Acid acetic (acetic acid) là một acid hữu cơ đơn giản, trong y khoa được dùng chủ yếu dưới dạng dung dịch nhỏ tai 2% hoặc dung dịch rửa bàng quang 0,25% theo một số nhãn thuốc chính thức. Với dạng nhỏ tai, acid acetic có tác dụng kháng khuẩn và kháng nấm tại chỗ, được chỉ định cho nhiễm trùng nông ống tai ngoài do vi sinh vật nhạy cảm. Với dạng rửa bàng quang, hoạt chất được dùng theo chỉ định của bác sĩ cho bệnh nhân có catheter niệu đạo lưu lâu ngày nhằm hỗ trợ hạn chế vi khuẩn nhạy cảm và giảm đóng cặn calci. Nội dung này không áp dụng cho giấm ăn hoặc hóa chất công nghiệp và không thay thế tư vấn của bác sĩ/dược sĩ.
Nội dung chính
- Acid acetic có thể được bào chế thành dung dịch dùng tại ống tai ngoài.
- Bối cảnh dùng y tế thường liên quan nhiễm khuẩn nông tai ngoài theo chỉ định.
- Dùng đúng hướng dẫn, tránh để thuốc vào mắt hoặc vùng niêm mạc khác.
- Có thể gây xót, kích ứng, đau rát hoặc phản ứng tại chỗ.
- Cần khám nếu đau tai nhiều, sốt, chảy mủ, chóng mặt hoặc có tiền sử thủng màng nhĩ.
Hoạt chất Acid acetic là gì?
Acid acetic là hoạt chất acid hữu cơ có thể được dùng tại chỗ trong y khoa. Dạng nhỏ tai 2% được dùng cho nhiễm trùng nông ống tai ngoài do vi sinh vật nhạy cảm; dạng rửa bàng quang 0,25% được dùng theo chỉ định bác sĩ ở một số bệnh nhân có catheter niệu đạo lưu kéo dài.
Acid acetic
INN Acetic acid; INN: acetic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid acetic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Acetic acid; INN: acetic acid |
| Tên IUPAC | acetic acid |
| Tên hóa học khác | ethanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Axit acetic; ethanoic acid; glacial acetic acid; acetic acid, glacial; vinegar acid trong ngữ cảnh không dược dụng; acidum aceticum |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum aceticum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 64-19-7 |
|---|---|
| UNII | Q40Q9N063P |
| PubChem CID | 176 |
| RxNorm CUI | 168 |
| Công thức phân tử | C2H4O2 |
Dược động học của Acid acetic
Dữ liệu dược động học toàn thân chuẩn cho acid acetic dùng tại chỗ/nhỏ tai còn hạn chế trong các nhãn đã tham khảo. Với dung dịch rửa bàng quang 0,25%, nhãn thuốc ghi lượng acid acetic tối thiểu có thể vào tuần hoàn được chuyển hóa dễ dàng; hấp thu qua tổn thương niêm mạc bàng quang có thể gây toan chuyển hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Với dạng nhỏ tai, tác dụng chủ yếu tại chỗ trong ống tai ngoài; dữ liệu hấp thu toàn thân định lượng. Với dạng rửa bàng quang, hấp thu toàn thân có thể tăng khi có tổn thương niêm mạc bàng quang.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Nhãn dung dịch rửa bàng quang 0,25% ghi lượng acid acetic tối thiểu có thể vào tuần hoàn được chuyển hóa dễ dàng; chi tiết chuyển hóa định lượng.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tổn thương niêm mạc bàng quang có thể làm tăng hấp thu khi tưới rửa và làm tăng nguy cơ toan chuyển hóa. Các yếu tố khác ảnh hưởng đến dược động học.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid acetic
Theo phân loại ATC, acetic acid được ghi nhận ở nhóm S02AA10 thuộc thuốc chống nhiễm khuẩn dùng cho tai và G01AD02 thuộc nhóm acid hữu cơ trong thuốc phụ khoa. Việc áp dụng lâm sàng cụ thể phải dựa trên dạng thuốc, nồng độ, nhãn thuốc và chỉ định chuyên môn.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ở dạng nhỏ tai, acid acetic tạo môi trường acid tại chỗ và được nhãn DailyMed mô tả có tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm. Với dung dịch rửa bàng quang 0,25%, môi trường acid giúp hạn chế sự phát triển của một số vi khuẩn tiết amoniac nhạy cảm và giảm hình thành cặn calci trong catheter.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chủ yếu là tại chỗ. Acid acetic nhỏ tai 2% có hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm tại ống tai ngoài. Dung dịch rửa bàng quang 0,25% được dùng như dung dịch tưới rửa acid hóa trong bàng quang, không phải thuốc tiêm hoặc kháng sinh toàn thân.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid acetic
- Chỉ định được phê duyệt theo nhãn DailyMed: dung dịch nhỏ tai acid acetic 2% điều trị nhiễm trùng nông ống tai ngoài do vi sinh vật nhạy cảm với tác dụng kháng khuẩn.
- Chỉ định được phê duyệt theo nhãn DailyMed: dung dịch rửa bàng quang acid acetic 0,25% dùng như rửa bàng quang hằng định hoặc gián đoạn để giúp ngăn sự phát triển của vi khuẩn tiết amoniac nhạy cảm ở bệnh nhân cần đặt catheter niệu đạo kéo dài; đồng thời có thể dùng định kỳ để giúp duy trì thông catheter bằng cách giảm đóng cặn calci.
- Các chỉ định khác: .
- Ứng dụng đang nghiên cứu: .
- Dùng ngoài chỉ định: . Người bệnh không tự ý dùng Acid acetic cho mục đích chưa được bác sĩ/dược sĩ hướng dẫn.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
- Dạng nhỏ tai 2%: nhãn DailyMed mô tả có thể đặt bấc tai thấm dung dịch và giữ ẩm bằng 3–5 giọt mỗi 4–6 giờ trong ít nhất 24 giờ; sau đó có thể nhỏ 5 giọt, 3–4 lần/ngày trong thời gian được chỉ định. Ở trẻ em, 3–4 giọt có thể đủ do dung tích ống tai nhỏ hơn.
- Dạng rửa bàng quang 0,25%: thể tích dung dịch thay đổi theo tính chất và thời gian của thủ thuật tiết niệu, theo chỉ định của bác sĩ.
- Dạng nhỏ tai chỉ dùng cho ống tai ngoài theo hướng dẫn chuyên môn; cần làm sạch ráy tai và mảnh vụn khi phù hợp để thuốc tiếp xúc vùng nhiễm.
- Không dùng dạng nhỏ tai nếu nghi thủng màng nhĩ, trừ khi bác sĩ chuyên khoa đánh giá khác.
- Dạng rửa bàng quang 0,25% chỉ dùng để tưới rửa, không dùng để tiêm.
- Kiểm tra dung dịch trước khi dùng; không dùng nếu dung dịch đổi màu, có tiểu phân hoặc niêm phong không còn nguyên vẹn.
- Theo dõi đau, rát, kích ứng hoặc dấu hiệu mẫn cảm tại chỗ khi dùng dạng nhỏ tai.
- Với rửa bàng quang, theo dõi đau, tiểu máu, dấu hiệu kích ứng, tình trạng catheter và các dấu hiệu gợi ý toan chuyển hóa nếu có nguy cơ hấp thu qua tổn thương niêm mạc.
- Nếu xuất hiện phản ứng bất thường, cần ngừng theo hướng dẫn chuyên môn và đánh giá lại tình trạng người bệnh.
Cảnh báo và lưu ý về Acid acetic
- Dạng nhỏ tai: quá mẫn với acid acetic hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
- Dạng nhỏ tai: thủng màng nhĩ được xem là chống chỉ định đối với mọi thuốc dùng trong ống tai ngoài theo nhãn DailyMed.
- Dạng rửa bàng quang 0,25%: nhãn DailyMed ghi không có chống chỉ định đã biết; tuy nhiên vẫn có cảnh báo và thận trọng riêng.
- Dạng nhỏ tai: có thể gặp châm chích hoặc nóng rát thoáng qua; kích ứng tại chỗ rất hiếm được ghi nhận trong nhãn thuốc.
- Dạng rửa bàng quang 0,25%: đã ghi nhận toan chuyển hóa toàn thân, đau và tiểu máu ở bệnh nhân được rửa bàng quang bằng acid acetic.
- Phản ứng mẫn cảm hoặc kích ứng nặng tại chỗ.
- Toan chuyển hóa toàn thân khi dung dịch rửa bàng quang được hấp thu qua tổn thương niêm mạc bàng quang.
- Tiểu máu hoặc đau đáng kể khi rửa bàng quang cần được đánh giá lại.
- Ngừng dạng nhỏ tai nếu xuất hiện mẫn cảm hoặc kích ứng.
- Dạng rửa bàng quang 0,25% không dùng để tiêm.
- Thận trọng khi người bệnh có tổn thương niêm mạc bàng quang vì có thể gây kích ứng tổn thương và hấp thu qua niêm mạc hở có thể dẫn đến toan chuyển hóa.
- Dung dịch rửa bàng quang sau khi mở nên dùng kịp thời và bỏ phần không dùng vì nhãn ghi không thêm chất kháng khuẩn.
. Nếu dùng nhầm đường, dùng quá lượng, nuốt phải dung dịch thuốc hoặc có triệu chứng nặng như đau tăng, tiểu máu, chóng mặt, khó thở, lú lẫn, cần liên hệ ngay cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc.
- Dạng nhỏ tai 2%: bảo quản 20–25°C, giữ kín bao bì.
- Dạng rửa bàng quang 0,25%: khuyến cáo bảo quản ở nhiệt độ phòng khoảng 25°C, tránh nhiệt quá mức; có thể tiếp xúc ngắn tới 40°C theo nhãn.
- Không dùng nếu dung dịch không trong hoặc niêm phong không nguyên vẹn.
Đối tượng đặc biệt
Dạng nhỏ tai: độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 3 tuổi chưa được thiết lập theo nhãn DailyMed. Dạng rửa bàng quang: độ an toàn và hiệu quả ở bệnh nhi chưa được thiết lập. Cần dùng theo chỉ định và theo dõi của nhân viên y tế.
Với dung dịch rửa bàng quang 0,25%, nhãn DailyMed ghi chưa có nghiên cứu sinh sản trên động vật và chưa rõ khả năng gây hại thai; chỉ dùng cho phụ nữ có thai khi thật sự cần thiết. Dữ liệu cho dạng nhỏ tai.
Thắc mắc về hoạt chất Acid acetic
Acid acetic là acid hữu cơ có thể được dùng làm hoạt chất dược dụng tại chỗ, ví dụ dung dịch nhỏ tai 2% hoặc dung dịch rửa bàng quang 0,25% trong một số nhãn thuốc chính thức. Đây không phải là hướng dẫn dùng giấm ăn hoặc hóa chất công nghiệp để điều trị.
Theo nhãn DailyMed, acid acetic nhỏ tai 2% được dùng để điều trị nhiễm trùng nông của ống tai ngoài do các vi sinh vật nhạy cảm với tác dụng kháng khuẩn. Người bệnh cần dùng theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.
Không tự ý dùng. Nhãn DailyMed xem thủng màng nhĩ là chống chỉ định đối với thuốc dùng trong ống tai ngoài. Nếu đau tai, chảy dịch tai hoặc nghi thủng màng nhĩ, cần khám bác sĩ.
Không. Nhãn DailyMed ghi dung dịch acid acetic 0,25% dùng cho tưới rửa bàng quang và không dùng để tiêm. Việc dùng dung dịch này phải theo chỉ định của bác sĩ.
Dạng nhỏ tai có thể gây châm chích, nóng rát hoặc kích ứng tại chỗ. Dạng rửa bàng quang 0,25% đã ghi nhận đau, tiểu máu và toan chuyển hóa toàn thân, đặc biệt cần thận trọng khi có tổn thương niêm mạc bàng quang.

