Lymphoma không Hodgkin là tên chung cho nhóm ung thư phát sinh từ tế bào lympho B, T hoặc NK. Các thể khác nhau rõ về vị trí, tốc độ, dấu ấn phân tử và đáp ứng: có thể tiến triển chậm nhiều năm hoặc tăng nhanh trong vài tuần. Người bệnh thường có hạch to không đau, sốt, vã mồ hôi đêm, sụt cân hoặc mệt; tổn thương ngoài hạch có thể gây đau bụng, phát ban, ho, đau xương hay triệu chứng thần kinh.
Chẩn đoán đúng phân nhóm là bước quyết định, cần mẫu mô đủ chất lượng, hóa mô miễn dịch, đo dòng chảy và xét nghiệm di truyền khi có chỉ định. PET-CT, CT, MRI và xét nghiệm tủy được lựa chọn theo thể bệnh. Điều trị có thể là theo dõi, hóa-miễn dịch, thuốc đích, xạ trị, ghép tế bào gốc, CAR-T hoặc kháng thể hai đặc hiệu; không có một phác đồ chung cho mọi lymphoma không Hodgkin.
Lymphoma không Hodgkin là bệnh gì?
Lymphoma không Hodgkin là thuật ngữ bao trùm hàng chục tân sinh lympho không thuộc lymphoma Hodgkin. Tế bào u có thể là lympho B, T hoặc NK ở các giai đoạn trưởng thành khác nhau. Mỗi thực thể được định nghĩa bằng sự kết hợp của hình thái mô, kiểu hình miễn dịch, bất thường di truyền, vị trí và bối cảnh lâm sàng.
Cách chia “tiến triển chậm” và “hung hãn” hữu ích cho tư vấn nhưng không thay thế tên mô bệnh học. Ví dụ, lymphoma nang thường diễn tiến chậm, trong khi lymphoma tế bào B lớn lan tỏa thường tăng nhanh; cả hai đều là NHL nhưng mục tiêu và phác đồ khác nhau. Một số bệnh có pha bạch cầu trong máu, một số chủ yếu ở da hoặc cơ quan, nên không thể chẩn đoán chỉ bằng vị trí hạch.
| Tên bệnh | Lymphoma không Hodgkin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Non-Hodgkin lymphoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | U lympho không Hodgkin; non-Hodgkin's lymphoma; NHL; lymphoma non-Hodgkin. |
| Mã ICD-10 | Không có một mã ICD-10 duy nhất; phần lớn thực thể thuộc C82–C86, cần chọn mã theo loại mô bệnh học cụ thể. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nhóm ung thư hệ bạch huyết gồm nhiều tân sinh tế bào B, T hoặc NK; chuyên khoa Huyết học – Ung thư và giải phẫu bệnh huyết học. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Hạch, tủy xương, lách và máu có thể bị ảnh hưởng; bệnh cũng thường xuất hiện ngoài hạch như dạ dày-ruột, da, hệ thần kinh trung ương, tinh hoàn, xương hoặc phổi tùy thể. |
| Tính chất bệnh | Nhóm bệnh ác tính không lây, gồm thể tiến triển chậm và thể tiến triển nhanh; một số liên quan nhiễm trùng hoặc suy giảm miễn dịch nhưng không truyền ung thư giữa người với người. |
| Mức độ phổ biến | Là nhóm lymphoma phổ biến hơn Hodgkin nhưng mỗi phân nhóm có tần suất rất khác nhau; không nên dùng một tỷ lệ chung để mô tả mọi thể. |
| Bệnh có lây không? | Không. |
| Đường lây | Không áp dụng đối với ung thư; một số tác nhân nhiễm trùng liên quan từng phân nhóm có đường lây riêng. |
Tổng quan chuyên môn về Lymphoma không Hodgkin
Tế bào lympho tích lũy biến đổi ảnh hưởng tăng sinh, chết tế bào, sửa chữa DNA và tương tác miễn dịch. Dòng tế bào ác tính sau đó chiếm mô hạch hoặc cơ quan ngoài hạch, thay đổi vi môi trường và có thể lan qua bạch huyết hoặc máu. Ở một số thực thể, nhiễm EBV, HTLV-1, Helicobacter pylori, viêm gan C hoặc suy giảm miễn dịch cung cấp kích thích mạn tính hay giảm giám sát miễn dịch.
WHO-HAEM5 phân loại theo nguồn gốc tế bào và đặc điểm sinh học: tân sinh tế bào B tiền thân hoặc trưởng thành, tân sinh tế bào T/NK và các nhóm liên quan suy giảm miễn dịch. Trong thực hành còn mô tả thể tiến triển chậm, hung hãn hoặc rất hung hãn; vị trí hạch hay ngoài hạch; và giai đoạn bệnh. Tên “NHL không xác định” chỉ là tạm thời, không đủ để chọn phác đồ.
NHL có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng nhiều thể tăng theo tuổi. Phân bố phân nhóm khác nhau theo khu vực do di truyền, tác nhân nhiễm trùng và hệ thống chẩn đoán; một số lymphoma T/NK liên quan EBV phổ biến hơn ở châu Á. Dữ liệu Việt Nam cần phân tách theo mô bệnh học vì tổng tỷ lệ NHL không phản ánh từng thể.
Bản thân NHL không có đường lây. Khi một phân nhóm liên quan nhiễm trùng, tác nhân có thể lây theo đường riêng như máu, tình dục, mẹ-con, nước bọt hoặc thực phẩm tùy vi sinh vật; lymphoma chỉ hình thành ở số ít người sau quá trình sinh học kéo dài.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Lymphoma không Hodgkin
Đa số ca không có nguyên nhân duy nhất. Các cơ chế gồm đột biến mắc phải, chuyển đoạn nhiễm sắc thể, rối loạn miễn dịch và kích thích kháng nguyên kéo dài. Một số thể liên quan H. pylori, EBV, HTLV-1, viêm gan C hoặc suy giảm miễn dịch sau ghép. Liên quan không có nghĩa mọi người nhiễm tác nhân sẽ mắc lymphoma.
Yếu tố không thay đổi được gồm tuổi và một số hội chứng di truyền hiếm. Yếu tố y khoa gồm HIV, suy giảm miễn dịch bẩm sinh, thuốc chống thải ghép, bệnh tự miễn, hóa-xạ trị trước đó và một số nhiễm trùng mạn. Phơi nhiễm môi trường được nghiên cứu nhưng mức bằng chứng thay đổi, không nên gán nguyên nhân nghề nghiệp cho cá nhân khi thiếu đánh giá.
Người suy giảm miễn dịch, sau ghép tạng, nhiễm HIV chưa kiểm soát, có bệnh tự miễn dùng ức chế miễn dịch hoặc từng điều trị ung thư có nguy cơ tăng ở một số nhóm NHL. Người lớn tuổi dễ mắc nhiều thể B-cell, trong khi một số lymphoma rất hung hãn thường gặp ở trẻ và người trẻ. Nguy cơ biến chứng cao hơn khi bệnh tăng nhanh hoặc tổn thương cơ quan trọng yếu.
Triệu chứng và dấu hiệu của Lymphoma không Hodgkin
Biểu hiện phụ thuộc phân nhóm, tốc độ và vị trí. Thể chậm có thể được phát hiện tình cờ hoặc chỉ có hạch dao động; thể hung hãn thường to nhanh, gây triệu chứng toàn thân và rối loạn cơ quan. NHL ngoài hạch có thể giống bệnh tiêu hóa, da, thần kinh hoặc tai-mũi-họng. Không có triệu chứng nào đủ phân loại nếu chưa sinh thiết.
- Hạch to không đau: ở cổ, nách, bẹn hoặc sâu trong ngực, bụng.
- Sốt, vã mồ hôi đêm, sụt cân: các triệu chứng B có giá trị phân tầng ở nhiều thể.
- Mệt và giảm khả năng gắng sức: do viêm, thiếu máu hoặc gánh bệnh.
- Đau hoặc đầy bụng: do hạch, lách, gan hoặc tổn thương tiêu hóa.
- Ho, khó thở: khi có hạch trung thất, tràn dịch hoặc tổn thương phổi.
- Phát ban, mảng da, ngứa: nổi bật ở lymphoma da nhưng cũng có nguyên nhân khác.
- Đau đầu, thay đổi hành vi, yếu chi hoặc co giật khi hệ thần kinh trung ương bị ảnh hưởng.
- Đau tinh hoàn, sưng tuyến nước bọt, nghẹt mũi hoặc tổn thương mắt ở các thể ngoài hạch đặc biệt.
- Tắc ruột, xuất huyết tiêu hóa, thủng ruột hoặc lồng ruột có thể là biểu hiện hiếm nhưng cấp tính.
- Tăng độ nhớt máu, tán huyết tự miễn hoặc hội chứng thực bào máu gặp trong một số phân nhóm.
Nên đặt lịch khám: khi hạch to kéo dài, to nhanh, không đau hoặc kèm sốt, mồ hôi đêm, sụt cân. Cần khám trong ngày: khi đau bụng tăng, nôn, khó thở, triệu chứng thần kinh hoặc sốt ở người suy giảm miễn dịch. Cần tái khám sớm: khi hạch lớn lại, xét nghiệm máu xấu, tác dụng phụ điều trị hoặc triệu chứng mới ngoài hạch.
- Khó thở, tím tái, phù mặt cổ hoặc đau ngực do chèn ép trung thất.
- Yếu liệt, co giật, lơ mơ, đau đầu dữ dội hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện.
- Đau bụng dữ dội, bụng cứng, nôn liên tục, đi ngoài ra máu hoặc nghi tắc/thủng ruột.
- Sốt rét run, tụt huyết áp, giảm ý thức trong giai đoạn giảm bạch cầu.
- Tiểu ít, rối loạn nhịp, co cơ sau khi bắt đầu điều trị gợi ý hội chứng ly giải khối u.
Chẩn đoán Lymphoma không Hodgkin
Chẩn đoán bắt đầu bằng lấy mô đại diện, ưu tiên sinh thiết trọn hạch hoặc kim lõi đủ lớn. Giải phẫu bệnh kết hợp hóa mô miễn dịch, đo dòng chảy, FISH, nhiễm sắc thể và giải trình tự chọn lọc để đặt tên thực thể. Sau đó bác sĩ đánh giá giai đoạn bằng PET-CT hoặc CT tùy mức bắt FDG, xét nghiệm máu, tủy xương và kiểm tra cơ quan đặc hiệu.
Bác sĩ đánh giá tốc độ hạch lớn, triệu chứng B, nhiễm trùng, bệnh tự miễn, ghép tạng, thuốc ức chế miễn dịch và phơi nhiễm liên quan. Khám toàn bộ vùng hạch, da, miệng-họng, gan lách, thần kinh và cơ quan có triệu chứng. Tình trạng hoạt động, dinh dưỡng và độ yếu giúp dự đoán khả năng chịu điều trị.
Sinh thiết và hóa mô miễn dịch: xác định dòng B/T/NK và phân nhóm. Đo dòng chảy: hữu ích với máu, tủy, dịch hoặc mô tươi nhưng không thay thế kiến trúc mô. FISH/di truyền phân tử: tìm MYC, BCL2, BCL6, CCND1 hoặc bất thường khác theo nghi ngờ. Công thức máu, LDH, acid uric, chức năng gan thận: đánh giá gánh bệnh và nguy cơ ly giải u. HIV, HBV, HCV, EBV: được chọn theo phân nhóm.
PET-CT phù hợp với nhiều lymphoma bắt FDG mạnh và giúp chọn vị trí sinh thiết, phân giai đoạn và đánh giá đáp ứng. CT có cản quang mô tả giải phẫu, còn MRI ưu tiên cho não, tủy, đám rối thần kinh hoặc cơ quan đặc biệt. Siêu âm hỗ trợ hạch nông và bụng. Không phải mọi NHL đều đánh giá tốt bằng PET.
Tiêu chuẩn xác định là phân loại tích hợp theo WHO/ICC dựa trên mô học, kiểu hình, di truyền và lâm sàng. Hệ Lugano/Ann Arbor từ I đến IV dùng cho nhiều lymphoma hạch, nhưng một số thể có hệ riêng. Chỉ số tiên lượng IPI, FLIPI hay MIPI không dùng thay cho chẩn đoán và không thể áp dụng chéo giữa các thực thể.
Điều trị Lymphoma không Hodgkin
Mục tiêu thay đổi theo phân nhóm: chữa khỏi ở nhiều thể hung hãn, kiểm soát lâu dài ở nhiều thể chậm, hoặc loại bỏ kích thích nguyên nhân ở một số lymphoma liên quan nhiễm trùng. Điều trị dựa trên mô bệnh học, giai đoạn, gánh u, triệu chứng, nguy cơ cơ quan, dấu ấn đích, tuổi và bệnh nền. Bệnh hung hãn hoặc nguy cơ ly giải u có thể cần nhập viện.
