Anidulafungin là một thuốc kháng nấm nhóm echinocandin, được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch trong điều trị một số nhiễm nấm Candida xâm lấn. Hoạt chất này ức chế tổng hợp 1,3-beta-D-glucan, thành phần quan trọng của thành tế bào nấm, từ đó làm suy yếu cấu trúc tế bào nấm. Anidulafungin không phải thuốc người bệnh tự ý mua hoặc tự sử dụng tại nhà; việc dùng thuốc cần do bác sĩ chỉ định và nhân viên y tế pha truyền, theo dõi. Bài viết này tóm tắt thông tin về chỉ định được phê duyệt, dược động học, liều dùng tham khảo, chống chỉ định, tương tác và các cảnh báo an toàn quan trọng. Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế tư vấn cá nhân của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Anidulafungin là thuốc kháng nấm echinocandin.
- Thuốc thường dùng cho nhiễm Candida xâm lấn hoặc nhiễm Candida thực quản theo chỉ định.
- Cần dùng tại cơ sở y tế và không tự ngừng khi triệu chứng cải thiện.
- Có thể gây phản ứng khi truyền, thay đổi men gan, phát ban hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Báo bác sĩ về bệnh gan, dị ứng thuốc và các thuốc đang dùng.
Hoạt chất Anidulafungin là gì?
Anidulafungin là thuốc kháng nấm nhóm echinocandin, dùng đường truyền tĩnh mạch để điều trị một số nhiễm nấm Candida xâm lấn theo chỉ định được phê duyệt.
Anidulafungin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Anidulafungin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Anidulafungin |
| Tên IUPAC | N-[(3S,6S,9S,11R,15S,18S,20R,21R,24S,25S,26S)-6-[(1S,2S)-1,2-dihydroxy-2-(4-hydroxyphenyl)ethyl]-11,20,21,25-tetrahydroxy-3,15-bis[(1R)-1-hydroxyethyl]-26-methyl-2,5,8,14,17,23-hexaoxo-1,4,7,13,16,22-hexazatricyclo[22.3.0.0^{9,13}]heptacosan-18-yl]-4-[4-(4-pentoxyphenyl)phenyl]benzamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Anidulafungin; anidulafunginum; Eraxis; Ecalta; LY303366; VER-002. Tên thương mại chỉ là ví dụ thông tin, không phải khuyến nghị sử dụng. |
| Tên Latinh / tên dược điển | anidulafunginum |
| Tên USAN | anidulafungin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 166663-25-8 |
|---|---|
| UNII | 9HLM53094I |
| PubChem CID | 166548 |
| RxNorm CUI | 341018 |
| Công thức phân tử | C58H73N7O17 |
Dược động học của Anidulafungin
Dược động học sau truyền tĩnh mạch có tính gần tuyến tính/dose-proportional trong các khoảng liều đã nghiên cứu; đạt trạng thái ổn định từ ngày đầu khi dùng liều nạp gấp đôi liều duy trì. Thuốc phân bố trong thể tích khoảng 30–50 L, gắn protein huyết tương rất cao và không được chuyển hóa đáng kể qua gan.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không có pha hấp thu đường tiêu hóa trong sử dụng lâm sàng vì thuốc được dùng bằng truyền tĩnh mạch.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng theo nghĩa sinh khả dụng đường uống vì Anidulafungin dùng đường truyền tĩnh mạch; sinh khả dụng đường uống. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thời gian bán phân bố ngắn khoảng 0,5–1 giờ; thể tích phân bố khoảng 30–50 L; gắn protein huyết tương trên 99%.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Không ghi nhận chuyển hóa qua gan đáng kể. Anidulafungin không phải cơ chất, chất cảm ứng hoặc chất ức chế CYP450 có ý nghĩa lâm sàng; thuốc bị phân hủy hóa học chậm ở nhiệt độ và pH sinh lý thành peptide vòng mở không còn hoạt tính kháng nấm.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau liều đơn đánh dấu phóng xạ, khoảng 30% liều phóng xạ được thải qua phân trong 9 ngày, trong đó dưới 10% là thuốc nguyên vẹn; dưới 1% liều được bài xuất qua nước tiểu. Thuốc không bị loại đáng kể bằng thẩm tách máu.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 1 L/giờ ở người lớn theo dữ liệu dược động học trên nhãn. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Khoảng 1 L/giờ ở người lớn theo dữ liệu dược động học trên nhãn. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Anidulafungin
Echinocandin là nhóm thuốc kháng nấm dùng toàn thân, tác động lên thành tế bào nấm bằng cách ức chế tổng hợp 1,3-beta-D-glucan. Enzyme đích có ở tế bào nấm nhưng không có ở tế bào người.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Anidulafungin ức chế enzyme glucan synthase, làm giảm tổng hợp 1,3-beta-D-glucan, một thành phần thiết yếu của thành tế bào nấm. Kết quả là cấu trúc thành tế bào nấm bị suy yếu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Anidulafungin có hoạt tính kháng nấm trên nhiều chủng Candida trong phạm vi chỉ định. Hoạt tính lâm sàng phụ thuộc tác nhân gây bệnh, mức độ nhạy cảm, vị trí nhiễm, tình trạng miễn dịch và kiểm soát ổ nhiễm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Anidulafungin
Chỉ định được phê duyệt theo nhãn FDA/DailyMed:
- Candidemia và một số nhiễm Candida khác như áp-xe ổ bụng, viêm phúc mạc ở người lớn và trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên.
- Viêm thực quản do Candida ở người lớn.
Chỉ định theo EMA/Ecalta: điều trị Candida xâm lấn ở người lớn và trẻ em từ 1 tháng đến dưới 18 tuổi.
Giới hạn sử dụng: chưa được nghiên cứu đầy đủ trong viêm nội tâm mạc, viêm xương tủy, viêm màng não do Candida hoặc đủ số lượng bệnh nhân giảm bạch cầu trung tính; liều cho Candida lan vào hệ thần kinh trung ương và mắt chưa được xác lập.
Ứng dụng đang nghiên cứu. Dùng ngoài chỉ định không được khuyến khích tự ý thực hiện; các tình huống như Candida ở hệ thần kinh trung ương, mắt, viêm nội tâm mạc, viêm xương tủy hoặc bệnh nhân giảm bạch cầu trung tính cần đánh giá chuyên khoa và tham chiếu hướng dẫn điều trị phù hợp.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
- Người lớn, candidemia/nhiễm Candida khác được nêu trong nhãn: liều nạp 200 mg ngày 1, sau đó 100 mg mỗi ngày; thường tiếp tục ít nhất 14 ngày sau lần cấy cuối cùng còn dương tính, tùy đáp ứng lâm sàng.
- Người lớn, viêm thực quản do Candida theo nhãn FDA: liều nạp 100 mg ngày 1, sau đó 50 mg mỗi ngày; tối thiểu 14 ngày và ít nhất 7 ngày sau khi hết triệu chứng.
- Trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên, candidemia/nhiễm Candida khác theo nhãn FDA: liều nạp 3 mg/kg, không vượt quá 200 mg, sau đó 1,5 mg/kg mỗi ngày, không vượt quá 100 mg.
Liều có thể thay đổi theo chỉ định, độ tuổi, cân nặng, mức độ bệnh, quy trình bệnh viện và hướng dẫn điều trị hiện hành.
Chỉ dùng truyền tĩnh mạch sau khi hoàn nguyên và pha loãng đúng hướng dẫn. Tốc độ truyền không vượt quá 1,1 mg/phút; không dùng bolus. Dung dịch nên được kiểm tra bằng mắt về tiểu phân hoặc đổi màu trước khi dùng và chỉ dùng dung môi/đường pha loãng tương thích theo nhãn.
Theo dõi đáp ứng lâm sàng, kết quả cấy/nấm đồ khi có, dấu hiệu phản ứng trong khi truyền, chức năng gan, dấu hiệu quá mẫn hoặc phản vệ, huyết áp, triệu chứng tiêu hóa và các bất thường xét nghiệm liên quan. Khi có kết quả vi sinh, liệu pháp kháng nấm cần được điều chỉnh phù hợp.
Cảnh báo và lưu ý về Anidulafungin
- Quá mẫn đã biết với Anidulafungin, bất kỳ thành phần nào của thuốc hoặc thuốc khác trong nhóm echinocandin.
- Không dung nạp fructose di truyền đã biết hoặc nghi ngờ, do một số chế phẩm chứa fructose.
- Ở người lớn điều trị candidemia/nhiễm Candida khác: các phản ứng thường gặp trong nhãn gồm hạ kali máu, buồn nôn, tiêu chảy, nôn, sốt, mất ngủ và hạ huyết áp.
- Ở viêm thực quản do Candida: có thể gặp tiêu chảy, sốt, thiếu máu, đau đầu, nôn, buồn nôn, khó tiêu, Candida miệng và hạ kali máu.
- Ở trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên: có thể gặp tiêu chảy, nôn, sốt, đau bụng, thiếu máu, giảm tiểu cầu, tăng ALT/AST, hạ đường huyết, chảy máu cam và phát ban.
- Bất thường xét nghiệm gan, viêm gan hoặc suy gan đã được báo cáo; cần theo dõi và đánh giá nguy cơ/lợi ích nếu xét nghiệm gan xấu đi.
- Phản vệ, bao gồm sốc, và phản ứng liên quan truyền như phát ban, mày đay, đỏ bừng, ngứa, co thắt phế quản, khó thở hoặc hạ huyết áp.
- Nguy cơ độc tính liên quan polysorbate ở trẻ sơ sinh/cân nặng thấp; Anidulafungin không được phê duyệt cho trẻ dưới 1 tháng tuổi theo nhãn FDA.
- Nguy cơ khởi phát cơn chuyển hóa nghiêm trọng ở người không dung nạp fructose di truyền nếu dùng chế phẩm có fructose.
- Theo dõi chức năng gan trong quá trình điều trị, đặc biệt ở người có bệnh nền nặng hoặc dùng nhiều thuốc.
- Ngừng thuốc và xử trí phù hợp nếu xuất hiện phản vệ hoặc quá mẫn nặng.
- Không vượt quá tốc độ truyền khuyến cáo để giảm nguy cơ phản ứng liên quan truyền.
- Kiểm tra tiền sử không dung nạp fructose/sucrose, nhất là ở trẻ em, trước khi dùng chế phẩm có fructose.
- Không dùng cho trẻ dưới 1 tháng tuổi theo nhãn FDA do chưa xác lập an toàn/hiệu quả và có cảnh báo liên quan polysorbate.
Trong thử nghiệm lâm sàng, một liều nạp 400 mg dùng nhầm không ghi nhận biến cố bất lợi lâm sàng; một nghiên cứu liều nạp 260 mg sau đó 130 mg/ngày ghi nhận tăng transaminase thoáng qua, không triệu chứng ở một số người. Không có thông tin thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí quá liều chủ yếu là điều trị hỗ trợ, theo dõi lâm sàng và xét nghiệm. Anidulafungin không bị thẩm tách.
Lọ chưa hoàn nguyên thường bảo quản lạnh 2–8°C và không đông băng; có thể cho phép dao động nhiệt độ ngắn hạn theo nhãn. Dung dịch sau hoàn nguyên có thể bảo quản đến 25°C trong tối đa 24 giờ trước khi pha loãng; dung dịch truyền có thể bảo quản đến 25°C trong tối đa 48 giờ và không đông băng. Tuân thủ nhãn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn FDA, an toàn và hiệu quả đã được thiết lập cho candidemia/nhiễm Candida như áp-xe ổ bụng, viêm phúc mạc ở trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên. Không xác lập an toàn/hiệu quả ở trẻ dưới 1 tháng tuổi; không xác lập cho viêm thực quản do Candida ở bệnh nhi.
Dữ liệu nhãn không ghi nhận khác biệt tổng thể về an toàn/hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ hơn; không cần chỉnh liều chỉ vì tuổi cao. Tuy vậy, không loại trừ độ nhạy cảm cao hơn ở một số người cao tuổi và cần theo dõi lâm sàng.
Dựa trên dữ liệu động vật, nhãn FDA cảnh báo Anidulafungin có thể gây hại cho thai khi dùng cho phụ nữ mang thai; chưa có dữ liệu người đủ để kết luận nguy cơ liên quan thuốc. Chỉ cân nhắc khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt nguy cơ và có theo dõi phù hợp.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của Anidulafungin trong sữa người, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc sản xuất sữa; thuốc được tìm thấy trong sữa chuột. Cần cân nhắc lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ tiềm tàng cho trẻ.
Không cần chỉnh liều ở người suy gan nhẹ, vừa hoặc nặng theo nhãn; Anidulafungin không được chuyển hóa qua gan. Tuy nhiên, vẫn cần theo dõi chức năng gan vì đã có báo cáo bất thường xét nghiệm gan, viêm gan hoặc suy gan.
Không cần chỉnh liều ở bất kỳ mức độ suy thận nào, kể cả bệnh nhân thẩm tách máu; thuốc có thanh thải qua thận không đáng kể và không bị thẩm tách.
Tương tác thuốc của Anidulafungin
Các nghiên cứu trên nhãn ghi nhận không cần chỉnh liều khi dùng cùng voriconazole, tacrolimus, rifampin hoặc amphotericin B liposome; cyclosporine làm tăng AUC Anidulafungin khoảng 22% nhưng không yêu cầu chỉnh liều trong nhãn. Dù vậy, người bệnh cần báo với bác sĩ/dược sĩ tất cả thuốc đang dùng để đánh giá tương tác và nguy cơ cộng gộp.
Thắc mắc về hoạt chất Anidulafungin
Anidulafungin là thuốc kháng nấm nhóm echinocandin, dùng bằng đường truyền tĩnh mạch để điều trị một số nhiễm nấm Candida xâm lấn theo chỉ định được phê duyệt.
Không. Anidulafungin được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch sau khi hoàn nguyên và pha loãng; không dùng bolus và không tự dùng tại nhà nếu không có chỉ định/giám sát y tế.
Theo nhãn thuốc, thường không cần chỉnh liều ở suy gan hoặc suy thận, kể cả người thẩm tách máu. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần theo dõi lâm sàng và xét nghiệm, đặc biệt chức năng gan.
Cần lưu ý phản vệ/quá mẫn, phản ứng liên quan truyền, bất thường chức năng gan, viêm gan hoặc suy gan. Khi có dấu hiệu khó thở, tụt huyết áp, phát ban lan rộng, vàng da hoặc triệu chứng nặng bất thường, cần báo ngay nhân viên y tế.
Không tự ý dùng. Nhãn thuốc cảnh báo nguy cơ trên thai dựa trên dữ liệu động vật và chưa có đủ dữ liệu ở người; dữ liệu trong sữa mẹ cũng chưa đầy đủ. Việc dùng thuốc cần được bác sĩ cân nhắc lợi ích/nguy cơ.

