Tenofovir là hoạt chất kháng virus thuộc nhóm chất ức chế men sao chép ngược nucleotide. Do tenofovir nguyên dạng hấp thu đường uống kém, thuốc thường được sử dụng dưới hai tiền dược là tenofovir disoproxil fumarate – TDF và tenofovir alafenamide – TAF. Sau khi vào tế bào, các tiền dược được chuyển thành tenofovir diphosphate, chất ức chế men sao chép ngược của HIV-1 và polymerase của virus viêm gan B.[1][2] TDF được dùng cùng các thuốc kháng virus khác để điều trị HIV-1 và được dùng đơn chất hoặc trong phối hợp để điều trị viêm gan B mạn. TAF đơn chất 25 mg được phê duyệt cho viêm gan B mạn còn bù; trong HIV, TAF chỉ được sử dụng trong các chế phẩm phối hợp.[1][2][8] TDF có thể gây độc ống thận và giảm mật độ khoáng xương; TAF tạo nồng độ tenofovir trong huyết tương thấp hơn và thường có ảnh hưởng thận–xương ít hơn, nhưng vẫn cần theo dõi.[1][2][4]
Nội dung chính
- Tenofovir, thường sử dụng dưới dạng tiền dược TDF hoặc TAF
- Thuốc ức chế men sao chép ngược nucleotide
- J05AF07 đối với TDF; J05AF13 đối với TAF [9][10]
- Điều trị HIV trong phác đồ phối hợp và điều trị viêm gan B mạn [1]
- Vemlidy đơn chất dùng cho viêm gan B mạn còn bù; điều trị HIV qua các thuốc phối hợp [2][8]
- TAF tạo mức phơi nhiễm tenofovir toàn thân thấp hơn và thường ít ảnh hưởng thận–xương hơn TDF
- Creatinin, mức lọc cầu thận, protein và glucose niệu; phosphat ở người có bệnh thận
- Tổn thương ống thận, hội chứng Fanconi, giảm mật độ xương, toan lactic và bùng phát viêm gan B sau ngừng thuốc
- Không dùng TDF hoặc TAF đơn độc để điều trị HIV
- TDF/emtricitabine là một lựa chọn dự phòng HIV; không dùng tenofovir đơn chất [7]
Hoạt chất Tenofovir là gì?
Tenofovir là thuốc kháng virus dạng tương tự nucleotide. Trong thực hành, tenofovir thường được đưa vào cơ thể dưới dạng TDF hoặc TAF, sau đó chuyển thành tenofovir diphosphate trong tế bào. Thuốc làm giảm sự nhân lên của HIV và HBV nhưng không loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể.[1][2]
Tenofovir
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Tenofovir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tenofovir |
| Tên IUPAC | [(2R)-1-(6-aminopurin-9-yl)propan-2-yl]oxymethylphosphonic acid |
| Tên hóa học khác | (R)-9-(2-Phosphonomethoxypropyl)adenine | Phosphonic acid, [[(1R)-2-(6-amino-9H-purin-9-yl)-1-methylethoxy]methyl]- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tenofovir disoproxil fumarate – TDF; tenofovir disoproxil; tenofovir alafenamide – TAF; tenofovir alafenamide fumarate; PMPA. TDF và TAF là các tiền dược khác nhau, cùng tạo ra tenofovir có hoạt tính trong cơ thể nhưng không tương đương về liều lượng hoặc dược động học.[1][2] |
| Tên viết tắt | TFV |
| Tên Latinh / tên dược điển | Tenofovirum |
| Tên USAN | tenofovir |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 147127-20-6 |
|---|---|
| UNII | 99YXE507IL |
| PubChem CID | 464205 |
| RxNorm CUI | 237219 |
Dược động học của Tenofovir
TDF được thủy phân thành tenofovir sau hấp thu, sau đó tenofovir đi vào tế bào và được phosphoryl hóa thành tenofovir diphosphate. Sinh khả dụng đường uống của TDF lúc đói khoảng 25%; nồng độ đỉnh đạt sau khoảng một giờ. Tenofovir gắn protein huyết tương dưới 1%, hầu như không chuyển hóa qua CYP và được thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận.[1]
TAF bền hơn trong huyết tương và được chuyển hóa chủ yếu bên trong tế bào bởi cathepsin A hoặc carboxylesterase 1. TAF đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 0,5 giờ, gắn protein khoảng 80% và phần lớn liều được loại bỏ thông qua chuyển hóa trước khi thải trừ.[2]
Giai đoạn I: Hấp thu
TDF được hấp thu qua đường tiêu hóa và chuyển nhanh thành tenofovir. Nhãn TDF của Hoa Kỳ cho phép uống cùng hoặc không cùng thức ăn, trong khi SmPC Viread 245 mg tại châu Âu hướng dẫn dùng cùng thức ăn.[1][3]
TAF được hấp thu nhanh và Vemlidy phải được uống cùng thức ăn. Không được tự áp dụng hướng dẫn dùng của TDF cho TAF hoặc ngược lại.[2][3]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống của TDF khi dùng lúc đói khoảng 25%. Bữa ăn giàu chất béo làm tăng AUC tenofovir khoảng 40% và tăng nồng độ đỉnh khoảng 14%.[1] Sinh khả dụng tuyệt đối của TAF chưa được xác lập trong nhãn Vemlidy. Bữa ăn giàu chất béo làm tăng mức phơi nhiễm TAF khoảng 65%; vì vậy Vemlidy được hướng dẫn uống cùng thức ăn.[2] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi TDF được chuyển thành tenofovir, thể tích phân bố ở trạng thái ổn định được báo cáo khoảng 1,2–1,3 L/kg. Tỷ lệ gắn protein của tenofovir thấp, dưới 0,7% trong huyết tương và khoảng 7,2% trong huyết thanh.[1]
TAF gắn protein huyết tương khoảng 80%. TAF đưa tenofovir vào các tế bào đích hiệu quả hơn TDF, tạo nồng độ tenofovir diphosphate nội bào cao trong khi giảm mức tenofovir lưu hành toàn thân.[1][2]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Tenofovir không phải cơ chất đáng kể của hệ enzym CYP450. TDF được thủy phân thành tenofovir, sau đó được phosphoryl hóa nội bào thành chất có hoạt tính tenofovir diphosphate.[1]
TAF được chuyển hóa thành tenofovir chủ yếu bởi cathepsin A trong tế bào đơn nhân máu ngoại vi và đại thực bào, cùng carboxylesterase 1 trong tế bào gan. CYP3A chỉ đóng vai trò chuyển hóa tối thiểu đối với TAF.[2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Tenofovir tạo ra từ TDF được đào thải chủ yếu qua thận bằng cả lọc cầu thận và bài tiết chủ động ở ống thận; khoảng 70–80% liều tenofovir đường tĩnh mạch được thu hồi dưới dạng không đổi trong nước tiểu.[1]
Sau khi dùng TAF, dưới 1% liều được thải qua nước tiểu dưới dạng TAF không đổi và khoảng 31,7% chất đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong phân. Phần lớn liều TAF được loại bỏ sau chuyển hóa.[2]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối của tenofovir sau dùng TDF khoảng 17 giờ.[1] Thời gian bán thải của TAF trong huyết tương khoảng 0,51 giờ. Chất có hoạt tính tenofovir diphosphate tồn tại lâu hơn trong tế bào, hỗ trợ chế độ dùng một lần mỗi ngày.[2] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Tenofovir từ TDF có độ thanh thải phụ thuộc chức năng thận và được thải bằng lọc cầu thận kết hợp bài tiết chủ động ở ống thận. Độ thanh thải giảm khi mức lọc cầu thận suy giảm, dẫn đến tăng phơi nhiễm và cần điều chỉnh khoảng cách dùng TDF.[1] Không có một giá trị độ thanh thải chung áp dụng đồng thời cho TDF và TAF vì hai tiền dược có chuyển hóa và mức phơi nhiễm toàn thân khác nhau. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng dược động học hoặc mức phơi nhiễm tenofovir gồm:
- Chức năng thận và phương thức thẩm tách máu.
- Tuổi, cân nặng và mức trưởng thành của chức năng thận ở trẻ em.
- Thức ăn, đặc biệt với TAF và một số chế phẩm TDF.
- Thuốc ức chế hoặc cảm ứng P-glycoprotein và BCRP.
- Thuốc làm giảm chức năng thận hoặc cạnh tranh bài tiết chủ động tại ống thận.
- Bệnh nặng, mất nước và sử dụng đồng thời nhiều thuốc độc thận.[1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Tenofovir
Tenofovir thuộc nhóm chất ức chế men sao chép ngược nucleotide:
- Trong HIV, thuốc ức chế men sao chép ngược HIV-1.
- Trong HBV, thuốc ức chế hoạt tính polymerase và sao chép ngược của virus.
- TDF tạo mức tenofovir trong huyết tương cao hơn và có nguy cơ ảnh hưởng thận–xương rõ hơn.
- TAF được hoạt hóa hiệu quả hơn trong tế bào, cho phép sử dụng liều tiền dược thấp hơn và thường giảm mức phơi nhiễm tenofovir toàn thân.[1][2]
Phần III: Cơ chế tác dụng
TDF và TAF được chuyển thành tenofovir, sau đó được phosphoryl hóa nội bào thành tenofovir diphosphate. Chất này cạnh tranh với deoxyadenosine triphosphate tự nhiên tại men sao chép ngược của HIV-1 và polymerase của HBV. Khi được gắn vào chuỗi DNA virus, tenofovir diphosphate gây kết thúc chuỗi do không có nhóm hydroxyl cần thiết để kéo dài DNA.[1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tenofovir làm giảm quá trình tổng hợp DNA của HIV và HBV, từ đó giảm tải lượng virus. Hiệu quả phụ thuộc việc duy trì nồng độ nội bào đủ và tuân thủ dùng thuốc đều đặn. Bỏ liều hoặc sử dụng tenofovir đơn độc trong điều trị HIV có thể dẫn đến thất bại virus học và hình thành kháng thuốc.[1][2][8]
TAF thường tạo nồng độ tenofovir diphosphate nội bào cao hơn với mức tenofovir trong huyết tương thấp hơn TDF, góp phần tạo khác biệt về ảnh hưởng thận và xương.[1][2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Tenofovir
Các chỉ định và ứng dụng theo nhãn hoặc hướng dẫn gồm:
- Điều trị HIV-1: TDF được dùng kết hợp với các thuốc kháng virus khác; TAF được sử dụng trong các viên phối hợp hoàn chỉnh hoặc phối hợp nền nucleoside/nucleotide.[1][8]
- Điều trị viêm gan B mạn: TDF được chỉ định cho người lớn và trẻ em đáp ứng điều kiện tuổi, cân nặng; TAF 25 mg được chỉ định cho người lớn và trẻ từ 6 tuổi, cân nặng ít nhất 25 kg, có bệnh gan còn bù.[1][2]
- Dự phòng trước phơi nhiễm HIV: TDF phối hợp emtricitabine là lựa chọn được khuyến nghị, bao gồm trong thai kỳ và cho con bú khi có nguy cơ HIV đáng kể.[7]
- Dự phòng sau phơi nhiễm HIV: tenofovir có thể là thành phần của phác đồ phối hợp ba thuốc; WHO khuyến nghị bắt đầu càng sớm càng tốt và kê đủ 28 ngày.[12]
- Phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con: WHO khuyến nghị TDF cho thai phụ HBsAg dương tính có HBV DNA từ 200.000 IU/mL hoặc HBeAg dương tính, bổ sung cho vaccine viêm gan B sơ sinh.[4]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ từng nhãn cụ thể, chỉ mang tính tham khảo và không dùng để tự điều trị:
- TDF ở người lớn và trẻ cân nặng từ 35 kg: 300 mg tenofovir disoproxil fumarate, uống một lần mỗi ngày theo nhãn Hoa Kỳ.[1]
- Viread tại châu Âu: 245 mg tenofovir disoproxil, uống một lần mỗi ngày cùng thức ăn. Cách ghi hàm lượng khác nhau do quy ước biểu thị dạng muối và phần hoạt chất.[3]
- TDF ở trẻ 17 đến dưới 22 kg: 150 mg mỗi ngày; 22 đến dưới 28 kg: 200 mg mỗi ngày; 28 đến dưới 35 kg: 250 mg mỗi ngày. Dạng bột uống theo nhãn được tính 8 mg/kg, tối đa 300 mg mỗi ngày.[1]
- TAF dưới dạng Vemlidy: 25 mg một lần mỗi ngày cùng thức ăn cho người lớn và trẻ từ 6 tuổi, cân nặng ít nhất 25 kg, mắc viêm gan B mạn còn bù.[2]
- TDF khi độ thanh thải creatinin 30–49 mL/phút: 300 mg mỗi 48 giờ; 10–29 mL/phút: mỗi 72–96 giờ; người thẩm tách máu: mỗi 7 ngày hoặc sau khoảng 12 giờ thẩm tách tích lũy, theo nhãn Hoa Kỳ.[1]
- Vemlidy không cần chỉnh liều khi eGFR từ 15 mL/phút trở lên hoặc ở người bệnh thận giai đoạn cuối đang thẩm tách máu mạn; dùng sau buổi thẩm tách. Thuốc không được khuyến nghị nếu eGFR dưới 15 mL/phút và không thẩm tách.[2]
- Điều trị HIV, PrEP và PEP phải sử dụng tenofovir trong phác đồ phối hợp; liều phụ thuộc đúng sản phẩm phối hợp và không được suy ra từ viên TDF hoặc TAF đơn chất.[7][8][12]
Không tự đổi từ TDF sang TAF theo tỷ lệ miligam vì hai tiền dược không tương đương liều.[1][2]
- Uống thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày.
- TDF theo nhãn Hoa Kỳ có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn; Viread 245 mg theo SmPC châu Âu được dùng cùng thức ăn.[1][3]
- Vemlidy TAF 25 mg phải uống cùng thức ăn.[2]
- Nuốt viên theo hướng dẫn của sản phẩm; không tự bẻ, nghiền hoặc đổi sang dạng khác khi chưa kiểm tra nhãn.
- Không dùng TDF hoặc TAF đơn độc để điều trị HIV.
- Kiểm tra các thuốc phối hợp để tránh sử dụng trùng hai sản phẩm cùng chứa tenofovir.
- Không ngừng thuốc điều trị viêm gan B đột ngột vì có thể gây bùng phát viêm gan nặng.
- Không dùng liều gấp đôi để bù liều đã quên; xử trí liều quên theo tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm.
- Tuân thủ đặc biệt quan trọng trong điều trị HIV, PrEP và PEP để hạn chế thất bại và kháng thuốc.[1][2][7][12]
Trước và trong khi sử dụng tenofovir có thể cần theo dõi:
- Xét nghiệm HIV và HBV trước khi lựa chọn phác đồ; người dùng TDF hoặc TAF đơn chất cho HBV phải được xét nghiệm HIV để tránh tạo kháng thuốc HIV.[1][2]
- Creatinin huyết thanh, độ thanh thải creatinin hoặc eGFR.
- Glucose và protein niệu; phosphat huyết thanh ở người có bệnh thận mạn hoặc nguy cơ bệnh ống thận.
- ALT, AST, bilirubin, HBV DNA và các chỉ dấu viêm gan B theo chỉ định.
- HIV RNA, số lượng CD4 và kháng thuốc trong điều trị HIV.
- Mật độ khoáng xương ở người có tiền sử gãy xương bệnh lý, loãng xương hoặc nhiều yếu tố nguy cơ.
- Dấu hiệu yếu cơ, đau xương, đau chi, đa niệu hoặc khát nhiều gợi ý bệnh ống thận.
- Chức năng gan trong nhiều tháng sau khi ngừng điều trị HBV.[1][2]
Cảnh báo và lưu ý về Tenofovir
Nhãn DailyMed của TDF và Vemlidy được tra cứu không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối. SmPC Viread tại châu Âu chống chỉ định ở người quá mẫn với tenofovir disoproxil hoặc tá dược của sản phẩm.[1][2][3]
Các thuốc phối hợp chứa TDF hoặc TAF có thể có chống chỉ định bổ sung từ những hoạt chất còn lại. Vemlidy không được khuyến nghị ở người suy gan mất bù Child–Pugh B hoặc C và không được dùng đơn độc để điều trị HIV.[2]
Tác dụng không mong muốn phụ thuộc dạng tenofovir, chỉ định và các thuốc phối hợp:
- Với TDF trong phác đồ HIV: buồn nôn, tiêu chảy, đau đầu, phát ban, đau, suy nhược, trầm cảm và khó chịu tiêu hóa đã được ghi nhận.[1]
- Với TDF trong viêm gan B: buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, đau đầu và mệt mỏi có thể xảy ra.
- Với Vemlidy trong viêm gan B: đau đầu, đau bụng, ho, đau lưng, mệt mỏi, buồn nôn, đau khớp, tiêu chảy và khó tiêu được ghi nhận trong thử nghiệm.[2]
- Tăng creatinin nhẹ hoặc giảm phosphat có thể xuất hiện.
- Thay đổi mật độ khoáng xương thường rõ hơn với TDF so với TAF.[1][2]
Các phản ứng nghiêm trọng được báo cáo gồm:
- Tổn thương thận cấp, hoại tử ống thận cấp, viêm thận kẽ.
- Bệnh ống thận gần và hội chứng Fanconi.
- Hạ phosphat máu, yếu cơ, tiêu cơ vân hoặc nhuyễn xương liên quan bệnh ống thận.
- Giảm mật độ khoáng xương và tăng nguy cơ gãy xương ở người có yếu tố nguy cơ.
- Toan lactic và gan to nặng kèm nhiễm mỡ.
- Bùng phát viêm gan B, đôi khi nặng, sau khi ngừng thuốc.
- Phù mạch, mày đay hoặc phản ứng quá mẫn.
- Hội chứng phục hồi miễn dịch khi bắt đầu phác đồ điều trị HIV.[1][2]
Giảm lượng nước tiểu, phù, yếu cơ, đau xương kéo dài, khó thở, đau bụng kèm nôn, vàng da hoặc mệt lả cần được đánh giá y tế sớm.
- Đánh giá chức năng thận trước và trong điều trị.
- Tránh TDF khi có thể ở người đang sử dụng nhiều thuốc độc thận hoặc NSAID liều cao.
- TAF thường ít ảnh hưởng thận và xương hơn TDF nhưng vẫn có báo cáo suy thận, bệnh ống thận gần và hội chứng Fanconi.
- Người có đau xương, yếu cơ, đau chi hoặc gãy xương cần được đánh giá phosphat và chức năng ống thận.
- Không ngừng điều trị HBV đột ngột; phải theo dõi gan sau ngừng thuốc.
- TDF hoặc TAF đơn chất ở người đồng nhiễm HIV/HBV có thể tạo kháng HIV; phải sử dụng phác đồ kháng virus đầy đủ.
- Tenofovir không chữa khỏi HIV hoặc viêm gan B mạn và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây truyền.
- Không đổi từ TDF sang TAF chỉ vì cùng tên “tenofovir”; lựa chọn phụ thuộc chỉ định, chức năng thận, tình trạng xương, tương tác và khả năng tiếp cận thuốc.[1][2][4]
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều TDF hoặc TAF. Xử trí gồm:
- Ngừng hoặc tạm hoãn thuốc theo đánh giá y tế.
- Theo dõi dấu hiệu độc tính, chức năng thận, điện giải, phosphat, cân bằng acid–base và chức năng gan.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
- Rà soát các thuốc phối hợp vì quá liều có thể liên quan nhiều hoạt chất.
Tenofovir có thể được loại khỏi tuần hoàn bằng thẩm tách máu với hệ số chiết khoảng 54%. Sau một liều TDF 300 mg, một buổi thẩm tách bốn giờ loại bỏ khoảng 10% liều đã dùng.[1][2]
Điều kiện bảo quản phải tuân theo nhãn của từng sản phẩm:
- Vemlidy được bảo quản dưới 30°C, giữ chai đóng kín và bảo quản trong bao bì gốc.[2]
- Viên TDF và các thuốc phối hợp có điều kiện bảo quản riêng theo từng nhà sản xuất.
- Tránh ẩm, nhiệt quá mức và không sử dụng thuốc khi bao bì hư hỏng hoặc quá hạn.
- Không chuyển viên sang hộp không ghi nhãn nếu điều này làm mất chất hút ẩm hoặc thông tin sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
TDF được phê duyệt theo nhãn Hoa Kỳ cho điều trị HIV-1 và viêm gan B ở trẻ từ 2 tuổi, cân nặng ít nhất 10 kg, với liều dựa trên cân nặng và dạng bào chế.[1]
Vemlidy TAF 25 mg được phê duyệt cho trẻ từ 6 tuổi, cân nặng ít nhất 25 kg, mắc viêm gan B mạn có bệnh gan còn bù.[2]
Ở trẻ em cần đặc biệt theo dõi:
- Tăng trưởng và phát triển.
- Chức năng thận.
- Phosphat huyết thanh khi có nguy cơ.
- Mật độ khoáng xương hoặc dấu hiệu đau xương.
- Tuân thủ điều trị và nguy cơ kháng thuốc.
Không tự nghiền viên hoặc chia viên người lớn cho trẻ khi chưa xác minh sản phẩm cho phép.[1][2]
Dữ liệu ở người cao tuổi còn hạn chế hơn so với người trẻ. Trong nghiên cứu Vemlidy, không ghi nhận khác biệt an toàn hoặc hiệu quả có ý nghĩa rõ giữa người từ 65 tuổi và người trẻ hơn.[2]
Tuy nhiên, người cao tuổi thường có suy giảm chức năng thận, giảm mật độ xương và sử dụng nhiều thuốc. Lựa chọn TDF hoặc TAF phải dựa trên eGFR, nguy cơ gãy xương, bệnh kèm và tương tác, thay vì chỉ dựa vào tuổi.[1][2]
TDF:
- Không cần điều chỉnh liều chỉ vì mang thai.
- Dữ liệu đăng ký thai kỳ không cho thấy tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh tổng thể khi phơi nhiễm trong ba tháng đầu.
- Một số nghiên cứu ghi nhận khả năng liên quan sinh non hoặc tăng trưởng thai, nhưng kết quả không nhất quán.[1][5]
- WHO khuyến nghị TDF để dự phòng lây truyền HBV từ mẹ sang con ở thai phụ HBsAg dương tính có HBV DNA từ 200.000 IU/mL hoặc HBeAg dương tính, ưu tiên bắt đầu từ tam cá nguyệt thứ hai và luôn bổ sung cho vaccine viêm gan B của trẻ.[4]
TAF:
- NIH không yêu cầu điều chỉnh liều trong thai kỳ.
- Dữ liệu hiện có chưa cho thấy tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.[2][6]
- Việc lựa chọn TAF trong HBV hoặc phác đồ HIV phải theo hướng dẫn chuyên khoa và nhãn sản phẩm.
Không tự bắt đầu hoặc ngừng tenofovir trong thai kỳ vì cả virus không được kiểm soát và ngừng thuốc đột ngột đều có thể gây nguy cơ cho mẹ và trẻ.
Tenofovir đã được phát hiện trong sữa mẹ sau khi sử dụng TDF hoặc TAF. Nhãn Vemlidy không ghi nhận tác dụng bất lợi rõ ở trẻ bú mẹ từ dữ liệu hiện có, nhưng dữ liệu vẫn còn hạn chế.[1][2]
Đối với người không nhiễm HIV nhưng có nguy cơ phơi nhiễm, NIH khuyến nghị TDF/emtricitabine là lựa chọn PrEP đường uống trong thời kỳ cho con bú.[7]
Đối với người mắc HIV hoặc viêm gan B, quyết định cho con bú phải dựa trên tải lượng virus, phác đồ điều trị, dự phòng cho trẻ và hướng dẫn quốc gia. Không tự ngừng tenofovir khi đang cho con bú.[7]
- TDF thường không cần điều chỉnh liều chỉ do suy gan, nhưng người mắc viêm gan B phải được theo dõi chức năng gan và nguy cơ bùng phát sau khi ngừng thuốc.[1][3]
- Vemlidy không cần điều chỉnh liều ở suy gan nhẹ Child–Pugh A.
- Vemlidy không được khuyến nghị ở suy gan vừa hoặc nặng Child–Pugh B hoặc C vì dữ liệu an toàn và hiệu quả chưa đầy đủ.[2]
- Các thuốc phối hợp TAF hoặc TDF trong điều trị HIV có thể có giới hạn khác do những thành phần còn lại.
TDF:
- Cần điều chỉnh khoảng cách liều khi độ thanh thải creatinin dưới 50 mL/phút.
- Theo nhãn Hoa Kỳ, dùng mỗi 48 giờ khi CrCl 30–49 mL/phút; mỗi 72–96 giờ khi CrCl 10–29 mL/phút; mỗi 7 ngày ở người thẩm tách máu.
- Chưa có khuyến nghị liều TDF đáng tin cậy cho trẻ có suy thận.[1]
TAF dưới dạng Vemlidy:
- Không cần chỉnh liều khi eGFR từ 15 mL/phút trở lên.
- Không cần chỉnh liều ở người bệnh thận giai đoạn cuối đang thẩm tách máu mạn; dùng thuốc sau buổi thẩm tách.
- Không được khuyến nghị khi eGFR dưới 15 mL/phút mà không thẩm tách.[2]
Dù dùng TAF, vẫn phải theo dõi chức năng thận vì đã có báo cáo tổn thương ống thận và hội chứng Fanconi.[1][2]
Tenofovir không được dự kiến gây ảnh hưởng trực tiếp đáng kể đến khả năng lái xe. Tuy nhiên, chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi hoặc suy nhược có thể xuất hiện ở một số người dùng TDF hoặc TAF.[1][2]
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu cảm thấy chóng mặt, giảm tập trung, yếu cơ hoặc có triệu chứng bất thường sau khi dùng thuốc.
Tương tác thuốc của Tenofovir
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Cidofovir
Dùng đồng thời cidofovir với sản phẩm chứa tenofovir disoproxil fumarate có thể làm tăng rõ nguy cơ độc tính ống thận gần và hội chứng Fanconi. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác chủ yếu dược lực học do cộng hợp độc tính ống thận gần. Cả hai thuốc được thải trừ qua thận và có thể cạnh tranh bài tiết chủ động ở ống thận, làm tăng phơi nhiễm và độc tính. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ protein niệu, glucose niệu, hạ phosphate, toan chuyển hóa, tăng creatinine, hội chứng Fanconi và suy thận cấp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không dùng đồng thời. Chọn thuốc thay thế và ngừng thuốc có độc tính thận ít nhất 7 ngày trước khi bắt đầu cidofovir khi có thể theo khuyến cáo nhãn. | Nếu có phơi nhiễm gần nhau hoặc ngoài ý muốn: theo dõi creatinine, CrCl/eGFR, protein niệu, glucose niệu, phosphate, bicarbonate, kali và acid uric; đánh giá dấu hiệu hội chứng Fanconi. | Bằng chứng: high Nguồn: emc/UK SmPC | Cidofovir 75 mg/ml | Sections 4.4–4.5: TDF and Fanconi syndrome | https://www.medicines.org.uk/emc/product/11151/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Velpatasvir
Bằng chứng trực tiếp ở các phác đồ chứa tenofovir disoproxil fumarate (TDF) cho thấy phơi nhiễm tenofovir tăng khi dùng cùng sofosbuvir/velpatasvir; cần theo dõi độc tính liên quan tenofovir. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Velpatasvir ức chế P-gp, có thể làm tăng hấp thu tenofovir từ TDF; mức tăng phơi nhiễm rõ hơn khi phác đồ HIV có ritonavir hoặc cobicistat. Ảnh hưởng: Trong các phác đồ TDF được nghiên cứu, phơi nhiễm tenofovir tăng ở mức có ý nghĩa lâm sàng, làm tăng nguy cơ độc tính thận và xương, đặc biệt khi có chất tăng cường dược động học. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Có thể phối hợp khi cần nhưng phải theo dõi độc tính tenofovir theo nhãn của thuốc chứa TDF; thận trọng đặc biệt nếu có ritonavir hoặc cobicistat. | Creatinine, eGFR, phosphat khi phù hợp, protein niệu/đường niệu và các dấu hiệu độc tính thận hoặc xương. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Table 4 and PK Tables 8–9 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Tenofovir
Tenofovir là thuốc kháng virus ức chế men sao chép ngược nucleotide. Thuốc thường được sử dụng dưới dạng tiền dược TDF hoặc TAF để điều trị HIV trong phác đồ phối hợp và điều trị viêm gan B mạn.[1][2] Tenofovir làm giảm sự nhân lên của virus nhưng không chữa khỏi hoàn toàn HIV hoặc viêm gan B.
TDF và TAF đều tạo ra tenofovir diphosphate có hoạt tính nhưng có dược động học khác nhau. TAF đưa hoạt chất vào tế bào hiệu quả hơn với liều thấp hơn và mức tenofovir trong huyết tương thấp hơn. Trong các thử nghiệm viêm gan B, TAF thường gây giảm chức năng thận và mật độ xương ít hơn TDF, nhưng vẫn có thể gây độc thận.[1][2] Không được đổi hai thuốc theo tỷ lệ miligam.
Không. Tenofovir có thể ức chế virus mạnh, làm tải lượng HIV hoặc HBV giảm xuống mức rất thấp và hạn chế biến chứng, nhưng không loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể. Người bệnh cần tiếp tục phác đồ theo chỉ định và không ngừng thuốc chỉ vì tải lượng virus đã dưới ngưỡng phát hiện.[1][2]
Không tự ngừng thuốc. Với HIV, ngừng điều trị có thể làm tải lượng virus tăng trở lại và tạo nguy cơ kháng thuốc. Với viêm gan B, ngừng TDF hoặc TAF có thể gây bùng phát viêm gan nặng; người ngừng thuốc phải được theo dõi lâm sàng và xét nghiệm gan trong nhiều tháng.[1][2]
Có thể. TDF liên quan đến tổn thương ống thận, hội chứng Fanconi, hạ phosphat, nhuyễn xương và giảm mật độ khoáng xương ở một số người bệnh. Nguy cơ tăng khi đã có bệnh thận, dùng thuốc độc thận hoặc NSAID liều cao.[1] TAF thường ít ảnh hưởng thận–xương hơn nhưng không hoàn toàn loại bỏ nguy cơ, nên vẫn cần theo dõi.[2][4]

