Lamivudine

Lamivudine, còn gọi là 3TC, là thuốc kháng virus nhóm chất tương tự nucleoside ức chế men sao chép ngược. Sau khi đi vào tế bào, thuốc được chuyển thành Lamivudine triphosphate có hoạt tính, cạnh tranh với nucleotide tự nhiên và làm kết thúc chuỗi DNA của virus. Lamivudine có hoạt tính đối với HIV-1 và virus viêm gan B, nhưng cách sử dụng trong hai bệnh hoàn toàn khác nhau. Trong HIV-1, Lamivudine phải được dùng cùng các thuốc kháng retrovirus khác; không được dùng đơn trị vì virus có thể kháng thuốc nhanh. Trong viêm gan B mạn, liều thường thấp hơn nhưng nguy cơ xuất hiện HBV kháng Lamivudine cao, do đó nhãn thuốc khuyến cáo chỉ cân nhắc khi thuốc có hàng rào kháng thuốc cao hơn không sẵn có hoặc không phù hợp. Ngừng Lamivudine ở người nhiễm HBV có thể gây đợt bùng phát viêm gan nghiêm trọng. Thuốc được đào thải chủ yếu qua thận nên cần điều chỉnh liều khi suy thận.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Thuốc ức chế men sao chép ngược nucleoside
  • 3TC
  • HIV-1 và HBV
  • Phải dùng trong phác đồ phối hợp kháng retrovirus
  • Có hoạt tính nhưng hàng rào kháng thuốc thấp
  • Tổng 300 mg/ngày
  • 100 mg một lần mỗi ngày
  • Chủ yếu dưới dạng không đổi qua nước tiểu
  • Cần điều chỉnh theo độ thanh thải creatinin
  • Bùng phát viêm gan sau ngừng thuốc, kháng HIV/HBV, nhiễm toan lactic, gan to nhiễm mỡ và viêm tụy
  • Sorbitol có thể làm giảm phơi nhiễm; trimethoprim làm tăng nồng độ Lamivudine
  • Không dùng chế phẩm và liều dành cho HBV để điều trị HIV

Hoạt chất Lamivudine là gì?

Lamivudine là thuốc kháng virus tương tự nucleoside có hoạt tính chống HIV-1 và virus viêm gan B. Thuốc còn được gọi là 3TC và thường được sử dụng như một thành phần của phác đồ phối hợp điều trị HIV. Lamivudine cũng có dạng và liều riêng dành cho viêm gan B mạn, nhưng hiện có hạn chế lớn là virus HBV dễ hình thành kháng thuốc khi điều trị kéo dài.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Lamivudine

CAS 134678-17-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Lamivudine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Lamivudine

Tên IUPAC

4-amino-1-[(2R,5S)-2-(hydroxymethyl)-1,3-oxathiolan-5-yl]pyrimidin-2-one

Tên khác / tên đồng nghĩa

Các tên khác gồm: 3TC. (-)-2′,3′-dideoxy-3′-thiacytidine. (-)-enantiomer của một chất tương tự dideoxycytidine. Tên Latin có thể gặp: Lamivudinum. Không nhầm Lamivudine với emtricitabine, dù hai thuốc có cấu trúc, cơ chế và kiểu kháng thuốc tương đồng.

Tên viết tắt

3TC

Tên Latinh / tên dược điển

Lamivudinum

Tên USAN

lamivudine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

134678-17-4

UNII

2T8Q726O95

PubChem CID

60825

RxNorm CUI

68244

Dược động học của Lamivudine

Lamivudine được hấp thu tốt qua đường uống, có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 86–87% ở người lớn. Thức ăn làm chậm hấp thu và giảm nồng độ đỉnh nhưng không làm thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm. Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 1,3 lít/kg và tỷ lệ gắn protein huyết tương dưới 36%. Chuyển hóa chỉ là đường thải trừ phụ; phần lớn thuốc được đào thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu bằng bài tiết chủ động cation hữu cơ. Thời gian bán thải huyết tương trung bình khoảng 5–7 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Lamivudine được hấp thu nhanh sau khi uống. Trong dữ liệu ở người nhiễm HBV dùng liều 100 mg, nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 0,5–2 giờ. Thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn; thức ăn làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh nhưng không làm thay đổi đáng kể diện tích dưới đường cong.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình ở người lớn khoảng 86% ± 16% đối với viên 150 mg và 87% ± 13% đối với dung dịch uống. Ở trẻ em, sinh khả dụng của dung dịch uống thấp hơn viên nén; sử dụng đồng thời các dung dịch chứa sorbitol có thể góp phần làm giảm phơi nhiễm Lamivudine.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến sau tiêm tĩnh mạch khoảng 1,3 ± 0,4 lít/kg, cho thấy Lamivudine phân bố vào khoang ngoài mạch. Tỷ lệ gắn với protein huyết tương dưới 36%. Lamivudine có thể đi qua nhau thai; nồng độ đã được ghi nhận trong máu mẹ, máu cuống rốn, trẻ sơ sinh và nước ối.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Chuyển hóa là đường thải trừ phụ. Chất chuyển hóa đã biết ở người là trans-sulfoxide, chiếm khoảng 5% liều uống sau 12 giờ. Lamivudine không được chuyển hóa đáng kể bởi hệ enzym cytochrome P450, do đó nguy cơ tương tác qua ức chế hoặc cảm ứng CYP nhìn chung thấp. Bên trong tế bào, thuốc được phosphoryl hóa thành Lamivudine triphosphate có hoạt tính kháng virus.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Phần lớn Lamivudine được đào thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu nhờ lọc và bài tiết chủ động qua hệ vận chuyển cation hữu cơ. Suy giảm chức năng thận làm tăng rõ rệt nồng độ và mức phơi nhiễm Lamivudine.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải Lamivudine trong huyết tương thường khoảng 5–7 giờ. Hoạt tính kháng virus còn phụ thuộc Lamivudine triphosphate nội bào, vì vậy khoảng cách dùng thuốc không được suy ra trực tiếp chỉ từ thời gian bán thải huyết tương.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người khỏe mạnh dùng một liều uống 300 mg, độ thanh thải qua thận trung bình khoảng 199,7 ± 56,9 ml/phút. Ở người nhiễm HIV-1 dùng Lamivudine đường tĩnh mạch, độ thanh thải thận khoảng 280,4 ± 75,2 ml/phút, tương đương khoảng 71% tổng độ thanh thải; tổng độ thanh thải được ghi nhận khoảng 398,5 ± 69,1 ml/phút. Các giá trị này mang tính mô tả dược động học, không dùng để tự tính liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học gồm:

  • Suy thận làm giảm độ thanh thải và tăng phơi nhiễm Lamivudine.
  • Dạng dung dịch uống ở trẻ em có thể tạo phơi nhiễm thấp hơn viên nén.
  • Sorbitol làm giảm hấp thu Lamivudine theo mức phụ thuộc liều.
  • Trimethoprim ức chế chất vận chuyển cation hữu cơ và làm tăng mức phơi nhiễm Lamivudine.
  • Thức ăn làm giảm nồng độ đỉnh và làm chậm hấp thu nhưng không thay đổi đáng kể tổng mức phơi nhiễm.
  • Thai kỳ làm tăng nhẹ độ thanh thải biểu kiến, nhưng hướng dẫn NIH không yêu cầu chỉnh liều chỉ do mang thai.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Lamivudine

Lamivudine thuộc nhóm NRTI. Nhóm thuốc này được tế bào chuyển thành dạng triphosphate có hoạt tính, sau đó cạnh tranh với các nucleotide tự nhiên trong quá trình tổng hợp DNA của virus. Lamivudine có thể được phối hợp với một NRTI hoặc nucleotide khác và các thuốc thuộc nhóm ức chế integrase, ức chế protease hoặc thuốc kháng virus khác tùy phác đồ. Không được tự phối hợp Lamivudine với emtricitabine do hai thuốc có hoạt tính và kiểu kháng thuốc chồng lấp, không đem lại lợi ích cộng thêm rõ ràng.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi đi vào tế bào, Lamivudine được phosphoryl hóa thành Lamivudine 5′-triphosphate, còn gọi là 3TC-TP.

Đối với HIV-1, 3TC-TP ức chế men sao chép ngược bằng cách cạnh tranh với deoxycytidine triphosphate. Khi 3TC-TP được gắn vào DNA của virus, phân tử không có nhóm hóa học cần thiết để kéo dài chuỗi, dẫn đến kết thúc chuỗi DNA.

Đối với HBV, 3TC-TP ức chế hoạt tính polymerase phụ thuộc RNA và DNA của men sao chép ngược HBV, đồng thời gây kết thúc chuỗi sau khi được gắn vào DNA virus. Lamivudine triphosphate chỉ ức chế yếu các DNA polymerase của tế bào người ở nồng độ điều trị.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Lamivudine làm giảm quá trình sao chép HIV-1 và HBV nhưng không loại bỏ hoàn toàn virus tiềm ẩn khỏi cơ thể. Trong HIV, thuốc giúp giảm tải lượng virus khi được sử dụng trong một phác đồ phối hợp có hiệu lực. Dùng Lamivudine đơn độc hoặc dùng phác đồ không đủ mạnh có thể chọn lọc đột biến M184V hoặc M184I, làm giảm mạnh độ nhạy của HIV với Lamivudine. HBV cũng có thể xuất hiện các biến thể kháng liên quan đến vùng polymerase, đặc biệt các thay thế rtM204I/V, thường kèm rtL180M.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Lamivudine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Lamivudine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Lamivudine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Trimethoprim

Trimethoprim có thể làm tăng phơi nhiễm lamivudine do giảm bài tiết qua thận.

Mức 1: Tương tác cần theo dõi
Cơ chế:

Bằng chứng dược động học và tổng quan cho rằng trimethoprim cạnh tranh bài tiết cation ở ống thận, làm giảm độ thanh thải lamivudine.

Ảnh hưởng:

Trong nghiên cứu TMP/SMX, AUC lamivudine tăng 43% và độ thanh thải thận giảm khoảng 35%; tương tác thường ít ý nghĩa ở chức năng thận bình thường.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Thông thường không cần thay đổi ở bệnh nhân chức năng thận bình thường; theo dõi kỹ hơn nếu suy thận hoặc dùng liều trimethoprim cao.

Creatinine/eGFR và dấu hiệu không dung nạp/độc tính lamivudine ở bệnh nhân nguy cơ.

Bằng chứng: low
Nguồn:

[PubMed] | Pharmacokinetics of lamivudine administered alone and with trimethoprim-sulfamethoxazole | Lamivudine AUC +43%, renal clearance -35%; PMID 8646826 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8646826/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[PubMed] | Clinical pharmacokinetics of lamivudine | Review attributes increased lamivudine AUC/reduced renal clearance to trimethoprim; PMID 9989342 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9989342/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Lamivudine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 14 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *