Phenobarbital, còn gọi là phenobarbitone, là một barbiturat tác dụng kéo dài có tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương và kiểm soát một số loại cơn động kinh. Thuốc làm tăng dẫn truyền ức chế qua thụ thể GABA-A, từ đó giảm khả năng phóng điện quá mức của tế bào thần kinh. Phenobarbital có thể được sử dụng trong điều trị động kinh, trạng thái động kinh hoặc co giật sơ sinh tùy nhãn sản phẩm, hướng dẫn chuyên môn và điều kiện chăm sóc.[1][3][5][6] Thuốc có khoảng điều trị tương đối hẹp và có thể gây buồn ngủ sâu, suy giảm nhận thức, ức chế hô hấp, hạ huyết áp, phản ứng da nghiêm trọng, lệ thuộc thuốc và hội chứng cai. Nguy cơ tăng khi dùng cùng opioid, rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác. Người bệnh không được tự áp dụng liều, tự phối hợp thuốc hoặc ngừng phenobarbital đột ngột sau thời gian sử dụng kéo dài.[1][2][3]
Nội dung chính
- Phenobarbital là barbiturate, có tác dụng chống co giật và ức chế thần kinh trung ương.
- Thường dùng trong động kinh hoặc một số tình huống chuyên khoa theo chỉ định.
- Cần dùng đúng đơn và không tự ngừng đột ngột vì nguy cơ co giật tái phát.
- Có thể gây buồn ngủ, suy hô hấp, lệ thuộc, phát ban hoặc tương tác thuốc mạnh.
- Báo bác sĩ về bệnh gan, bệnh hô hấp, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Phenobarbital là gì?
Phenobarbital là thuốc barbiturat tác dụng kéo dài, làm giảm hoạt động quá mức của hệ thần kinh trung ương. Thuốc được sử dụng để kiểm soát một số loại cơn động kinh và trong một số tình huống co giật cấp theo nhãn thuốc hoặc hướng dẫn chuyên môn.[1][2][3][5][6]
Phenobarbital có thể gây an thần sâu, suy giảm nhận thức, ức chế hô hấp và lệ thuộc. Vì vậy, đây không phải thuốc phù hợp để tự điều trị.
Phenobarbital
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Phenobarbital |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Phenobarbital |
| Tên IUPAC | 5-ethyl-5-phenyl-1,3-diazinane-2,4,6-trione |
| Tên hóa học khác | Phenylethylbarbituric acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Phenobarbitone; phenobarbitalum; phenobarbitone sodium. Phenobarbital sodium là dạng muối natri thường được sử dụng trong chế phẩm tiêm. Gardenal và SEZABY là tên sản phẩm được ghi nhận trong một số hồ sơ quản lý chính thức, không phải khuyến nghị lựa chọn sản phẩm.[3][8][11] |
| Tên viết tắt | PB |
| Tên Latinh / tên dược điển | Phenobarbitalum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 50-06-6 |
|---|---|
| UNII | YQE403BP4D |
| PubChem CID | 4763 |
| RxNorm CUI | 8134 |
Dược động học của Phenobarbital
Phenobarbital là barbiturat tác dụng kéo dài. Sau khi uống, tác dụng thường bắt đầu sau ít nhất khoảng một giờ và có thể kéo dài 10–12 giờ. Sau tiêm tĩnh mạch, tác dụng có thể bắt đầu trong khoảng năm phút, nhưng mức ức chế thần kinh trung ương tối đa có thể xuất hiện chậm hơn.[1][2]
Thuốc gắn protein huyết tương ở mức khoảng 20–45%, phân bố rộng, qua được nhau thai và có thể hiện diện trong sữa mẹ. Phenobarbital được chuyển hóa chủ yếu tại gan, đồng thời có một phần đáng kể được thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Thời gian bán thải dài và biến thiên lớn giữa các cá thể.[1][3][7]
Giai đoạn I: Hấp thu
Phenobarbital được hấp thu qua đường tiêu hóa. Sau đường uống, tác dụng thường khởi phát sau ít nhất khoảng một giờ. Muối natri được hấp thu nhanh hơn dạng acid. Sau tiêm tĩnh mạch, tác dụng bắt đầu nhanh hơn đường uống hoặc tiêm bắp.[1][2]
Tốc độ và mức độ hấp thu có thể thay đổi theo dạng bào chế, đường dùng, tình trạng tiêu hóa và các thuốc dùng đồng thời.
| F · Sinh khả dụng | Nhãn thuốc tiêm ghi nhận chưa có nghiên cứu chứng minh các đường dùng phenobarbital tương đương nhau về sinh khả dụng.[1] Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối chính xác theo từng đường dùng và từng dạng bào chế. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Phenobarbital phân bố đến các mô và dịch cơ thể, với nồng độ đáng kể tại não, gan và thận. Tỷ lệ gắn protein huyết tương được ghi nhận khoảng 20–45%. Thuốc qua nhau thai, phân bố vào mô thai và có thể bài tiết vào sữa mẹ.[1][3][7]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Phenobarbital được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Nhãn SEZABY ghi nhận CYP2C9 là enzym chuyển hóa chính, với sự tham gia ở mức thấp hơn của CYP2C19, CYP2E1 và một số enzym glucuronid hóa.[3]
Phenobarbital có khả năng cảm ứng enzym gan mạnh. Do đó, thuốc có thể làm tăng chuyển hóa và giảm hiệu lực của nhiều thuốc dùng đồng thời, bao gồm thuốc chống đông, corticosteroid, doxycycline và thuốc tránh thai nội tiết.[1][2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 25–50% liều phenobarbital có thể được thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Phần còn lại chủ yếu được đào thải dưới dạng chất chuyển hóa. Độ pH nước tiểu và lưu lượng nước tiểu có thể ảnh hưởng đến mức thải trừ thuốc.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Ở người lớn, thời gian bán thải trong huyết tương được ghi nhận khoảng 53–118 giờ, trung bình khoảng 79 giờ. Ở trẻ em và trẻ sơ sinh, khoảng bán thải được ghi nhận khoảng 60–180 giờ, trung bình khoảng 110 giờ.[1] Nhãn SEZABY cho biết thời gian bán thải ở trẻ sơ sinh có thể xấp xỉ một tuần.[3] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Phenobarbital có độ thanh thải chậm, phù hợp với thời gian bán thải dài. Độ thanh thải có thể giảm ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi, người suy gan hoặc người suy thận. Giá trị độ thanh thải định lượng chuẩn hóa theo tuổi, cân nặng và chức năng cơ quan. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học phenobarbital gồm:
- Tuổi, đặc biệt là giai đoạn sơ sinh và tuổi cao.
- Chức năng gan và thận.
- Tình trạng giảm albumin hoặc thay đổi gắn protein.
- Độ pH và lưu lượng nước tiểu.
- Thuốc cảm ứng hoặc ức chế enzym gan.
- Valproate và các thuốc chống động kinh dùng đồng thời.
- Liều, thời gian điều trị và mức độ tích lũy thuốc.[1][2][3]
Do thời gian bán thải dài, thay đổi liều có thể cần nhiều ngày mới thể hiện đầy đủ trên nồng độ thuốc và đáp ứng lâm sàng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Phenobarbital
Phenobarbital thuộc nhóm barbiturat và dẫn chất, được phân loại là thuốc chống động kinh theo mã ATC N03AA02.[4]
Tác dụng phụ thuộc liều:
- Liều điều trị chống động kinh làm giảm khả năng phóng điện lặp lại của tế bào thần kinh.
- Liều cao hơn có thể gây an thần, gây ngủ và ức chế thần kinh trung ương sâu.
