Lopinavir/Ritonavir

Lopinavir/Ritonavir là thuốc phối hợp cố định gồm hai chất ức chế protease, được dùng cùng các thuốc kháng retrovirus khác để điều trị nhiễm HIV-1. Lopinavir là thành phần tạo tác dụng kháng virus chính; Ritonavir ở liều thấp ức chế CYP3A, làm chậm chuyển hóa và tăng nồng độ Lopinavir trong máu. Thuốc không loại bỏ HIV khỏi cơ thể và không được sử dụng đơn độc. Liều người lớn ghi trên nhãn thường là 400 mg/100 mg hai lần mỗi ngày hoặc 800 mg/200 mg một lần mỗi ngày trong một số trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, hướng dẫn HIV hiện hành không còn ưu tiên Lopinavir/Ritonavir để khởi trị vì thuốc có gánh nặng viên uống, nhiều tương tác và độc tính chuyển hóa cao hơn các lựa chọn mới. WHO năm 2026 ưu tiên phác đồ Dolutegravir và khuyến nghị Darunavir/Ritonavir khi cần thuốc ức chế protease. Người bệnh không được tự thay đổi hoặc ngừng phác đồ vì có thể gây tăng tải lượng virus và hình thành kháng thuốc.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Lopinavir/Ritonavir là gì?: Phối hợp hai thuốc ức chế protease dùng cùng các thuốc khác để điều trị HIV-1.
  • Vai trò của Lopinavir: Ức chế HIV-1 protease, tạo ra các hạt virus chưa trưởng thành và không có khả năng lây nhiễm hiệu quả.
  • Vai trò của Ritonavir: Ức chế CYP3A để tăng và kéo dài nồng độ Lopinavir.
  • Liều người lớn theo nhãn: 400/100 mg hai lần mỗi ngày hoặc 800/200 mg một lần mỗi ngày ở bệnh nhân phù hợp.
  • Có còn là lựa chọn đầu tay không?: Không phải lựa chọn khởi trị ưu tiên trong hướng dẫn HIV hiện hành.
  • Tác dụng phụ thường gặp: Tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng, tăng triglyceride và tăng cholesterol.
  • Cảnh báo nổi bật: Viêm tụy, độc tính gan, tăng glucose, kéo dài QT/PR và nhiều tương tác thuốc nghiêm trọng.
  • Trẻ sơ sinh: Không dùng dung dịch cho trẻ chưa đạt 42 tuần tuổi sau kỳ kinh cuối của mẹ và ít nhất 14 ngày tuổi sau sinh.
  • Lưu ý: Không dùng để điều trị COVID-19 và không tự phối hợp với thuốc khác.

Hoạt chất Lopinavir/Ritonavir là gì?

Lopinavir/Ritonavir là phối hợp thuốc kháng retrovirus điều trị HIV-1:

  • Lopinavir ngăn HIV-1 protease cắt polyprotein Gag-Pol, khiến các hạt virus mới hình thành còn non và không có khả năng lây nhiễm hiệu quả.
  • Ritonavir làm tăng nồng độ Lopinavir bằng cách ức chế CYP3A.
  • Thuốc phải được kết hợp với các thuốc kháng retrovirus khác để tạo phác đồ hoàn chỉnh.

Thuốc làm giảm tải lượng HIV và hỗ trợ phục hồi miễn dịch nhưng không loại bỏ hoàn toàn HIV khỏi cơ thể.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Lopinavir/Ritonavir

INN Lopinavir and Ritonavir

CAS Không áp dụng

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Lopinavir/Ritonavir

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Lopinavir and Ritonavir

Tên khác / tên đồng nghĩa

Lopinavir/Ritonavir; LPV/r; Lopinavir boosted with Ritonavir; phối hợp Lopinavir được tăng cường dược động học bằng Ritonavir; Kaletra là tên biệt dược quốc tế thường gặp của phối hợp này

Tên viết tắt

LPV/r

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Không áp dụng

UNII

Không áp dụng

PubChem CID

Không áp dụng

RxNorm CUI

Không áp dụng

Dược động học của Lopinavir/Ritonavir

Các thông số dược động học trong nhãn phối hợp chủ yếu được báo cáo đối với Lopinavir:

  • Nồng độ đỉnh đạt sau trung bình khoảng 4,4 giờ.
  • Tỷ lệ gắn protein huyết tương trên 98%.
  • Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 16,9 L.
  • Chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A.
  • Thời gian bán thải trung bình khoảng 6,9 giờ.
  • Đào thải chủ yếu qua phân.
  • Ritonavir ức chế chuyển hóa Lopinavir qua CYP3A, nhờ đó làm tăng đáng kể nồng độ Lopinavir.

Giai đoạn I: Hấp thu

Lopinavir được hấp thu qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 4,4 giờ.

Viên nén có thể dùng không phụ thuộc bữa ăn. Dung dịch uống phải dùng cùng thức ăn để tăng và ổn định hấp thu. Việc nhai, nghiền hoặc làm vỡ viên có thể làm thay đổi đặc tính bào chế và không được khuyến cáo.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Lopinavir khi dùng trong phối hợp.

Thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm:

  • Viên nén: AUC Lopinavir tăng khoảng 19% so với khi nhịn đói; viên có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
  • Dung dịch uống: AUC tăng khoảng 130%; dung dịch phải được uống cùng thức ăn.

Giai đoạn II: Phân bố

Lopinavir liên kết trên 98% với protein huyết tương, chủ yếu với alpha-1-acid glycoprotein và albumin. Thể tích phân bố biểu kiến được ghi nhận khoảng 16,9 L.

Dữ liệu phân bố riêng của Ritonavir trong chế phẩm phối hợp.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Lopinavir và Ritonavir đều là cơ chất của CYP3A.

Ritonavir ức chế mạnh CYP3A, làm giảm chuyển hóa bước đầu và độ thanh thải của Lopinavir. Phối hợp cũng có thể:

  • Ức chế chuyển hóa nhiều thuốc dùng kèm qua CYP3A.
  • Cảm ứng một số enzym chuyển hóa và quá trình glucuronid hóa.
  • Ảnh hưởng các chất vận chuyển thuốc như OATP1B1.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Lopinavir và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua phân:

  • Khoảng 82,6% liều được thu hồi trong phân.
  • Khoảng 10,4% liều được thu hồi trong nước tiểu.
  • Thanh thải qua gan là đường loại bỏ chính.
Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình của Lopinavir khi dùng dưới dạng viên phối hợp khoảng 6,9 ± 2,2 giờ.

Thời gian bán thải này không được dùng để tự lựa chọn lịch uống một hay hai lần mỗi ngày.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa riêng của Lopinavir và Ritonavir trong chế phẩm phối hợp.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ thuốc gồm:

  • Thai kỳ: nồng độ đáy Lopinavir có thể giảm khoảng 30–40% trong tam cá nguyệt hai và ba.
  • Suy gan nhẹ hoặc vừa: AUC Lopinavir tăng khoảng 30% và Cmax tăng khoảng 20%.
  • Thức ăn, đặc biệt đối với dung dịch uống.
  • Thuốc cảm ứng CYP3A như Rifampicin, Carbamazepine, Phenytoin hoặc Phenobarbital.
  • Thuốc ức chế CYP3A.
  • Tuổi và cân nặng ở trẻ em.
  • Các đột biến kháng Lopinavir.
  • Tuân thủ điều trị và thời điểm dùng thuốc.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Lopinavir/Ritonavir

Phối hợp có các đặc điểm dược lý:

  • Lopinavir là chất ức chế HIV-1 protease.
  • Ritonavir là thuốc ức chế protease nhưng trong phối hợp chủ yếu đóng vai trò chất tăng cường dược động học.
  • Có hàng rào kháng thuốc cao hơn một số thuốc kháng retrovirus thế hệ cũ.
  • Có nhiều tương tác thuốc do ức chế CYP3A.
  • Có thể gây rối loạn lipid, tăng glucose và độc tính tiêu hóa.
  • Không còn là lựa chọn khởi trị ưu tiên trong đa số hướng dẫn hiện hành.
  • Khi một thuốc ức chế protease là cần thiết, Darunavir/Ritonavir hiện được ưu tiên hơn trong hướng dẫn WHO năm 2026.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Lopinavir gắn và ức chế HIV-1 protease. Enzym này cần thiết để cắt polyprotein Gag-Pol thành các protein cấu trúc và enzym chức năng của HIV. Khi quá trình cắt bị ngăn chặn, tế bào vẫn có thể giải phóng hạt virus nhưng các hạt này chưa trưởng thành và giảm khả năng gây nhiễm.

Ritonavir ức chế CYP3A tại ruột và gan, làm giảm chuyển hóa Lopinavir và tăng nồng độ thuốc kháng virus trong huyết tương.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Lopinavir/Ritonavir làm giảm sự nhân lên của HIV khi được dùng trong phác đồ phối hợp phù hợp. Hiệu quả được đánh giá bằng:

  • Giảm HIV-1 RNA trong huyết tương.
  • Đạt và duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện.
  • Tăng hoặc duy trì số lượng tế bào CD4.
  • Ngăn tiến triển bệnh và giảm nguy cơ biến chứng liên quan HIV.

Phối hợp có thể kéo dài khoảng PR và QT trên điện tâm đồ, đặc biệt ở liều cao hoặc khi dùng cùng thuốc ảnh hưởng dẫn truyền tim.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Lopinavir/Ritonavir

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Lopinavir/Ritonavir

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Lopinavir/Ritonavir

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Colchicine

Lopinavir/Ritonavir có thể làm tăng mạnh phơi nhiễm colchicine, dẫn đến độc tính nghiêm trọng hoặc tử vong. Nguy cơ tăng rõ ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi hoặc dùng liều colchicine cao.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Dược động học: Lopinavir/Ritonavir ức chế CYP3A4 và/hoặc P-glycoprotein, làm giảm chuyển hóa và/hoặc vận chuyển thải colchicine, từ đó tăng phơi nhiễm toàn thân.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện tiêu chảy, buồn nôn/nôn, đau bụng sớm; sau đó là yếu cơ, bệnh cơ–thần kinh, tiêu cơ vân, giảm bạch cầu/tiểu cầu hoặc pancytopenia, suy đa cơ quan và rối loạn nhịp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Ưu tiên tránh phối hợp và chọn thuốc thay thế. Nếu bắt buộc ở người có chức năng gan và thận bình thường, cân nhắc tạm ngừng hoặc giảm liều colchicine đúng theo nhãn sản phẩm; không tự tạo liều ngoài hướng dẫn nguồn. Chống chỉ định phối hợp colchicine với chất ức chế CYP3A4 mạnh hoặc P-gp ở bệnh nhân suy thận hoặc suy gan.

Theo dõi triệu chứng tiêu hóa và thần kinh–cơ; CBC, creatinine/eGFR, AST/ALT và CK khi có nguy cơ hoặc triệu chứng. Ngừng colchicine và đánh giá khẩn nếu yếu/đau cơ, tê bì, sốt, xuất huyết bất thường, tiêu chảy/nôn nặng hoặc dấu hiệu suy cơ quan.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Colchicine tablets, USP – Full Prescribing Information | Sections 2.4, 4, 5.3, 7 and 12.3: CYP3A4/P-gp inhibitors, dose modification and toxicity | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=cc0e205a-697e-d47e-e053-2995a90a154e | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Drug Safety / PMC | Colchicine Drug Interaction Errors and Misunderstandings | Evidence-based evaluation and management of CYP3A4/P-gp and myotoxic interactions | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9754312/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Voxilaprevir

Phác đồ chứa lopinavir dự kiến làm tăng nồng độ voxilaprevir; không khuyến cáo phối hợp.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược động học dự đoán chủ yếu do ức chế OATP1B, kèm ức chế P-gp/CYP3A bởi thuốc tăng cường ritonavir.

Ảnh hưởng:

Phơi nhiễm voxilaprevir có thể tăng và làm tăng nguy cơ phản ứng bất lợi; mức tăng riêng cho cặp lopinavir/ritonavir–voxilaprevir chưa được định lượng trực tiếp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không khuyến cáo phối hợp; lựa chọn phác đồ kháng retrovirus hoặc HCV thay thế.

Theo dõi chức năng gan và phản ứng bất lợi nếu đã dùng đồng thời; không sử dụng theo dõi để thay thế tránh phối hợp.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02
electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Codeine

Chất ức chế CYP3A4 có thể làm tăng nồng độ codeine và tăng hình thành morphine qua CYP2D6, làm tăng hoặc kéo dài độc tính opioid, kể cả ức chế hô hấp có thể tử vong. Khi ngừng chất ức chế, hiệu quả giảm hoặc hội chứng cai có thể xuất hiện.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược động học. B ức chế CYP3A4, làm giảm N-demethyl hóa codeine thành norcodeine; lượng codeine sẵn có cho CYP2D6 tăng, có thể làm tăng morphine. Khi B được ngừng, hướng chuyển hóa có thể đảo ngược.

Ảnh hưởng:

Tăng buồn ngủ, an thần sâu, ức chế hô hấp và độc tính opioid khi bắt đầu chất ức chế; giảm giảm đau hoặc hội chứng cai khi ngừng chất ức chế ở người lệ thuộc thể chất.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Nếu phải phối hợp, cân nhắc giảm liều codeine cho đến khi tác dụng ổn định và đánh giá thường xuyên. Khi ngừng chất ức chế CYP3A4, đánh giá nhu cầu tăng liều codeine thận trọng và theo dõi dấu hiệu cai; không tự điều chỉnh liều nếu chưa đánh giá lâm sàng.

Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2 khi phù hợp; ý thức; kiểm soát đau; dấu hiệu độc tính opioid; dấu hiệu cai opioid khi thay đổi thuốc.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Inhibitors of CYP3A4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Thắc mắc về hoạt chất Lopinavir/Ritonavir

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *