Methotrexate là chất đối kháng folat, ức chế dihydrofolate reductase và được sử dụng trong một số bệnh ung thư, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp tự phát thiếu niên thể đa khớp và vảy nến nặng. Thuốc có thể dùng đường uống hoặc tiêm; một số phác đồ ung thư còn sử dụng đường nội tủy bằng chế phẩm không chứa chất bảo quản. Với bệnh viêm, Methotrexate liều thấp thường được dùng một lần mỗi tuần, không phải hằng ngày; nhầm lịch dùng có thể gây độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Thuốc cần được bác sĩ kê đơn và theo dõi công thức máu, chức năng gan, thận cùng các dấu hiệu nhiễm trùng, tổn thương phổi và độc tính tiêu hóa. Methotrexate có nguy cơ gây độc phôi-thai, ức chế tủy xương, độc gan, độc thận và tương tác với nhiều thuốc. Liều cụ thể phụ thuộc bệnh, đường dùng và phác đồ; người bệnh không được tự áp dụng hoặc tự thay đổi liều.
Nội dung chính
- Methotrexate là gì?: Chất tương tự folat, thuốc chống chuyển hóa và ức chế dihydrofolate reductase.
- Nhóm điều trị: Thuốc chống ung thư; đồng thời là thuốc chống thấp khớp làm thay đổi bệnh tổng hợp thông thường trong một số bệnh viêm.
- Chỉ định chính: Một số bệnh ung thư, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp tự phát thiếu niên thể đa khớp và vảy nến nặng.
- Lịch dùng bệnh viêm: Thường một lần mỗi tuần; uống nhầm hằng ngày có thể gây tử vong.
- Theo dõi: Công thức máu, chức năng gan, chức năng thận và dấu hiệu nhiễm trùng, tổn thương phổi hoặc độc tính tiêu hóa.
- Thai kỳ: Chống chỉ định khi điều trị bệnh không phải ung thư; có thể gây dị tật, sảy thai và tử vong thai.
- Lưu ý: Đây là thuốc kê đơn, có độc tính đáng kể và không được tự mua, tự dùng hoặc tự điều chỉnh liều.
Hoạt chất Methotrexate là gì?
Methotrexate là thuốc đối kháng folat có khả năng ức chế chuyển hóa tế bào. Ở liều và phác đồ điều trị ung thư, thuốc làm gián đoạn tổng hợp DNA và sự nhân lên của tế bào. Ở liều thấp trong bệnh viêm, Methotrexate được dùng như một thuốc chống thấp khớp làm thay đổi diễn tiến bệnh, dù cơ chế đầy đủ trong viêm khớp dạng thấp và vảy nến chưa được nhãn thuốc xác định hoàn toàn.
Methotrexate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Methotrexate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Methotrexate |
| Tên IUPAC | (2S)-2-[[4-[(2,4-diaminopteridin-6-yl)methyl-methylamino]benzoyl]amino]pentanedioic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Methotrexat; MTX; amethopterin là tên lịch sử của hoạt chất. |
| Tên viết tắt | MTX |
| Tên Latinh / tên dược điển | Methotrexatum |
| Tên USAN | methotrexate |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 59-05-2 |
|---|---|
| UNII | YL5FZ2Y5U1 |
| PubChem CID | 126941 |
| RxNorm CUI | 6851 |
Dược động học của Methotrexate
Dược động học của Methotrexate phụ thuộc liều, đường dùng, tuổi, chức năng thận và tình trạng tích tụ dịch ở khoang thứ ba. Thuốc uống có sinh khả dụng không hoàn toàn, liên kết protein huyết tương khoảng 50%, được chuyển hóa một phần và thải trừ chủ yếu qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 0,75–6 giờ. Thức ăn có thể làm chậm hấp thu và giảm nồng độ đỉnh. Ở trẻ em mắc bệnh bạch cầu, mức hấp thu đường uống được báo cáo biến thiên đáng kể và phụ thuộc liều.
| F · Sinh khả dụng | Ở liều uống không quá 30 mg/m², sinh khả dụng trung bình của Methotrexate khoảng 60%. Sinh khả dụng có thể giảm và biến thiên nhiều hơn khi liều uống tăng cao. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Methotrexate liên kết với protein huyết tương khoảng 50%. Ở nồng độ đạt được bằng các liều thông thường, thuốc không thấm tốt qua hàng rào máu–dịch não. Methotrexate có thể tích tụ trong dịch màng phổi hoặc dịch cổ trướng, làm kéo dài thời gian thải trừ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Sau khi uống, Methotrexate được hệ vi khuẩn đường ruột chuyển hóa một phần. Thuốc còn được chuyển hóa ở gan và nội bào thành các dạng polyglutamate có hoạt tính; một phần nhỏ được chuyển thành 7-hydroxymethotrexate.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Methotrexate được thải trừ chủ yếu qua thận bằng lọc cầu thận và bài tiết chủ động ở ống thận. Thải trừ qua mật chiếm không quá khoảng 10% liều. Suy thận có thể làm thuốc tích tụ và kéo dài thời gian bán thải.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải được ghi nhận khoảng 3–10 giờ ở người lớn, nhưng có thể kéo dài khi suy thận, sử dụng liều cao hoặc có dịch tích tụ trong khoang thứ ba. Các dạng polyglutamate nội bào có thể tồn tại trong mô lâu hơn nồng độ thuốc trong huyết tương. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học Methotrexate gồm:
- Liều và đường dùng.
- Thức ăn làm chậm hấp thu và giảm nồng độ đỉnh.
- Suy thận làm giảm thải trừ và kéo dài thời gian bán thải.
- Liều uống cao có thể được hấp thu kém hơn.
- Dịch màng phổi hoặc cổ trướng có thể giữ thuốc và kéo dài thải trừ.
- Thuốc ảnh hưởng đến bài tiết ống thận, liên kết protein hoặc chức năng thận có thể làm tăng phơi nhiễm Methotrexate.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Methotrexate
Methotrexate thuộc các nhóm:
- Chất đối kháng folat.
- Thuốc chống chuyển hóa.
- Thuốc ức chế dihydrofolate reductase.
- Thuốc chống ung thư thuộc nhóm tương tự acid folic.
- Thuốc chống thấp khớp làm thay đổi bệnh tổng hợp thông thường trong điều trị viêm khớp dạng thấp.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Methotrexate ức chế enzyme dihydrofolate reductase, làm giảm quá trình chuyển dihydrofolate thành tetrahydrofolate. Hậu quả là tế bào thiếu các nhóm một carbon cần cho tổng hợp purine và thymidylate, từ đó ảnh hưởng đến tổng hợp, sửa chữa DNA và quá trình nhân lên của tế bào. Những mô tăng sinh nhanh như tế bào ung thư, tủy xương, niêm mạc miệng và ruột nhạy cảm hơn với tác động này. Cơ chế chống viêm trong viêm khớp dạng thấp và vảy nến chưa được xác định đầy đủ trong nhãn thuốc.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học thay đổi theo liều và chỉ định. Trong ung thư, Methotrexate gây tác dụng chống tăng sinh tế bào. Trong bệnh viêm, thuốc điều hòa hoạt động miễn dịch và làm thay đổi diễn tiến bệnh thay vì chỉ giảm đau tức thời. Hiệu quả lâm sàng trong viêm khớp có thể xuất hiện sau vài tuần; nhãn thuốc ghi nhận phần lớn đáp ứng trong khoảng 3–6 tuần, nhưng một số trường hợp cần đến 12 tuần.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Methotrexate
Các chỉ định được ghi nhận trong nhãn viên nén hoặc thuốc tiêm gồm:
- Bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp trong phác đồ phối hợp.
- Dự phòng hoặc điều trị bệnh bạch cầu màng não bằng dạng tiêm phù hợp.
- Một số thể lymphoma không Hodgkin và mycosis fungoides.
- Ung thư xương dạng osteosarcoma.
- Ung thư vú trong phác đồ phối hợp.
- Ung thư biểu mô tế bào vảy vùng đầu cổ.
- Tân sinh nguyên bào nuôi thai kỳ.
- Viêm khớp dạng thấp ở người lớn.
- Viêm khớp tự phát thiếu niên thể đa khớp.
- Vảy nến nặng ở người lớn.
Trong hướng dẫn ACR 2021, Methotrexate là một csDMARD quan trọng và được ưu tiên trong nhiều tình huống viêm khớp dạng thấp hoạt động vừa đến cao, nhưng lựa chọn điều trị phải dựa trên đánh giá cá nhân và ra quyết định chung giữa người bệnh với bác sĩ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn thuốc Hoa Kỳ và chỉ có giá trị tham khảo, không dùng để tự điều trị:
- Viêm khớp dạng thấp ở người lớn, đường uống: liều khởi đầu được ghi nhận là 7,5 mg một lần mỗi tuần; điều chỉnh theo đáp ứng và độc tính. Liều trên 20 mg mỗi tuần làm tăng nguy cơ phản ứng nghiêm trọng.
- Viêm khớp tự phát thiếu niên thể đa khớp: liều khởi đầu đường uống 10 mg/m² một lần mỗi tuần; điều chỉnh theo đáp ứng. Liều trên 30 mg/m² mỗi tuần làm tăng nguy cơ độc tính nghiêm trọng.
- Vảy nến nặng: 10–25 mg đường uống một lần mỗi tuần; nhãn viên nén nêu không vượt quá 30 mg mỗi tuần.
- Điều trị duy trì bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp bằng viên nén: liều khởi đầu 20 mg/m² một lần mỗi tuần trong phác đồ phối hợp.
- Mycosis fungoides: 25–75 mg một lần mỗi tuần khi dùng đơn trị hoặc 10 mg/m² hai lần mỗi tuần trong phác đồ phối hợp.
- Các phác đồ ung thư bằng đường tiêm có thể sử dụng liều rất khác nhau, từ liều thấp đến liều cao hàng nghìn mg/m². Liều trung bình hoặc cao phải được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa với leucovorin rescue, bù dịch, kiềm hóa nước tiểu và theo dõi nồng độ Methotrexate.
Liều thực tế phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định theo bệnh, diện tích cơ thể, chức năng gan thận, thuốc phối hợp và phác đồ điều trị.
- Với viêm khớp và vảy nến, Methotrexate thường dùng một lần mỗi tuần. Không được uống hằng ngày trừ khi đó là lịch trong một phác đồ ung thư chuyên khoa đã được kê rõ.
- Chọn một ngày cố định trong tuần và kiểm tra kỹ số viên, hàm lượng cùng ngày dùng trên đơn.
- Không tự chia liều, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc.
- Acid folic hoặc acid folinic có thể được bác sĩ kê trong bệnh không ung thư để giảm độc tính; không tự bổ sung vì cách dùng khác nhau giữa điều trị ung thư và bệnh viêm.
- Không dùng vaccine sống trong thời gian điều trị nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
- Dạng tiêm nội tủy phải không chứa chất bảo quản và chỉ được sử dụng tại cơ sở y tế.
- Báo ngay cho bác sĩ nếu uống nhầm Methotrexate hằng ngày hoặc dùng quá số liều được kê.
Trước và trong điều trị có thể cần theo dõi:
- Công thức máu, bao gồm bạch cầu, bạch cầu trung tính và tiểu cầu.
- Chức năng gan.
- Creatinine và chức năng thận.
- Tình trạng mang thai ở người có khả năng sinh sản trước khi bắt đầu thuốc.
- Triệu chứng nhiễm trùng, sốt, bầm tím hoặc chảy máu.
- Ho mới xuất hiện, khó thở hoặc dấu hiệu viêm phổi.
- Loét miệng, tiêu chảy, nôn hoặc đau bụng nặng.
- Phát ban, phồng rộp hoặc tổn thương da nghiêm trọng.
Với Methotrexate liều trung bình hoặc cao, cần theo dõi nồng độ Methotrexate huyết tương, creatinine, điện giải, lượng nước tiểu và pH nước tiểu; đồng thời điều chỉnh bù dịch và leucovorin theo phác đồ.
