiết bị hỗ trợ cơ học có thể được lựa chọn theo từng kiểu sốc.
Sốc tim là bệnh gì?
Sốc tim là hội chứng suy tuần hoàn cấp do rối loạn chức năng tim nguyên phát làm cung lượng tim không đáp ứng nhu cầu cơ thể, gây giảm tưới máu mô và tổn thương cơ quan. Tim có thể suy ở thất trái, thất phải hoặc cả hai; nguyên nhân cũng có thể nằm ở cơ tim, van tim, nhịp tim hoặc biến chứng cơ học.

Tụt huyết áp thường gặp nhưng không phải điều kiện bắt buộc ở mọi thời điểm. Một người có thể còn huyết áp tương đối bảo tồn nhờ co mạch mạnh nhưng đã lạnh đầu chi, lú lẫn, lactate tăng hoặc tiểu ít. Sốc tim khác sốc giảm thể tích do mất máu, sốc nhiễm trùng do giãn mạch và sốc tắc nghẽn do thuyên tắc phổi lớn hoặc chèn ép tim, dù các cơ chế có thể cùng tồn tại. Đây không đồng nghĩa với ngừng tim, nhưng có thể nhanh chóng dẫn tới ngừng tuần hoàn.
| Tên bệnh | Sốc tim |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Cardiogenic shock |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Choáng tim; sốc do tim; shock tim; cardiogenic shock; CS |
| Mã ICD-10 | R57.0 – Sốc tim theo WHO ICD-10. Nếu sốc liên quan thai kỳ, thủ thuật sản khoa hoặc tình trạng đặc hiệu khác, mã hóa có thể cần bổ sung theo hồ sơ lâm sàng. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng suy tuần hoàn cấp thuộc chuyên khoa Tim mạch, Cấp cứu và Hồi sức tích cực |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tim và hệ tuần hoàn là vị trí chính; não, thận, gan, phổi, ruột và các mô ngoại vi có thể tổn thương nhanh do thiếu máu và thiếu oxy. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp tính, không lây, đe dọa tính mạng; có thể tiến triển từ giảm tưới máu sớm đến suy đa cơ quan hoặc ngừng tim. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn các dạng sốc khác nhưng là biến chứng rất nghiêm trọng của nhồi máu cơ tim, suy tim mất bù, viêm cơ tim, bệnh van cấp và rối loạn nhịp nặng. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Sốc tim
Tổn thương cơ tim hoặc bất thường cơ học làm thể tích nhát bóp và cung lượng tim giảm. Huyết áp và tưới máu động mạch vành suy giảm khiến cơ tim thiếu oxy thêm, làm sức co bóp tiếp tục xấu đi. Cơ thể đáp ứng bằng tăng hoạt giao cảm, co mạch và giữ muối nước để duy trì huyết áp; về sau, hậu gánh tăng và sung huyết phổi hoặc hệ thống làm tim càng khó bơm. Thiếu máu mô chuyển hóa sang yếm khí, lactate tăng và tế bào bị tổn thương. Thận giảm lọc, gan sung huyết hoặc thiếu máu, ruột mất hàng rào và não rối loạn chức năng. Nếu vòng xoắn không được đảo ngược, sốc tiến triển thành viêm toàn thân, suy đa cơ quan và ngừng tim.
Phân loại SCAI mô tả phổ sốc từ giai đoạn A đến E: A là có nguy cơ; B là bắt đầu có bất ổn nhưng chưa giảm tưới máu rõ; C là sốc kinh điển cần can thiệp để duy trì tưới máu; D là tình trạng xấu đi dù đã điều trị ban đầu; E là cực kỳ nguy kịch hoặc đang ngừng tuần hoàn. Có thể thêm ký hiệu ngừng tim để phản ánh nguy cơ. Bác sĩ còn phân theo thất trái, thất phải hoặc hai thất; có hay không sung huyết; và nguyên nhân như nhồi máu cơ tim, suy tim mất bù, viêm cơ tim, rối loạn nhịp hay biến chứng cơ học. Phân loại phải được cập nhật liên tục vì giai đoạn có thể thay đổi nhanh.
Sốc tim có thể gặp ở mọi độ tuổi nhưng thường hơn ở người lớn tuổi có bệnh mạch vành hoặc suy tim. Nhồi máu cơ tim cấp vẫn là một nguyên nhân chủ đạo, trong khi tỷ lệ sốc liên quan suy tim mất bù, viêm cơ tim và bệnh cơ tim ngày càng được nhận diện. Nam và nữ đều có thể mắc; nguyên nhân, nguy cơ chảy máu và khả năng tiếp cận can thiệp có thể khác nhau giữa các nhóm. Trẻ em thường có căn nguyên khác người lớn, như viêm cơ tim hoặc bệnh tim bẩm sinh. Dữ liệu đại diện toàn quốc cho riêng sốc tim tại Việt Nam còn hạn chế, nên không nên suy diễn tỷ lệ hoặc tử vong từ quần thể nước ngoài cho từng cá nhân.