Nhóm B-cell thường dùng kháng thể kháng CD20 kết hợp hóa trị hoặc thuốc đích tùy thể; lymphoma T/NK có phác đồ khác và đôi khi cần thuốc kháng CD30, thuốc biểu sinh hoặc asparaginase. Tái phát có thể dùng chất ức chế kinase, thuốc gắn kháng thể, kháng thể hai đặc hiệu, thuốc điều hòa miễn dịch hoặc phối hợp cứu vãn. Không có một “thuốc NHL” dùng chung cho mọi phân nhóm.
Xạ trị có vai trò ở bệnh khu trú, khối tồn dư chọn lọc, tổn thương gây đau hoặc chèn ép. Ghép tế bào gốc tự thân hay đồng loài được dùng cho một số bệnh tái phát/kháng trị. Liệu pháp tế bào CAR-T và kháng thể hai đặc hiệu là lựa chọn cho một số lymphoma B sau điều trị trước. Dự phòng hệ thần kinh chỉ dùng khi nguy cơ phù hợp.
Phẫu thuật chủ yếu để lấy mô hoặc xử trí biến chứng như thủng, tắc ruột, chảy máu hay tổn thương cơ quan chọn lọc. Cắt bỏ đơn thuần hiếm khi điều trị đủ NHL vì bệnh có thể đa ổ. Với lymphoma dạ dày, ruột, lách hoặc da khu trú, vai trò phẫu thuật phụ thuộc thực thể.
Chăm sóc gồm phòng hội chứng ly giải u, chống nôn, kiểm soát đau, truyền máu, dự phòng nhiễm trùng và theo dõi tái hoạt viêm gan B. Vaccine, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, bảo tồn sinh sản và hỗ trợ tâm lý được cá thể hóa. Người dùng corticoid kéo dài cần đánh giá đường huyết, xương và nguy cơ nhiễm trùng.
Theo dõi phụ thuộc phân nhóm nhưng thường gồm khám, công thức máu, sinh hóa, LDH, độc tính cơ quan và hình ảnh tại các mốc có ý nghĩa. Đáp ứng PET dùng hệ Deauville ở lymphoma phù hợp; bệnh không bắt FDG có thể dùng CT hoặc chỉ dấu khác. Sau liệu pháp tế bào, phải theo dõi giải phóng cytokine, độc tính thần kinh và giảm tế bào kéo dài.
Thể hung hãn thường điều trị theo số chu kỳ trong vài tháng; thể chậm có thể được theo dõi nhiều năm, điều trị từng đợt hoặc duy trì. CAR-T, ghép tế bào gốc và kháng thể hai đặc hiệu có giai đoạn chuẩn bị, theo dõi và hồi phục riêng. Không thể ước tính thời gian nếu chưa biết phân nhóm và mục tiêu.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng bệnh gồm suy tủy, nhiễm trùng, chèn ép cơ quan, tổn thương thần kinh trung ương, tắc hoặc thủng ruột, hội chứng thực bào máu và ly giải u tự phát ở thể rất nhanh. Điều trị có thể gây nhiễm trùng cơ hội, tái hoạt HBV, độc tim-thận-thần kinh, giảm sinh sản, ung thư thứ hai, giải phóng cytokine hoặc độc tính thần kinh.
Tiên lượng NHL trải rộng: một số thể chậm sống lâu nhưng dễ tái phát, nhiều thể hung hãn có thể chữa khỏi nếu đáp ứng tốt, và một số thực thể hiếm vẫn khó kiểm soát. Dự báo cần tên phân nhóm, giai đoạn, LDH, tuổi, vị trí, bất thường phân tử, đáp ứng sớm và khả năng điều trị. Số liệu quần thể không dự đoán chính xác thời gian sống cá nhân.
NHL có thể tái phát tại vị trí cũ, hạch khác, tủy hoặc cơ quan ngoài hạch. Sinh thiết lại thường quan trọng vì bệnh chậm có thể chuyển dạng thành thể hung hãn và dấu ấn đích có thể thay đổi. Điều trị tái phát dựa trên thời gian lui bệnh, thuốc trước, khả năng ghép hoặc CAR-T, tuổi, chức năng cơ quan và mục tiêu.
Không có biện pháp phòng chung cho mọi NHL. Kiểm soát HIV, điều trị H. pylori hoặc viêm gan C đúng chỉ định và quản lý ức chế miễn dịch có thể giảm nguy cơ hay hỗ trợ điều trị một số thực thể. Phòng biến chứng bằng vaccine, phát hiện nhiễm trùng sớm và theo dõi người sau ghép. Không có sàng lọc CT/PET cho người khỏe mạnh.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Lymphoma không Hodgkin
Ăn đa dạng, đủ protein và năng lượng; điều chỉnh theo vị trí bệnh, ví dụ thức ăn mềm khi tổn thương miệng hoặc khẩu phần phù hợp khi tiêu hóa bị ảnh hưởng. Trong giảm bạch cầu, tuân thủ an toàn thực phẩm và nguồn nước. Không kiêng đường tuyệt đối để “bỏ đói ung thư”, không dùng thảo dược thay thuốc vì có thể gây độc gan hoặc tương tác.
Vận động được cá thể hóa theo thiếu máu, tiểu cầu, tổn thương xương, thần kinh và thể lực. Đi bộ, tập thăng bằng và sức mạnh nhẹ thường phù hợp trong điều trị ổn định. Tránh vận động va chạm khi tiểu cầu thấp, tập nặng khi sốt hoặc có nguy cơ chèn ép. Sau ghép hoặc CAR-T cần tuân thủ giới hạn của trung tâm.
Ghi nhiệt độ, hạch hoặc khối mới, cân nặng, mồ hôi đêm, đau, triệu chứng tiêu hóa, da và thần kinh. Trong những ngày đầu điều trị gánh u lớn, theo dõi lượng nước tiểu và triệu chứng co cơ hoặc lơ mơ theo hướng dẫn. Không dùng ứng dụng hoặc xét nghiệm thương mại để tự xác định phân nhóm hay đáp ứng.
- Không bắt đầu corticoid trước sinh thiết nếu chưa có chỉ định khẩn cấp vì thuốc có thể làm mất dấu mô bệnh học.
- Không chấp nhận chẩn đoán “NHL” không phân nhóm khi mẫu mô có thể được rà soát thêm.
- Không tự dùng thuốc đích dựa trên tên chung hoặc một xét nghiệm gen ngoài bối cảnh.
- Không bỏ dự phòng ly giải u, nhiễm trùng hoặc tái hoạt viêm gan B.
- Không tự chụp PET-CT liên tục và không giải thích mọi điểm bắt FDG là tái phát.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
NHL trẻ em khác người lớn về phân nhóm, tốc độ và phác đồ; thường gặp lymphoma lymphoblastic, Burkitt, tế bào B lớn và anaplastic tế bào lớn. Bệnh có thể tiến triển rất nhanh nhưng nhiều thể đáp ứng tốt với điều trị nhi khoa. Trẻ cần điều trị tại trung tâm ung thư nhi, dự phòng ly giải u và theo dõi tăng trưởng, học tập, tim và khả năng sinh sản.
Đánh giá lão khoa, dinh dưỡng, nhận thức, té ngã, tim thận và đa thuốc giúp chọn cường độ. Một số người vẫn phù hợp điều trị có mục tiêu chữa khỏi; người khác cần giảm độc tính hoặc ưu tiên kiểm soát triệu chứng. Liều và thuốc hỗ trợ phải dựa chức năng cơ quan, không chỉ tuổi trên giấy tờ.
NHL trong thai kỳ cần xác định phân nhóm và tốc độ khẩn. Thể hung hãn có thể không an toàn nếu trì hoãn; thời điểm hóa trị, thuốc và kế hoạch sinh phụ thuộc tam cá nguyệt. MRI không gadolinium và siêu âm được ưu tiên khi phù hợp, nhưng không né tránh sinh thiết cần thiết. Cần hội chẩn huyết học, sản khoa nguy cơ cao, gây mê và sơ sinh.
Khả năng cho bú phụ thuộc thuốc hóa trị, kháng thể, thuốc đích và thời gian thải trừ. Nhiều liệu pháp yêu cầu tạm ngừng cho bú, nhưng khoảng thời gian không giống nhau. Không dùng một quy tắc chung; cần kiểm tra nhãn thuốc và tư vấn dược lâm sàng trước mỗi đợt.
