Morphin

Morphin, tên quốc tế là morphine, là thuốc giảm đau opioid mạnh và là chất chủ vận toàn phần tại thụ thể μ-opioid. Thuốc được dùng cho đau cấp hoặc mạn tính nặng đến mức cần opioid, khi lựa chọn khác không hiệu quả, không dung nạp hoặc không phù hợp. Morphin có thể gây ức chế hô hấp đe dọa tính mạng, buồn ngủ, táo bón, hạ huyết áp, lệ thuộc thể chất, lạm dụng và nghiện; nguy cơ tăng khi phối hợp benzodiazepin, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương. Tại Việt Nam, morphin thuộc nhóm dược chất gây nghiện và phải được quản lý, kê đơn, cấp phát theo quy định kiểm soát đặc biệt. Liều và đường dùng thay đổi theo dạng bào chế, mức độ đau, tiền sử dùng opioid, tuổi và chức năng gan thận. Nội dung dưới đây chỉ để cung cấp thông tin y khoa, không thay thế chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ và không dùng để tự điều trị.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Morphin, tên INN là morphine, thuộc nhóm thuốc giảm đau opioid.
  • Chỉ định cốt lõi: Đau nặng cần opioid khi các lựa chọn khác không đủ hiệu quả hoặc không phù hợp.
  • Nguy cơ chính: Ức chế hô hấp, an thần sâu, quá liều, lệ thuộc, lạm dụng và nghiện.
  • Tương tác đáng chú ý: Benzodiazepin, rượu, thuốc ức chế thần kinh trung ương, thuốc serotonergic và MAOI.
  • Quản lý tại Việt Nam: Dược chất gây nghiện, thuốc kiểm soát đặc biệt và phải kê bằng đơn thuốc “N” trong điều trị ngoại trú.
  • Nguyên tắc sử dụng: Dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất phù hợp; không tự dùng, đổi liều hoặc ngừng đột ngột.

Hoạt chất Morphin là gì?

Morphin là thuốc giảm đau opioid mạnh, tác động chủ yếu lên thụ thể μ-opioid trong hệ thần kinh trung ương. Thuốc được dành cho đau nặng cần opioid khi phương án điều trị khác không cung cấp đủ hiệu quả hoặc không phù hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Morphin

INN Morphine

CAS 57-27-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Morphin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Morphine

Tên IUPAC

(4R,4aR,7S,7aR,12bS)-3-methyl-2,4,4a,7,7a,13-hexahydro-1H-4,12-methanobenzofuro[3,2-e]isoquinoline-7,9-diol

Tên hóa học khác

Morphinan-3,6-diol, 7,8-didehydro-4,5-epoxy-17-methyl- (5α,6α)- | Morphinan-3,6α-diol, 7,8-didehydro-4,5α-epoxy-17-methyl-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Morphia; morphine sulfate; morphine chloride; morphin sulfat. Tên gọi có thể chỉ dạng base hoặc dạng muối, vì vậy hàm lượng không được tự quy đổi giữa các chế phẩm.

Tên Latinh / tên dược điển

Morphinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

57-27-2

UNII

76I7G6D29C

PubChem CID

5288826

RxNorm CUI

7052

Dược động học của Morphin

Morphin uống được hấp thu qua đường tiêu hóa nhưng chịu chuyển hóa bước đầu mạnh nên sinh khả dụng thấp và biến thiên lớn. Thuốc phân bố rộng, chuyển hóa chủ yếu ở gan thành M3G và M6G, sau đó được đào thải chủ yếu qua thận. Suy gan và suy thận có thể làm giảm thanh thải hoặc tích lũy morphin và các chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Khoảng hai phần ba lượng morphin sulfat uống vào được hấp thu từ đường tiêu hóa. Tác dụng giảm đau tối đa của viên giải phóng tức thì được ghi nhận khoảng 60 phút sau dùng. Bữa ăn nhiều chất béo không làm thay đổi đáng kể AUC nhưng có thể làm chậm Tmax và giảm nhẹ Cmax.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống dưới 40% và khác biệt đáng kể giữa các cá thể do chuyển hóa trước khi vào tuần hoàn hệ thống. Đường tĩnh mạch đưa thuốc trực tiếp vào tuần hoàn, nhưng không được tự quy đổi liều giữa đường uống và đường tiêm.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố được báo cáo khoảng 1–6 L/kg đối với dạng uống và khoảng 1–4,7 L/kg trong dữ liệu dạng tiêm. Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 20–36%. Morphin qua được nhau thai và hiện diện trong sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Morphin được chuyển hóa chủ yếu bằng liên hợp glucuronid tại gan. Theo nhãn viên uống, khoảng 50% tạo morphine-3-glucuronide — M3G và khoảng 15% tạo morphine-6-glucuronide — M6G; dưới 5% trải qua khử methyl. M6G có hoạt tính giảm đau, trong khi M3G không có hoạt tính giảm đau đáng kể.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Morphin và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Khoảng 2–12% liều có thể được thải dưới dạng morphin không đổi tùy dữ liệu và đường dùng; một phần nhỏ được thải qua mật và phân.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải được chấp nhận ở người có chức năng cơ quan bình thường khoảng 1,5–2 giờ; các báo cáo thường ghi nhận khoảng 1,5–4,5 giờ. Một pha thải trừ dài hơn có thể được phát hiện khi lấy mẫu trong thời gian kéo dài, do đó số liệu phụ thuộc phương pháp nghiên cứu.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Nhãn viên uống báo cáo độ thanh thải huyết tương trung bình ở người lớn khoảng 20–30 mL/phút/kg. Dữ liệu ở người bệnh hậu phẫu dùng đường tiêm ghi nhận độ thanh thải toàn phần khoảng 0,9–1,2 L/kg/giờ, với biến thiên lớn giữa các cá thể.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm đường dùng, dạng giải phóng, chuyển hóa bước đầu, tuổi, chức năng gan, chức năng thận và khác biệt cá thể. Xơ gan làm giảm thanh thải và kéo dài thời gian bán thải; suy thận làm tăng AUC, giảm thanh thải và gây tích lũy M3G, M6G.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Morphin

Morphin là chất chủ vận opioid toàn phần, tương đối chọn lọc với thụ thể μ-opioid ở liều điều trị. Thuốc thuộc nhóm alkaloid thuốc phiện tự nhiên và nhóm thuốc giảm đau opioid mã ATC N02AA01.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Morphin gắn và hoạt hóa thụ thể μ-opioid trong não, tủy sống và các mô khác, làm thay đổi quá trình dẫn truyền và nhận cảm đau. Cùng cơ chế này cũng gây ức chế trung tâm hô hấp, an thần, co đồng tử và giảm nhu động tiêu hóa.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng chính là giảm đau phụ thuộc liều. Nồng độ morphin trong huyết tương tăng có liên quan đến tăng tần suất buồn nôn, nôn, tác dụng trên thần kinh trung ương và ức chế hô hấp. Dung nạp có thể phát triển sau sử dụng lặp lại, nhưng không loại trừ nguy cơ quá liều hoặc ức chế hô hấp.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Morphin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Morphin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Morphin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlordiazepoxide

Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ.

Ảnh hưởng:

Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc.

Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04
emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Morphin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *