Amphetamine

Amphetamine là một thuốc kích thích thần kinh trung ương thuộc nhóm amin giao cảm, được sử dụng trong một số thuốc kê đơn để điều trị ADHD, chứng ngủ rũ và trong một số nhãn thuốc là hỗ trợ ngắn hạn cho béo phì ngoại sinh khi các biện pháp khác không đáp ứng. Hoạt chất này có nguy cơ lạm dụng, lệ thuộc, tăng huyết áp, tăng nhịp tim, rối loạn tâm thần và quá liều nghiêm trọng nếu dùng sai cách. Vì vậy, Amphetamine chỉ nên được dùng theo chỉ định của bác sĩ, đúng dạng thuốc, đúng liều và đúng đối tượng. Nội dung dưới đây cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 08/07/2026

Nội dung chính

  • Amphetamine là thuốc kích thích thần kinh trung ương.
  • Bối cảnh điều trị có thể gồm ADHD hoặc chứng ngủ rũ khi bác sĩ chẩn đoán phù hợp.
  • Không tự tăng, giảm hoặc chia sẻ thuốc cho người khác.
  • Có thể gây mất ngủ, chán ăn, tim nhanh, tăng huyết áp, lo âu hoặc lạm dụng thuốc.
  • Báo bác sĩ về bệnh tim, rối loạn tâm thần, tiền sử nghiện chất và thuốc đang dùng.

Hoạt chất Amphetamine là gì?

Amphetamine là thuốc kích thích thần kinh trung ương thuộc nhóm amin giao cảm, được dùng trong một số thuốc kê đơn cho ADHD, chứng ngủ rũ và một số chỉ định đặc biệt theo nhãn thuốc. Đây là hoạt chất có nguy cơ lạm dụng và lệ thuộc, không dùng khi không có chỉ định y tế.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Amphetamine

INN Amfetamine / Amphetamine

CAS 300-62-9 Công thức C9H13N

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Amphetamine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Amfetamine / Amphetamine

Tên IUPAC

1-phenylpropan-2-amine

Tên hóa học khác

1-Phenyl-2-aminopropane

Tên khác / tên đồng nghĩa

Amphetamine sulfate; amfetamine; dl-amphetamine; d-amphetamine; l-amphetamine; dextroamphetamine; levoamphetamine; mixed amphetamine salts. Tên đồng nghĩa có thể khác nhau theo muối, đồng phân và sản phẩm thuốc.

Tên Latinh / tên dược điển

amfetaminum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

300-62-9

UNII

CK833KGX7E

PubChem CID

3007

RxNorm CUI

725

Công thức phân tử

C9H13N

Dược động học của Amphetamine

Dược động học phụ thuộc dạng bào chế, muối amphetamine và đồng phân. Theo nhãn EVEKEO ODT, amphetamine có dược động học tuyến tính trong khoảng liều 5–40 mg, được thải trừ qua cả gan và thận; thải trừ qua thận phụ thuộc pH nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau dùng đường uống dạng viên rã trong miệng amphetamine sulfate, phơi nhiễm của d- và l-amphetamine tương đương viên giải phóng tức thì cùng liều; thời gian đạt nồng độ tối đa trung vị khoảng 3–3,5 giờ tùy cách dùng và có thể bị kéo dài khi dùng cùng bữa ăn nhiều chất béo.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Amphetamine được chuyển hóa đáng kể, chủ yếu qua hai con đường oxy hóa: một phần qua CYP2D6 tạo 4-hydroxyamphetamine có hoạt tính và một phần qua khử amin oxy hóa. CYP2D6 là một trong các enzyme tham gia chuyển hóa amphetamine.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Amphetamine được thải trừ qua thận theo cơ chế phụ thuộc pH nước tiểu. Nước tiểu acid làm tăng thải trừ dạng ion hóa; nước tiểu kiềm làm giảm thải trừ và có thể tăng nồng độ trong máu.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Dạng bào chế, thành phần muối/đồng phân, thức ăn, pH đường tiêu hóa và pH nước tiểu có thể ảnh hưởng nồng độ amphetamine. Thuốc ức chế CYP2D6 và thuốc làm thay đổi pH nước tiểu cần được đánh giá thận trọng bởi bác sĩ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Amphetamine

Amphetamine thuộc nhóm thuốc kích thích thần kinh trung ương và nhóm amin giao cảm tác dụng trung ương. Trong phân loại ATC, amfetamine thuộc mã N06BA01, nhóm thuốc cường giao cảm tác dụng trung ương dùng cho rối loạn tăng động giảm chú ý và các chỉ định liên quan theo nhãn.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Amphetamine làm tăng hoạt tính monoamine trong hệ thần kinh trung ương bằng cách ức chế tái hấp thu norepinephrine và dopamine ở neuron tiền synap, đồng thời làm tăng phóng thích các monoamine này ra khe ngoại bào. Cơ chế điều trị chính xác trong ADHD chưa được xác định đầy đủ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Amphetamine có tác dụng kích thích thần kinh trung ương và tác dụng giao cảm. Dạng racemic gồm d- và l-amphetamine; theo nhãn FDA, l-isomer có tác dụng tim mạch mạnh hơn tương đối, còn d-isomer có tác dụng kích thích thần kinh trung ương mạnh hơn tương đối.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Amphetamine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Amphetamine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Amphetamine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể đối kháng tác dụng kích thích và đáp ứng giao cảm của Amphetamine.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: tác dụng chẹn dopamine/alpha-adrenergic và tự chủ của chlorpromazine làm giảm đáp ứng điều trị của thuốc phối hợp.

Ảnh hưởng:

Có thể giảm hiệu quả điều trị, làm huyết áp khó kiểm soát hoặc gây biến động huyết áp.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên thuốc thay thế. Nếu phối hợp, đánh giá đáp ứng lâm sàng và không tăng liều chỉ dựa trên một lần đo đơn lẻ.

Huyết áp, mạch và mục tiêu điều trị đặc hiệu của thuốc phối hợp.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Amphetamine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *