Đau thắt ngực Prinzmetal, hay đau thắt ngực do co thắt mạch vành, xảy ra khi động mạch vành co mạnh và thoáng qua làm giảm máu đến cơ tim. Cơn thường xuất hiện lúc nghỉ, đặc biệt từ đêm đến sáng sớm, và điện tâm đồ có thể bình thường giữa các cơn. Người bệnh cần tránh thuốc lá, chất kích thích và các yếu tố khởi phát; cơn kéo dài hoặc kèm khó thở, rối loạn nhịp, choáng hay ngất phải được cấp cứu.
Đau thắt ngực Prinzmetal là bệnh gì?
Đau thắt ngực Prinzmetal là một thể đau thắt ngực do cơ trơn của động mạch vành co mạnh và thoáng qua, làm giảm dòng máu đến cơ tim. Tên gọi hiện được dùng rộng hơn là đau thắt ngực do co thắt mạch vành hoặc vasospastic angina. Bệnh có thể xảy ra ở động mạch không hẹp đáng kể, tại vị trí có mảng xơ vữa hoặc đồng thời với rối loạn vi mạch. Khái niệm này khác đau thắt ngực vi mạch, trong đó các mạch rất nhỏ trong cơ tim bị rối loạn và động mạch vành lớn không co hẹp trên 90%.

| Tên bệnh | Đau thắt ngực Prinzmetal |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Vasospastic angina |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Đau thắt ngực biến thể; đau thắt ngực do co thắt mạch vành; đau thắt ngực co thắt; variant angina; coronary spastic angina; Prinzmetal angina |
| Mã ICD-10 | I20.1 – Đau thắt ngực có co thắt được ghi nhận; bao gồm đau thắt ngực do co thắt và đau thắt ngực Prinzmetal. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng thiếu máu cơ tim do rối loạn vận động động mạch vành; thuộc nhóm hội chứng vành mạn, bệnh tim thiếu máu cục bộ và chuyên khoa tim mạch. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Động mạch vành thượng tâm mạc là vị trí co thắt chính; cơ tim bị thiếu máu tạm thời. Một số người đồng thời có co thắt vi mạch, xơ vữa động mạch vành hoặc rối loạn nhịp tim. |
| Tính chất bệnh | Bệnh không lây, thường diễn tiến mạn tính với các cơn tái phát nhưng có thể gây biến cố cấp. Co thắt thường thoáng qua, song cơn kéo dài có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp nguy hiểm hoặc ngừng tim. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn đau thắt ngực do hẹp động mạch vành cố định và có thể bị bỏ sót vì điện tâm đồ cùng hình ảnh mạch vành thường bình thường giữa các cơn. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Đau thắt ngực Prinzmetal
Cơ chế trung tâm là cơ trơn thành động mạch vành phản ứng quá mức với các tín hiệu co mạch. Rối loạn chức năng nội mô làm giảm khả năng tạo chất giãn mạch như nitric oxide; tăng hoạt tính đường truyền Rho-kinase làm cơ trơn nhạy hơn với chất co mạch. Hệ thần kinh tự chủ, viêm mức độ thấp, stress oxy hóa và biến đổi nhịp ngày–đêm cũng có thể tham gia. Khi mạch co mạnh, dòng máu và oxy đến một vùng cơ tim giảm đột ngột, gây đau cùng biến đổi điện tâm đồ; cơn kéo dài có thể tạo hoại tử cơ tim hoặc kích hoạt rối loạn nhịp.
Có thể phân loại theo vị trí thành co thắt động mạch vành thượng tâm mạc và co thắt vi mạch; đau thắt ngực Prinzmetal theo nghĩa kinh điển chủ yếu chỉ co thắt động mạch lớn. Co thắt có thể khu trú tại một đoạn, lan tỏa qua nhiều đoạn hoặc xảy ra ở nhiều nhánh mạch. Theo chẩn đoán COVADIS, bệnh được xếp thành xác định khi cơn đáp ứng nitrate kèm biến đổi điện tâm đồ thiếu máu thoáng qua hoặc bằng chứng co thắt mạch vành, và nghi ngờ khi bằng chứng khách quan chưa đầy đủ.
