Methoxsalen

Methoxsalen là một psoralen có tính nhạy sáng, còn gọi là 8-methoxypsoralen hoặc 8-MOP. Hoạt chất chỉ phát huy tác dụng điều trị đặc trưng khi được kết hợp với tia cực tím A có kiểm soát, tạo thành liệu pháp PUVA, hoặc khi được dùng trong hệ thống quang hóa trị ngoài cơ thể. Theo nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, viên nang Methoxsalen được dùng để kiểm soát triệu chứng bệnh vảy nến nặng, dai dẳng, gây suy giảm chức năng và không đáp ứng đầy đủ với điều trị khác; dung dịch UVADEX được dùng trong hệ thống quang hóa trị ngoài cơ thể để điều trị giảm nhẹ biểu hiện da của u lympho da tế bào T không đáp ứng với phương pháp khác. Methoxsalen có thể gây bỏng da nghiêm trọng, tổn thương mắt, lão hóa da và tăng nguy cơ ung thư da khi phối hợp UVA, vì vậy chỉ được sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ có chuyên môn về quang trị liệu.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Psoralen/furocoumarin nhạy sáng
  • Cách hoạt động: Được hoạt hóa bởi UVA, tạo liên kết cộng hóa trị với DNA và ức chế tổng hợp DNA, phân chia tế bào
  • Chỉ định theo nhãn: PUVA cho vảy nến nặng, kháng trị; UVADEX trong quang hóa trị ngoài cơ thể cho biểu hiện da của CTCL kháng trị
  • Nguy cơ quan trọng: Bỏng quang độc, đục thủy tinh thể nếu không bảo vệ mắt, lão hóa da và tăng nguy cơ ung thư da khi tích lũy PUVA
  • Nguyên tắc an toàn: Không tự uống, tự bôi hoặc tự phơi nắng; phải dùng UVA định liều tại cơ sở chuyên môn
  • Tình trạng tại Việt Nam: Tình trạng đăng ký và lưu hành của từng sản phẩm

Hoạt chất Methoxsalen là gì?

Methoxsalen là một chất nhạy sáng thuộc nhóm psoralen. Khi được hoạt hóa bằng tia UVA 320–400 nm, thuốc tạo các sản phẩm quang hóa với DNA, làm giảm tổng hợp DNA và phân chia tế bào. Methoxsalen không phải thuốc để tự dùng dưới ánh nắng tự nhiên.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Methoxsalen

CAS 298-81-7

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Methoxsalen

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Methoxsalen

Tên IUPAC

9-methoxyfuro[3,2-g]chromen-7-one

Tên hóa học khác

8-Methoxypsoralen

Tên khác / tên đồng nghĩa

8-methoxypsoralen; 8-MOP; 8-MP; meladinine; methoxypsoralen.

Tên viết tắt

8-MOP

Tên Latinh / tên dược điển

Methoxsalenum

Tên USAN

methoxsalen

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

298-81-7

UNII

U4VJ29L7BQ

PubChem CID

4114

RxNorm CUI

6854

Dược động học của Methoxsalen

Dược động học phụ thuộc đáng kể vào dạng bào chế. Viên nang mềm đạt nồng độ đỉnh sớm hơn và có mức hấp thu cao hơn viên nang cứng cũ. Methoxsalen gắn thuận nghịch với albumin, tập trung ưu tiên ở biểu bì, được chuyển hóa nhanh và đào thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Viên nang mềm đạt nồng độ đỉnh trong máu sau khoảng 0,5–4 giờ, trung bình 1,8 giờ; nồng độ còn có thể phát hiện đến 12 giờ sau liều. Thức ăn và dạng bào chế có thể làm thay đổi thời gian và mức độ hấp thu.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối. Trong nghiên cứu so sánh theo nhãn, viên nang mềm có nồng độ đỉnh cao gấp khoảng 2–3 lần và mức độ hấp thu toàn phần cao khoảng 2 lần so với viên nang cứng thông thường khi dùng cùng sữa. Không được tự hoán đổi giữa các dạng bào chế mà không đánh giá lại liều và thời điểm nhạy sáng.

Giai đoạn II: Phân bố

Methoxsalen gắn thuận nghịch với albumin huyết thanh và được các tế bào biểu bì hấp thu ưu tiên. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố ở người.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Methoxsalen được chuyển hóa nhanh, chủ yếu qua biến đổi sinh học tại gan; các chất chuyển hóa hydroxyl hóa và liên hợp được đào thải qua nước tiểu.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 95% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa trong vòng 24 giờ theo nhãn viên nang. Lượng thuốc nguyên dạng trong nước tiểu rất thấp.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của viên nang mềm khoảng 2 giờ theo nhãn thuốc.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng ở người.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Dạng bào chế, thời điểm dùng với thức ăn hoặc sữa, chức năng gan và khác biệt cá thể có thể ảnh hưởng đến nồng độ Methoxsalen và thời điểm nhạy sáng. Viên nang mềm không được thay thế trực tiếp cho viên nang cứng cũ. Với UVADEX, mức phơi nhiễm toàn thân thấp hơn đáng kể so với đường uống.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Methoxsalen

Methoxsalen thuộc nhóm psoralen/furocoumarin, có tác dụng gây ban đỏ, tăng sắc tố và gây độc tế bào khi được hoạt hóa bằng UVA. Trong phân loại ATC, thuốc được xếp vào nhóm thuốc điều trị vảy nến dùng tại chỗ D05AD02 và thuốc điều trị vảy nến dùng toàn thân D05BA02.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi hấp thu hoặc tiếp xúc với tế bào, Methoxsalen được UVA hoạt hóa và tạo liên kết cộng hóa trị với DNA. Quá trình này tạo adduct đơn chức trên một sợi DNA và liên kết chéo hai sợi DNA, từ đó ức chế tổng hợp DNA, phân chia tế bào và tốc độ thay mới biểu bì. Phản ứng với protein cũng đã được mô tả.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Methoxsalen làm tăng mạnh đáp ứng của da với UVA. Phản ứng ban đỏ thường khởi phát muộn sau vài giờ và đạt đỉnh sau khoảng 48–72 giờ; sau đó có thể xuất hiện tăng sắc tố và dày lớp sừng trong quá trình hồi phục.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Methoxsalen

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Methoxsalen

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Methoxsalen

Nguy cơ quang độc tăng khi dùng cùng các chất gây nhạy sáng như anthralin, nhựa than đá, griseofulvin, phenothiazine, acid nalidixic, một số fluoroquinolone, sulfonamide, tetracycline, thiazide, salicylanilide halogen hóa và một số thuốc nhuộm hữu cơ. Người bệnh phải báo đầy đủ thuốc kê đơn, không kê đơn, thảo dược, mỹ phẩm và sản phẩm bôi da trước mỗi buổi điều trị. Một số hướng dẫn cũng lưu ý Methoxsalen có thể làm tăng tác dụng của caffeine ở một số người; nên giảm đồ uống chứa caffeine nếu bồn chồn hoặc run.

Thắc mắc về hoạt chất Methoxsalen

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *