Tenofovir

Tenofovir là hoạt chất kháng virus thuộc nhóm chất ức chế men sao chép ngược nucleotide. Do tenofovir nguyên dạng hấp thu đường uống kém, thuốc thường được sử dụng dưới hai tiền dược là tenofovir disoproxil fumarate – TDF và tenofovir alafenamide – TAF. Sau khi vào tế bào, các tiền dược được chuyển thành tenofovir diphosphate, chất ức chế men sao chép ngược của HIV-1 và polymerase của virus viêm gan B.[1][2] TDF được dùng cùng các thuốc kháng virus khác để điều trị HIV-1 và được dùng đơn chất hoặc trong phối hợp để điều trị viêm gan B mạn. TAF đơn chất 25 mg được phê duyệt cho viêm gan B mạn còn bù; trong HIV, TAF chỉ được sử dụng trong các chế phẩm phối hợp.[1][2][8] TDF có thể gây độc ống thận và giảm mật độ khoáng xương; TAF tạo nồng độ tenofovir trong huyết tương thấp hơn và thường có ảnh hưởng thận–xương ít hơn, nhưng vẫn cần theo dõi.[1][2][4]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tenofovir, thường sử dụng dưới dạng tiền dược TDF hoặc TAF
  • Thuốc ức chế men sao chép ngược nucleotide
  • J05AF07 đối với TDF; J05AF13 đối với TAF [9][10]
  • Điều trị HIV trong phác đồ phối hợp và điều trị viêm gan B mạn [1]
  • Vemlidy đơn chất dùng cho viêm gan B mạn còn bù; điều trị HIV qua các thuốc phối hợp [2][8]
  • TAF tạo mức phơi nhiễm tenofovir toàn thân thấp hơn và thường ít ảnh hưởng thận–xương hơn TDF
  • Creatinin, mức lọc cầu thận, protein và glucose niệu; phosphat ở người có bệnh thận
  • Tổn thương ống thận, hội chứng Fanconi, giảm mật độ xương, toan lactic và bùng phát viêm gan B sau ngừng thuốc
  • Không dùng TDF hoặc TAF đơn độc để điều trị HIV
  • TDF/emtricitabine là một lựa chọn dự phòng HIV; không dùng tenofovir đơn chất [7]

Hoạt chất Tenofovir là gì?

Tenofovir là thuốc kháng virus dạng tương tự nucleotide. Trong thực hành, tenofovir thường được đưa vào cơ thể dưới dạng TDF hoặc TAF, sau đó chuyển thành tenofovir diphosphate trong tế bào. Thuốc làm giảm sự nhân lên của HIV và HBV nhưng không loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể.[1][2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Tenofovir

CAS 147127-20-6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Tenofovir

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Tenofovir

Tên IUPAC

[(2R)-1-(6-aminopurin-9-yl)propan-2-yl]oxymethylphosphonic acid

Tên hóa học khác

(R)-9-(2-Phosphonomethoxypropyl)adenine | Phosphonic acid, [[(1R)-2-(6-amino-9H-purin-9-yl)-1-methylethoxy]methyl]-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tenofovir disoproxil fumarate – TDF; tenofovir disoproxil; tenofovir alafenamide – TAF; tenofovir alafenamide fumarate; PMPA. TDF và TAF là các tiền dược khác nhau, cùng tạo ra tenofovir có hoạt tính trong cơ thể nhưng không tương đương về liều lượng hoặc dược động học.[1][2]

Tên viết tắt

TFV

Tên Latinh / tên dược điển

Tenofovirum

Tên USAN

tenofovir

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

147127-20-6

UNII

99YXE507IL

PubChem CID

464205

RxNorm CUI

237219

Dược động học của Tenofovir

TDF được thủy phân thành tenofovir sau hấp thu, sau đó tenofovir đi vào tế bào và được phosphoryl hóa thành tenofovir diphosphate. Sinh khả dụng đường uống của TDF lúc đói khoảng 25%; nồng độ đỉnh đạt sau khoảng một giờ. Tenofovir gắn protein huyết tương dưới 1%, hầu như không chuyển hóa qua CYP và được thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận.[1]

TAF bền hơn trong huyết tương và được chuyển hóa chủ yếu bên trong tế bào bởi cathepsin A hoặc carboxylesterase 1. TAF đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 0,5 giờ, gắn protein khoảng 80% và phần lớn liều được loại bỏ thông qua chuyển hóa trước khi thải trừ.[2]

Giai đoạn I: Hấp thu

TDF được hấp thu qua đường tiêu hóa và chuyển nhanh thành tenofovir. Nhãn TDF của Hoa Kỳ cho phép uống cùng hoặc không cùng thức ăn, trong khi SmPC Viread 245 mg tại châu Âu hướng dẫn dùng cùng thức ăn.[1][3]

TAF được hấp thu nhanh và Vemlidy phải được uống cùng thức ăn. Không được tự áp dụng hướng dẫn dùng của TDF cho TAF hoặc ngược lại.[2][3]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống của TDF khi dùng lúc đói khoảng 25%. Bữa ăn giàu chất béo làm tăng AUC tenofovir khoảng 40% và tăng nồng độ đỉnh khoảng 14%.[1]

Sinh khả dụng tuyệt đối của TAF chưa được xác lập trong nhãn Vemlidy. Bữa ăn giàu chất béo làm tăng mức phơi nhiễm TAF khoảng 65%; vì vậy Vemlidy được hướng dẫn uống cùng thức ăn.[2]

Giai đoạn II: Phân bố

Sau khi TDF được chuyển thành tenofovir, thể tích phân bố ở trạng thái ổn định được báo cáo khoảng 1,2–1,3 L/kg. Tỷ lệ gắn protein của tenofovir thấp, dưới 0,7% trong huyết tương và khoảng 7,2% trong huyết thanh.[1]

TAF gắn protein huyết tương khoảng 80%. TAF đưa tenofovir vào các tế bào đích hiệu quả hơn TDF, tạo nồng độ tenofovir diphosphate nội bào cao trong khi giảm mức tenofovir lưu hành toàn thân.[1][2]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Tenofovir không phải cơ chất đáng kể của hệ enzym CYP450. TDF được thủy phân thành tenofovir, sau đó được phosphoryl hóa nội bào thành chất có hoạt tính tenofovir diphosphate.[1]

TAF được chuyển hóa thành tenofovir chủ yếu bởi cathepsin A trong tế bào đơn nhân máu ngoại vi và đại thực bào, cùng carboxylesterase 1 trong tế bào gan. CYP3A chỉ đóng vai trò chuyển hóa tối thiểu đối với TAF.[2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Tenofovir tạo ra từ TDF được đào thải chủ yếu qua thận bằng cả lọc cầu thận và bài tiết chủ động ở ống thận; khoảng 70–80% liều tenofovir đường tĩnh mạch được thu hồi dưới dạng không đổi trong nước tiểu.[1]

Sau khi dùng TAF, dưới 1% liều được thải qua nước tiểu dưới dạng TAF không đổi và khoảng 31,7% chất đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong phân. Phần lớn liều TAF được loại bỏ sau chuyển hóa.[2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối của tenofovir sau dùng TDF khoảng 17 giờ.[1]

Thời gian bán thải của TAF trong huyết tương khoảng 0,51 giờ. Chất có hoạt tính tenofovir diphosphate tồn tại lâu hơn trong tế bào, hỗ trợ chế độ dùng một lần mỗi ngày.[2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Tenofovir từ TDF có độ thanh thải phụ thuộc chức năng thận và được thải bằng lọc cầu thận kết hợp bài tiết chủ động ở ống thận. Độ thanh thải giảm khi mức lọc cầu thận suy giảm, dẫn đến tăng phơi nhiễm và cần điều chỉnh khoảng cách dùng TDF.[1]

Không có một giá trị độ thanh thải chung áp dụng đồng thời cho TDF và TAF vì hai tiền dược có chuyển hóa và mức phơi nhiễm toàn thân khác nhau.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng dược động học hoặc mức phơi nhiễm tenofovir gồm:

  • Chức năng thận và phương thức thẩm tách máu.
  • Tuổi, cân nặng và mức trưởng thành của chức năng thận ở trẻ em.
  • Thức ăn, đặc biệt với TAF và một số chế phẩm TDF.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng P-glycoprotein và BCRP.
  • Thuốc làm giảm chức năng thận hoặc cạnh tranh bài tiết chủ động tại ống thận.
  • Bệnh nặng, mất nước và sử dụng đồng thời nhiều thuốc độc thận.[1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Tenofovir

Tenofovir thuộc nhóm chất ức chế men sao chép ngược nucleotide:

  • Trong HIV, thuốc ức chế men sao chép ngược HIV-1.
  • Trong HBV, thuốc ức chế hoạt tính polymerase và sao chép ngược của virus.
  • TDF tạo mức tenofovir trong huyết tương cao hơn và có nguy cơ ảnh hưởng thận–xương rõ hơn.
  • TAF được hoạt hóa hiệu quả hơn trong tế bào, cho phép sử dụng liều tiền dược thấp hơn và thường giảm mức phơi nhiễm tenofovir toàn thân.[1][2]

Phần III: Cơ chế tác dụng

TDF và TAF được chuyển thành tenofovir, sau đó được phosphoryl hóa nội bào thành tenofovir diphosphate. Chất này cạnh tranh với deoxyadenosine triphosphate tự nhiên tại men sao chép ngược của HIV-1 và polymerase của HBV. Khi được gắn vào chuỗi DNA virus, tenofovir diphosphate gây kết thúc chuỗi do không có nhóm hydroxyl cần thiết để kéo dài DNA.[1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tenofovir làm giảm quá trình tổng hợp DNA của HIV và HBV, từ đó giảm tải lượng virus. Hiệu quả phụ thuộc việc duy trì nồng độ nội bào đủ và tuân thủ dùng thuốc đều đặn. Bỏ liều hoặc sử dụng tenofovir đơn độc trong điều trị HIV có thể dẫn đến thất bại virus học và hình thành kháng thuốc.[1][2][8]

TAF thường tạo nồng độ tenofovir diphosphate nội bào cao hơn với mức tenofovir trong huyết tương thấp hơn TDF, góp phần tạo khác biệt về ảnh hưởng thận và xương.[1][2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Tenofovir

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Tenofovir

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Tenofovir

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Cidofovir

Dùng đồng thời cidofovir với sản phẩm chứa tenofovir disoproxil fumarate có thể làm tăng rõ nguy cơ độc tính ống thận gần và hội chứng Fanconi.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác chủ yếu dược lực học do cộng hợp độc tính ống thận gần. Cả hai thuốc được thải trừ qua thận và có thể cạnh tranh bài tiết chủ động ở ống thận, làm tăng phơi nhiễm và độc tính.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ protein niệu, glucose niệu, hạ phosphate, toan chuyển hóa, tăng creatinine, hội chứng Fanconi và suy thận cấp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không dùng đồng thời. Chọn thuốc thay thế và ngừng thuốc có độc tính thận ít nhất 7 ngày trước khi bắt đầu cidofovir khi có thể theo khuyến cáo nhãn.

Nếu có phơi nhiễm gần nhau hoặc ngoài ý muốn: theo dõi creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, glucose niệu, phosphate, bicarbonate, kali và acid uric; đánh giá dấu hiệu hội chứng Fanconi.

Bằng chứng: high
Nguồn:

emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml | Sections 4.4–4.5: TDF and Fanconi syndrome | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed | Tenofovir disoproxil fumarate tablets | Renal impairment/active tubular secretion; cidofovir listed | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=18285dda-d63f-4f0e-821f-a4f2df335c35 | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Velpatasvir

Bằng chứng trực tiếp ở các phác đồ chứa tenofovir disoproxil fumarate (TDF) cho thấy phơi nhiễm tenofovir tăng khi dùng cùng sofosbuvir/velpatasvir; cần theo dõi độc tính liên quan tenofovir.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Velpatasvir ức chế P-gp, có thể làm tăng hấp thu tenofovir từ TDF; mức tăng phơi nhiễm rõ hơn khi phác đồ HIV có ritonavir hoặc cobicistat.

Ảnh hưởng:

Trong các phác đồ TDF được nghiên cứu, phơi nhiễm tenofovir tăng ở mức có ý nghĩa lâm sàng, làm tăng nguy cơ độc tính thận và xương, đặc biệt khi có chất tăng cường dược động học.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Có thể phối hợp khi cần nhưng phải theo dõi độc tính tenofovir theo nhãn của thuốc chứa TDF; thận trọng đặc biệt nếu có ritonavir hoặc cobicistat.

Creatinine, eGFR, phosphat khi phù hợp, protein niệu/đường niệu và các dấu hiệu độc tính thận hoặc xương.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Table 4 and PK Tables 8–9 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02
emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | HIV antiviral interaction table | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Mogalian et al., SOF/VEL and antiretroviral regimens in healthy volunteers | PMID 29522076 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29522076/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Tenofovir

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *