Hội chứng thực bào máu là hội chứng tăng viêm nghiêm trọng do tế bào T gây độc và đại thực bào hoạt động kéo dài, tạo bão cytokine và tổn thương nhiều cơ quan. HLH có thể liên quan đột biến di truyền, đặc biệt ở trẻ em, hoặc xuất hiện thứ phát sau EBV, lymphoma, ung thư máu, bệnh tự miễn, ghép hay liệu pháp miễn dịch. Người bệnh thường sốt kéo dài, gan lách to, giảm các dòng tế bào máu, vàng da, chảy máu, khó thở hoặc rối loạn ý thức; ferritin, triglyceride và men gan có thể tăng trong khi fibrinogen giảm. Bệnh dễ nhầm với nhiễm trùng huyết, suy gan hoặc ung thư tiến triển. Chẩn đoán phối hợp tiêu chuẩn HLH, đánh giá tác nhân và suy cơ quan. Điều trị sớm nhằm chặn tăng viêm, xử lý nguyên nhân và hỗ trợ hồi sức; một số thể di truyền hoặc tái phát cần ghép tế bào gốc tạo máu.
Hội chứng thực bào máu là bệnh gì?
Hội chứng thực bào máu, viết tắt HLH, là nhóm hội chứng tăng viêm trong đó tế bào lympho gây độc và đại thực bào hoạt hóa dai dẳng nhưng không loại bỏ được kích thích miễn dịch. Cytokine tăng cao, tế bào máu bị tiêu thụ, gan và hệ đông máu tổn thương, rồi nhiều cơ quan suy chức năng. Tên bệnh xuất phát từ hiện tượng đại thực bào “ăn” tế bào máu, nhưng dấu này có thể vắng lúc đầu và cũng gặp trong bệnh nặng khác.
HLH nguyên phát liên quan đột biến ảnh hưởng chức năng hạt gây độc. HLH thứ phát xảy ra sau nhiễm trùng, ung thư, bệnh tự miễn/tự viêm hoặc điều trị miễn dịch. MAS là tên dành cho nhánh HLH liên quan bệnh thấp khớp.
| Tên bệnh | Hội chứng thực bào máu |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hemophagocytic Lymphohistiocytosis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | HLH; lymphohistiocytosis thực bào máu; hội chứng thực bào tế bào máu |
| Mã ICD-10 | D76.1 (Hemophagocytic lymphohistiocytosis) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Hội chứng tăng viêm hệ thống; thuộc Huyết học, Miễn dịch, Ung bướu, Truyền nhiễm và Hồi sức |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tủy xương, máu, gan, lách và hệ miễn dịch; có thể tổn thương não, phổi, tim, thận, da và đông máu |
| Tính chất bệnh | Hội chứng cấp hoặc tái diễn, không lây; gồm thể liên quan di truyền và thể mắc phải do nhiễm trùng, ung thư hoặc rối loạn miễn dịch |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp nhưng xảy ra ở mọi lứa tuổi; thể di truyền được nhận diện nhiều ở trẻ nhỏ, còn thể mắc phải thường gặp hơn ở người lớn |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng; tác nhân khởi phát như EBV có thể lây theo cơ chế riêng, nhưng HLH không truyền giữa người với người |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng thực bào máu
Bình thường, tế bào NK và T gây độc tiêu diệt tế bào nhiễm bệnh hoặc hoạt hóa quá mức bằng perforin và granzyme, sau đó phản ứng miễn dịch lắng xuống. Trong HLH di truyền, khiếm khuyết phóng thích hạt gây độc làm quá trình này thất bại. Trong HLH mắc phải, lymphoma, EBV, nhiễm trùng nặng hoặc rối loạn miễn dịch tạo kích thích kéo dài.
Tế bào T tiếp tục tiết interferon-gamma và cytokine; đại thực bào hoạt hóa ở tủy, gan, lách và mô, làm giảm tế bào máu, tăng ferritin, viêm gan, giảm fibrinogen và tổn thương nội mô. Vòng phản hồi dẫn đến sốc và suy đa cơ quan.
- HLH nguyên phát/gia đình: liên quan biến thể gen hoặc hội chứng suy giảm miễn dịch di truyền.
- HLH do nhiễm trùng: thường liên quan virus, nhưng vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng cũng có thể kích hoạt.
- HLH liên quan ung thư: nổi bật là lymphoma tế bào T/NK, lymphoma B và leukemia.
- HLH liên quan tự miễn/tự viêm: thường gọi MAS khi bối cảnh bệnh thấp khớp phù hợp.
- HLH do điều trị/bối cảnh khác: sau ghép, liệu pháp tế bào hoặc kích hoạt miễn dịch.
HLH hiếm và thường bị chẩn đoán thiếu vì giống sepsis hoặc ung thư tiến triển. Trẻ nhỏ có tỷ lệ thể di truyền cao hơn, nhưng bệnh nguyên phát có thể được phát hiện ở người lớn. Ở người trưởng thành, nhiễm trùng và lymphoma là tác nhân quan trọng, với phân bố thay đổi theo địa lý và quần thể bệnh viện. EBV-HLH được báo cáo nhiều tại châu Á, nhưng không phải mọi ca đều do EBV. Dữ liệu chính xác tại Việt Nam còn hạn chế.
HLH không có đường phơi nhiễm chung. Ở thể di truyền, biến thể gen có từ khi sinh nhưng bệnh có thể chỉ bộc lộ sau nhiễm trùng. Ở thể mắc phải, EBV nhiễm tế bào lympho, lymphoma tạo kích thích liên tục hoặc thuốc miễn dịch gây hoạt hóa quá mức. Khi phản ứng gây độc không dập được kích thích, cytokine và đại thực bào khuếch đại viêm. Đường truyền của virus hay ký sinh trùng thuộc tác nhân nền, không phải HLH.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng thực bào máu
- Di truyền: biến thể PRF1, UNC13D, STX11, STXBP2 và các hội chứng miễn dịch khác.
- Nhiễm trùng: EBV, CMV, HIV, cúm, vi khuẩn, lao, nấm và ký sinh trùng tùy cơ địa.
- Ung thư: lymphoma T/NK, lymphoma B, leukemia và một số khối u khác.
- Tự miễn/tự viêm: bệnh Still, lupus, viêm mạch; thường được gọi MAS-HLH.
- Điều trị và tình trạng đặc biệt: ghép, liệu pháp CAR-T/checkpoint, suy giảm miễn dịch và thai kỳ hiếm.
- Không thay đổi được: tiền sử gia đình HLH, biến thể gen, suy giảm miễn dịch bẩm sinh và tuổi nhỏ.
- Bệnh mắc phải: lymphoma, leukemia, nhiễm EBV/CMV/HIV, bệnh tự miễn, ghép tạng hoặc tế bào gốc.
- Liên quan điều trị: ức chế miễn dịch sâu, liệu pháp tế bào T và một số thuốc kích hoạt miễn dịch.
- Nguy cơ nặng: chậm chẩn đoán, tổn thương thần kinh, sốc, suy gan và tác nhân ung thư chưa kiểm soát.
Nhóm nguy cơ gồm trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có sốt, gan lách to và giảm tế bào máu; người có người thân từng mắc HLH; bệnh nhân lymphoma hoặc leukemia; người suy giảm miễn dịch; người ghép hoặc dùng liệu pháp miễn dịch; và người nhiễm EBV nặng. Người lớn tuổi có sốt không rõ nguyên nhân, ferritin tăng và giảm tế bào máu cần tìm ung thư tiềm ẩn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng thực bào máu
HLH thường biểu hiện như bệnh toàn thân tiến triển: sốt kéo dài, mệt lả, chán ăn, gan lách to và tình trạng xấu dù đã điều trị nhiễm trùng ban đầu. Giảm tế bào máu gây xanh xao, nhiễm trùng và chảy máu; viêm gan gây vàng da; tổn thương thần kinh gây kích thích, lú lẫn hoặc co giật. Trẻ nhỏ có thể bú kém và phát ban, còn người lớn thường giống sepsis, viêm gan hoặc lymphoma tiến triển.
- Sốt kéo dài: thường cao, dai dẳng và không giải thích đầy đủ bằng điều trị ban đầu.
- Gan lách to: lách to là tiêu chí kinh điển, gan to thường đi kèm viêm gan.
- Mệt, xanh xao: liên quan viêm và thiếu máu.
- Bầm tím hoặc chảy máu: do giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu.
- Vàng da, đau bụng: gợi ý tổn thương gan hoặc lách.
- Hạch to, sụt cân, vã mồ hôi đêm: cần đặc biệt tìm lymphoma.
- Phát ban, phù hoặc tràn dịch các khoang cơ thể.
- Co giật, liệt dây thần kinh, thất điều hoặc thay đổi hành vi.
- Suy hô hấp cấp, viêm cơ tim hoặc loạn nhịp.
- Tiêu chảy kéo dài, viêm ruột hoặc bệnh cảnh giống suy gan tối cấp.
Nên đặt lịch khám sớm: sốt kéo dài không rõ nguyên nhân kèm mệt, sụt cân, hạch hoặc gan lách to.
Cần khám trong ngày: sốt kèm giảm hai dòng tế bào máu, ferritin tăng mạnh, vàng da, bầm chảy máu hoặc không cải thiện với điều trị nhiễm trùng.
Cần tái khám khẩn: người đã theo dõi HLH có sốt trở lại, xét nghiệm xấu nhanh, triệu chứng thần kinh hoặc khó thở.
- Tụt huyết áp, tay chân lạnh, thở nhanh hoặc tri giác giảm gợi ý sốc.
- Khó thở, tím tái, đau ngực hoặc nhu cầu oxy tăng.
- Co giật, lú lẫn, hôn mê, đau đầu dữ dội hoặc yếu liệt mới xuất hiện.
- Chảy máu tiêu hóa, xuất huyết lan rộng hoặc chảy máu không cầm.
- Vàng da tăng nhanh, tiểu rất ít, phù nhiều hoặc đau bụng dữ dội.
Chẩn đoán Hội chứng thực bào máu
Chẩn đoán bắt đầu khi bệnh nhân nặng có sốt, tế bào máu giảm và ferritin tăng không tương xứng. Bác sĩ đánh giá HLH-2004, sử dụng HScore như công cụ hỗ trợ ở một số người lớn, đồng thời theo dõi xu hướng. Tìm nguyên nhân diễn ra song song: xét nghiệm nhiễm trùng, chẩn đoán hình ảnh, tủy xương, sinh thiết hạch/mô, flow cytometry và xét nghiệm gen. Hemophagocytosis hỗ trợ nhưng không bắt buộc và không đặc hiệu.
Bác sĩ hỏi thời gian sốt, nhiễm trùng gần đây, thuốc, bệnh tự miễn, ung thư, ghép, liệu pháp miễn dịch và tiền sử gia đình tử vong sớm hoặc HLH. Khám đánh giá ý thức, huyết áp, oxy, phát ban, hạch, gan lách, vàng da, phù, xuất huyết và ổ nhiễm. Ở trẻ em còn chú ý phát triển và dấu suy giảm miễn dịch. Không có một dấu khám riêng xác nhận bệnh.
- Công thức máu và phết máu: tìm giảm ít nhất hai dòng, tế bào ác tính hoặc tán huyết.
- Ferritin: chỉ dấu nhạy của tăng viêm nhưng không đặc hiệu.
- Triglyceride và fibrinogen: thuộc tiêu chí HLH-2004.
- sCD25 và chức năng NK: hỗ trợ hoạt hóa T và suy chức năng gây độc.
- Tủy xương/sinh thiết mô: tìm hemophagocytosis, lymphoma, leukemia hoặc nhiễm trùng.
- PCR/nuôi cấy: tìm EBV, CMV và tác nhân theo cơ địa.
- Xét nghiệm gen: cần ở trẻ, tái phát, tiền sử gia đình hoặc nghi thể nguyên phát.
Siêu âm hoặc CT bụng đánh giá gan lách, hạch và tổn thương tạng. CT ngực-bụng-chậu và PET/CT có thể hỗ trợ tìm lymphoma hoặc ổ nhiễm. MRI não được ưu tiên khi có triệu chứng thần kinh; hình ảnh bình thường không loại trừ viêm sớm. Siêu âm tim và X-quang/CT ngực đánh giá sốc, tràn dịch và suy hô hấp. Hình ảnh nhằm tìm tác nhân và biến chứng.
HLH-2004 cho phép chẩn đoán khi có xác nhận phân tử phù hợp hoặc đạt ít nhất 5 trong 8 tiêu chí: sốt; lách to; giảm ít nhất hai dòng tế bào máu; tăng triglyceride và/hoặc fibrinogen thấp; hemophagocytosis; hoạt tính NK thấp/mất; ferritin tăng; và soluble CD25 tăng. Bộ tiêu chí phát triển chủ yếu ở trẻ em và không hoàn toàn xác thực cho mọi người lớn. HScore hỗ trợ ước tính xác suất HLH mắc phải nhưng không thay thế phán đoán; điều trị có thể cần bắt đầu trước khi đủ 5 tiêu chí.
Điều trị Hội chứng thực bào máu
Mục tiêu là chặn tăng viêm, điều trị tác nhân và duy trì chức năng cơ quan. Người bệnh thường cần nhập viện; suy tạng hoặc rối loạn thần kinh cần hồi sức. HLH liên quan EBV hoặc lymphoma phải kiểm soát đồng thời tác nhân; MAS ưu tiên chiến lược thấp khớp; thể di truyền cần đánh giá ghép tế bào gốc. Không trì hoãn tìm ung thư, nhưng cũng không trì hoãn điều trị cứu mạng khi cơ quan đang suy.
Corticosteroid và etoposide là thành phần kinh điển trong các phác đồ HLH, nhưng cường độ phải điều chỉnh theo tuổi, chức năng gan thận và tác nhân. Cyclosporine được dùng trong một số phác đồ; thuốc nhắm interleukin-1, interferon-gamma, JAK hoặc tế bào B/EBV có thể được cân nhắc tại trung tâm chuyên sâu. HLH liên quan lymphoma cần hóa trị ung thư; nhiễm trùng cần thuốc đặc hiệu. Không sao chép liều nhi khoa cho người lớn hoặc tự mua thuốc.
Chọc tủy, sinh thiết hạch hoặc mô giúp tìm lymphoma, leukemia, nhiễm trùng và hemophagocytosis. Đặt đường truyền trung tâm hỗ trợ hóa trị và hồi sức; truyền máu, thở máy, lọc máu hoặc hỗ trợ tuần hoàn được dùng khi cần. Chọc dò dịch não tủy chỉ thực hiện khi đông máu cho phép. Lọc huyết tương hoặc hấp phụ cytokine chưa có vai trò chuẩn cho mọi HLH.
Không áp dụng để điều trị trực tiếp HLH; phẫu thuật có thể cần để sinh thiết hoặc kiểm soát nguồn nhiễm/biến chứng riêng
Chăm sóc hỗ trợ gồm kiểm soát đường thở-hô hấp-tuần hoàn, truyền chế phẩm máu theo chỉ định, điều chỉnh đông máu, điện giải và đường huyết, dinh dưỡng, phòng loét và phục hồi chức năng. Người suy giảm miễn dịch cần dự phòng hoặc điều trị nhiễm trùng cơ hội. Hỗ trợ tâm lý cho gia đình đặc biệt quan trọng khi cần xét nghiệm gen, hóa trị hoặc ghép.
Trong giai đoạn hoạt động, theo dõi sốt, huyết áp, tri giác, oxy và nước tiểu cùng công thức máu, ferritin, fibrinogen, triglyceride, men gan, bilirubin, đông máu và chức năng thận. EBV DNA hoặc chỉ dấu ung thư được lặp khi liên quan. Đáp ứng dựa trên cải thiện cơ quan và xu hướng nhiều chỉ số. Sau lui bệnh, lịch theo dõi phụ thuộc thể di truyền, tác nhân, ghép và nguy cơ tái phát.
Điều trị ban đầu thường kéo dài nhiều tuần, nhưng tổng thời gian khác nhau. HLH do nhiễm trùng có thể cải thiện khi tác nhân được kiểm soát; HLH liên quan lymphoma kéo dài theo phác đồ ung thư; thể di truyền cần điều trị cầu nối đến ghép và theo dõi lâu dài. Giảm thuốc chỉ khi cơ quan và xét nghiệm ổn định. Không có thời hạn cố định bảo đảm lui bệnh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Suy đa cơ quan: sốc, suy gan, suy hô hấp và tổn thương thận cấp.
- Thần kinh: viêm não, co giật, rối loạn ý thức và di chứng phát triển.
- Huyết học-đông máu: giảm sâu tế bào máu, xuất huyết và đông máu nội mạch.
- Nhiễm trùng: do bệnh nền, neutropenia và điều trị ức chế miễn dịch.
- Ung thư hoặc ghép: bệnh nguyên phát không kiểm soát, tái phát và độc tính điều trị.
HLH là bệnh nặng nhưng kết quả cải thiện khi nhận diện sớm, điều trị nguyên nhân và chăm sóc chuyên sâu. Một số HLH thứ phát lui hoàn toàn, trong khi HLH liên quan lymphoma, tổn thương thần kinh hoặc suy đa cơ quan có nguy cơ cao hơn. Thể di truyền có thể được chữa khỏi về bệnh sinh bằng ghép tế bào gốc thành công, nhưng ghép có rủi ro riêng. Không thể dự đoán tuổi thọ từ ferritin hoặc số tiêu chí.
HLH có thể tái hoạt khi tác nhân chưa được loại bỏ, lymphoma tái phát, EBV tồn tại, giảm thuốc sớm hoặc có khiếm khuyết di truyền. Dấu hiệu thường là sốt trở lại, tế bào máu giảm, ferritin tăng và rối loạn gan-đông máu. Giảm nguy cơ bằng điều trị đầy đủ nguyên nhân, theo dõi sau lui bệnh và thực hiện kế hoạch ghép khi có chỉ định. Tái phát cần xác định lại tác nhân.
Không thể phòng hoàn toàn HLH di truyền hoặc mọi tác nhân. Gia đình có biến thể gây bệnh cần tư vấn di truyền và đánh giá người thân theo chuyên khoa. Người suy giảm miễn dịch, ghép hoặc điều trị ung thư cần phòng nhiễm trùng, tiêm chủng phù hợp và theo dõi EBV theo phác đồ. Kiểm soát bệnh tự miễn và nhận diện sớm sốt kèm giảm tế bào máu giúp phòng suy cơ quan.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng thực bào máu
Không có thực phẩm điều trị HLH. Dinh dưỡng giai đoạn cấp phụ thuộc khả năng ăn, suy gan thận, viêm ruột, đường huyết và nguy cơ nhiễm trùng; có thể cần nuôi ăn hỗ trợ. Sau ổn định, ăn cân đối và an toàn thực phẩm là ưu tiên, đặc biệt khi neutropenia. Không tự dùng thảo dược, nấm dược liệu hoặc sản phẩm “tăng miễn dịch” vì nguy cơ độc gan và tương tác hóa trị.
Trong đợt cấp, hoạt động giới hạn theo huyết động, thiếu máu, tiểu cầu và chức năng tim phổi. Vận động thụ động và phục hồi sớm giúp giảm mất cơ khi an toàn. Sau điều trị, tăng cường độ từ từ; tránh môn va chạm khi tiểu cầu thấp và nơi đông người khi suy giảm miễn dịch sâu. Trẻ cần kế hoạch trở lại trường, người lớn cần điều chỉnh công việc theo mệt mỏi và lịch điều trị.
Sau xuất viện nên ghi nhiệt độ, mức hoạt động, khó thở, bầm chảy máu, lượng nước tiểu, cân nặng và thuốc. Cần tuân thủ xét nghiệm vì tái hoạt có thể xuất hiện trước triệu chứng rõ. Thiết bị tại nhà không đo được ferritin hay đông máu. Sốt mới ở người neutropenia hoặc sau ghép là cấp cứu theo kế hoạch của trung tâm; lú lẫn, co giật, khó thở hoặc chảy máu cần đến viện ngay.
- Không tự dùng lại corticosteroid, etoposide hoặc thuốc ức chế miễn dịch từ đợt trước.
- Không trì hoãn sinh thiết cần thiết chỉ vì đã nghi HLH, trừ khi phải điều trị cấp cứu.
- Không xem hemophagocytosis âm tính là bằng chứng loại trừ bệnh.
- Không ngừng thuốc chống nhiễm trùng hoặc điều trị ung thư khi chưa hội chẩn.
- Không dùng thực phẩm bổ sung kích thích miễn dịch hoặc thảo dược không rõ thành phần.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ em, đặc biệt trẻ nhỏ, có xác suất HLH di truyền cao hơn và cần xét nghiệm gen sớm khi phù hợp. Biểu hiện có thể gồm sốt, bú kém, phát ban, gan lách to, giảm tế bào máu và triệu chứng thần kinh. Tiêu chuẩn HLH-2004 được xây dựng trong nhi khoa nhưng vẫn cần đánh giá diễn tiến. Phát triển, độc tính thần kinh, khả năng sinh sản và kế hoạch ghép là vấn đề dài hạn.
Ở người cao tuổi, HLH thường liên quan lymphoma, nhiễm trùng hoặc thuốc và dễ nhầm sepsis. Dự trữ tủy, gan, thận và tim thấp khiến phác đồ cần điều chỉnh; độc tính etoposide, steroid và hóa trị cao hơn. Tìm ung thư ẩn phải tích cực nhưng cân bằng với khả năng chịu thủ thuật. Mục tiêu cá thể hóa theo thể trạng và khả năng kiểm soát nguyên nhân.
HLH trong thai kỳ hiếm nhưng có thể liên quan nhiễm trùng, lymphoma, bệnh tự miễn hoặc thai kỳ. Biểu hiện giống HELLP, gan nhiễm mỡ cấp, sepsis hoặc tiền sản giật, nên cần hội chẩn khẩn. Quyết định thuốc, sinh thiết, hình ảnh và thời điểm sinh dựa vào tuổi thai và nguy cơ cho mẹ; không nên trì hoãn kiểm soát tăng viêm khi suy cơ quan.
Điều trị HLH sau sinh có nhiều thuốc với mức bài tiết vào sữa khác nhau. Một số hóa trị hoặc ức chế miễn dịch mạnh có thể yêu cầu tạm ngừng cho bú, trong khi lựa chọn khác có thể tương thích. Không dùng một quy tắc cho toàn bộ phác đồ. Huyết học, sản khoa, nhi khoa và dược lâm sàng sẽ cân bằng lợi ích cho trẻ với nhu cầu điều trị cứu mẹ.
Suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải làm tăng nguy cơ HLH do EBV, CMV, nấm và tác nhân cơ hội. Triệu chứng nhiễm trùng có thể mờ và nuôi cấy âm tính. Cần xét nghiệm phân tử theo cơ địa, đánh giá thuốc ức chế miễn dịch và cân nhắc khiếm khuyết gen. Điều trị tăng viêm phải cân bằng với kiểm soát tác nhân; ghép có thể điều trị cả suy giảm miễn dịch và phòng tái phát ở một số bệnh.
Lymphoma, leukemia, bệnh gan, thận, tim, tự miễn và nhiễm trùng mạn thay đổi cả tiêu chuẩn lẫn điều trị. Ferritin cao hoặc tế bào máu giảm có thể do bệnh nền, vì vậy xu hướng không tương xứng rất quan trọng. Chức năng gan thận quyết định khả năng dùng hóa trị; bệnh tim phổi ảnh hưởng hồi sức và ghép. Điều trị nguyên nhân phải tích hợp với kiểm soát HLH.
HLH sau phẫu thuật hoặc ghép có thể bị che lấp bởi sepsis, phản ứng thuốc, truyền máu và biến chứng tạng. Sốt kéo dài, ferritin tăng, tế bào máu giảm và suy cơ quan không tương xứng cần đánh giá HLH, đặc biệt khi có EBV hoặc lymphoma sau ghép. Kiểm soát nguồn nhiễm, điều chỉnh ức chế miễn dịch và điều trị tăng viêm phải phối hợp.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng thực bào máu
HLH có thể rất nguy hiểm vì tăng viêm lan tỏa gây suy gan, suy hô hấp, rối loạn đông máu, tổn thương thần kinh và sốc. Mức nguy cơ phụ thuộc nguyên nhân, tuổi, thời điểm chẩn đoán và số cơ quan bị ảnh hưởng. Một số HLH thứ phát có thể lui hoàn toàn khi tác nhân và tăng viêm được kiểm soát; thể di truyền hoặc liên quan lymphoma thường cần chiến lược dài hơn. Kết quả tốt hơn khi nhận diện sớm sốt, tế bào máu giảm và ferritin tăng, đồng thời hỗ trợ cơ quan kịp thời.
HLH không lây từ người sang người. Đây là phản ứng miễn dịch mất kiểm soát của chính người bệnh. Tuy nhiên, một nhiễm trùng có khả năng lây như EBV có thể là tác nhân khởi phát; người tiếp xúc chỉ có nguy cơ nhiễm tác nhân đó chứ không trực tiếp nhiễm HLH. Biện pháp cách ly được quyết định theo loại nhiễm trùng và tình trạng suy giảm miễn dịch. Nhiều người trong gia đình mắc bệnh có thể liên quan gen di truyền, không phải lây nhiễm.
Nhiều trường hợp có thể kiểm soát và một số HLH thứ phát không tái phát sau khi điều trị nguyên nhân. Thể di truyền thường cần ghép tế bào gốc tạo máu để sửa nguồn gốc rối loạn miễn dịch; ghép có thể đem lại lui bệnh lâu dài nhưng có rủi ro. HLH liên quan lymphoma phụ thuộc khả năng kiểm soát ung thư, còn EBV-HLH phụ thuộc tải virus và đáp ứng. Không thể cam kết kết quả cho từng người; bác sĩ đánh giá bằng cải thiện cơ quan, công thức máu và tác nhân.
Không. Hemophagocytosis có thể chưa xuất hiện ở giai đoạn đầu, bị bỏ sót do vị trí lấy mẫu hoặc chỉ rõ khi bệnh tiến triển. Ngược lại, hiện tượng này cũng gặp trong sepsis, sau truyền máu hoặc bệnh nặng khác mà không phải HLH. Tủy xương đồng thời giúp tìm leukemia, lymphoma và nhiễm trùng, nhưng không phải xét nghiệm quyết định duy nhất. Bác sĩ dựa vào toàn bộ tiêu chí, xu hướng và nguyên nhân nghi ngờ để xác định khả năng HLH.
HLH có thể tái phát nếu tác nhân chưa được kiểm soát, ung thư trở lại, EBV còn hoạt động, giảm thuốc sớm hoặc có rối loạn di truyền. Người từng mắc cần tuân thủ lịch theo dõi ngay cả khi đã hết sốt. Dấu hiệu tái hoạt có thể là sốt, mệt tăng, giảm tế bào máu, ferritin tăng hoặc rối loạn gan-đông máu. Không tự điều trị bằng đơn cũ vì nguyên nhân có thể thay đổi và thuốc có độc tính cao; cần liên hệ trung tâm điều trị sớm.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