Tỷ lệ mắc thay đổi đáng kể theo quần thể, tiêu chuẩn chẩn đoán và mức độ sử dụng nghiệm pháp kích thích. Bệnh có thể gặp ở mọi giới và thường được nhận diện ở tuổi trung niên, nhưng cũng xuất hiện ở người trẻ không có hẹp mạch vành cố định. Các nghiên cứu tại Đông Á ghi nhận co thắt mạch vành tương đối thường xuyên trong nhóm đau ngực không có tắc nghẽn rõ, nhưng không nên suy rộng trực tiếp cho người Việt Nam. Chưa có số liệu quốc gia Việt Nam đại diện và cập nhật về tỷ lệ đau thắt ngực Prinzmetal.
Không áp dụng
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Đau thắt ngực Prinzmetal
Nguyên nhân sâu xa thường không thể quy về một bệnh duy nhất. Bệnh liên quan tăng phản ứng của cơ trơn mạch, rối loạn nội mô, mất cân bằng thần kinh tự chủ, viêm và yếu tố di truyền. Tác nhân thúc đẩy có thể gồm hút thuốc, tiếp xúc lạnh, căng thẳng, thở quá nhanh, thiếu ngủ, uống nhiều rượu hoặc giai đoạn cai rượu, cocaine, amphetamine, cần sa và một số thuốc co mạch. Co thắt cũng có thể liên quan phản ứng dị ứng nặng, viêm mạch, rối loạn điện giải hoặc xuất hiện gần vị trí mảng xơ vữa và stent.
Có thể thay đổi: hút thuốc hoặc phơi nhiễm khói thuốc, sử dụng cocaine hay amphetamine, uống rượu quá mức, dùng thuốc co mạch và không dùng đều thuốc phòng cơn. Khó thay đổi: khuynh hướng tăng phản ứng mạch, một số biến thể di truyền và bệnh lý nội mô. Xơ vữa động mạch vành, rối loạn lipid, tăng huyết áp, đái tháo đường, đau nửa đầu hoặc hiện tượng Raynaud có thể cùng tồn tại, nhưng mối liên quan không đồng nghĩa mọi người mắc các bệnh này đều bị co thắt mạch vành.
Nhóm cần được lưu ý gồm người hút thuốc; người có cơn đau ngực lúc nghỉ về đêm hoặc sáng sớm; người đau ngực nhưng chụp mạch không thấy tắc nghẽn đáng kể; người sử dụng cocaine, amphetamine hoặc thuốc co mạch; người có tiền sử ngất, rối loạn nhịp hoặc nhồi máu không tìm thấy chỗ tắc cố định. Người đã có xơ vữa động mạch vành vẫn có thể đồng thời mắc co thắt, do đó không nên coi hai cơ chế này loại trừ lẫn nhau.
Triệu chứng và dấu hiệu của Đau thắt ngực Prinzmetal
Cơn thường xảy ra lúc nghỉ, hay gặp từ đêm đến sáng sớm và đôi khi lặp lại thành từng cụm vào cùng thời điểm trong ngày. Triệu chứng có thể kéo dài từ vài phút đến hàng chục phút, giảm tự nhiên hoặc sau thuốc giãn mạch được bác sĩ kê. Một số người vẫn xuất hiện cơn khi gắng sức, đặc biệt vào buổi sáng. Giữa các cơn, người bệnh có thể hoàn toàn bình thường và điện tâm đồ không có bất thường. Không thể tự phân biệt cơn co thắt với nhồi máu cơ tim chỉ dựa vào thời gian hoặc đáp ứng thuốc.
- Đau, tức hoặc bóp nghẹt giữa ngực: thường xuất hiện khi đang nghỉ hoặc ngủ.
- Đau về đêm hoặc sáng sớm: có thể tái diễn vào khung giờ tương tự.
- Đau lan: có thể lan đến tay, vai, hàm, cổ, lưng hoặc vùng thượng vị.
- Khó thở: có thể đi cùng cảm giác nặng ngực.
- Hồi hộp: có thể xuất hiện nếu cơn gây rối loạn nhịp.
- Buồn nôn hoặc vã mồ hôi: khiến bệnh khó phân biệt với hội chứng vành cấp.
- Choáng, gần ngất hoặc ngất do nhịp tim quá nhanh, quá chậm hoặc giảm cung lượng tim.
- Đau chủ yếu ở hàm, lưng, vai hoặc thượng vị mà không đau ngực rõ.
- Khả năng vận động buổi sáng thấp hơn rõ so với buổi chiều.
- Cơn xuất hiện sau tăng thông khí, tiếp xúc lạnh hoặc uống nhiều rượu.
- Ngừng tim là biểu hiện đầu tiên trong trường hợp hiếm nhưng nghiêm trọng.
Nên đặt lịch khám tim mạch: khi đau ngực lúc nghỉ tái diễn, đặc biệt về đêm hoặc sáng sớm. Cần khám sớm: khi cơn xuất hiện thường xuyên hơn, kèm hồi hộp, choáng hoặc sau khi bắt đầu một thuốc mới có tác dụng co mạch. Cần cấp cứu: khi đau mới xuất hiện, kéo dài, nghiêm trọng, khác cơn thông thường, không giảm theo kế hoạch đã được hướng dẫn hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi, ngất. Cơn đã tự hết vẫn cần được đánh giá nếu có biểu hiện bất thường hoặc chưa từng được chẩn đoán.
Gọi 115 nếu đau, tức hoặc đè nặng ngực kéo dài hơn vài phút, tái diễn liên tục hoặc khác rõ với cơn thường ngày; đau lan đến tay, vai, hàm, cổ, lưng hoặc thượng vị; khó thở; vã mồ hôi lạnh; buồn nôn; da tái; tim đập rất nhanh, rất chậm hoặc không đều; choáng, lú lẫn hoặc ngất. Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, gọi cấp cứu và bắt đầu hồi sinh tim phổi nếu đã được hướng dẫn. Không tự lái xe, không chờ đến sáng và không uống thuốc của người khác.
Chẩn đoán Đau thắt ngực Prinzmetal
Chẩn đoán cần chứng minh mối liên hệ giữa cơn đau, thiếu máu cơ tim và co thắt động mạch vành, đồng thời loại trừ hội chứng vành cấp và hẹp cố định. Điện tâm đồ được ghi trong lúc đau có giá trị cao; theo dõi Holter hoặc thiết bị ghi biến cố có thể bắt được biến đổi thoáng qua. CT mạch vành hoặc chụp mạch xâm lấn đánh giá mảng và hẹp cố định. Nếu bằng chứng tự nhiên chưa đủ, bác sĩ có thể thực hiện nghiệm pháp kích thích co thắt trong phòng thông tim có kinh nghiệm, với phương tiện theo dõi và xử trí biến chứng.
Bác sĩ hỏi thời điểm cơn, mối liên quan với nghỉ ngơi–gắng sức, lạnh, căng thẳng, rượu, thuốc lá, chất kích thích và thuốc đang sử dụng. Cần ghi nhận tiền sử ngất, hồi hộp, nhồi máu, đau nửa đầu, Raynaud và bệnh mạch vành. Khám thường gồm huyết áp, mạch, tim phổi, dấu suy tim và bệnh mạch ngoại biên. Khám có thể hoàn toàn bình thường giữa các cơn, nên kết quả bình thường không loại trừ bệnh; đau mới hoặc đang diễn ra vẫn phải được đánh giá như hội chứng vành cấp.
Điện tâm đồ trong cơn có thể cho thấy ST chênh lên hoặc chênh xuống thoáng qua, đôi khi xuất hiện sóng U âm mới; điện tâm đồ giữa các cơn có thể bình thường. Troponin tim được xét nghiệm khi đau cấp để tìm tổn thương cơ tim và có thể tăng nếu co thắt gây nhồi máu. Các xét nghiệm nền thường gồm công thức máu, điện giải, đường huyết, lipid, creatinin và chức năng tuyến giáp khi phù hợp. Holter điện tâm đồ hoặc thiết bị ghi kéo dài hữu ích khi cơn xuất hiện về đêm, kèm hồi hộp hoặc ngất nhưng chưa ghi được điện tâm đồ trong cơn.
CT mạch vành có thể loại trừ hoặc phát hiện bệnh động mạch vành tắc nghẽn ở người phù hợp. Chụp mạch vành xâm lấn cho biết giải phẫu và có thể kết hợp nghiệm pháp acetylcholine hoặc ergonovine để đánh giá co thắt. Siêu âm tim giúp đánh giá chức năng thất trái, vận động thành tim và bệnh van; kết quả có thể bình thường giữa các cơn. MRI tim được cân nhắc khi cần tìm sẹo cơ tim, viêm cơ tim hoặc nguyên nhân khác. Chỉ nhìn thấy động mạch “bình thường” trên phim thông thường không đủ loại trừ rối loạn chức năng co thắt.
Theo tiêu chuẩn được dùng trong hướng dẫn quốc tế, chẩn đoán xác định cần có cơn đau đáp ứng nitrate và ít nhất một trong hai bằng chứng: biến đổi điện tâm đồ thiếu máu thoáng qua trong cơn, gồm ST chênh lên hoặc chênh xuống ít nhất 0,1 mV ở từ hai chuyển đạo liên tiếp, hoặc co thắt động mạch vành tự nhiên hay được kích thích. Co thắt dương tính được định nghĩa là hẹp thoáng qua trên 90% kèm đau ngực và biến đổi điện tâm đồ thiếu máu. Nghiệm pháp chỉ được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa, không phải công cụ tự chẩn đoán.
Điều trị Đau thắt ngực Prinzmetal
Mục tiêu là cắt cơn co thắt, phòng cơn tái phát, tránh nhồi máu và rối loạn nhịp, đồng thời điều trị bệnh động mạch vành cố định nếu cùng tồn tại. Người bệnh cần bỏ thuốc lá và tránh thuốc hoặc chất gây co mạch. Thuốc chẹn kênh canxi là nền tảng phòng cơn; nitrate tác dụng ngắn được sử dụng theo kế hoạch để cắt cơn. Cơn kéo dài, biến đổi điện tâm đồ dai dẳng, troponin tăng, huyết động không ổn định hoặc rối loạn nhịp phải được điều trị như hội chứng vành cấp. Không đặt stent chỉ để điều trị một đoạn co thắt không có tổn thương cố định đáng kể.
Thuốc chẹn kênh canxi như nhóm dihydropyridine hoặc non-dihydropyridine thường là lựa chọn đầu tay để phòng co thắt. Nitrate tác dụng ngắn được bác sĩ kê để xử trí cơn; nitrate tác dụng kéo dài hoặc thuốc giãn mạch khác có thể được bổ sung khi cơn chưa kiểm soát. Không tự ngừng đột ngột thuốc chẹn kênh canxi vì có thể làm cơn tái phát hoặc nặng lên. Thuốc chẹn beta, đặc biệt loại không chọn lọc, có thể làm co thắt nặng hơn và không nên tự dùng làm điều trị đơn độc. Statin, aspirin hoặc thuốc kháng tiểu cầu chỉ được dùng theo bệnh xơ vữa và chỉ định kèm theo, không mặc định cho mọi trường hợp co thắt đơn thuần.
Đau thắt ngực Prinzmetal thường không cần can thiệp đặt stent nếu động mạch chỉ co thắt và không có hẹp cố định đáng kể. Can thiệp động mạch vành được cân nhắc khi đồng thời có tổn thương xơ vữa gây thiếu máu hoặc hội chứng vành cấp cần tái thông. Người từng ngừng tim hoặc rối loạn nhịp thất đe dọa tính mạng do co thắt cần đánh giá chuyên sâu; máy khử rung cấy được có thể được cân nhắc chọn lọc sau khi đã tối ưu thuốc và đánh giá nguy cơ tái phát.
Không áp dụng
Người bệnh nên ghi nhật ký thời gian cơn, hoạt động, giấc ngủ, rượu, thuốc lá, căng thẳng, nhiệt độ và thuốc đã dùng để tìm tác nhân. Hỗ trợ cai thuốc lá là biện pháp quan trọng nhất có thể thay đổi. Cần quản lý huyết áp, lipid, đường huyết và cân nặng nếu có bệnh kèm; duy trì giấc ngủ và tránh uống rượu quá mức. Người có lo âu do cơn tái diễn có thể cần hỗ trợ tâm lý, nhưng không nên quy triệu chứng cho lo âu trước khi loại trừ thiếu máu cơ tim.
Theo dõi gồm tần suất và thời điểm cơn, thời gian đau, số lần phải dùng thuốc cắt cơn, hồi hộp, choáng hoặc ngất và tác dụng phụ như đau đầu, phù chân, nhịp chậm hoặc tụt huyết áp. Bác sĩ có thể lặp lại điện tâm đồ, Holter, xét nghiệm lipid, thận, gan hoặc hình ảnh tùy bệnh kèm. Cần đánh giá sớm nếu cơn tăng dù đã tuân thủ, xuất hiện khi gắng sức, kèm ngất hoặc thuốc ít hiệu quả hơn. Người có rối loạn nhịp nặng hoặc nhồi máu trước đây cần theo dõi chuyên khoa chặt chẽ hơn.
Điều trị thường kéo dài nhiều năm và một số người cần thuốc suốt đời. Cơn cấp có thể giảm nhanh sau thuốc nitrate được kê, nhưng việc phòng tái phát đòi hỏi dùng thuốc chẹn kênh canxi đều đặn. Một số người hết cơn sau thời gian dài, song không nên tự ngừng thuốc vì bệnh có thể tái hoạt động và xuất hiện hiệu ứng bật lại. Bác sĩ chỉ cân nhắc giảm thuốc từ từ khi người bệnh ổn định lâu, tránh được tác nhân và nguy cơ biến cố được đánh giá là thấp.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Co thắt kéo dài có thể gây nhồi máu cơ tim, kể cả khi không có hẹp mạch vành cố định. Thiếu máu cơ tim có thể kích hoạt nhịp nhanh thất, rung thất, block nhĩ–thất, nhịp chậm nặng, ngất và ngừng tim. Biến chứng khác gồm suy tim cấp, sốc tim và đột tử. Nguy cơ cao hơn khi co thắt nhiều nhánh, cơn kéo dài, có bệnh động mạch vành tắc nghẽn, hút thuốc tiếp diễn, tiền sử ngừng tim hoặc xuất hiện rối loạn nhịp trong cơn.
Đa số người bệnh kiểm soát được triệu chứng khi bỏ thuốc lá và dùng thuốc giãn mạch đều đặn. Tiên lượng kém hơn khi co thắt nhiều nhánh, có hẹp mạch vành cố định, cơn tái diễn dù điều trị, ngất, rối loạn nhịp thất, nhồi máu hoặc tiền sử ngừng tim. Bệnh có thể im lặng trong một thời gian rồi tái phát, nên hết triệu chứng không đồng nghĩa đã khỏi hoàn toàn. Việc nhận biết cơn nguy hiểm và tuân thủ thuốc có vai trò quan trọng trong giảm biến cố.
Cơn có thể tái phát theo từng giai đoạn, thường liên quan hút thuốc, uống nhiều rượu, thiếu ngủ, lạnh, căng thẳng, thuốc co mạch, chất kích thích hoặc tự ngừng thuốc phòng cơn. Ngừng đột ngột thuốc chẹn kênh canxi có thể gây hiện tượng bật lại. Giảm nguy cơ bằng cách dùng thuốc đúng hướng dẫn, tránh tác nhân đã nhận diện, mang thuốc cắt cơn theo kế hoạch và đi khám khi kiểu cơn thay đổi. Mọi cơn kéo dài hoặc khác thường phải được đánh giá như một biến cố tim mạch mới.
Không hút thuốc và tránh khói thuốc là biện pháp phòng cơn quan trọng. Không sử dụng cocaine, amphetamine hoặc chất kích thích; hạn chế uống rượu quá mức và tránh để cơ thể chuyển lạnh đột ngột. Rà soát thuốc trị đau nửa đầu, thuốc cảm co mạch, thuốc kích thích và thực phẩm bổ sung với bác sĩ. Dùng thuốc chẹn kênh canxi đều đặn nếu được kê và kiểm soát lipid, huyết áp, đường huyết khi có bệnh kèm. Không có vaccine phòng co thắt động mạch vành.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Đau thắt ngực Prinzmetal
Không có chế độ ăn đặc hiệu chữa co thắt mạch vành. Nên ưu tiên rau, trái cây nguyên quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, hạt và chất béo không bão hòa để giảm nguy cơ xơ vữa đi kèm. Hạn chế bữa quá lớn, thức ăn nhiều muối, chất béo bão hòa và đồ uống tăng lực. Tránh uống nhiều rượu hoặc uống dồn vì cơn có thể xuất hiện trong đêm hay sáng hôm sau. Không dùng cam thảo, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung được quảng cáo “giãn mạch” để thay thế thuốc.
Phần lớn người đã ổn định có thể vận động đều, nhưng cần được bác sĩ đánh giá khi cơn từng xuất hiện lúc gắng sức hoặc kèm rối loạn nhịp. Khởi động từ từ, tránh tập đột ngột trong thời tiết lạnh và không tập khi đang đau ngực. Người có cơn chủ yếu vào buổi sáng có thể cần điều chỉnh thời điểm và cường độ tập. Dừng hoạt động, ngồi hoặc nằm an toàn và thực hiện kế hoạch xử trí đã được hướng dẫn khi có triệu chứng; gọi 115 nếu đau không giảm hoặc kèm khó thở, choáng hay ngất.
Ghi nhật ký gồm giờ xuất hiện cơn, thời gian kéo dài, vị trí lan, tác nhân, nhịp tim nếu đo được, thuốc đã dùng và đáp ứng. Mang thuốc cắt cơn đúng loại, kiểm tra hạn sử dụng và bảo quản theo hướng dẫn. Máy đo huyết áp, độ bão hòa oxy hoặc đồng hồ thông minh bình thường không loại trừ co thắt hay nhồi máu. Không cố ghi điện tâm đồ bằng thiết bị cá nhân trước khi gọi cấp cứu. Cơn mới, kéo dài, nghiêm trọng hoặc kèm ngất phải được xử trí khẩn.
- Không hút thuốc, sử dụng cocaine, amphetamine hoặc chất kích thích.
- Không tự ngừng thuốc chẹn kênh canxi khi hết đau.
- Không tự dùng thuốc chẹn beta để điều trị cơn co thắt.
- Không phối hợp nitrate với thuốc ức chế PDE5 điều trị rối loạn cương vì có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng.
- Không dùng thuốc cảm co mạch, thuốc trị đau nửa đầu hoặc thảo dược mới mà chưa hỏi bác sĩ.