Sốc tim không có đường lây. Bệnh hình thành khi một biến cố cấp hoặc bệnh tim tiến triển làm khả năng bơm máu giảm dưới mức cần thiết. Cung lượng tim thấp làm giảm tưới máu động mạch vành và cơ quan, kích hoạt co mạch mạnh để giữ huyết áp. Sự co mạch làm tăng sức cản mà tim phải thắng, trong khi sung huyết và áp lực đổ đầy tăng gây phù phổi hoặc suy tạng. Nguyên nhân có thể xuất hiện đột ngột trong nhồi máu, hở van cấp hoặc rối loạn nhịp, hoặc phát triển trên nền suy tim nặng rồi mất bù sau nhiễm trùng, thiếu máu cơ tim hoặc gián đoạn điều trị.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Sốc tim
Tổn thương cơ tim: nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim, bệnh cơ tim giãn, bệnh cơ tim do stress, độc chất hoặc suy tim giai đoạn nặng. Biến chứng cơ học: đứt cơ nhú gây hở van hai lá cấp, thủng vách liên thất, vỡ thành tự do, hở van động mạch chủ cấp hoặc van nhân tạo rối loạn. Rối loạn nhịp: nhịp nhanh, nhịp chậm hoặc block tim nặng. Suy thất phải: nhồi máu thất phải, tăng áp phổi mất bù hoặc suy thất phải sau phẫu thuật. Thuyên tắc phổi lớn và chèn ép tim thường được xếp vào sốc tắc nghẽn, dù biểu hiện có thể giống sốc tim và cần phân biệt khẩn.
Có thể thay đổi: hút thuốc, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid, bệnh mạch vành chưa kiểm soát, dùng cocaine hoặc chất kích thích, uống nhiều rượu và không tuân thủ điều trị suy tim. Khó hoặc không thể thay đổi: tuổi cao, tiền sử nhồi máu, bệnh cơ tim di truyền, bệnh tim bẩm sinh và bệnh van cấu trúc. Nguy cơ sốc khi có biến cố tim tăng ở người suy tim nặng, phân suất tống máu thấp, bệnh mạch vành nhiều nhánh, bệnh thận mạn, tiền sử phẫu thuật tim, rối loạn nhịp hoặc thể trạng yếu.
Nhóm nguy cơ cao gồm người đang có hội chứng vành cấp, đặc biệt nhồi máu rộng hoặc biến chứng cơ học; người suy tim mất bù với huyết áp thấp, tiểu ít hoặc lactate tăng; người viêm cơ tim nặng, bệnh cơ tim tiến triển, rối loạn nhịp nguy hiểm hoặc bệnh van cấp. Người cao tuổi, bệnh thận, đái tháo đường, bệnh mạch ngoại biên, nhiều bệnh nền hoặc từng ngừng tim có nguy cơ biến chứng và tử vong cao hơn. Phụ nữ mang thai hoặc sau sinh có thể sốc do bệnh cơ tim chu sản, bóc tách động mạch vành tự phát hoặc biến chứng tăng huyết áp. Trẻ sau phẫu thuật tim cũng là nhóm đặc biệt.
Triệu chứng và dấu hiệu của Sốc tim
Sốc tim có thể khởi phát đột ngột sau đau ngực, rối loạn nhịp hoặc biến chứng van, hoặc tiến triển qua nhiều giờ ở người suy tim. Biểu hiện phản ánh đồng thời bệnh tim nền, giảm tưới máu và sung huyết. Người bệnh có thể khó thở, lạnh đầu chi, mệt lả, lú lẫn và tiểu ít; huyết áp thường thấp nhưng đôi khi còn bình thường ở giai đoạn sớm. Một số trường hợp suy thất phải có tĩnh mạch cổ nổi và gan sung huyết nhưng phổi ít ran. Người cao tuổi có thể chủ yếu ngã, lơ mơ hoặc giảm lượng nước tiểu. Triệu chứng thay đổi nhanh nên cần đánh giá lặp lại thay vì dựa vào một lần đo.
- Tụt huyết áp hoặc huyết áp giảm dần: có thể kèm mạch yếu, hiệu áp hẹp và chóng mặt.
- Da lạnh, ẩm và tái: phản ánh co mạch ngoại vi để ưu tiên máu cho cơ quan sống còn.
- Lú lẫn, vật vã hoặc ngủ gà: gợi ý giảm tưới máu não hoặc thiếu oxy.
- Tiểu ít: thường phản ánh giảm tưới máu thận và cần được theo dõi sát.
- Khó thở, ran phổi hoặc giảm oxy: có thể do sung huyết và phù phổi.
- Đau hoặc đè nặng ngực: thường gặp khi nguyên nhân là hội chứng vành cấp.
- Tim nhanh, tim chậm hoặc nhịp không đều: có thể là hậu quả hoặc nguyên nhân trực tiếp của sốc.
- Đau bụng, buồn nôn hoặc bụng chướng: có thể do sung huyết gan, thiếu máu ruột hoặc nhồi máu cơ tim.
- Da còn ấm ở giai đoạn đầu: có thể gặp khi sốc hỗn hợp hoặc phản ứng co mạch chưa rõ.
- Khạc bọt hồng: gợi ý phù phổi cấp nhưng không xuất hiện ở mọi trường hợp.
- Đau hạ sườn phải và tĩnh mạch cổ nổi: có thể nổi bật trong suy thất phải.
- Ngất hoặc co giật: có thể xảy ra khi tưới máu não giảm nghiêm trọng hoặc rối loạn nhịp.
Nên đặt lịch khám: sau khi hồi phục để đánh giá nguyên nhân, chức năng tim, khả năng vận động, thuốc và nguy cơ tái phát. Cần khám trong ngày: ở người có bệnh tim khi xuất hiện mệt tăng nhanh, huyết áp thấp hơn thường ngày, chóng mặt, tiểu ít, khó thở tăng, đau ngực hoặc tim đập bất thường dù còn tỉnh táo. Cần tái khám sớm: sau xuất viện, sau điều chỉnh thuốc hoặc khi có phù, tăng cân, ngất, tác dụng phụ hay xét nghiệm thận–điện giải bất thường. Khi có dấu hiệu giảm tưới máu, đau ngực dữ dội, khó thở nặng hoặc rối loạn ý thức, không chờ lịch khám mà phải gọi cấp cứu.
Gọi 115 ngay khi người bệnh đau ngực, khó thở dữ dội, ngất, lú lẫn, da lạnh ẩm hoặc tím tái, mạch yếu hay rất bất thường, huyết áp tụt, tiểu rất ít hoặc không đáp ứng. Đặt người bệnh nằm ở tư thế dễ thở và tránh để tự đi lại; nếu bất tỉnh và không thở bình thường, bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu đã được hướng dẫn và dùng máy khử rung tự động khi có. Không cho ăn uống, không tự lái xe, không trì hoãn để đo huyết áp nhiều lần, thử mẹo dân gian hoặc tự dùng thuốc tim, thuốc huyết áp, lợi tiểu hay thuốc an thần.
Chẩn đoán Sốc tim
Chẩn đoán và hồi sức được tiến hành đồng thời. Bác sĩ tìm bằng chứng rối loạn chức năng tim, giảm tưới máu cơ quan và nguyên nhân có thể đảo ngược. Đánh giá ban đầu gồm triệu chứng, huyết áp, mạch, oxy, tri giác, lượng nước tiểu, điện tâm đồ, lactate, troponin, chức năng thận–gan và siêu âm tim tại giường. Chụp mạch vành khẩn được cân nhắc khi nghi hội chứng vành cấp. Siêu âm giúp xác định thất trái, thất phải, van, dịch màng tim và biến chứng cơ học. Thông số huyết động xâm lấn có thể hữu ích ở trường hợp không rõ kiểu sốc, không đáp ứng hoặc cần thiết bị hỗ trợ. Sốc là trạng thái động nên phải phân tầng lại liên tục.
Bác sĩ đánh giá đường thở, nhịp thở, độ bão hòa oxy, huyết áp ở nhiều thời điểm, mạch, nhiệt độ, tri giác và lượng nước tiểu. Khám da tìm lạnh, ẩm, nổi bông và thời gian làm đầy mao mạch kéo dài; khám phổi tìm ran hoặc dấu phù phổi. Tĩnh mạch cổ, gan, phù, tiếng tim, âm thổi mới và nhịp bất thường giúp nhận diện suy thất phải, bệnh van hoặc biến chứng cơ học. Mạch ngoại vi yếu, chi lạnh và hiệu áp hẹp gợi ý cung lượng thấp. Một số người có sốc hỗn hợp và da chưa lạnh, vì vậy khám bình thường từng phần không loại trừ sốc tim.
Lactate máu: phản ánh mất cân bằng cung–cầu oxy và được theo dõi theo xu hướng; lactate bình thường không loại trừ giai đoạn sớm. Troponin và điện tâm đồ: tìm nhồi máu hoặc tổn thương cơ tim. Khí máu: đánh giá oxy, carbon dioxide, toan kiềm và mức suy hô hấp. Creatinine, ure, điện giải, men gan, bilirubin và đông máu: xác định tổn thương cơ quan và an toàn điều trị. Công thức máu, dấu viêm và cấy: tìm thiếu máu, chảy máu hoặc nhiễm trùng gây sốc hỗn hợp. BNP hoặc NT-proBNP hỗ trợ đánh giá suy tim nhưng không xác nhận riêng sốc tim. Xét nghiệm được lặp lại theo diễn tiến.
Siêu âm tim tại giường là phương tiện chủ đạo để đánh giá co bóp thất trái, chức năng thất phải, van tim, thể tích, dịch màng tim và biến chứng cơ học. Siêu âm phổi và X-quang ngực hỗ trợ nhận biết sung huyết, phù phổi, tràn dịch hoặc nguyên nhân hô hấp khác. Chụp mạch vành vừa chẩn đoán vừa cho phép tái thông khi sốc liên quan nhồi máu cơ tim. CT ngực hoặc động mạch chủ chỉ được thực hiện khi huyết động cho phép và nghi bóc tách, thuyên tắc phổi hoặc bệnh khác. Hình ảnh không được làm trì hoãn hồi sức hay tái tưới máu cấp thiết.
Không có một ngưỡng duy nhất áp dụng cho mọi người. Sốc tim thường được nhận diện khi rối loạn chức năng tim gây giảm tưới máu mô, biểu hiện bằng rối loạn ý thức, da lạnh, tiểu ít, lactate tăng hoặc tổn thương cơ quan, thường kèm huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc cần thuốc hay thiết bị để duy trì huyết áp. Khi đo xâm lấn, chỉ số tim thấp và áp lực đổ đầy tăng có thể củng cố chẩn đoán, nhưng kiểu suy thất phải hoặc sốc hỗn hợp có thông số khác. Phân loại SCAI A–E giúp mô tả mức nặng và xu hướng. Các tiêu chí này dành cho nhân viên y tế, không phải công cụ tự đánh giá tại nhà.
Điều trị Sốc tim
Mục tiêu là nhanh chóng khôi phục tưới máu, duy trì oxy hóa, ngăn suy đa cơ quan và xử trí nguyên nhân. Đội sốc đa chuyên khoa nên được kích hoạt sớm khi có điều kiện. Dịch truyền chỉ dùng thận trọng khi nghi thiếu tiền tải và không có sung huyết; truyền dịch thường quy có thể làm phù phổi nặng hơn. Thuốc vận mạch và tăng co bóp được lựa chọn theo huyết áp, nhịp, thất bị suy và nguy cơ loạn nhịp. Nhồi máu cơ tim cần tái thông mạch vành khẩn; biến chứng cơ học cần can thiệp hoặc phẫu thuật. Hỗ trợ tuần hoàn cơ học tạm thời được cân nhắc khi thuốc không duy trì được tưới máu, với đánh giá mục tiêu và khả năng hồi phục.
Thuốc vận mạch, thường ưu tiên norepinephrine trong nhiều bối cảnh tụt huyết áp, giúp duy trì áp lực tưới máu nhưng có thể tăng hậu gánh và gây loạn nhịp hoặc thiếu máu ngoại vi. Thuốc tăng co bóp như dobutamine hoặc chất ức chế phosphodiesterase có thể được chọn khi cung lượng thấp, tùy huyết áp, chức năng thất phải, thuốc chẹn beta và chức năng thận. Thuốc chống kết tập tiểu cầu, chống đông và điều trị nhồi máu được dùng theo nguyên nhân. Thuốc lợi tiểu hoặc giãn mạch chỉ phù hợp ở kiểu sung huyết có huyết áp cho phép, không phải mặc định cho mọi sốc tim. Không có thuốc hay liều dùng an toàn để tự xử trí tại nhà.
Can thiệp động mạch vành qua da khẩn là nền tảng khi sốc do nhồi máu cơ tim; ở bệnh nhiều nhánh, chiến lược ban đầu thường tập trung vào mạch thủ phạm thay vì can thiệp thường quy tất cả mạch trong cùng thủ thuật. Tạo nhịp hoặc sốc điện được dùng khi rối loạn nhịp gây mất ổn định. Thiết bị hỗ trợ tuần hoàn tạm thời như bơm bóng đối xung, bơm dòng trục, hỗ trợ thất hoặc ECMO có vai trò khác nhau; lựa chọn phụ thuộc thất suy, mức thiếu oxy, biến chứng, nguy cơ chảy máu và mục tiêu điều trị. Không thiết bị nào phù hợp thường quy cho mọi người; cần theo dõi biến chứng mạch máu, tan máu, chảy máu, đột quỵ và nhiễm trùng.
Phẫu thuật khẩn có thể cần khi sốc do đứt cơ nhú, thủng vách liên thất, vỡ thành tim, hở van động mạch chủ cấp, bóc tách động mạch chủ hoặc bệnh van nặng không thể xử trí qua da. Phẫu thuật bắc cầu được cân nhắc khi giải phẫu mạch vành không phù hợp can thiệp qua da hoặc có tổn thương cần sửa đồng thời. Ở sốc do suy tim tiến triển, thiết bị hỗ trợ thất bền vững hoặc ghép tim có thể là đích điều trị cho người được lựa chọn sau hỗ trợ tạm thời. Quyết định phải cân nhắc khả năng hồi phục thần kinh, suy đa cơ quan, nguy cơ phẫu thuật và mong muốn của người bệnh.
Chăm sóc hồi sức gồm theo dõi liên tục điện tâm đồ, huyết áp, oxy, nhiệt độ, tri giác, lượng nước tiểu và cân bằng dịch. Hỗ trợ oxy hoặc thở máy được dùng khi suy hô hấp; an thần, dinh dưỡng, đường huyết, thân nhiệt, dự phòng huyết khối và phòng loét được cá thể hóa. Thuốc độc thận và các can thiệp không cần thiết được hạn chế. Điều dưỡng và dược sĩ theo dõi đáp ứng, tương tác thuốc và biến chứng của đường truyền hay thiết bị. Sau khi ổn định, phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý cần được bắt đầu phù hợp. Chăm sóc giảm nhẹ có thể tham gia sớm để kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ quyết định phức tạp.
Người bệnh cần theo dõi huyết áp động mạch, nhịp tim, oxy, tri giác, nhiệt độ da, thời gian làm đầy mao mạch, lượng nước tiểu và dấu sung huyết. Lactate, khí máu, chức năng thận–gan, điện giải, công thức máu và đông máu được kiểm tra lặp lại theo mức nặng. Siêu âm tim nối tiếp giúp đánh giá chức năng thất và đáp ứng; catheter động mạch phổi có thể được dùng chọn lọc để xác định kiểu huyết động và hướng dẫn thiết bị. Phải đánh giá lại giai đoạn SCAI và quỹ đạo sốc sau mỗi can thiệp. Khi qua sốc, bác sĩ tiếp tục theo dõi tổn thương thần kinh, nhiễm trùng, yếu cơ, thuốc tim nền và kế hoạch tái khám.
Hồi sức phải bắt đầu ngay trong những phút đầu và được đánh giá lại liên tục trong giờ đầu. Hai mươi bốn giờ đầu thường quyết định việc ổn định, tái tưới máu, can thiệp nguyên nhân hoặc nâng bậc hỗ trợ tuần hoàn. Thời gian dùng thuốc vận mạch, thở máy hoặc thiết bị có thể từ vài giờ đến nhiều ngày tùy khả năng hồi phục tim và cơ quan. Một số người cần phẫu thuật, hỗ trợ thất dài hạn hoặc ghép tim. Sau khi sống sót, điều trị suy tim, bệnh mạch vành, rối loạn nhịp và phục hồi chức năng có thể kéo dài nhiều tháng hoặc lâu dài. Không thể cam kết thời điểm hồi phục cho từng người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm suy hô hấp, phù phổi, rối loạn nhịp thất, ngừng tim, tổn thương thận cấp, gan thiếu máu, thiếu máu ruột, đột quỵ, rối loạn đông máu và suy đa cơ quan. Sốc kéo dài có thể gây tổn thương não do thiếu oxy, nhiễm trùng, yếu cơ và suy dinh dưỡng. Thuốc vận mạch có thể gây loạn nhịp hoặc thiếu máu đầu chi; thuốc chống huyết khối làm tăng chảy máu. Catheter và thiết bị hỗ trợ có thể gây chảy máu, tổn thương mạch, tan máu, huyết khối, nhiễm trùng hoặc biến chứng chi. Sau hồi phục, người bệnh vẫn có nguy cơ suy tim, rối loạn nhận thức và tái nhập viện.
Sốc tim có nguy cơ tử vong cao, nhưng tiên lượng thay đổi theo nguyên nhân, giai đoạn SCAI, thời gian giảm tưới máu, mức lactate, chức năng thận–gan, ngừng tim, tuổi và bệnh nền. Khả năng hồi phục tốt hơn khi nguyên nhân có thể đảo ngược, tái tưới máu hoặc sửa biến chứng được thực hiện sớm và chưa có suy đa cơ quan. Người ở giai đoạn D hoặc E, cần nhiều thuốc hoặc có tổn thương thần kinh thường nguy cơ cao hơn. Sống qua giai đoạn cấp không đồng nghĩa tim hồi phục hoàn toàn; cần theo dõi dài hạn. Không thể dự đoán chính xác kết quả cá nhân chỉ từ huyết áp hoặc phân suất tống máu.
Sốc tim có thể tái diễn nếu bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp, bệnh van hoặc bệnh cơ tim chưa được kiểm soát. Nguy cơ cao hơn khi chức năng tim còn kém, thiếu máu cơ tim tái phát, dùng thuốc không đều, nhiễm trùng, suy thận hoặc tiếp tục dùng rượu và chất kích thích. Giảm nguy cơ cần điều trị nguyên nhân, tối ưu thuốc tim sau khi huyết động ổn định, phục hồi chức năng, kiểm soát yếu tố nguy cơ và tái khám đúng lịch. Máy khử rung hoặc thiết bị khác chỉ dành cho nhóm phù hợp. Không tự ngừng thuốc vì cảm thấy khỏe hoặc tự dùng thuốc cũ khi chóng mặt, khó thở hay huyết áp thấp.
Phòng biến cố tim: kiểm soát huyết áp, đường huyết, lipid, không hút thuốc, điều trị bệnh mạch vành, suy tim, bệnh van và rối loạn nhịp. Phòng sốc tiến triển: gọi cấp cứu sớm khi đau ngực, khó thở, ngất, lạnh đầu chi, lú lẫn hoặc tiểu ít; không tự lái xe. Phòng tái phát: dùng thuốc đều, phục hồi chức năng, tái khám và tránh cocaine, methamphetamine, rượu quá mức cùng thuốc không được chỉ định. Người có bệnh cơ tim di truyền có thể cần tư vấn gia đình. Không phải mọi trường hợp sốc tim đều phòng tránh được, nhất là biến chứng cấp hoặc bệnh tim bẩm sinh.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Sốc tim
Trong giai đoạn sốc, dinh dưỡng và dịch phải do đội hồi sức quyết định; không cho người bệnh ăn uống khi giảm ý thức, khó thở nặng hoặc có khả năng cần thủ thuật. Sau hồi phục, chế độ ăn phụ thuộc suy tim, bệnh mạch vành, thận, đái tháo đường và tình trạng dinh dưỡng. Thường ưu tiên thực phẩm tươi, rau, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn đạm phù hợp và hạn chế đồ quá mặn, thực phẩm chế biến, rượu và chất kích thích. Không tự hạn chế nước hoặc kali cực đoan. Thảo dược và thực phẩm chức năng không thay thế điều trị, có thể tương tác thuốc chống đông, thuốc tim hoặc làm rối loạn huyết áp–điện giải.
Trong sốc tim, người bệnh phải nằm điều trị và không tự đi lại. Sau khi huyết động ổn định, vận động được phục hồi từng bước để giảm yếu cơ và biến chứng bất động, dưới giám sát của đội điều trị. Sau xuất viện, phục hồi chức năng tim có thể giúp cải thiện sức bền và sự tự tin, nhưng cường độ phụ thuộc tổn thương cơ tim, rối loạn nhịp, thiết bị và chức năng thần kinh. Dừng vận động khi đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, ngất hoặc hồi hộp kéo dài. Việc lái xe, lao động nặng, quan hệ tình dục và tập thể thao cần được bác sĩ cho phép theo nguyên nhân và nguy cơ tái phát.
Sốc tim không thể theo dõi hoặc điều trị tại nhà. Sau xuất viện, người bệnh có thể ghi huyết áp, mạch, cân nặng, mức khó thở, đau ngực, phù, lượng nước tiểu và khả năng vận động theo kế hoạch được hướng dẫn. Mang nhật ký và danh sách thuốc khi tái khám. Liên hệ đội điều trị khi chóng mặt, huyết áp giảm, tim đập bất thường, khó thở hoặc phù tăng, đau ngực tái diễn hay tiểu ít. Gọi 115 khi ngất, lú lẫn, da lạnh ẩm, khó thở nặng hoặc đau ngực kéo dài. Máy đo huyết áp và đồng hồ thông minh không loại trừ sốc và không nên làm chậm cấp cứu.
- Không chờ huyết áp tụt rất thấp mới gọi cấp cứu khi đã có lú lẫn, da lạnh, tiểu ít, đau ngực hoặc khó thở.
- Không tự lái xe, đi lại hoặc cố gắng lao động khi nghi sốc tim.
- Không cho người bệnh lơ mơ, khó thở nặng hoặc có nguy cơ thủ thuật ăn uống.
- Không tự dùng thuốc tim, thuốc huyết áp, lợi tiểu, nitrate, thuốc an thần hoặc chất kích thích.
- Không truyền hoặc uống nhiều nước với mục đích nâng huyết áp khi chưa được nhân viên y tế đánh giá.
- Không trì hoãn cấp cứu để cạo gió, xông hơi, giác hơi hoặc thử mẹo dân gian.
- Không bỏ phục hồi chức năng và tái khám sau khi đã qua giai đoạn nguy kịch.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Sốc tim ở trẻ em thường liên quan viêm cơ tim, bệnh cơ tim, tim bẩm sinh, rối loạn nhịp, nhiễm độc hoặc biến chứng sau phẫu thuật tim; nhồi máu cơ tim ít gặp hơn người lớn. Trẻ có thể thở nhanh, bú kém, vã mồ hôi, lạnh chi, mạch yếu, tiểu ít, gan to, kích thích hoặc li bì. Huyết áp có thể còn bình thường đến giai đoạn muộn vì trẻ co mạch mạnh. Thuốc, dịch, thiết bị và ngưỡng huyết động phải theo tuổi, cân nặng và giải phẫu tim. Trẻ tím tái, giảm ý thức, thở bất thường hoặc không bắt được mạch cần cấp cứu và hồi sinh theo hướng dẫn nhi khoa.
Người cao tuổi có thể không đau ngực rõ mà biểu hiện bằng lú lẫn, ngã, mệt lả, tiểu ít hoặc khó thở. Bệnh thận, suy yếu, sa sút trí tuệ, bệnh mạch ngoại biên và đa thuốc làm chẩn đoán, can thiệp và hỗ trợ tuần hoàn phức tạp hơn. Tuổi đơn độc không nên là tiêu chí duy nhất để từ chối điều trị, nhưng khả năng hồi phục, mức suy yếu, bệnh đồng mắc, nguy cơ chảy máu và mong muốn người bệnh phải được xem xét. Người chăm sóc nên cung cấp danh sách thuốc, tình trạng chức năng trước bệnh và nguyện vọng điều trị, nhưng không làm chậm vận chuyển cấp cứu.
Sốc tim trong thai kỳ hoặc sau sinh có thể do bệnh cơ tim chu sản, nhồi máu cơ tim, bóc tách động mạch vành tự phát, viêm cơ tim, bệnh van, tăng áp phổi hoặc rối loạn nhịp. Đây là cấp cứu cho cả mẹ và thai, cần phối hợp tim mạch, sản khoa, gây mê, hồi sức và sơ sinh. Hình ảnh, thuốc vận mạch, chống huyết khối, tái tưới máu và hỗ trợ tuần hoàn được lựa chọn theo lợi ích–nguy cơ nhưng không nên trì hoãn biện pháp cứu mẹ cần thiết. Không tự ngừng thuốc tim hoặc chờ khám thai định kỳ khi có đau ngực, ngất, khó thở, lạnh chi hoặc lú lẫn; cần gọi 115.
Trong sốc tim, ưu tiên tuyệt đối là hồi sức người mẹ; việc cho bú thường phải tạm dừng trong giai đoạn bất ổn, thủ thuật hoặc dùng nhiều thuốc. Sau khi ổn định, khả năng cho con bú phụ thuộc nguyên nhân, thuốc chống huyết khối, thuốc suy tim, chức năng thận–gan và tình trạng trẻ. Không mặc định phải ngừng cho bú vĩnh viễn, nhưng cũng không tự bỏ thuốc để tiếp tục cho bú. Bác sĩ tim mạch, sản khoa, nhi khoa và dược sĩ lâm sàng cần cùng đánh giá. Đau ngực, ngất, khó thở tăng, da lạnh hoặc giảm ý thức sau sinh là lý do gọi cấp cứu ngay.
Người suy giảm miễn dịch có thể sốc tim do viêm cơ tim, nhiễm trùng gây sốc hỗn hợp, bệnh mạch vành hoặc độc tính của thuốc điều trị ung thư. Sốt và phản ứng viêm có thể không rõ, trong khi tổn thương cơ quan tiến triển nhanh. Một số thuốc làm giảm co bóp tim, kéo dài khoảng QT, gây viêm cơ tim hoặc tương tác với thuốc vận mạch và chống huyết khối. Cần tìm đồng thời nhiễm trùng, giảm thể tích và suy tim thay vì quy mọi giảm tưới máu cho một cơ chế. Không tự ngừng thuốc ung thư hoặc ức chế miễn dịch; điều trị phải phối hợp chuyên khoa nền với đội hồi sức.
Bệnh thận mạn làm tăng nguy cơ quá tải dịch, rối loạn kali và biến chứng cản quang; đái tháo đường và bệnh mạch ngoại biên làm tăng bệnh mạch và biến chứng đường vào thiết bị. Bệnh phổi, xơ gan, thiếu máu và nhiễm trùng có thể tạo sốc hỗn hợp và làm dấu hiệu khó diễn giải. Rung nhĩ, bệnh van, bệnh mạch vành và suy tim là các bệnh nền trực tiếp. Điều trị phải cá thể hóa dịch, thuốc, chống huyết khối, thông khí và hỗ trợ cơ học, đồng thời đánh giá khả năng hồi phục cơ quan. Không được tự điều chỉnh thuốc bệnh nền khi huyết áp thấp hoặc chóng mặt mà không liên hệ nhân viên y tế.
Sốc tim sau phẫu thuật có thể do suy thất trái hoặc phải, thiếu máu cơ tim, chảy máu gây sốc hỗn hợp, chèn ép tim, rối loạn nhịp, phản ứng với protamine, tắc mạch hoặc biến chứng van. Triệu chứng có thể bị che lấp bởi an thần và thở máy, nên theo dõi huyết động, dẫn lưu, lactate, nước tiểu và siêu âm tại giường rất quan trọng. Xử trí có thể cần truyền máu, mổ lại, tạo nhịp, thuốc hỗ trợ hoặc thiết bị tuần hoàn tùy nguyên nhân. Chèn ép tim và thuyên tắc phổi là sốc tắc nghẽn nhưng phải được loại trừ khẩn. Người bệnh không tự uống nước hoặc dùng thuốc sau mổ ngoài kế hoạch.
Câu hỏi thường gặp về Sốc tim
Có. Sốc tim là một trong những tình trạng tim mạch nguy hiểm nhất vì máu và oxy không đến đủ não, thận, gan và các cơ quan khác. Bệnh có thể dẫn đến suy đa cơ quan, rối loạn nhịp hoặc ngừng tim trong thời gian ngắn. Nguy cơ phụ thuộc nguyên nhân, giai đoạn SCAI, thời gian giảm tưới máu và khả năng điều trị sớm. Da lạnh ẩm, lú lẫn, tiểu ít, đau ngực, khó thở, ngất hoặc huyết áp tụt là lý do gọi 115. Không nên tự lái xe hoặc chờ theo dõi tại nhà.
Một số người có thể hồi phục tốt nếu nguyên nhân được đảo ngược sớm, chẳng hạn động mạch vành được tái thông, rối loạn nhịp được kiểm soát, viêm cơ tim hồi phục hoặc tổn thương van được sửa. Tuy nhiên, sốc kéo dài có thể gây tổn thương não, thận, gan và cơ tim không hồi phục. Một số người cần thiết bị hỗ trợ thất, ghép tim hoặc điều trị suy tim lâu dài. Khả năng hồi phục phụ thuộc nguyên nhân, giai đoạn sốc và thời điểm can thiệp; không thể cam kết kết quả cho từng người ngay từ đầu.
Không. Tụt huyết áp thường gặp và là dấu hiệu quan trọng, nhưng ở giai đoạn sớm cơ thể có thể co mạch mạnh để giữ huyết áp. Người bệnh vẫn có thể đang giảm tưới máu nếu da lạnh, lú lẫn, tiểu ít, lactate tăng, mạch yếu hoặc chức năng thận–gan xấu đi. Ngược lại, huyết áp thấp có thể do nhiều nguyên nhân khác như mất máu, nhiễm trùng hoặc thuốc. Vì vậy, bác sĩ đánh giá toàn bộ tưới máu, huyết động, siêu âm và xét nghiệm thay vì dùng một con số huyết áp để xác nhận hoặc loại trừ sốc tim.
Ưu tiên là hồi sức hô hấp–tuần hoàn và tái thông động mạch vành bị tắc càng sớm càng phù hợp, thường bằng can thiệp mạch vành qua da. Thuốc chống huyết khối, vận mạch hoặc tăng co bóp được lựa chọn theo huyết động và nguy cơ chảy máu. Nếu có nhiều mạch tổn thương, chiến lược ban đầu thường tập trung vào mạch thủ phạm thay vì can thiệp thường quy mọi mạch trong cùng lần. Thiết bị hỗ trợ tuần hoàn có thể được cân nhắc cho người chọn lọc nhưng có nguy cơ chảy máu, tổn thương mạch, tan máu và đột quỵ. Đây hoàn toàn không phải điều trị tại nhà.
Có thể, nhưng mức hồi phục rất khác nhau. Người có nguyên nhân được sửa hoàn toàn và ít tổn thương cơ quan có thể dần trở lại nhiều hoạt động. Người còn suy tim, rối loạn nhịp, tổn thương thần kinh, yếu cơ hoặc có thiết bị tim cần phục hồi chức năng và giới hạn riêng. Việc trở lại lái xe, làm việc, tập thể dục hoặc quan hệ tình dục phụ thuộc nguyên nhân, chức năng tim và nguy cơ ngất hay loạn nhịp. Tái khám, dùng thuốc đều và phục hồi chức năng tim giúp quá trình an toàn hơn; không tự tăng cường độ ngay sau xuất viện.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

