Asparaginase là một enzyme có hoạt tính chống ung thư, thường được dùng như thành phần của phác đồ hóa trị phối hợp trong bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp (ALL). Hoạt chất này làm giảm asparagine, một acid amin mà nhiều tế bào lymphoblast ác tính phụ thuộc để tổng hợp protein và phát triển. Asparaginase có nhiều chế phẩm khác nhau, bao gồm dạng nguồn gốc E. coli, dạng pegylated và dạng nguồn gốc Erwinia; các chế phẩm này không nên tự ý thay thế cho nhau nếu không có quyết định của bác sĩ chuyên khoa. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn điều trị cá nhân. Người bệnh cần dùng thuốc theo phác đồ và theo dõi của bác sĩ/dược sĩ.
Nội dung chính
- Asparaginase là enzyme làm giảm asparagine, được dùng như thuốc chống ung thư.
- Thường liên quan kế hoạch điều trị do bác sĩ chỉ định bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp theo chỉ định chuyên khoa.
- Chỉ dùng trong cơ sở y tế với theo dõi phản ứng và xét nghiệm cần thiết.
- Có thể gây phản ứng quá mẫn, rối loạn đông máu, viêm tụy hoặc ảnh hưởng gan.
- Báo bác sĩ về tiền sử dị ứng, bệnh gan tụy, rối loạn đông máu, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Asparaginase là gì?
Asparaginase là enzyme chống ung thư có khả năng thủy phân L-asparagine thành L-aspartic acid và ammonia. Trong điều trị ung thư máu, hoạt chất này được dùng để làm giảm asparagine ngoại bào, ảnh hưởng đến khả năng tổng hợp protein của tế bào lymphoblast ác tính.
Asparaginase
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Asparaginase |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Asparaginase |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | L-asparaginase; colaspase; asparaginase II; asparaginase-E. coli; L-asparagine amidohydrolase; ASP-1; L-ASP. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Asparaginasum |
| Tên USAN | asparaginase |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 9015-68-3 |
|---|---|
| UNII | G4FQ3CKY5R |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 1156 |
Dược động học của Asparaginase
Dữ liệu dược động học phụ thuộc chế phẩm. Với Spectrila truyền tĩnh mạch, asparaginase phân bố chủ yếu trong khoang nội mạch, không hấp thu qua đường tiêu hóa, chuyển hóa chưa biết rõ nhưng được cho là bị phân giải trong hệ võng mô và bởi protease huyết thanh. Dữ liệu người lớn và các pha sau cảm ứng còn hạn chế.
Giai đoạn I: Hấp thu
Asparaginase không hấp thu qua đường tiêu hóa; dạng Spectrila phải dùng đường tĩnh mạch. Một số chế phẩm khác có thể dùng đường tiêm bắp theo nhãn riêng.
| F · Sinh khả dụng | Dạng truyền tĩnh mạch đi trực tiếp vào tuần hoàn. Sinh khả dụng đường uống không áp dụng vì asparaginase không hấp thu qua đường tiêu hóa. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Với Spectrila, asparaginase phân bố chủ yếu trong khoang nội mạch; thể tích phân bố ở trạng thái ổn định trung bình ở người lớn được báo cáo khoảng 2,47 L. Thuốc dường như không đi qua hàng rào máu-não ở lượng đo được.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chuyển hóa của asparaginase chưa được biết đầy đủ; SmPC Spectrila cho rằng thuốc bị phân giải trong hệ võng mô và bởi protease huyết thanh.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thải trừ được mô tả qua sự giảm hoạt tính asparaginase trong huyết thanh. Dữ liệu chi tiết về đường thải trừ vật chất của enzyme.
| t½ · Thời gian bán thải | Trong dữ liệu trẻ em/thanh thiếu niên của Spectrila sau liều 5.000 U/m², tổng độ thanh thải trung vị được báo cáo khoảng 0,053 L/giờ. Giá trị có thể thay đổi theo tuổi, chế phẩm và đáp ứng miễn dịch. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Trong dữ liệu trẻ em/thanh thiếu niên của Spectrila sau liều 5.000 U/m², tổng độ thanh thải trung vị được báo cáo khoảng 0,053 L/giờ. Giá trị có thể thay đổi theo tuổi, chế phẩm và đáp ứng miễn dịch. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Chế phẩm/nguồn gốc enzyme, sự hình thành kháng thể kháng asparaginase, tuổi, phác đồ phối hợp và tình trạng lâm sàng có thể ảnh hưởng hoạt tính asparaginase. Nồng độ hoạt tính đáy trong huyết thanh có thể được đo để phát hiện giảm hoạt tính nhanh hoặc bất hoạt bởi kháng thể.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Asparaginase
Theo ATC, Asparaginase thuộc nhóm L - thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch; L01 - thuốc chống ung thư; L01X - thuốc chống ung thư khác; L01XX - tác nhân chống ung thư khác; mã L01XX02.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Asparaginase thủy phân asparagine thành aspartic acid và ammonia. Tế bào lymphoblast ác tính thường có khả năng tổng hợp asparagine hạn chế, nên phụ thuộc nhiều vào nguồn asparagine ngoại bào. Khi asparagine huyết thanh giảm, tổng hợp protein trong tế bào u bị rối loạn, góp phần gây ngừng chu kỳ tế bào và chết tế bào.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là làm giảm asparagine trong huyết thanh và có thể cả dịch não tủy. Trong các nghiên cứu của Spectrila, đa số bệnh nhân đạt mức hoạt tính đáy asparaginase đủ liên quan với cạn kiệt asparagine.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Asparaginase
Chỉ định được phê duyệt: Asparaginase E. coli dạng Spectrila được chỉ định như một thành phần của liệu pháp phối hợp chống ung thư để điều trị bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp (ALL) ở trẻ em từ sơ sinh đến 18 tuổi và người lớn. EMA cũng mô tả Spectrila dùng phối hợp với các thuốc ung thư khác trong ALL ở người lớn và trẻ em.
Phân biệt chế phẩm: Asparaginase Erwinia chrysanthemi là chế phẩm liên quan, thường dùng trong ALL ở bệnh nhân có phản ứng dị ứng với một số chế phẩm asparaginase/pegaspargase khác theo thông tin MedlinePlus; không tự ý thay thế giữa các chế phẩm.
Một số tài liệu ung thư học đề cập vai trò của L-asparaginase trong các bệnh ác tính dòng lympho khác, nhưng chỉ định cụ thể phụ thuộc chế phẩm, quốc gia và phác đồ chuyên khoa. Ứng dụng ngoài chỉ định hoặc đang nghiên cứu; không trình bày như khuyến cáo điều trị và không tự ý sử dụng.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
Với Spectrila, SmPC nêu liều truyền tĩnh mạch thường dùng ở người lớn và trẻ em trên 1 tuổi là 5.000 U/m² diện tích bề mặt cơ thể mỗi 3 ngày. Với trẻ 0-12 tháng, dữ liệu hạn chế; SmPC nêu liều tham khảo theo tuổi: dưới 6 tháng 6.700 U/m², từ 6-12 tháng 7.500 U/m². Liều có thể khác theo phác đồ, chế phẩm, tuổi, diện tích cơ thể, xét nghiệm hoạt tính asparaginase và độc tính.
Dạng Spectrila dùng truyền tĩnh mạch, không tiêm bolus. Thuốc cần được pha/hoàn nguyên theo hướng dẫn, truyền trong bệnh viện bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm về thuốc chống ung thư và có sẵn phương tiện xử trí phản vệ/hồi sức. Người bệnh không tự ý dùng hoặc thay đổi lịch truyền.
Cảnh báo và lưu ý về Asparaginase
Quá mẫn với hoạt chất, bất kỳ chế phẩm asparaginase E. coli không pegylated nào hoặc tá dược; viêm tụy; suy gan nặng; rối loạn đông máu đã biết; tiền sử viêm tụy, xuất huyết nghiêm trọng hoặc huyết khối nghiêm trọng khi dùng asparaginase trước đó.
Tác dụng không mong muốn thường gặp/đáng chú ý gồm phản ứng quá mẫn, tăng đường huyết, giảm albumin máu, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, phù, mệt mỏi, tăng men gan/bilirubin, thay đổi lipid máu và thay đổi chỉ số đông máu. Do asparaginase thường dùng trong phác đồ phối hợp, việc quy nguyên nhân cho từng thuốc cần được bác sĩ đánh giá.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng cần lưu ý gồm phản vệ/sốc phản vệ, viêm tụy cấp, độc tính gan nặng, huyết khối hoặc xuất huyết, tăng đường huyết nặng/nhiễm toan ceton, tăng amoniac máu có triệu chứng thần kinh, co giật, RPLS, đột quỵ thiếu máu và nhiễm trùng trong bối cảnh hóa trị phối hợp.
Chỉ dùng dưới giám sát chuyên khoa ung thư/huyết học. Cần chuẩn bị xử trí phản vệ; không tiêm bolus tĩnh mạch; theo dõi viêm tụy, độc tính gan, rối loạn đông máu, tăng đường huyết, tăng triglyceride, tăng amoniac máu, triệu chứng thần kinh và hình thành kháng thể. Ghi rõ tên chế phẩm và số lô để truy xuất thuốc sinh học.
SmPC Spectrila ghi nhận chưa có trường hợp quá liều asparaginase với triệu chứng lâm sàng được báo cáo; không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí là điều trị triệu chứng và hỗ trợ trong cơ sở y tế.
Với Spectrila, lọ chưa mở bảo quản trong tủ lạnh 2°C-8°C và giữ trong hộp ngoài để tránh ánh sáng. Sau hoàn nguyên/pha loãng, sản phẩm nên dùng ngay theo nguyên tắc vô khuẩn; điều kiện bảo quản sau pha phụ thuộc hướng dẫn chế phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Asparaginase được dùng trong ALL ở trẻ em theo phác đồ chuyên khoa. SmPC Spectrila có chỉ định ở trẻ từ sơ sinh đến 18 tuổi, nhưng dữ liệu ở trẻ dưới 1 tuổi còn hạn chế và liều/giám sát phải do bác sĩ quyết định.
Dữ liệu ở bệnh nhân trên 65 tuổi còn hạn chế. SmPC ghi nhận người trên 55 tuổi có thể dung nạp điều trị kém hơn trẻ em do bệnh kèm như suy gan/suy thận; cần đánh giá cá thể hóa bởi bác sĩ.
Không có dữ liệu đầy đủ trên phụ nữ có thai; dữ liệu động vật với các chế phẩm asparaginase cho thấy độc tính phôi thai và gây quái thai. SmPC Spectrila khuyến cáo không dùng trong thai kỳ trừ khi tình trạng lâm sàng của người mẹ cần điều trị bằng asparaginase.
Chưa biết asparaginase có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, SmPC Spectrila khuyến cáo ngừng cho con bú trong thời gian dùng thuốc.
Không cần điều chỉnh liều với suy gan nhẹ đến trung bình theo SmPC Spectrila, nhưng không dùng ở bệnh nhân suy gan nặng. Cần theo dõi sát bilirubin và transaminase trước và trong điều trị.
SmPC Spectrila nêu không cần điều chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận. Tuy nhiên, bệnh nhân suy thận vẫn cần được theo dõi trong bối cảnh hóa trị phối hợp và nguy cơ biến chứng toàn thân.
Spectrila có ảnh hưởng mức độ trung bình đến khả năng lái xe và vận hành máy móc, đặc biệt do các tác dụng trên thần kinh và tiêu hóa. Người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi lái xe hoặc làm việc cần tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Asparaginase
Asparaginase có thể làm tăng độc tính của thuốc khác qua ảnh hưởng chức năng gan và protein huyết thanh. Cần thận trọng với thuốc độc gan, thuốc chuyển hóa qua gan hoặc gắn protein huyết tương, thuốc ức chế tủy, vincristine, glucocorticoid, thuốc chống đông/kháng kết tập tiểu cầu/NSAID, methotrexate, cytarabine và vaccine sống. Thuốc tránh thai đường uống có thể không đủ tin cậy trong bối cảnh điều trị.
Thắc mắc về hoạt chất Asparaginase
Asparaginase là enzyme chống ung thư được dùng trong phác đồ hóa trị phối hợp, chủ yếu cho bệnh bạch cầu lymphoblastic cấp (ALL). Thuốc làm giảm asparagine, một acid amin quan trọng đối với nhiều tế bào lymphoblast ác tính.
Không. Asparaginase là thuốc kê đơn/thuốc chống ung thư dùng trong bệnh viện dưới giám sát của nhân viên y tế có kinh nghiệm. Người bệnh không nên tự ý mua, tự dùng, đổi thuốc hoặc ngừng thuốc.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm phản vệ, viêm tụy cấp, độc tính gan, huyết khối hoặc xuất huyết, tăng đường huyết nặng, tăng amoniac máu và một số biến cố thần kinh. Người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế khi có triệu chứng bất thường.
Không hoàn toàn. Pegaspargase là dạng L-asparaginase được gắn polyethylene glycol để thay đổi đặc tính dược động học và miễn dịch. Các chế phẩm asparaginase khác nhau không nên tự ý thay thế cho nhau nếu không có quyết định của bác sĩ.
Có. Bác sĩ có thể theo dõi men gan, bilirubin, đường huyết, đông máu, amylase/lipase, triglyceride/cholesterol và đôi khi hoạt tính asparaginase trong huyết thanh/huyết tương để đánh giá an toàn và đáp ứng.

