Atazanavir là thuốc kháng retrovirus thuộc nhóm ức chế protease HIV-1, thường được dùng phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác trong điều trị nhiễm HIV-1. Hoạt chất này không chữa khỏi HIV và không nên được sử dụng đơn độc hoặc tự ý thay đổi liều. Atazanavir có sinh khả dụng chịu ảnh hưởng bởi thức ăn, thuốc làm giảm acid dạ dày và các thuốc ảnh hưởng CYP3A; vì vậy cần được bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra tương tác trước khi dùng. Các cảnh báo đáng chú ý gồm tăng bilirubin, vàng da/vàng củng mạc, rối loạn dẫn truyền tim, phản ứng da nặng, độc tính gan và sỏi thận. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn cá nhân của chuyên gia y tế.
Nội dung chính
- Atazanavir là thuốc kháng HIV thuộc nhóm ức chế protease.
- Được dùng phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác trong điều trị HIV-1 theo kế hoạch điều trị do bác sĩ chỉ định.
- Không tự dùng, tự ngừng hoặc thay đổi điều trị HIV khi chưa có bác sĩ chuyên khoa.
- Có thể gây vàng da, rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng gan hoặc tương tác mạnh với thuốc khác.
- Báo bác sĩ về thuốc đang dùng, bệnh gan, bệnh thận, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Atazanavir là gì?
Atazanavir là hoạt chất kháng retrovirus thuộc nhóm ức chế protease HIV-1, được dùng phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1 theo phác đồ chuyên môn.
Atazanavir
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Atazanavir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Atazanavir |
| Tên IUPAC | methyl N-[(2S)-1-[2-[(2S,3S)-2-hydroxy-3-[[(2S)-2-(methoxycarbonylamino)-3,3-dimethylbutanoyl]amino]-4-phenylbutyl]-2-[(4-pyridin-2-ylphenyl)methyl]hydrazinyl]-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl]carbamate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Atazanavir sulfate; BMS-232632; ATV; Reyataz là tên thương mại chứa atazanavir sulfate tại một số thị trường. |
| Tên viết tắt | ATV |
| Tên Latinh / tên dược điển | atazanavirum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 198904-31-3 |
|---|---|
| UNII | QZU4H47A3S |
| PubChem CID | 148192 |
| RxNorm CUI | 343047 |
| Công thức phân tử | C38H52N6O7 |
Dược động học của Atazanavir
Atazanavir hấp thu nhanh sau uống, sinh khả dụng tăng khi dùng cùng thức ăn, gắn protein huyết thanh cao và được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A. Dược động học thay đổi theo việc dùng kèm ritonavir/cobicistat, thức ăn, thuốc làm giảm acid dạ dày, chức năng gan, tình trạng thai kỳ và một số thuốc dùng đồng thời.
Giai đoạn I: Hấp thu
Atazanavir được hấp thu nhanh với Tmax khoảng 2,5 giờ. Thuốc có dược động học không tuyến tính; trạng thái ổn định thường đạt trong khoảng ngày 4 đến ngày 8 khi dùng hằng ngày.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Dùng Atazanavir cùng thức ăn làm tăng sinh khả dụng và giảm biến thiên dược động học so với khi dùng lúc đói. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Atazanavir gắn khoảng 86% với protein huyết thanh người, bao gồm alpha-1-acid glycoprotein và albumin. Hoạt chất đã được phát hiện trong dịch não tủy và tinh dịch trong một số nghiên cứu ở người nhiễm HIV.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Atazanavir được chuyển hóa mạnh ở người. Các đường chuyển hóa chính gồm monooxygenation và dioxygenation; nghiên cứu in vitro cho thấy CYP3A tham gia chuyển hóa atazanavir. Atazanavir cũng ức chế UGT1A1, liên quan đến tăng bilirubin gián tiếp.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau liều đơn atazanavir đánh dấu phóng xạ, khoảng 79% tổng hoạt độ phóng xạ được thu hồi trong phân và 13% trong nước tiểu. Thuốc không đổi chiếm khoảng 20% liều trong phân và 7% trong nước tiểu.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn, ritonavir hoặc cobicistat, thuốc ức chế/induce CYP3A, thuốc làm giảm acid dạ dày, tenofovir disoproxil fumarate, tình trạng thai kỳ, suy gan, bệnh thận giai đoạn cuối có thẩm tách máu và tiền sử điều trị ARV có thể ảnh hưởng dược động học hoặc khuyến cáo dùng thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Atazanavir
Theo phân loại ATC, Atazanavir thuộc nhóm J05A - thuốc kháng virus tác động trực tiếp; phân nhóm J05AE - thuốc ức chế protease; mã J05AE08.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Atazanavir ức chế protease đặc hiệu của HIV-1, làm giảm quá trình xử lý các polyprotein Gag và Gag-Pol của virus trong tế bào nhiễm HIV-1. Hậu quả là virion trưởng thành không được hình thành đầy đủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là ức chế nhân lên của HIV-1 khi dùng trong phác đồ phối hợp. Atazanavir không chữa khỏi HIV. Thuốc có thể kéo dài khoảng PR trên điện tâm đồ và thường gây tăng bilirubin gián tiếp do ức chế UGT1A1.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Atazanavir
Chỉ định được phê duyệt: Atazanavir được chỉ định phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1. Phạm vi tuổi, dạng thuốc và yêu cầu dùng kèm ritonavir/cobicistat phụ thuộc nhãn phê duyệt tại từng thị trường và chế phẩm.
Giới hạn quan trọng: Ở bệnh nhân đã điều trị, lựa chọn Atazanavir cần dựa trên tiền sử điều trị và xét nghiệm kháng thuốc khi phù hợp.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
Theo nhãn FDA, người lớn chưa điều trị có thể dùng atazanavir 300 mg phối hợp ritonavir 100 mg một lần/ngày cùng thức ăn hoặc atazanavir 400 mg một lần/ngày cùng thức ăn khi không dùng ritonavir; người đã điều trị thường dùng atazanavir 300 mg với ritonavir 100 mg một lần/ngày cùng thức ăn. Liều trẻ em phụ thuộc cân nặng, tuổi, dạng thuốc và phối hợp điều trị, không vượt quá liều người lớn. Liều có thể thay đổi khi dùng cùng tenofovir, thuốc đối kháng thụ thể H2, thuốc ức chế bơm proton hoặc trong thai kỳ.
Atazanavir dùng đường uống và cần dùng cùng thức ăn. Viên nang không nên mở ra. Khi dùng cùng didanosine dạng đệm hoặc bao tan trong ruột, thuốc cần được sắp xếp thời điểm theo hướng dẫn chuyên môn. Người bệnh cần báo cho bác sĩ/dược sĩ toàn bộ thuốc kê đơn, không kê đơn, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang dùng.
Theo dõi tải lượng HIV, số lượng CD4 theo phác đồ, chức năng gan, bilirubin, chức năng thận, triệu chứng sỏi thận/sỏi mật, dấu hiệu phản ứng da nặng, đường huyết, tuân thủ điều trị và tương tác thuốc. Cân nhắc theo dõi điện tâm đồ ở người có bệnh dẫn truyền tim hoặc dùng thuốc kéo dài PR.
Cảnh báo và lưu ý về Atazanavir
Chống chỉ định ở người có quá mẫn lâm sàng đáng kể với atazanavir hoặc thành phần thuốc, bao gồm Stevens-Johnson, hồng ban đa dạng hoặc phản ứng da độc. Không phối hợp với một số thuốc có nguy cơ tương tác nghiêm trọng, ví dụ alfuzosin, triazolam, midazolam đường uống, dẫn xuất ergot, rifampin, irinotecan, lovastatin, simvastatin, indinavir, cisapride, pimozide, St. John’s wort và sildenafil khi dùng cho tăng áp động mạch phổi. Danh sách đầy đủ cần tra cứu trong nhãn thuốc và phần kiểm tra tương tác.
Tác dụng không mong muốn thường gặp/đáng chú ý gồm buồn nôn, vàng da hoặc vàng củng mạc, phát ban, đau đầu, đau bụng, nôn, mất ngủ, triệu chứng thần kinh ngoại biên, chóng mặt, đau cơ, tiêu chảy, trầm cảm và sốt. Tần suất và mức độ có thể thay đổi theo phác đồ phối hợp và đối tượng bệnh nhân.
Các phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý gồm phản ứng da nặng, kéo dài khoảng PR hoặc rối loạn dẫn truyền tim, tăng bilirubin có vàng da/vàng củng mạc, độc tính gan hoặc mất bù gan ở người có viêm gan B/C, sỏi thận, sỏi mật, tăng đường huyết/đái tháo đường, hội chứng phục hồi miễn dịch và tăng chảy máu ở người bệnh hemophilia.
Chỉ dùng Atazanavir trong phác đồ điều trị HIV do bác sĩ chỉ định. Thận trọng ở người có bệnh dẫn truyền tim, bệnh gan, đồng nhiễm HBV/HCV, tiền sử sỏi thận/sỏi mật, đái tháo đường, hemophilia, phụ nữ có thai/cho con bú, trẻ em và người dùng nhiều thuốc. Không giảm liều chỉ vì vàng da/vàng củng mạc nếu chưa có chỉ định chuyên môn.
Xử trí quá liều chủ yếu là điều trị hỗ trợ, theo dõi dấu hiệu sinh tồn, điện tâm đồ và tình trạng lâm sàng. Có thể cân nhắc loại bỏ thuốc chưa hấp thu bằng nôn hoặc rửa dạ dày khi phù hợp, và dùng than hoạt nếu được chỉ định. Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu; thẩm tách máu ít có khả năng loại bỏ đáng kể atazanavir.
Bảo quản viên nang atazanavir sulfate ở 25°C; dao động cho phép 15°C-30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng kiểm soát của USP. Bảo quản theo đúng nhãn của từng chế phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Atazanavir không nên dùng cho trẻ dưới 3 tháng tuổi do nguy cơ kernicterus. Dữ liệu và khuyến cáo liều phụ thuộc dạng thuốc, tuổi, cân nặng và phác đồ phối hợp. Việc dùng ở trẻ em phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
Dữ liệu lâm sàng ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Cần thận trọng do người cao tuổi thường có giảm chức năng gan, thận, tim và dùng nhiều thuốc đồng thời.
Atazanavir có thể được dùng trong thai kỳ theo phác đồ chuyên khoa khi lợi ích vượt nguy cơ và virus còn nhạy cảm; thường không dùng dạng không tăng cường bằng ritonavir trong thai kỳ. Liều và phối hợp có thể thay đổi theo tam cá nguyệt và thuốc dùng kèm.
Dữ liệu bài tiết atazanavir vào sữa mẹ chưa đầy đủ. Quyết định cho con bú ở người nhiễm HIV cần tuân theo hướng dẫn quốc gia hiện hành và tư vấn của bác sĩ; không tự quyết định vì có nguy cơ liên quan đến lây truyền HIV và tác dụng bất lợi ở trẻ.
Atazanavir cần dùng thận trọng ở người suy gan nhẹ đến trung bình. Với suy gan trung bình có thể cần cân nhắc giảm liều dạng không tăng cường ở người chưa thất bại điều trị; không khuyến cáo dùng trong suy gan nặng. Atazanavir phối hợp ritonavir không được khuyến cáo ở người suy gan theo nhãn FDA.
Không cần điều chỉnh liều ở người suy thận, kể cả suy thận nặng không thẩm tách máu. Người chưa điều trị ARV có bệnh thận giai đoạn cuối đang thẩm tách máu có khuyến cáo riêng khi dùng với ritonavir; người đã điều trị ARV và đang thẩm tách máu không được khuyến cáo dùng Atazanavir/ritonavir.
Atazanavir có thể gây chóng mặt ở một số người. Người bệnh nên thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc nếu có chóng mặt, mệt, rối loạn thị giác hoặc triệu chứng ảnh hưởng tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Atazanavir
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Atazanavir có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm colchicine, dẫn đến độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ tăng rõ ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi hoặc dùng liều colchicine cao. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: Atazanavir ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp và chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc ở người có chức năng gan và thận bình thường, cân nhắc tạm ngừng hoặc giảm liều colchicine đúng theo nhãn sản phẩm; không tự tạo liều ngoài hướng dẫn nguồn. Chống chỉ định phối hợp colchicine với chất ức chế CYP3A4 mạnh hoặc P-gp ở bệnh nhân suy thận hoặc suy gan. | Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
Thắc mắc về hoạt chất Atazanavir
Atazanavir là thuốc kháng retrovirus nhóm ức chế protease HIV-1, dùng phối hợp với thuốc kháng retrovirus khác trong điều trị nhiễm HIV-1 theo chỉ định của bác sĩ.
Không. Atazanavir không chữa khỏi HIV. Thuốc giúp kiểm soát sự nhân lên của virus khi dùng đúng phác đồ phối hợp, đồng thời vẫn cần theo dõi định kỳ và tuân thủ hướng dẫn chuyên môn.
Không. Atazanavir là thuốc kê đơn trong phác đồ điều trị HIV. Người bệnh cần được xét nghiệm, đánh giá, tư vấn và kê đơn bởi bác sĩ; tự dùng có thể gây tương tác, độc tính và kháng thuốc.
Có. Nhãn thuốc khuyến cáo dùng Atazanavir cùng thức ăn để tăng sinh khả dụng và giảm biến thiên hấp thu. Cách dùng cụ thể phụ thuộc chế phẩm và phác đồ phối hợp.
Atazanavir liên quan đến CYP3A và UGT1A1, đồng thời bị ảnh hưởng bởi thuốc giảm acid dạ dày và nhiều thuốc khác. Kiểm tra tương tác giúp giảm nguy cơ thất bại điều trị hoặc tác dụng phụ nghiêm trọng.

