Lomustine

Lomustine, còn gọi là CCNU, là thuốc hóa trị đường uống thuộc nhóm nitrosourea và thuốc alkyl hóa. Do có tính tan trong lipid cao, thuốc cùng các chất chuyển hóa có thể đi qua hàng rào máu–não, vì vậy được sử dụng trong một số phác đồ điều trị u não. Theo nhãn Hoa Kỳ, Lomustine được chỉ định cho u não nguyên phát hoặc di căn sau điều trị phẫu thuật hay xạ trị thích hợp và được phối hợp trong điều trị lymphoma Hodgkin đã tiến triển sau hóa trị ban đầu. Đây là thuốc có cảnh báo hộp đen về suy tủy xuất hiện muộn, phụ thuộc liều và tích lũy. Số lượng tế bào máu có thể giảm mạnh từ 4–6 tuần sau một liều, nên thuốc tuyệt đối không được uống hằng ngày hoặc lặp lại trước ít nhất sáu tuần. Quá liều đã gây tử vong. Thuốc còn có thể gây xơ phổi, suy thận, độc tính gan, ung thư thứ phát và tổn hại thai nhi. Lomustine chỉ được sử dụng dưới sự quản lý của bác sĩ ung bướu.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Lomustine là gì?: Thuốc hóa trị nitrosourea đường uống có tác dụng alkyl hóa DNA.
  • Chỉ định theo FDA: U não nguyên phát hoặc di căn sau phẫu thuật/xạ trị; lymphoma Hodgkin tiến triển sau hóa trị ban đầu.
  • Cách dùng đặc biệt: Dùng một liều duy nhất trong mỗi chu kỳ và không lặp lại trước ít nhất sáu tuần.
  • Liều trên nhãn: 130 mg/m² mỗi sáu tuần; có thể giảm còn 100 mg/m² khi chức năng tủy xương suy giảm.
  • Cảnh báo nghiêm trọng nhất: Suy tủy muộn, phụ thuộc liều và tích lũy, có thể gây nhiễm trùng hoặc xuất huyết tử vong.
  • Thời điểm giảm tế bào máu: Thường xuất hiện 4–6 tuần sau uống và có thể kéo dài 1–2 tuần hoặc lâu hơn.
  • Độc tính khác: Xơ phổi, suy thận tiến triển, độc tính gan, ung thư máu thứ phát và giảm khả năng sinh sản.
  • Nguy cơ quá liều: Có thể tử vong; chỉ được cấp đủ số viên cho một liều trong mỗi chu kỳ.
  • Lưu ý: Không mở, nghiền hoặc làm vỡ viên nang; người xử lý thuốc cần mang găng chống thấm.

Hoạt chất Lomustine là gì?

Lomustine là thuốc hóa trị nitrosourea dùng đường uống. Thuốc tạo tổn thương và liên kết chéo DNA, làm gián đoạn quá trình sao chép và phiên mã của tế bào ung thư. Do có khả năng đi qua hàng rào máu–não, Lomustine được sử dụng trong một số phác đồ điều trị u não.

Lomustine không phải thuốc điều trị triệu chứng và không được tự sử dụng ngoài phác đồ ung bướu.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Lomustine

CAS 13010-47-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Lomustine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Lomustine

Tên IUPAC

1-(2-chloroethyl)-3-cyclohexyl-1-nitrosourea

Tên khác / tên đồng nghĩa

CCNU; Lomustinum; chloroethylcyclohexylnitrosourea; 1-(2-chloroethyl)-3-cyclohexyl-1-nitrosourea; CeeNU là tên biệt dược lịch sử; Gleostine là tên thương mại được ghi nhận tại Hoa Kỳ

Tên viết tắt

CCNU

Tên Latinh / tên dược điển

Lomustinum

Tên USAN

lomustine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

13010-47-4

UNII

7BRF0Z81KG

PubChem CID

3950

RxNorm CUI

6466

Dược động học của Lomustine

Lomustine được hấp thu qua đường tiêu hóa và chuyển hóa nhanh thành các chất chuyển hóa có hoạt tính. Thuốc có tính ưa lipid và đi qua hàng rào máu–não; hoạt tính phóng xạ liên quan đến thuốc cũng được phát hiện trong dịch não tủy.

Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận thời gian bán thải trong huyết thanh của các chất chuyển hóa khoảng 16–48 giờ. Khoảng một nửa hoạt tính phóng xạ của liều uống được thải trong nước tiểu dưới dạng sản phẩm phân hủy trong vòng 24 giờ. Dược động học ở người suy gan, suy thận, người cao tuổi và các nhóm chủng tộc chưa được mô tả đầy đủ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Lomustine được hấp thu nhanh sau khi uống. SmPC Lomustine medac ghi nhận nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt sau khoảng ba giờ khi dùng liều 30–100 mg/m².

Một số quy trình ung bướu hướng dẫn uống lúc đói, khoảng một giờ trước hoặc hai giờ sau thức ăn, nhằm hạn chế buồn nôn và chuẩn hóa cách dùng. Tuy nhiên, người bệnh phải thực hiện đúng hướng dẫn của phác đồ và sản phẩm cụ thể.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Lomustine đường uống.

Các chuyên khảo ghi nhận Lomustine được hấp thu nhanh và đáng kể qua đường tiêu hóa, nhưng chưa có tỷ lệ sinh khả dụng tuyệt đối được chuẩn hóa để áp dụng cho mọi sản phẩm và quần thể.

Giai đoạn II: Phân bố

Lomustine có tính ưa lipid cao và đi qua hàng rào máu–não. Sau khi dùng Lomustine đánh dấu phóng xạ, khoảng 15–30% hoạt tính phóng xạ đo được trong huyết tương có thể được phát hiện trong dịch não tủy theo SmPC.

Thể tích phân bố biểu kiến và tỷ lệ gắn protein huyết tương được chuẩn hóa.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Lomustine được chuyển hóa nhanh trong cơ thể thành nhiều chất chuyển hóa có hoạt tính. Các chất này tạo nhóm phản ứng có khả năng alkyl hóa và carbamoyl hóa.

Nhãn Hoa Kỳ cho biết các con đường chuyển hóa tham gia loại bỏ Lomustine chưa được mô tả đầy đủ. SmPC ghi nhận thuốc được chuyển hóa nhanh và không phát hiện Lomustine ở dạng hoạt tính nguyên vẹn trong nước tiểu.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Các chất chuyển hóa và sản phẩm phân hủy của Lomustine được thải chủ yếu qua thận.

Sau khi uống Lomustine đánh dấu phóng xạ với liều 30–100 mg/m², khoảng 50% hoạt tính phóng xạ được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng sản phẩm phân hủy trong vòng 24 giờ. Một phần thuốc có thể được thải theo những đường khác nhưng tỷ lệ cụ thể chưa được xác định đầy đủ.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận thời gian bán thải trong huyết thanh của các chất chuyển hóa Lomustine khoảng 16–48 giờ.

SmPC mô tả sự biến mất của các nhóm hóa học được đánh dấu khác nhau với thời gian bán thải khoảng 4 giờ, 50 giờ và 72 giờ. Các giá trị này phản ánh thành phần hoặc nhóm đánh dấu khác nhau, không phải một thời gian bán thải duy nhất của Lomustine nguyên vẹn.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân được chuẩn hóa của Lomustine và từng chất chuyển hóa.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm, độc tính hoặc đáp ứng gồm:

  • Chức năng gan và thận.
  • Tuổi cao.
  • Tiền sử hóa trị hoặc xạ trị làm giảm dự trữ tủy xương.
  • Thuốc ức chế tủy dùng đồng thời.
  • Liều tích lũy.
  • Phenobarbital và các thuốc cảm ứng enzym gan có thể làm tăng thải trừ, giảm tác dụng chống ung thư.
  • Cimetidine hoặc Theophylline có thể làm tăng độc tính tủy theo SmPC.
  • Suy dinh dưỡng, tình trạng toàn thân và diện tích bề mặt cơ thể.
  • Thời điểm và phương pháp xét nghiệm công thức máu sau mỗi chu kỳ.

Ảnh hưởng định lượng của tuổi, giới tính, chủng tộc, suy gan hoặc suy thận lên dược động học chưa được xác lập đầy đủ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Lomustine

Lomustine thuộc nhóm nitrosourea có các đặc điểm:

  • Là thuốc chống ung thư alkyl hóa.
  • Có hoạt tính không phụ thuộc hoàn toàn vào một giai đoạn duy nhất của chu kỳ tế bào.
  • Tạo liên kết chéo và tổn thương DNA.
  • Có thể carbamoyl hóa protein và acid amin.
  • Ức chế tổng hợp DNA và RNA.
  • Có tính ưa lipid và đi qua hàng rào máu–não.
  • Gây suy tủy xuất hiện muộn hơn nhiều thuốc hóa trị khác.
  • Độc tính tủy phụ thuộc liều và tích lũy qua các chu kỳ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Lomustine phân hủy thành các chất trung gian có khả năng alkyl hóa DNA và RNA. Quá trình alkyl hóa và tạo liên kết chéo làm cản trở sao chép DNA, phiên mã RNA, sửa chữa tổn thương DNA và sự phân chia tế bào.

Giống các nitrosourea khác, Lomustine còn có thể carbamoyl hóa các acid amin trong protein, từ đó ức chế một số enzym và quá trình xử lý RNA. Cả tế bào ung thư và tế bào bình thường phân chia nhanh, đặc biệt tế bào tạo máu, đều có thể bị ảnh hưởng.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận dược lực học định lượng của Lomustine chưa được xác định đầy đủ.

Tác dụng sinh học chính là gây tổn thương vật liệu di truyền và ức chế tổng hợp acid nucleic. Hiệu quả chống ung thư và độc tính không xuất hiện đồng thời: suy tủy thường khởi phát muộn từ 4–6 tuần sau liều, trong khi buồn nôn và nôn có thể xuất hiện sớm hơn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Lomustine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Lomustine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Lomustine

Nghiên cứu tương tác chính thức còn hạn chế. Các tương tác đáng chú ý gồm:

  • Thuốc hóa trị gây suy tủy khác: tăng mức độ và thời gian giảm tế bào máu.
  • Xạ trị: có thể tăng độc tính tủy và độc tính mô.
  • Cimetidine: có thể làm tăng độc tính tủy theo SmPC.
  • Theophylline: có thể làm tăng độc tính tủy theo SmPC.
  • Phenobarbital: có thể cảm ứng enzym gan, tăng thải trừ và làm giảm tác dụng chống ung thư của Lomustine.
  • Thuốc chống động kinh cảm ứng enzym khác: có thể thay đổi phơi nhiễm và hiệu quả; cần được dược sĩ ung bướu đánh giá.
  • Vaccine sốt vàng: nguy cơ bệnh do vaccine toàn thân có thể gây tử vong.
  • Vaccine sống: chống chỉ định hoặc phải tránh ở người suy giảm miễn dịch; SmPC khuyến cáo không dùng vaccine sống cho đến ít nhất ba tháng sau kết thúc Lomustine.
  • Thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu: cần thận trọng khi tiểu cầu giảm.
  • Thuốc độc thận, độc gan hoặc độc phổi: có thể làm tăng độc tính cơ quan.
  • Nitrosourea khác: có thể có kháng chéo và độc tính cộng hợp.

Người bệnh phải cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn, vaccine và sản phẩm bổ sung cho bác sĩ ung bướu.

Thắc mắc về hoạt chất Lomustine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *