Lopinavir/Ritonavir là thuốc phối hợp cố định gồm hai chất ức chế protease, được dùng cùng các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1. Lopinavir là thành phần tạo tác dụng kháng virus chính; Ritonavir ở liều thấp ức chế CYP3A, làm chậm chuyển hóa và tăng nồng độ Lopinavir trong máu. Thuốc không loại bỏ HIV khỏi cơ thể và không được sử dụng đơn độc. Liều người lớn ghi trên nhãn thường là 400 mg/100 mg hai lần mỗi ngày hoặc 800 mg/200 mg một lần mỗi ngày trong một số trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, hướng dẫn HIV hiện hành không còn ưu tiên Lopinavir/Ritonavir để khởi trị vì thuốc có gánh nặng viên uống, nhiều tương tác và độc tính chuyển hóa cao hơn các lựa chọn mới. WHO năm 2026 ưu tiên phác đồ Dolutegravir và khuyến nghị Darunavir/Ritonavir khi cần thuốc ức chế protease. Người bệnh không được tự thay đổi hoặc ngừng phác đồ vì có thể gây tăng tải lượng virus và hình thành kháng thuốc.
Nội dung chính
- Lopinavir/Ritonavir là gì?: Phối hợp hai thuốc ức chế protease dùng cùng các thuốc khác để điều trị HIV-1.
- Vai trò của Lopinavir: Ức chế HIV-1 protease, tạo ra các hạt virus chưa trưởng thành và không có khả năng lây nhiễm hiệu quả.
- Vai trò của Ritonavir: Ức chế CYP3A để tăng và kéo dài nồng độ Lopinavir.
- Liều người lớn theo nhãn: 400/100 mg hai lần mỗi ngày hoặc 800/200 mg một lần mỗi ngày ở bệnh nhân phù hợp.
- Có còn là lựa chọn đầu tay không?: Không phải lựa chọn khởi trị ưu tiên trong hướng dẫn HIV hiện hành.
- Tác dụng phụ thường gặp: Tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng, tăng triglyceride và tăng cholesterol.
- Cảnh báo nổi bật: Viêm tụy, độc tính gan, tăng glucose, kéo dài QT/PR và nhiều tương tác thuốc nghiêm trọng.
- Trẻ sơ sinh: Không dùng dung dịch cho trẻ chưa đạt 42 tuần tuổi sau kỳ kinh cuối của mẹ và ít nhất 14 ngày tuổi sau sinh.
- Lưu ý: Không dùng để điều trị COVID-19 và không tự phối hợp với thuốc khác.
Hoạt chất Lopinavir/Ritonavir là gì?
Lopinavir/Ritonavir là phối hợp thuốc kháng retrovirus điều trị HIV-1:
- Lopinavir ngăn HIV-1 protease cắt polyprotein Gag-Pol, khiến các hạt virus mới hình thành còn non và không có khả năng lây nhiễm hiệu quả.
- Ritonavir làm tăng nồng độ Lopinavir bằng cách ức chế CYP3A.
- Thuốc phải được kết hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để tạo phác đồ hoàn chỉnh.
Thuốc làm giảm tải lượng HIV và hỗ trợ phục hồi miễn dịch nhưng không loại bỏ hoàn toàn HIV khỏi cơ thể.
Lopinavir/Ritonavir
INN Lopinavir and Ritonavir
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lopinavir/Ritonavir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lopinavir and Ritonavir |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Lopinavir/Ritonavir; LPV/r; Lopinavir boosted with Ritonavir; phối hợp Lopinavir được tăng cường dược động học bằng Ritonavir; Kaletra là tên biệt dược quốc tế thường gặp của phối hợp này |
| Tên viết tắt | LPV/r |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Lopinavir/Ritonavir
Các thông số dược động học trong nhãn phối hợp chủ yếu được báo cáo đối với Lopinavir:
- Nồng độ đỉnh đạt sau trung bình khoảng 4,4 giờ.
- Tỷ lệ gắn protein huyết tương trên 98%.
- Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 16,9 L.
- Chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A.
- Thời gian bán thải trung bình khoảng 6,9 giờ.
- Đào thải chủ yếu qua phân.
- Ritonavir ức chế chuyển hóa Lopinavir qua CYP3A, nhờ đó làm tăng đáng kể nồng độ Lopinavir.
Giai đoạn I: Hấp thu
Lopinavir được hấp thu qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 4,4 giờ.
Viên nén có thể dùng không phụ thuộc bữa ăn. Dung dịch uống phải dùng cùng thức ăn để tăng và ổn định hấp thu. Việc nhai, nghiền hoặc làm vỡ viên có thể làm thay đổi đặc tính bào chế và không được khuyến cáo.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Lopinavir khi dùng trong phối hợp. Thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm:
|
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Lopinavir liên kết trên 98% với protein huyết tương, chủ yếu với alpha-1-acid glycoprotein và albumin. Thể tích phân bố biểu kiến được ghi nhận khoảng 16,9 L.
Dữ liệu phân bố riêng của Ritonavir trong chế phẩm phối hợp.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Lopinavir và Ritonavir đều là cơ chất của CYP3A.
Ritonavir ức chế mạnh CYP3A, làm giảm chuyển hóa bước đầu và độ thanh thải của Lopinavir. Phối hợp cũng có thể:
- Ức chế chuyển hóa nhiều thuốc dùng kèm qua CYP3A.
- Cảm ứng một số enzym chuyển hóa và quá trình glucuronid hóa.
- Ảnh hưởng các chất vận chuyển thuốc như OATP1B1.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Lopinavir và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua phân:
- Khoảng 82,6% liều được thu hồi trong phân.
- Khoảng 10,4% liều được thu hồi trong nước tiểu.
- Thanh thải qua gan là đường loại bỏ chính.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của Lopinavir khi dùng dưới dạng viên phối hợp khoảng 6,9 ± 2,2 giờ. Thời gian bán thải này không được dùng để tự lựa chọn lịch uống một hay hai lần mỗi ngày. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa riêng của Lopinavir và Ritonavir trong chế phẩm phối hợp. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ thuốc gồm:
- Thai kỳ: nồng độ đáy Lopinavir có thể giảm khoảng 30–40% trong tam cá nguyệt hai và ba.
- Suy gan nhẹ hoặc vừa: AUC Lopinavir tăng khoảng 30% và Cmax tăng khoảng 20%.
- Thức ăn, đặc biệt đối với dung dịch uống.
- Thuốc cảm ứng CYP3A như Rifampicin, Carbamazepine, Phenytoin hoặc Phenobarbital.
- Thuốc ức chế CYP3A.
- Tuổi và cân nặng ở trẻ em.
- Các đột biến kháng Lopinavir.
- Tuân thủ điều trị và thời điểm dùng thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lopinavir/Ritonavir
Phối hợp có các đặc điểm dược lý:
- Lopinavir là chất ức chế HIV-1 protease.
- Ritonavir là thuốc ức chế protease nhưng trong phối hợp chủ yếu đóng vai trò chất tăng cường dược động học.
- Có hàng rào kháng thuốc cao hơn một số thuốc kháng retrovirus thế hệ cũ.
- Có nhiều tương tác thuốc do ức chế CYP3A.
- Có thể gây rối loạn lipid, tăng glucose và độc tính tiêu hóa.
- Không còn là lựa chọn khởi trị ưu tiên trong đa số hướng dẫn hiện hành.
- Khi một thuốc ức chế protease là cần thiết, Darunavir/Ritonavir hiện được ưu tiên hơn trong hướng dẫn WHO năm 2026.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Lopinavir gắn và ức chế HIV-1 protease. Enzym này cần thiết để cắt polyprotein Gag-Pol thành các protein cấu trúc và enzym chức năng của HIV. Khi quá trình cắt bị ngăn chặn, tế bào vẫn có thể giải phóng hạt virus nhưng các hạt này chưa trưởng thành và giảm khả năng gây nhiễm.
Ritonavir ức chế CYP3A tại ruột và gan, làm giảm chuyển hóa Lopinavir và tăng nồng độ thuốc kháng virus trong huyết tương.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Lopinavir/Ritonavir làm giảm sự nhân lên của HIV khi được dùng trong phác đồ phối hợp phù hợp. Hiệu quả được đánh giá bằng:
- Giảm HIV-1 RNA trong huyết tương.
- Đạt và duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện.
- Tăng hoặc duy trì số lượng tế bào CD4.
- Ngăn tiến triển bệnh và giảm nguy cơ biến chứng liên quan HIV.
Phối hợp có thể kéo dài khoảng PR và QT trên điện tâm đồ, đặc biệt ở liều cao hoặc khi dùng cùng thuốc ảnh hưởng dẫn truyền tim.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lopinavir/Ritonavir
Chỉ định được phê duyệt:
- Điều trị nhiễm HIV-1 ở người lớn.
- Điều trị nhiễm HIV-1 ở trẻ từ 14 ngày tuổi trở lên.
- Luôn dùng phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác.
Vị trí hiện nay:
- Có thể tiếp tục ở người đang đạt ức chế virus, dung nạp thuốc và chưa có lý do cần đổi phác đồ.
- Có thể được xem xét trong một số phác đồ cứu vãn hoặc hoàn cảnh nguồn lực hạn chế dựa trên kháng thuốc và thuốc sẵn có.
- Không còn là lựa chọn khởi trị ưu tiên ở người lớn theo NIH.
- WHO năm 2026 ưu tiên Darunavir/Ritonavir nếu cần thuốc ức chế protease.
Lopinavir/Ritonavir từng được nghiên cứu để điều trị COVID-19. Tuy nhiên, thử nghiệm Solidarity của WHO cho thấy thuốc tạo ra ít hoặc không làm giảm tử vong ở bệnh nhân COVID-19 nhập viện, và WHO đã ngừng nhánh nghiên cứu này. Thuốc không được khuyến cáo để điều trị COVID-19.
Các nghiên cứu hiện nay về Lopinavir/Ritonavir chủ yếu tập trung vào:
- Phác đồ cứu vãn HIV có kháng thuốc.
- Dạng bào chế phù hợp hơn cho trẻ em.
- Sử dụng trong hoàn cảnh hạn chế lựa chọn điều trị.
- Chuyển đổi sang các phác đồ mới ít tương tác và dễ dung nạp hơn.
Các ứng dụng ngoài điều trị HIV không được xem là chỉ định đã được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn và hướng dẫn Hoa Kỳ, chỉ mang tính tham khảo. Không tự áp dụng hoặc thay đổi phác đồ HIV.
Người lớn không dùng thuốc gây tương tác đặc biệt:
- 400 mg Lopinavir/100 mg Ritonavir, hai lần mỗi ngày; hoặc
- 800 mg/200 mg, một lần mỗi ngày ở người phù hợp.
Không dùng lịch một lần mỗi ngày khi:
- Có từ ba đột biến kháng Lopinavir liên quan trở lên.
- Đang dùng Efavirenz, Nevirapine, Nelfinavir, Carbamazepine, Phenobarbital hoặc Phenytoin.
- Đang mang thai.
- Là trẻ em hoặc thanh thiếu niên.
Khi phối hợp Efavirenz hoặc Nevirapine ở người lớn:
- Nhãn và hướng dẫn NIH ghi liều 500 mg/125 mg hai lần mỗi ngày.
- Không dùng một lần mỗi ngày.
Thai kỳ:
- Nhãn ghi 400 mg/100 mg hai lần mỗi ngày nếu không có đột biến kháng Lopinavir.
- Một số chuyên gia cân nhắc 500/125 mg hoặc 600/150 mg hai lần mỗi ngày trong tam cá nguyệt hai và ba ở người từng dùng thuốc ức chế protease hoặc tải lượng virus ban đầu trên 50 bản sao/mL.
- Không dùng một lần mỗi ngày.
- Tránh dung dịch uống chứa ethanol và propylene glycol.
Trẻ em:
- Liều tính theo cân nặng hoặc diện tích bề mặt cơ thể và dùng hai lần mỗi ngày.
- Trẻ từ 14 ngày đến 12 tháng thường dùng mục tiêu khoảng 300/75 mg/m² mỗi liều, hai lần mỗi ngày.
- Trẻ trên 12 tháng có thể dùng 230/57,5 mg/m² hoặc 300/75 mg/m² mỗi liều tùy tiền sử điều trị và thuốc phối hợp.
- Không vượt quá liều người lớn nếu hướng dẫn không quy định khác.
- Uống đúng giờ mỗi ngày để duy trì nồng độ thuốc và hạn chế kháng thuốc.
- Viên nén có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Nuốt nguyên viên, không nhai, nghiền hoặc bẻ.
- Dung dịch uống phải dùng cùng thức ăn.
- Lắc và đo dung dịch bằng dụng cụ định liều chính xác.
- Không dùng thìa ăn thông thường để đo thuốc cho trẻ.
- Không dùng dung dịch với ống nuôi ăn bằng polyurethane; ống silicone hoặc PVC có thể phù hợp hơn.
- Không tự bỏ liều, giảm liều hoặc dùng ngắt quãng.
- Nếu nôn hoặc quên liều, liên hệ đơn vị điều trị để được hướng dẫn; không tự dùng gấp đôi.
- Không tự chuyển giữa viên, dung dịch hoặc chế phẩm có tỷ lệ hàm lượng khác.
- Không dùng riêng Lopinavir/Ritonavir mà không có các thuốc nền khác trong phác đồ.
Trước và trong điều trị, bác sĩ có thể theo dõi:
- HIV-1 RNA và số lượng CD4.
- Xét nghiệm kháng thuốc trước khi lựa chọn hoặc đổi phác đồ.
- Mức tuân thủ và số liều bị bỏ quên.
- AST, ALT, bilirubin và dấu hiệu mất bù gan.
- Triglyceride và cholesterol.
- Glucose máu hoặc HbA1c.
- Amylase và lipase nếu có triệu chứng viêm tụy.
- Điện tâm đồ ở người có nguy cơ kéo dài QT hoặc PR.
- Điện giải như kali và magnesi.
- Tương tác với toàn bộ thuốc kê đơn, không kê đơn và thảo dược.
- Tăng cân, phân bố mỡ và nguy cơ tim mạch.
- Chảy máu bất thường ở người mắc bệnh máu khó đông.
- Độc tính ethanol và propylene glycol ở trẻ nhỏ dùng dung dịch uống.
Cảnh báo và lưu ý về Lopinavir/Ritonavir
Chống chỉ định ở người có phản ứng quá mẫn nghiêm trọng với Lopinavir, Ritonavir hoặc tá dược, gồm hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, phù mạch hoặc hồng ban đa dạng.
Không dùng cùng các thuốc có nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng do nồng độ tăng cao, gồm:
- Alfuzosin.
- Ranolazine.
- Dronedarone.
- Lurasidone hoặc Pimozide.
- Cisapride.
- Ergotamine, Dihydroergotamine hoặc Methylergonovine.
- Lovastatin hoặc Simvastatin.
- Lomitapide.
- Triazolam hoặc Midazolam đường uống.
- Sildenafil khi dùng điều trị tăng áp động mạch phổi.
- Elbasvir/Grazoprevir.
- Colchicine ở người suy gan hoặc suy thận.
Không dùng cùng chất cảm ứng CYP3A mạnh có thể làm mất hiệu quả, gồm:
- Rifampicin.
- Apalutamide.
- St. John’s wort.
Danh sách tương tác không đầy đủ; phải kiểm tra từng thuốc trước khi phối hợp.
Các phản ứng thường gặp gồm:
- Tiêu chảy.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Đau bụng.
- Khó tiêu, đầy hơi hoặc trào ngược.
- Đau đầu.
- Mệt mỏi.
- Mất ngủ.
- Chóng mặt.
- Phát ban.
- Đau cơ hoặc đau khớp.
- Tăng triglyceride.
- Tăng cholesterol.
- Tăng glucose hoặc làm nặng đái tháo đường.
- Thay đổi phân bố mỡ cơ thể.
Trong dữ liệu thử nghiệm ở người lớn, tiêu chảy, buồn nôn và nôn thường xuất hiện sớm; tăng lipid có thể xuất hiện về sau.
Các phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý:
- Viêm tụy cấp, đôi khi tử vong.
- Độc tính gan, mất bù gan hoặc tử vong, đặc biệt ở người viêm gan B/C hoặc xơ gan.
- Kéo dài QT, xoắn đỉnh hoặc ngất.
- Kéo dài PR, block nhĩ thất hoặc nhịp tim chậm.
- Tăng glucose nặng hoặc khởi phát đái tháo đường.
- Tăng triglyceride rất cao.
- Hội chứng phục hồi miễn dịch.
- Phản ứng da hoặc quá mẫn nghiêm trọng.
- Tiêu cơ vân, đặc biệt do tương tác với statin.
- Tăng chảy máu ở người mắc hemophilia.
- Ngộ độc ethanol hoặc propylene glycol ở trẻ sơ sinh dùng dung dịch uống.
- Block nhĩ thất hoàn toàn, bệnh cơ tim, toan lactic, suy thận cấp, ức chế thần kinh trung ương hoặc ngừng thở ở trẻ sinh non.
- Không được dùng như thuốc đơn trị HIV.
- Không tự ngừng thuốc vì có thể làm tải lượng virus tăng và hình thành kháng thuốc.
- Rà soát tất cả thuốc, vitamin, sản phẩm thảo dược và thuốc giải trí trước điều trị.
- Thận trọng ở người viêm gan B, viêm gan C, xơ gan hoặc men gan tăng.
- Theo dõi đau bụng, buồn nôn hoặc nôn gợi ý viêm tụy.
- Theo dõi lipid và glucose định kỳ.
- Tránh ở người có hội chứng QT dài bẩm sinh, hạ kali, hạ magnesi hoặc đang dùng thuốc kéo dài QT.
- Thận trọng ở người có bệnh dẫn truyền tim.
- Người mắc hemophilia có thể tăng chảy máu.
- Dung dịch uống chứa ethanol và propylene glycol; đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sinh non.
- Không dùng liều một lần mỗi ngày trong thai kỳ, trẻ em hoặc người có nguy cơ kháng thuốc.
- Thuốc không ngăn hoàn toàn lây truyền HIV; vẫn cần thực hiện biện pháp dự phòng phù hợp.
- Không dùng để phòng hoặc điều trị COVID-19.
Quá liều có thể gây:
- Rối loạn nhịp tim.
- Block nhĩ thất.
- Bệnh cơ tim.
- Toan lactic.
- Suy thận cấp.
- Hạ huyết áp.
- Ức chế thần kinh trung ương.
- Suy hô hấp.
- Ngộ độc ethanol hoặc propylene glycol ở trẻ nhỏ.
Xử trí:
- Đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.
- Theo dõi dấu hiệu sinh tồn, điện tâm đồ, glucose, điện giải, chức năng gan và thận.
- Điều trị hỗ trợ.
- Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
- Than hoạt có thể được cân nhắc để giảm hấp thu khi phù hợp.
- Rửa dạ dày chỉ thực hiện tại cơ sở y tế khi có chỉ định.
- Thẩm tách khó loại bỏ Lopinavir do thuốc gắn protein cao.
- Thẩm tách có thể giúp loại ethanol và propylene glycol trong quá liều dung dịch uống.
Viên nén:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Cho phép dao động 15–30°C.
- Giữ trong bao bì gốc hoặc bao bì kín tương đương.
- Hạn chế để thuốc ngoài bao bì kín trong môi trường ẩm trên hai tuần.
Dung dịch uống:
- Bảo quản lạnh ở 2–8°C trước khi cấp.
- Tránh nhiệt độ cao.
- Nếu bảo quản ở nhiệt độ phòng không quá 25°C, sử dụng trong vòng hai tháng.
- Không làm đông đá.
Phải tuân theo điều kiện trên nhãn của đúng sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Lopinavir/Ritonavir có thể dùng cho trẻ đã đạt đồng thời:
- Tuổi sau kỳ kinh cuối của mẹ ít nhất 42 tuần.
- Tuổi sau sinh ít nhất 14 ngày.
Dung dịch uống không được dùng cho trẻ chưa đạt các ngưỡng trên do nguy cơ:
- Tích lũy propylene glycol và ethanol.
- Block nhĩ thất hoàn toàn.
- Nhịp tim chậm.
- Bệnh cơ tim.
- Toan lactic.
- Suy thận cấp.
- Ức chế thần kinh trung ương, ngừng thở hoặc tử vong.
Liều trẻ em được tính theo cân nặng hoặc diện tích bề mặt cơ thể, dùng hai lần mỗi ngày và phải điều chỉnh thường xuyên khi trẻ tăng cân. Không dùng chế độ một lần mỗi ngày ở trẻ em.
Các thử nghiệm không có đủ người từ 65 tuổi trở lên để xác định sự khác biệt rõ về hiệu quả hoặc độ an toàn.
Cần thận trọng do người cao tuổi thường có:
- Giảm chức năng gan, thận hoặc tim.
- Nhiều bệnh đồng mắc.
- Dùng nhiều thuốc có khả năng tương tác.
- Nguy cơ rối loạn dẫn truyền tim.
- Nguy cơ rối loạn lipid, glucose hoặc bệnh tim mạch cao hơn.
Không có liều riêng chỉ dựa trên tuổi; việc lựa chọn phác đồ cần được cá thể hóa.
Dữ liệu đăng ký thai kỳ không ghi nhận tỷ lệ dị tật bẩm sinh lớn cao hơn rõ rệt so với tỷ lệ nền sau phơi nhiễm Lopinavir/Ritonavir. Phơi nhiễm trong tam cá nguyệt đầu chưa được liên hệ với tăng nguy cơ dị tật rõ ràng.
Tuy nhiên:
- Nồng độ Lopinavir giảm khoảng 30–40% trong thai kỳ.
- Không dùng lịch một lần mỗi ngày.
- Liều trên nhãn là 400/100 mg hai lần mỗi ngày nếu virus không có đột biến kháng Lopinavir.
- Một số chuyên gia cân nhắc tăng liều ở tam cá nguyệt hai và ba khi người bệnh từng dùng thuốc ức chế protease hoặc tải lượng virus ban đầu còn trên 50 bản sao/mL.
- Tránh dung dịch uống do chứa ethanol và propylene glycol.
- Phác đồ chứa thuốc ức chế protease, gồm LPV/r, có thể liên quan tỷ lệ sinh non cao hơn.
WHO năm 2026 ưu tiên các phác đồ khác cho khởi trị; việc tiếp tục hoặc thay đổi LPV/r trong thai kỳ phải do bác sĩ HIV và sản khoa quyết định.
Nhãn Kaletra Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú do nguy cơ truyền HIV, kháng thuốc ở trẻ nhiễm HIV và phản ứng bất lợi do thuốc.
Hướng dẫn NIH cập nhật năm 2026 áp dụng cách tiếp cận chia sẻ quyết định:
- Sữa công thức được pha đúng cách hoặc sữa người hiến đã thanh trùng loại bỏ nguy cơ lây HIV qua sữa mẹ.
- Khi người mẹ dùng ART đều đặn và duy trì HIV RNA dưới 50 bản sao/mL, nguy cơ truyền qua bú mẹ dưới 1% nhưng không bằng không.
- Người lựa chọn cho con bú cần được hỗ trợ, theo dõi tải lượng virus chặt và theo dõi trẻ nhiều hơn.
- Khi tải lượng virus từ 50 bản sao/mL trở lên, cần tạm ngừng hoặc dừng cho bú và đánh giá lại.
- Khi HIV RNA từ 200 bản sao/mL trở lên, đa số chuyên gia khuyến cáo dừng vĩnh viễn.
Khuyến nghị thực tế phụ thuộc quốc gia, điều kiện thay thế sữa, tải lượng virus và hướng dẫn quốc gia.
Lopinavir/Ritonavir được chuyển hóa chủ yếu tại gan.
Ở người đồng nhiễm HIV/HCV có suy gan nhẹ hoặc vừa:
- AUC Lopinavir tăng khoảng 30%.
- Cmax tăng khoảng 20%.
- Tỷ lệ thuốc tự do có thể tăng do giảm gắn protein.
Thuốc chưa được nghiên cứu đầy đủ ở suy gan nặng. Cần:
- Dùng thận trọng.
- Theo dõi AST, ALT và bilirubin.
- Theo dõi dấu hiệu vàng da, chán ăn, đau bụng hoặc mất bù gan.
- Thận trọng đặc biệt ở người viêm gan B/C hoặc xơ gan.
Liều điều chỉnh chuẩn ở suy gan.
Dược động học Lopinavir chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy thận. Do thanh thải Lopinavir qua thận không đáng kể, suy thận đơn độc không được dự kiến làm giảm đáng kể độ thanh thải toàn thân.
Tuy nhiên:
- Dung dịch uống chứa propylene glycol và ethanol.
- Các tá dược này có thể tích lũy và gây độc, đặc biệt ở trẻ sơ sinh hoặc suy chức năng cơ quan.
- Cần thận trọng khi phối hợp thuốc độc thận.
- Phải theo dõi chức năng thận khi có mất nước, toan lactic hoặc quá liều.
Liều điều chỉnh chuẩn theo eGFR.
Lopinavir/Ritonavir có thể gây chóng mặt, đau đầu, mệt hoặc rối loạn thị giác ở một số người. Dung dịch uống còn chứa lượng ethanol đáng kể.
Không lái xe hoặc vận hành máy khi có:
- Chóng mặt.
- Buồn ngủ.
- Nhìn mờ.
- Hạ huyết áp.
- Nhịp tim bất thường.
- Giảm khả năng tập trung.
Dữ liệu nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng đến khả năng lái xe.
Tương tác thuốc của Lopinavir/Ritonavir
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Colchicine
Lopinavir/Ritonavir có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm colchicine, dẫn đến độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ tăng rõ ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi hoặc dùng liều colchicine cao. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược động học: Lopinavir/Ritonavir ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Ưu tiên tránh phối hợp và chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc ở người có chức năng gan và thận bình thường, cân nhắc tạm ngừng hoặc giảm liều colchicine đúng theo nhãn sản phẩm; không tự tạo liều ngoài hướng dẫn nguồn. Chống chỉ định phối hợp colchicine với chất ức chế CYP3A4 mạnh hoặc P-gp ở bệnh nhân suy thận hoặc suy gan. | Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Phác đồ chứa lopinavir dự kiến làm tăng nồng độ voxilaprevir; không khuyến cáo phối hợp. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học dự đoán chủ yếu do ức chế OATP1B, kèm ức chế P-gp/CYP3A bởi thuốc tăng cường ritonavir. Ảnh hưởng: Phơi nhiễm voxilaprevir có thể tăng và làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi; mức tăng riêng cho cặp lopinavir/ritonavir–voxilaprevir chưa được định lượng trực tiếp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không khuyến cáo phối hợp; lựa chọn phác đồ kháng retrovirus hoặc HCV thay thế. | Theo dõi chức năng gan và phản ứng bất lợi nếu đã dùng đồng thời; không sử dụng theo dõi để thay thế tránh phối hợp. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Codeine
Chất ức chế CYP3A4 có thể làm tăng nồng độ codeine và tăng hình thành morphine qua CYP2D6, làm tăng hoặc kéo dài độc tính opioid, kể cả ức chế hô hấp có thể tử vong. Khi ngừng chất ức chế, hiệu quả giảm hoặc hội chứng cai có thể xuất hiện. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học. B ức chế CYP3A4, làm giảm N-demethyl hóa codeine thành norcodeine; lượng codeine sẵn có cho CYP2D6 tăng, có thể làm tăng morphine. Khi B được ngừng, hướng chuyển hóa có thể đảo ngược. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, an thần sâu, ức chế hô hấp và độc tính opioid khi bắt đầu chất ức chế; giảm giảm đau hoặc hội chứng cai khi ngừng chất ức chế ở người lệ thuộc thể chất. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phải phối hợp, cân nhắc giảm liều codeine cho đến khi tác dụng ổn định và đánh giá thường xuyên. Khi ngừng chất ức chế CYP3A4, đánh giá nhu cầu tăng liều codeine thận trọng và theo dõi dấu hiệu cai; không tự điều chỉnh liều nếu chưa đánh giá lâm sàng. | Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; ý thức; kiểm soát đau; dấu hiệu độc tính opioid; dấu hiệu cai opioid khi thay đổi thuốc. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Inhibitors of CYP3A4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Lopinavir/Ritonavir
Không hoàn toàn. Lopinavir là thành phần ức chế HIV-1 protease và tạo tác dụng kháng virus chính. Ritonavir ở liều thấp chủ yếu ức chế CYP3A, làm chậm chuyển hóa và tăng nồng độ Lopinavir. Vì vậy, Ritonavir được gọi là chất tăng cường dược động học trong phối hợp này.
Không phải lựa chọn đầu tay trong đa số hướng dẫn hiện hành. NIH cho biết LPV/r có các bất lợi như số viên nhiều, hiệu lực thấp hơn hoặc độc tính cao hơn một số lựa chọn mới. WHO năm 2026 ưu tiên phác đồ chứa Dolutegravir và ưu tiên Darunavir/Ritonavir khi cần thuốc ức chế protease. Người đang kiểm soát virus tốt bằng LPV/r không được tự đổi thuốc.
Không. WHO kết luận Lopinavir/Ritonavir tạo ra ít hoặc không làm giảm tử vong ở người bệnh COVID-19 nhập viện và đã ngừng nhánh thuốc này trong thử nghiệm Solidarity. Thuốc không được khuyến cáo để điều trị COVID-19.
Không. Simvastatin và Lovastatin chống chỉ định vì Ritonavir có thể làm nồng độ statin tăng mạnh, dẫn đến bệnh cơ và tiêu cơ vân. Bác sĩ có thể lựa chọn Pitavastatin, Pravastatin hoặc Rosuvastatin liều phù hợp sau khi đánh giá tương tác. Không tự đổi thuốc hạ cholesterol.
Nhãn cho phép 800/200 mg một lần mỗi ngày ở một số người lớn phù hợp. Không dùng một lần mỗi ngày ở trẻ em, người mang thai, người có nhiều đột biến kháng Lopinavir hoặc khi phối hợp một số thuốc cảm ứng chuyển hóa. Liều hai lần mỗi ngày vẫn cần thiết trong nhiều trường hợp.