Người HIV, sau ghép tạng hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh có nguy cơ các lymphoma liên quan virus và biểu hiện ngoài hạch. Điều trị phải phối hợp kiểm soát nhiễm trùng nền, giảm tương tác thuốc và đôi khi điều chỉnh ức chế miễn dịch. Sốt, đau đầu hoặc triệu chứng tiêu hóa cần được đánh giá sớm hơn bình thường.
Tim mạch, suy thận, bệnh gan, viêm gan virus, bệnh thần kinh, tự miễn và đái tháo đường ảnh hưởng lựa chọn thuốc và dự phòng. Một số kháng thể có thể tái hoạt HBV; anthracycline có nguy cơ tim; thuốc ức chế kinase có tương tác chuyển hóa. Danh sách thuốc đầy đủ cần được rà soát trước mỗi thay đổi phác đồ.
Sau sinh thiết hoặc phẫu thuật xử trí biến chứng, cần theo dõi nhiễm trùng, chảy máu, liền vết mổ và phục hồi chức năng. Điều trị toàn thân không nên trì hoãn quá mức ở lymphoma hung hãn, nhưng phải chờ đủ thông tin mô bệnh học và bảo đảm hồi phục an toàn. Dinh dưỡng đặc biệt quan trọng sau mổ tiêu hóa.
Câu hỏi thường gặp về Lymphoma không Hodgkin
Mức độ nguy hiểm khác nhau rất lớn giữa các phân nhóm. Một số lymphoma tiến triển chậm có thể theo dõi trong thời gian dài, trong khi lymphoma hung hãn tăng nhanh và cần điều trị sớm. Nguy cơ còn phụ thuộc cơ quan bị ảnh hưởng, gánh u, LDH, giai đoạn, tuổi và bệnh nền. Khó thở, triệu chứng thần kinh, đau bụng dữ dội, tiểu ít sau điều trị hoặc sốt kèm tụt huyết áp là các tình huống cần cấp cứu.
Một số thể hung hãn, như nhiều trường hợp lymphoma tế bào B lớn, có thể chữa khỏi bằng điều trị ban đầu thích hợp. Nhiều thể tiến triển chậm thường được xem là kiểm soát lâu dài và có thể tái phát từng đợt. Kết quả không thể suy ra từ chữ “NHL”; cần biết phân nhóm, giai đoạn, bất thường phân tử và đáp ứng. Khi tái phát, thuốc đích, kháng thể hai đặc hiệu, CAR-T hoặc ghép có thể mở thêm lựa chọn cho một số bệnh.
NHL không lây giữa người với người. Một số phân nhóm liên quan EBV, HTLV-1, H. pylori, HIV hoặc viêm gan C, nhưng các tác nhân này có đường lây hoặc phơi nhiễm riêng và chỉ một số ít người nhiễm phát triển lymphoma. Người bệnh không cần cách ly vì ung thư. Trong điều trị, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh truyền nhiễm nhằm bảo vệ hệ miễn dịch suy yếu.
Hàng chục phân nhóm NHL có hình thức điều trị khác nhau, nên hạch to hoặc PET dương không đủ để chọn thuốc. Sinh thiết cung cấp kiến trúc mô, dòng tế bào, dấu ấn miễn dịch và vật liệu cho FISH hoặc xét nghiệm phân tử. Dùng corticoid trước lấy mẫu có thể làm tổn thương co lại và khó phân loại. Trong cấp cứu đe dọa tính mạng, bác sĩ có thể xử trí trước nhưng vẫn cố gắng lấy mô sớm nhất có thể.
Không cần kiêng một nhóm thực phẩm chung hay nằm nghỉ hoàn toàn. Chế độ ăn nên đủ năng lượng, protein và bảo đảm an toàn thực phẩm; điều chỉnh nếu tổn thương tiêu hóa, loét miệng hoặc buồn nôn. Vận động nhẹ thường giúp duy trì cơ lực, nhưng phải giảm khi sốt, thiếu máu, tiểu cầu thấp, đau xương hoặc triệu chứng thần kinh. Thảo dược và thực phẩm bổ sung cần kiểm tra tương tác với thuốc điều trị.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