Cảnh báo và lưu ý về Methotrexate
Theo các nhãn Methotrexate hiện hành được đối chiếu, chống chỉ định tuyệt đối gồm:
- Phụ nữ mang thai sử dụng Methotrexate để điều trị bệnh không phải ung thư.
- Tiền sử quá mẫn nghiêm trọng với Methotrexate, bao gồm phản vệ.
Các tình trạng như suy tủy, bệnh gan, suy thận, nhiễm trùng nghiêm trọng, loét tiêu hóa hoặc tràn dịch màng phổi cần được đánh giá đặc biệt và có thể làm thuốc không phù hợp, nhưng cách phân loại chống chỉ định hay cảnh báo có thể khác nhau giữa từng nhãn sản phẩm và chỉ định.
Các phản ứng thường được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn, đau hoặc khó chịu bụng.
- Viêm miệng, loét miệng.
- Tiêu chảy.
- Tăng men gan.
- Mệt mỏi, khó chịu, sốt hoặc rét run.
- Đau đầu hoặc chóng mặt.
- Phát ban, ngứa, viêm da và nhạy cảm ánh sáng.
- Rụng tóc.
- Giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc thiếu máu.
Tần suất phụ thuộc liều, đường dùng, bệnh điều trị và các thuốc phối hợp. Phản ứng trong phác đồ hóa trị phối hợp không được tự động quy hoàn toàn cho riêng Methotrexate.
Methotrexate có thể gây:
- Ức chế tủy xương nặng, giảm toàn thể huyết cầu và thiếu máu bất sản.
- Nhiễm trùng nặng hoặc nhiễm trùng cơ hội.
- Độc gan, xơ gan, xơ hóa gan hoặc suy gan.
- Viêm phổi kẽ, xơ phổi hoặc suy hô hấp.
- Suy thận cấp và chậm thải trừ Methotrexate.
- Viêm ruột xuất huyết, loét hoặc thủng đường tiêu hóa.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc và các phản ứng da nặng.
- Độc thần kinh, bệnh não hoặc chất trắng não.
- Phản vệ.
- Hội chứng ly giải khối u.
- Rối loạn tăng sinh lympho hoặc ung thư thứ phát trong một số trường hợp.
- Độc tính phôi-thai và tử vong thai.
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp khi sốt, khó thở, chảy máu, loét miệng nặng, tiêu chảy kéo dài, vàng da, giảm lượng nước tiểu hoặc nổi ban kèm phồng rộp.
- Kiểm tra chính xác lịch một lần mỗi tuần trong bệnh viêm; không ghi hoặc hiểu nhầm thành dùng mỗi ngày.
- Theo dõi sát nguy cơ suy tủy, độc gan, độc thận, tổn thương phổi, độc tính tiêu hóa và phản ứng da.
- Thận trọng ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi, người mất nước hoặc đang dùng thuốc tương tác.
- Dịch màng phổi và cổ trướng có thể kéo dài thải trừ; có thể cần xử lý lượng dịch đáng kể trước khi dùng thuốc.
- Tránh uống nhiều rượu vì làm tăng nguy cơ độc gan.
- Nguy cơ nhiễm trùng nặng và tái hoạt viêm gan B hoặc lao đã được báo cáo.
- Không tiêm vaccine sống trong thời gian điều trị nếu chưa có chỉ định chuyên môn.
- Thuốc có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản ở cả nam và nữ.
- Phải xác minh tình trạng mang thai trước điều trị ở người có khả năng sinh sản.
Quá liều Methotrexate có thể gây viêm loét miệng và đường tiêu hóa, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu, giảm toàn thể huyết cầu, suy tủy, nhiễm trùng huyết, suy thận và tử vong. Một số trường hợp ban đầu có thể chưa biểu hiện triệu chứng.
Xử trí cần được thực hiện khẩn cấp tại cơ sở y tế:
- Dùng leucovorin hoặc levoleucovorin càng sớm càng tốt theo phác đồ.
- Theo dõi nồng độ Methotrexate và creatinine huyết thanh.
- Bù dịch và kiềm hóa nước tiểu.
- Cân nhắc glucarpidase khi nồng độ Methotrexate ở mức độc và thuốc bị chậm thải trừ do suy thận.
- Thẩm phân thông thường không được chứng minh loại bỏ thuốc hiệu quả ổn định; thẩm tách máu ngắt quãng bằng màng lọc thông lượng cao đã được sử dụng trong một số trường hợp.
Người uống nhầm Methotrexate hằng ngày thay vì hằng tuần phải liên hệ cấp cứu hoặc cơ sở chống độc ngay, không chờ xuất hiện triệu chứng.
Viên nén trong nhãn tham khảo được bảo quản ở 20–25°C; có thể dao động trong khoảng 15–30°C. Để thuốc trong bao bì kín, có nắp chống trẻ em, tránh xa trẻ nhỏ và tuân thủ quy trình xử lý thuốc độc tế bào.
Điều kiện bảo quản thuốc tiêm phụ thuộc từng nồng độ, bao bì và nhà sản xuất theo nhãn sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của viên Methotrexate đã được xác lập trong điều trị duy trì bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp theo phác đồ phối hợp và viêm khớp tự phát thiếu niên thể đa khớp. Độ an toàn cho các chỉ định nhi khoa khác phụ thuộc dạng thuốc và nhãn sản phẩm.
Methotrexate đường tiêm còn được sử dụng trong một số bệnh ung thư ở trẻ em. Chỉ sử dụng chế phẩm không chứa chất bảo quản cho trẻ sơ sinh, trẻ nhẹ cân hoặc khi tiêm nội tủy. Liều phải được tính theo tuổi, cân nặng hoặc diện tích cơ thể trong phác đồ chuyên khoa.
Các nghiên cứu lâm sàng trong nhãn thuốc chưa có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn sự khác biệt về đáp ứng. Người cao tuổi có thể có chức năng thận giảm, nhiều bệnh kèm và sử dụng nhiều thuốc, làm tăng nguy cơ tích tụ và độc tính. Cần đánh giá chức năng thận, gan, công thức máu và tương tác thuốc chặt chẽ.
Methotrexate có thể gây sảy thai, dị tật bẩm sinh, chậm phát triển trong tử cung và tử vong thai. Thuốc chống chỉ định trong thai kỳ khi điều trị các bệnh không phải ung thư. Trong bệnh ung thư, chỉ có thể cân nhắc khi bác sĩ chuyên khoa đánh giá lợi ích và nguy cơ, đồng thời tư vấn rõ nguy cơ đối với thai.
Cần xác minh tình trạng mang thai trước điều trị. Nhãn viên nén khuyến cáo nữ giới có khả năng sinh sản sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và 6 tháng sau liều cuối; nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cần tránh thai trong điều trị và 3 tháng sau liều cuối.
Methotrexate đã được phát hiện trong sữa mẹ với lượng thấp. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, nhãn viên nén yêu cầu không cho con bú trong thời gian điều trị và ít nhất 1 tuần sau liều cuối. Khoảng thời gian có thể khác theo dạng thuốc hoặc phác đồ, vì vậy cần làm theo nhãn sản phẩm và chỉ định bác sĩ.
Dược động học và độ an toàn của Methotrexate ở người suy gan chưa được xác định đầy đủ. Do thuốc có thể gây xơ hóa, xơ gan và suy gan, người bệnh suy gan có thể có nguy cơ độc tính cao hơn. Cần theo dõi xét nghiệm gan và cân nhắc giảm liều, tạm ngừng hoặc ngừng thuốc theo đánh giá chuyên khoa.
Methotrexate thải trừ chủ yếu qua thận. Suy thận làm giảm thải trừ, kéo dài thời gian bán thải và tăng nguy cơ phản ứng nghiêm trọng. Nhãn viên nén yêu cầu theo dõi sát người có độ thanh thải creatinine dưới 90 mL/phút và cân nhắc giảm liều hoặc ngừng thuốc tùy tình trạng.
Không tự áp dụng một bảng chỉnh liều duy nhất vì mức điều chỉnh còn phụ thuộc chỉ định, liều thấp hay liều cao, đường dùng và phác đồ leucovorin.
Methotrexate có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, đau đầu, nhìn mờ hoặc rối loạn thần kinh ở một số người. Không nên lái xe hoặc vận hành máy móc khi xuất hiện các triệu chứng này. Với Methotrexate liều cao hoặc khi có độc tính thần kinh, cần tuân thủ đánh giá của bác sĩ trước khi tiếp tục các hoạt động đòi hỏi tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Methotrexate
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Trimethoprim
Phối hợp methotrexate với trimethoprim làm tăng nguy cơ độc tính huyết học nghiêm trọng. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tác dụng kháng folate và ức chế tạo máu có thể cộng hợp. Ảnh hưởng: Nguy cơ pancytopenia, nhiễm trùng, chảy máu, viêm niêm mạc và các biểu hiện độc tính methotrexate có thể tăng. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp nếu có thể và chọn kháng sinh thay thế; nếu không thể tránh, cần kế hoạch theo dõi tăng cường. | CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT, loét miệng, sốt, đau họng và bầm tím/chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 ; [NHS SPS] | Managing interactions with methotrexate | Avoid trimethoprim/co-trimoxazole because of severe bone marrow suppression risk | https://www.sps.nhs.uk/articles/managing-interactions-with-methotrexate/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Azathioprine
Methotrexate có thể làm tăng phơi nhiễm 6-mercaptopurine tạo từ azathioprine, đặc biệt ở liều methotrexate cao. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dữ liệu dược động học cho thấy methotrexate làm tăng AUC 6-mercaptopurine; mức tăng phụ thuộc đường dùng và liều. Ảnh hưởng: Có thể tăng nguy cơ giảm bạch cầu và độc tính thiopurine. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi CBC và độc tính của cả hai thuốc khi phối hợp. Với phác đồ methotrexate liều cao, cân nhắc điều chỉnh thiopurine theo phác đồ chuyên khoa và đáp ứng huyết học; không áp dụng một tỷ lệ giảm liều azathioprine cố định nếu nguồn/phác đồ không quy định. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu; theo dõi độc tính gan theo phác đồ của cả hai thuốc. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Methotrexate
Methotrexate là chất đối kháng folat và thuốc chống chuyển hóa. Thuốc được sử dụng trong một số bệnh ung thư và, ở liều thấp, trong các bệnh viêm như viêm khớp dạng thấp, viêm khớp tự phát thiếu niên thể đa khớp hoặc vảy nến nặng.
Trong điều trị viêm khớp dạng thấp, viêm khớp tự phát thiếu niên và vảy nến, Methotrexate thường được dùng một lần mỗi tuần. Uống nhầm mỗi ngày có thể gây suy tủy, loét tiêu hóa, nhiễm trùng, suy thận và tử vong. Một số phác đồ ung thư có lịch khác, nhưng phải được bác sĩ chuyên khoa kê rõ.
Trong các bệnh không phải ung thư, thiếu folat có thể làm tăng phản ứng bất lợi của Methotrexate. Bác sĩ có thể kê acid folic hoặc acid folinic để giảm nguy cơ loét miệng, rối loạn tiêu hóa và một số độc tính khác. Trong điều trị ung thư, folat có thể ảnh hưởng hiệu quả của Methotrexate nên không được tự bổ sung.
Không dùng Methotrexate trong thai kỳ để điều trị các bệnh không phải ung thư vì thuốc có thể gây sảy thai, dị tật và tử vong thai. Người đang điều trị ung thư cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá riêng về lợi ích và nguy cơ.
Người bệnh thường cần xét nghiệm công thức máu, chức năng gan và chức năng thận trước và trong điều trị. Bác sĩ còn theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng, tổn thương phổi, loét tiêu hóa và phản ứng da. Với liều cao, cần đo nồng độ Methotrexate, creatinine, điện giải, lượng nước tiểu và pH nước tiểu.