- Không trì hoãn gọi 115 để chờ thuốc có tác dụng hoặc thử mẹo dân gian.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Đau thắt ngực do co thắt mạch vành rất hiếm ở trẻ em và thanh thiếu niên. Khi xảy ra, bệnh cần được phân biệt với bất thường động mạch vành bẩm sinh, bệnh Kawasaki, viêm cơ tim, bệnh cơ tim, rối loạn nhịp và sử dụng chất kích thích. Trẻ đau ngực kèm ngất, hồi hộp, khó thở hoặc triệu chứng khi vận động cần đánh giá tim mạch nhi khẩn. Nghiệm pháp kích thích và thuốc điều trị phải do trung tâm chuyên khoa quyết định; không cho trẻ dùng thuốc nitrate hoặc thuốc tim của người lớn.
Ở người cao tuổi, đau ngực do co thắt có thể cùng tồn tại với xơ vữa động mạch vành, bệnh van, suy tim và rối loạn nhịp. Biểu hiện có thể là khó thở, lú lẫn, mệt hoặc ngất thay vì đau rõ. Thuốc chẹn kênh canxi và nitrate có thể gây tụt huyết áp tư thế, phù hoặc nhịp chậm, nên cần chỉnh thuốc thận trọng và rà soát đa thuốc. Không nên tự quy cơn đau lúc nghỉ cho bệnh đã biết vì nguy cơ hội chứng vành cấp do huyết khối tăng theo tuổi.
Đau ngực do co thắt mạch vành trong thai kỳ hiếm gặp nhưng có thể gây nhồi máu và rối loạn nhịp. Đau ngực mới, khó thở, vã mồ hôi, choáng hoặc ngất phải được cấp cứu, không quy đơn thuần cho thai nghén. Thuốc chẹn kênh canxi và nitrate có thể được sử dụng trong một số trường hợp, nhưng lựa chọn phụ thuộc tuổi thai, huyết áp và tình trạng mẹ–thai. Không tự tiếp tục hoặc ngừng thuốc; việc chụp mạch và nghiệm pháp kích thích cần được đội tim mạch–sản khoa cân nhắc riêng.
Lựa chọn thuốc phòng và cắt cơn khi cho con bú phụ thuộc hoạt chất, liều, thời điểm dùng và sức khỏe của trẻ. Một số thuốc chẹn kênh canxi hoặc nitrate có thể được cân nhắc, nhưng dữ liệu và mức bài tiết vào sữa khác nhau. Không tự ngừng thuốc thiết yếu hoặc ngừng cho bú chỉ dựa trên thông tin chung. Đau ngực mới sau sinh phải được đánh giá khẩn vì ngoài co thắt, bóc tách động mạch vành tự phát và hội chứng vành cấp cũng có thể xảy ra trong giai đoạn hậu sản.
Người suy giảm miễn dịch có thể đồng thời mắc viêm mạch, rối loạn lipid, bệnh thận hoặc tác dụng mạch máu của thuốc, làm việc đánh giá đau ngực phức tạp hơn. Một số thuốc kháng virus, chống thải ghép và kháng nấm tương tác với thuốc chẹn kênh canxi hoặc statin, có thể làm tăng tụt huyết áp, nhịp chậm hay độc tính. Không tự thay đổi thuốc nền. Đau ngực mới còn có thể do nhiễm trùng, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim hoặc thuyên tắc phổi nên cần được đánh giá sớm.
Người có xơ vữa động mạch vành cần điều trị đồng thời hẹp cố định và co thắt. Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, rối loạn lipid, suy tim và rối loạn nhịp ảnh hưởng lựa chọn thuốc và tiên lượng. Người nhịp chậm hoặc tụt huyết áp cần thận trọng với một số thuốc chẹn kênh canxi; người bệnh thận hoặc gan có thể cần điều chỉnh và theo dõi. Thuốc chẹn beta có chỉ định ở một số bệnh tim nhưng phải được bác sĩ cân nhắc kỹ nếu đồng thời có co thắt mạch vành.
Co thắt động mạch vành có thể xảy ra quanh phẫu thuật do tăng catecholamine, lạnh, đau, thuốc co mạch, phản ứng dị ứng hoặc gián đoạn thuốc phòng cơn. Người bệnh có thể không mô tả đau do đang gây mê hoặc dùng thuốc giảm đau; biểu hiện có thể là ST thay đổi, tụt huyết áp hoặc rối loạn nhịp. Cần báo tiền sử co thắt cho bác sĩ gây mê và không tự ngừng thuốc trước mổ. Sau mổ, đau ngực, khó thở, ngất hoặc tim đập bất thường cần được đánh giá ngay.
Câu hỏi thường gặp về Đau thắt ngực Prinzmetal
Đau thắt ngực ổn định thường do động mạch vành bị hẹp cố định và xuất hiện khá dự đoán được khi vận động hoặc tim phải làm việc nhiều. Đau thắt ngực Prinzmetal do động mạch co thắt thoáng qua, thường xảy ra lúc nghỉ, đặc biệt về đêm hoặc sáng sớm. Tuy nhiên, hai cơ chế có thể cùng tồn tại và một số cơn co thắt vẫn xuất hiện khi gắng sức. Không thể phân biệt chắc chắn chỉ bằng triệu chứng; bác sĩ có thể cần điện tâm đồ trong cơn, hình ảnh mạch vành và nghiệm pháp chức năng.
Có thể. Phần lớn cơn co thắt tự hết hoặc đáp ứng với thuốc giãn mạch trước khi gây tổn thương lâu dài. Tuy nhiên, co thắt nghiêm trọng hoặc kéo dài có thể làm dòng máu ngừng đủ lâu để gây nhồi máu, rối loạn nhịp thất, ngất hoặc ngừng tim. Nguy cơ cao hơn khi co thắt nhiều nhánh, có xơ vữa mạch vành, tiếp tục hút thuốc hoặc từng có rối loạn nhịp. Đau kéo dài, khác thường hoặc không giảm theo kế hoạch đã được hướng dẫn cần gọi 115.
Không. Điện tâm đồ thường trở về bình thường sau khi động mạch hết co thắt, vì vậy bản ghi giữa các cơn có thể không phát hiện bệnh. Điện tâm đồ trong lúc đau hoặc Holter ghi đúng thời điểm có giá trị hơn. Nếu triệu chứng điển hình nhưng chưa có bằng chứng, bác sĩ có thể cân nhắc chụp mạch và nghiệm pháp kích thích tại cơ sở chuyên khoa. Điện tâm đồ cá nhân bình thường cũng không loại trừ nhồi máu hoặc rối loạn nhịp; cơn đau mới hay nghiêm trọng vẫn cần cấp cứu.
Thuốc chẹn beta không phải điều trị đầu tay cho co thắt mạch vành và một số loại, đặc biệt thuốc không chọn lọc, có thể làm co thắt nặng hơn. Tuy nhiên, người bệnh đôi khi có chỉ định khác như suy tim, rối loạn nhịp hoặc từng nhồi máu. Khi đó bác sĩ tim mạch phải cân nhắc lợi ích–nguy cơ, lựa chọn hoạt chất và thường bảo đảm điều trị giãn mạch phù hợp. Không tự bắt đầu, ngừng hoặc đổi thuốc chẹn beta vì ngừng đột ngột cũng có thể gây nguy hiểm.
Dừng hoạt động, ngồi hoặc nằm ở tư thế an toàn và dùng thuốc cắt cơn đúng kế hoạch bác sĩ đã kê. Không uống thêm nhiều liều, dùng thuốc của người khác hoặc lái xe. Nếu đau không giảm theo hướng dẫn, kéo dài, nghiêm trọng hơn thường ngày hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi, hồi hộp dữ dội, choáng hay ngất, hãy gọi 115. Ngay cả khi cơn tự hết, cần báo bác sĩ nếu cơn mới xuất hiện, thường xuyên hơn hoặc xảy ra sau khi thay đổi thuốc.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