- Quá liều có thể dẫn đến hôn mê, suy hô hấp và trụy tuần hoàn.[1][2]
Thuốc không có tác dụng giảm đau đáng kể và có thể gây kích động nghịch thường ở một số người bệnh.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Phenobarbital tăng cường dẫn truyền ức chế qua thụ thể GABA-A. Thuốc kéo dài thời gian mở của kênh chloride liên quan đến thụ thể, làm tăng dòng chloride vào tế bào thần kinh và giảm khả năng khử cực.[3]
Ở nồng độ cao hơn, barbiturat có thể gây ức chế thần kinh trung ương mạnh hơn và tác động đến các hệ dẫn truyền khác. Cơ chế phụ thuộc nồng độ này góp phần tạo tác dụng chống co giật, đồng thời giải thích nguy cơ an thần sâu và ức chế hô hấp.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Phenobarbital làm tăng ngưỡng co giật, hạn chế lan truyền hoạt động điện bất thường và giảm phóng điện lặp lại của tế bào thần kinh. Tác dụng chống co giật kéo dài liên quan đến thời gian bán thải dài.[1][2]
Thuốc đồng thời gây ức chế thần kinh trung ương phụ thuộc liều. Các biểu hiện có thể tiến triển từ buồn ngủ, giảm phản xạ và mất điều hòa đến gây mê, giảm thông khí, hạ huyết áp và hôn mê.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Phenobarbital
Các ứng dụng có căn cứ từ nhãn hoặc hướng dẫn gồm:
- Kiểm soát một số cơn động kinh toàn thể và cơn động kinh khu trú theo các nhãn phenobarbital đường uống hoặc đường tiêm cũ được đăng trên DailyMed.[1][2]
- Điều trị co giật sơ sinh ở trẻ đủ tháng và sinh non bằng sản phẩm phenobarbital sodium được FDA phê duyệt riêng cho chỉ định này.[3]
- Xử trí trạng thái động kinh đã xác lập sau khi benzodiazepine không kiểm soát được cơn. WHO nêu phenobarbital là một trong các lựa chọn có thể cân nhắc khi có phương tiện theo dõi phù hợp.[6]
- Điều trị động kinh khởi phát toàn thể trong trường hợp các lựa chọn ưu tiên không có sẵn. WHO năm 2023 xếp phenobarbital là lựa chọn có thể cân nhắc khi lamotrigine, levetiracetam và valproate không sẵn có.[5]
Một số nhãn cũ còn ghi tác dụng an thần, gây ngủ và tiền mê. Các nhãn này được DailyMed phân loại là “unapproved drug other”, không được xem là bằng chứng rằng mọi chỉ định đã được FDA phê duyệt hoặc được phê duyệt tại Việt Nam.[1][2]
Chỉ định chính thức tại Việt Nam phải căn cứ tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm được cấp phép.
Phenobarbital được sử dụng ngoài chỉ định trong một số phác đồ cai rượu tại bệnh viện hoặc cơ sở hồi sức. Hướng dẫn của American Society of Addiction Medicine cho phép cân nhắc thuốc trong những bối cảnh được giám sát, do bác sĩ có kinh nghiệm với phenobarbital thực hiện.[12]
Đây không phải chỉ định được phê duyệt phổ quát cho mọi sản phẩm. Nguy cơ an thần sâu, ức chế hô hấp và tương tác với rượu, opioid hoặc benzodiazepine đòi hỏi theo dõi chặt chẽ. Người bệnh không được tự dùng phenobarbital để phòng hoặc điều trị triệu chứng cai rượu.
Các ứng dụng nghiên cứu khác chưa đủ căn cứ để trình bày như thực hành chuẩn.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn hoặc hướng dẫn cụ thể và chỉ có giá trị tham khảo chuyên môn. Các nhãn có phạm vi phê duyệt khác nhau; không được tự áp dụng hoặc chuyển đổi liều giữa các sản phẩm.[1][2][3]
| Tình huống và nguồn | Liều tham khảo theo tài liệu |
|---|---|
| Điều trị chống co giật ở người lớn theo nhãn viên nén cũ của Hoa Kỳ | 60–200 mg mỗi ngày |
| Điều trị chống co giật ở trẻ em theo nhãn viên nén cũ | 3–6 mg/kg mỗi ngày |
| Cơn co giật cấp ở người lớn theo nhãn thuốc tiêm cũ | 20–320 mg tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch; có thể nhắc lại sau 6 giờ nếu cần theo đánh giá y khoa |
| Tốc độ tiêm tĩnh mạch ở người lớn theo nhãn thuốc tiêm cũ | Không quá 60 mg/phút |
| Co giật sơ sinh theo nhãn SEZABY | Liều nạp 20 mg/kg truyền tĩnh mạch trong 15 phút; có thể dùng liều bổ sung theo đáp ứng, tổng liều nạp tối đa 40 mg/kg |
| Duy trì co giật sơ sinh theo nhãn SEZABY | 4,5 mg/kg/ngày, chia hai hoặc ba lần, tối đa 5 ngày |
Liều phải được bác sĩ điều chỉnh theo loại cơn, tuổi, cân nặng, chức năng gan – thận, nồng độ thuốc khi cần, thuốc dùng đồng thời và đáp ứng lâm sàng. Liều trong trạng thái động kinh, cai rượu hoặc hồi sức chuyên khoa phải theo phác đồ của cơ sở điều trị, với phương tiện hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn sẵn có.[3][6][12]
Đường uống:
- Dùng đúng liều và thời điểm được kê đơn.
- Không tự tăng liều khi còn cơn hoặc khi cảm thấy thuốc giảm tác dụng.
- Không ngừng thuốc đột ngột sau thời gian sử dụng thường xuyên.
- Không uống rượu hoặc tự phối hợp với thuốc ngủ, opioid hay thuốc an thần khác.[2]
Đường tiêm:
- Chỉ do nhân viên y tế thực hiện.
- Tiêm tĩnh mạch phải chậm, tại nơi có phương tiện duy trì đường thở, thông khí hỗ trợ và hồi sức.
- Theo dõi hô hấp, huyết áp và mức độ ý thức trong và sau khi dùng.
- Không tiêm vào động mạch.
- Không tiêm dưới da.
- Không sử dụng dung dịch đổi màu, có kết tủa hoặc bao bì không nguyên vẹn.[1][3]
Các nội dung theo dõi có thể gồm:
- Tần suất, loại và thời gian của cơn động kinh.
- Mức độ buồn ngủ, nhận thức, hành vi và khả năng phối hợp vận động.
- Tần số hô hấp, độ bão hòa oxy, huyết áp và nhịp tim, đặc biệt khi dùng đường tiêm.
- Dấu hiệu phát ban, tổn thương niêm mạc, sốt, phù mặt hoặc phản ứng quá mẫn.
- Dấu hiệu lệ thuộc, tăng liều ngoài chỉ định hoặc hội chứng cai.
- Công thức máu, chức năng gan và chức năng thận khi điều trị kéo dài.
- Nồng độ phenobarbital huyết thanh khi cần đánh giá hiệu quả, độc tính, tương tác hoặc tuân thủ điều trị.
- Dấu hiệu trầm cảm, thay đổi hành vi hoặc ý nghĩ tự sát trong quá trình sử dụng thuốc chống động kinh.[1][2][3]
Cảnh báo và lưu ý về Phenobarbital
Các chống chỉ định được ghi nhận trong nhãn phenobarbital gồm:
- Quá mẫn với phenobarbital, các barbiturat hoặc thành phần sản phẩm.
- Porphyria cấp, porphyria biểu hiện hoặc porphyria tiềm ẩn.
- Suy gan rõ rệt hoặc tổn thương gan nặng theo một số nhãn.
- Bệnh hô hấp nặng có khó thở hoặc tắc nghẽn rõ rệt theo nhãn phenobarbital cũ.[1][2][3]
Tiêm vào động mạch bị chống chỉ định. Một số nhãn cũ cũng chống chỉ định dùng liều lớn ở người mắc bệnh thận viêm. Việc áp dụng phải căn cứ tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.[1]
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Buồn ngủ, an thần tồn dư, mệt mỏi và chóng mặt.
- Mất điều hòa, giảm phối hợp vận động, rung giật nhãn cầu.
- Lú lẫn, giảm trí nhớ hoặc suy giảm nhận thức.
- Kích động nghịch thường, bồn chồn, tăng vận động, ác mộng hoặc ảo giác.
- Buồn nôn, nôn và táo bón.
- Đau đầu.
- Hạ huyết áp, nhịp tim chậm hoặc ngất.
- Giảm thông khí hoặc ngừng thở.
- Phát ban và phản ứng quá mẫn.
- Thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ hoặc nhuyễn xương khi sử dụng kéo dài đã được báo cáo với barbiturat.[1][2]
Tần suất và mức độ có thể khác nhau theo tuổi, liều, đường dùng, thời gian điều trị và thuốc phối hợp.
Các biến cố nghiêm trọng gồm:
- Ức chế hô hấp, ngừng thở, hôn mê và trụy tuần hoàn.
- Hạ huyết áp nghiêm trọng hoặc nhịp tim chậm.
- Phản vệ, phù mạch hoặc phản ứng quá mẫn nặng.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc và các phản ứng da có thể tử vong.
- Phản ứng thuốc kèm tăng bạch cầu ái toan và triệu chứng toàn thân, còn gọi là DRESS.
- Lệ thuộc thể chất và hội chứng cai gây mê sảng hoặc co giật khi ngừng đột ngột.
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát liên quan đến nhóm thuốc chống động kinh.
- Hoại tử mô hoặc thiếu máu chi nếu thuốc thoát mạch nghiêm trọng hoặc bị tiêm nhầm vào động mạch.[1][2][3]
Khi xuất hiện khó thở, giảm ý thức, phát ban lan rộng, phồng rộp da, loét niêm mạc, phù mặt hoặc sốt kèm tổn thương cơ quan, cần được đánh giá cấp cứu.
Phenobarbital có thể gây dung nạp, lệ thuộc tâm lý và lệ thuộc thể chất. Nguy cơ tăng theo liều và thời gian sử dụng. Ngừng đột ngột sau điều trị kéo dài có thể gây mất ngủ, lo âu, mê sảng, co giật hoặc tử vong; việc giảm liều phải được bác sĩ lập kế hoạch.[1][2][3]
Các cảnh báo quan trọng khác gồm:
- Ức chế hô hấp, đặc biệt khi dùng đường tiêm hoặc phối hợp opioid.
- Phản ứng da nghiêm trọng và DRESS.
- Suy giảm nhận thức, khả năng phán đoán và phối hợp vận động.
- Kích động nghịch thường ở trẻ em, người cao tuổi hoặc người suy nhược.
- Nguy cơ ý nghĩ hoặc hành vi tự sát của nhóm thuốc chống động kinh.
- Cảm ứng enzym gan dẫn đến nhiều tương tác thuốc.
- Nguy cơ tích lũy do thời gian bán thải dài.
- Nguy cơ thai nhi và ảnh hưởng trẻ sơ sinh khi sử dụng trong thai kỳ.[1][2][3]
Quá liều phenobarbital là cấp cứu y khoa. Biểu hiện có thể xuất hiện chậm sau đường uống và gồm:
- Buồn ngủ sâu, mất điều hòa hoặc rung giật nhãn cầu.
- Giảm hoặc mất phản xạ.
- Hạ thân nhiệt.
- Hạ huyết áp và giảm tưới máu.
- Ức chế hô hấp hoặc ngừng thở.
- Hôn mê, phù phổi, trụy tuần hoàn và ngừng tim.[1][2]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác lập. Xử trí chủ yếu gồm bảo đảm đường thở, thông khí, oxy, duy trì tuần hoàn, điều chỉnh thân nhiệt và theo dõi liên tục. Than hoạt tính có thể được cân nhắc trong trường hợp phù hợp dưới sự giám sát y tế. Kiềm hóa nước tiểu có thể làm tăng thải trừ phenobarbital; thẩm tách máu hoặc lọc máu hấp phụ có thể được cân nhắc trong ngộ độc nặng theo chỉ định của chuyên gia độc chất hoặc hồi sức.[1][2]
Không tự gây nôn hoặc xử trí quá liều tại nhà.
Theo các nhãn thuốc tiêm được tham khảo, bảo quản ở 20–25°C; khoảng dao động cho phép thường là 15–30°C. Không để đông lạnh và không sử dụng dung dịch có đổi màu hoặc kết tủa.[1]
Viên nén cần được bảo quản trong bao bì kín, tránh ẩm và theo nhiệt độ ghi trên nhãn của từng sản phẩm. Vì phenobarbital là thuốc hướng thần phải kiểm soát đặc biệt, việc bảo quản tại cơ sở y tế hoặc cơ sở kinh doanh dược phải đáp ứng yêu cầu về an ninh, sổ sách và quản lý theo quy định.[9][10]
Đối tượng đặc biệt
Phenobarbital được sử dụng trong điều trị một số cơn động kinh ở trẻ em. SEZABY là sản phẩm phenobarbital sodium được FDA phê duyệt riêng để điều trị co giật sơ sinh ở trẻ đủ tháng và sinh non.[3]
Các nguy cơ ở trẻ gồm an thần, giảm trương lực, rối loạn hô hấp, hạ huyết áp, bú kém và ảnh hưởng hành vi hoặc nhận thức. Nhãn viên nén cũ ghi nhận thiếu hụt nhận thức đã được báo cáo ở trẻ dùng phenobarbital để dự phòng co giật do sốt phức tạp.[2]
Liều trẻ em phải dựa trên cân nặng, tuổi, loại cơn, chức năng cơ quan và theo dõi lâm sàng; không được tự tính từ liều người lớn.
Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với phenobarbital và dễ xuất hiện lú lẫn, kích động nghịch thường, trầm cảm, mất thăng bằng, té ngã, hạ huyết áp hoặc an thần kéo dài.[1][2]
Liều thường cần được lựa chọn thận trọng, bắt đầu ở mức thấp phù hợp và điều chỉnh chậm theo đáp ứng, chức năng gan – thận và thuốc dùng đồng thời.
Phenobarbital qua nhau thai và có thể gây hại cho thai. Dữ liệu dịch tễ học liên hệ việc phơi nhiễm trong thai kỳ với tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh và ảnh hưởng phát triển thần kinh. Trẻ phơi nhiễm gần thời điểm sinh có thể bị ức chế hô hấp, giảm trương lực, an thần, rối loạn đông máu hoặc hội chứng cai.[2][3]
Phenobarbital cảm ứng enzym gan và có thể làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết. Phụ nữ có khả năng mang thai cần trao đổi với bác sĩ về kế hoạch tránh thai và kế hoạch mang thai.[2][3]
Không tự ngừng phenobarbital khi phát hiện có thai vì cơn động kinh không kiểm soát cũng có thể gây nguy hiểm cho mẹ và thai. Quyết định tiếp tục, đổi thuốc hoặc điều chỉnh liều phải do bác sĩ chuyên khoa cân nhắc.
Phenobarbital hiện diện trong sữa mẹ và có thể tích lũy ở trẻ bú mẹ do khả năng thải trừ chậm. Trẻ có thể buồn ngủ, bú kém, tăng cân không phù hợp hoặc ức chế hô hấp, đặc biệt khi mẹ dùng thêm thuốc an thần khác.[3][7]
LactMed khuyến nghị theo dõi trẻ về mức độ tỉnh táo, khả năng bú và tăng trưởng. Quyết định cho con bú trong khi điều trị cần cân nhắc lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của mẹ và nguy cơ đối với trẻ.[7]
Phenobarbital được chuyển hóa chủ yếu tại gan và có thể tích lũy khi chức năng gan suy giảm. Một số nhãn chống chỉ định thuốc ở người suy gan rõ rệt hoặc tổn thương gan nặng.[1][2]
Ở trường hợp có thể sử dụng, bác sĩ thường phải giảm liều, kéo dài thời gian đánh giá đáp ứng và theo dõi ý thức, hô hấp, xét nghiệm chức năng gan cùng nồng độ thuốc khi cần. Không dùng ở người có dấu hiệu báo trước của hôn mê gan.
Một phần đáng kể phenobarbital được thải dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Suy thận có thể làm giảm thải trừ và kéo dài tác dụng của thuốc.[1]
Người suy thận cần được lựa chọn liều thận trọng và theo dõi dấu hiệu tích lũy, an thần quá mức, hô hấp, nồng độ thuốc và chức năng thận. Công thức điều chỉnh liều chuẩn hóa theo từng mức lọc cầu thận.
Phenobarbital có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, mất điều hòa, giảm khả năng phán đoán và kéo dài thời gian phản ứng. Người dùng không được lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi bác sĩ xác nhận mức ảnh hưởng của thuốc đã được kiểm soát.[1][2]
Rượu và các thuốc an thần khác có thể làm suy giảm khả năng vận hành phương tiện nghiêm trọng hơn.
Tương tác thuốc của Phenobarbital
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Velpatasvir
Phenobarbital làm giảm nồng độ velpatasvir và có thể gây thất bại điều trị. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Cảm ứng P-gp và CYP làm giảm hấp thu và tăng chuyển hóa velpatasvir. Ảnh hưởng: Giảm phơi nhiễm, giảm đáp ứng virus học và nguy cơ kháng thuốc. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp; dùng thuốc thay thế không cảm ứng. | Đánh giá HCV RNA và hội chẩn nếu đã dùng đồng thời. | Bằng chứng: moderate Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Phenobarbital có thể làm giảm đáng kể nồng độ voxilaprevir và hiệu quả điều trị; SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và các CYP liên quan, làm giảm hấp thu và tăng chuyển hóa/thải trừ voxilaprevir. Ảnh hưởng: Nguy cơ giảm phơi nhiễm voxilaprevir, không đạt đáp ứng virus bền vững và xuất hiện thất bại điều trị. Chưa có nghiên cứu lâm sàng trực tiếp định lượng voxilaprevir với thuốc này. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; chọn thuốc chống động kinh không cảm ứng mạnh P-gp/CYP sau khi tham vấn chuyên khoa. | Nếu đã dùng đồng thời, rà soát thuốc ngay và theo dõi đáp ứng virus HCV; không tự tăng liều voxilaprevir. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Một số barbiturat cảm ứng mạnh CYP3A4 có thể làm giảm đáng kể hiệu quả ubrogepant. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Cảm ứng CYP3A4 làm tăng chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: Nhãn Hoa Kỳ liệt kê barbiturat trong nhóm chất cảm ứng mạnh; mức độ cảm ứng thay đổi theo từng hoạt chất. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp khi barbiturat cụ thể là chất cảm ứng CYP3A4 mạnh; chọn thuốc thay thế. | Theo dõi thất bại điều trị; xác minh hoạt chất và cường độ cảm ứng. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Codeine
Phối hợp codeine với benzodiazepine hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác có thể gây an thần sâu, hạ huyết áp, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại hệ thần kinh trung ương và trung tâm hô hấp. Không có chiều tác động đơn độc; cả hai thành phần làm tăng an thần và suy giảm đáp ứng hô hấp. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, giảm tỉnh táo, hạ huyết áp, thở chậm hoặc nông, hôn mê và tử vong; nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy nhược hoặc có bệnh hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lựa chọn thay thế không phù hợp. Giới hạn liều và thời gian ở mức tối thiểu cần thiết, tư vấn dấu hiệu ức chế hô hấp; cân nhắc bảo đảm tiếp cận thuốc đảo ngược quá liều opioid theo hướng dẫn lâm sàng. | Mức độ an thần; nhịp thở; SpO2; huyết áp; ý thức; dấu hiệu quá liều. Đánh giá lại sau khởi trị và mỗi lần chỉnh liều. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Cảnh báo hộp và Mục 7 — Benzodiazepines and Other CNS Depressants | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chlorpromazine
Chlorpromazine làm tăng và kéo dài tác dụng của các thuốc ức chế thần kinh trung ương. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Dược lực học: an thần, ức chế hô hấp và suy giảm tâm thần–vận động cộng hợp. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, suy giảm phối hợp, té ngã, hạ huyết áp, ức chế hô hấp hoặc hôn mê. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Tránh phối hợp không cần thiết; khi cần, khởi đầu thuốc ức chế CNS ở liều thấp hơn và chỉnh liều thận trọng. | Mức độ tỉnh táo, nhịp thở, SpO2, huyết áp, nguy cơ té ngã và khả năng vận hành máy móc. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Desipramine
Barbiturate có thể cảm ứng enzym gan làm giảm nồng độ desipramine; đồng thời có thể cộng hợp an thần. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác PK do cảm ứng chuyển hóa gan làm tăng thanh thải TCA; tương tác PD do cộng hợp ức chế thần kinh trung ương. Ảnh hưởng: Có thể giảm hiệu quả chống trầm cảm, xuất hiện tái phát triệu chứng; đồng thời tăng buồn ngủ và suy giảm phối hợp vận động. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Theo dõi hiệu quả, tránh thay đổi đột ngột barbiturate và chỉnh liều desipramine theo đáp ứng/nồng độ; đánh giá lại khi ngừng chất cảm ứng. | Theo dõi triệu chứng trầm cảm, nồng độ desipramine nếu có, mức độ an thần, nhịp thở và té ngã. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Chlordiazepoxide
Barbiturate có thể làm tăng tác dụng an thần và độc tính thần kinh trung ương khi dùng cùng chlordiazepoxide. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Ức chế thần kinh trung ương cộng hợp; đồng thời có khả năng ảnh hưởng chuyển hóa khi dùng kéo dài. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, mất điều hòa, lú lẫn, giảm tri giác và có thể ức chế hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Tránh phối hợp không cần thiết; nếu bắt buộc, dùng liều thấp và theo dõi sát khi khởi trị hoặc thay đổi liều. | Tri giác, mức độ an thần, nhịp thở, SpO2, dáng đi và té ngã. | Bằng chứng: low Nguồn: emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Chlordiazepoxide
Các thuốc ức chế thần kinh trung ương khác có thể làm tăng tác dụng an thần, suy giảm tâm thần-vận động và ức chế hô hấp của chlordiazepoxide. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng dược lực học cộng hợp; nhóm liên quan gồm thuốc ngủ, thuốc mê, thuốc an thần, thuốc kháng histamin gây buồn ngủ và nhiều thuốc hướng thần. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, lú lẫn, mất điều hòa, té ngã, giảm khả năng lái xe và có thể suy hô hấp, nhất là ở người cao tuổi hoặc suy hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Hạn chế phối hợp không cần thiết; giảm gánh nặng thuốc an thần khi có thể và dùng liều thấp nhất phù hợp. | An thần ban ngày, tri giác, nhịp thở, SpO2, té ngã, dáng đi và khả năng thực hiện hoạt động nguy hiểm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Azelastine
Phối hợp azelastine đường mũi với thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng buồn ngủ, giảm tỉnh táo và suy giảm hiệu năng thần kinh trung ương. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp. Tác dụng gây buồn ngủ hoặc suy giảm tâm thần–vận động của azelastine có thể cộng thêm với các thuốc có tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương. Ảnh hưởng: Có thể tăng buồn ngủ, chóng mặt, giảm tập trung, suy giảm phối hợp vận động và khả năng lái xe/vận hành máy. Mức độ phụ thuộc thuốc phối hợp, liều và độ nhạy của người bệnh. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp khi có thể. Khi bắt buộc sử dụng, cần đánh giá từng thuốc cụ thể, tư vấn tránh lái xe/vận hành máy và không dùng thêm rượu; không tự điều chỉnh liều nếu nguồn chuyên biệt của cặp thuốc không hướng dẫn. | Theo dõi mức độ tỉnh táo, buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn và suy giảm phối hợp tâm thần–vận động, đặc biệt khi bắt đầu hoặc thay đổi thuốc ức chế thần kinh trung ương. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Azelastine hydrochloride nasal spray 0.15% | Section 7.1: concurrent use with other CNS depressants should be avoided | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?audience=professional&setid=c9239ce9-f77f-0db4-e053-2995a90aa4ec | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Acrivastin
Phối hợp acrivastine với các thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương có thể gây thêm suy giảm tỉnh táo ở một số người. Cảnh báo trong SmPC bao gồm các thuốc an thần và thuốc gây yên dịu. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp trên hệ thần kinh trung ương. Acrivastine có thể gây buồn ngủ; các thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương có thể làm tăng tác dụng an thần và suy giảm chức năng tâm thần-vận động. Ảnh hưởng: Có thể tăng buồn ngủ, chóng mặt, giảm tỉnh táo, giảm tập trung và suy giảm khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. | Khuyến nghị: counsel_patient Xử trí: Đánh giá nhu cầu phối hợp và tổng gánh nặng an thần. Tư vấn người bệnh thận trọng với các hoạt động cần tỉnh táo; không lái xe hoặc vận hành máy móc nếu xuất hiện buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm tỉnh táo. | Theo dõi buồn ngủ ban ngày, chóng mặt, mức tỉnh táo, khả năng tập trung, phản ứng chậm và suy giảm chức năng tâm thần-vận động; đặc biệt lưu ý khi bắt đầu hoặc thay đổi thuốc ức chế CNS dùng kèm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [eMC/SmPC] | Benadryl Allergy Relief (acrivastine 8 mg) | Mục 4.4–4.5: dùng cùng CNS depressants, bao gồm alcohol, có thể làm tăng suy giảm tỉnh táo | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1473/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01 |
|
Desipramine
Thuốc an thần/gây ngủ có thể cộng hợp ức chế thần kinh trung ương với desipramine. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp an thần và suy giảm tâm thần-vận động. Ảnh hưởng: Tăng buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn, mất điều hòa, té ngã và có thể ức chế hô hấp khi phối hợp nhiều chất ức chế CNS. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Giảm liều khi cần, tránh dùng nhiều thuốc an thần đồng thời và tư vấn không lái xe hoặc uống rượu. | Theo dõi tri giác, nhịp thở/SpO2 ở người nguy cơ cao, huyết áp tư thế và té ngã. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Warnings—General; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Phenobarbital
Phenobarbital là barbiturat tác dụng kéo dài và là thuốc chống động kinh. Thuốc tăng cường dẫn truyền ức chế qua thụ thể GABA-A, giúp hạn chế hoạt động điện bất thường trong não. Thuốc cũng gây an thần và có thể ức chế hô hấp, đặc biệt ở liều cao hoặc khi phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương.[1][3]
Phenobarbital được sử dụng để kiểm soát một số loại cơn động kinh. Một sản phẩm phenobarbital sodium được FDA phê duyệt riêng cho co giật sơ sinh. WHO cũng cho phép cân nhắc phenobarbital trong trạng thái động kinh sau benzodiazepine hoặc trong một số trường hợp động kinh toàn thể khi các thuốc ưu tiên không sẵn có.[3][5][6]
Chỉ định cụ thể phải căn cứ vào nhãn của sản phẩm và đánh giá của bác sĩ.
Có. Phenobarbital có thể gây dung nạp, lệ thuộc tâm lý và lệ thuộc thể chất. Nguy cơ tăng khi dùng liều cao, kéo dài hoặc sử dụng không đúng chỉ định. Người bệnh không được tự tăng liều hoặc dùng thuốc của người khác.[1][2][3]
Không nên. Ngừng đột ngột sau thời gian sử dụng thường xuyên có thể làm cơn động kinh tái phát, gây mất ngủ, lo âu, mê sảng, co giật nặng hoặc tử vong. Bác sĩ cần lập kế hoạch giảm liều từ từ và theo dõi đáp ứng.[1][2][3]
Không thể kết luận phenobarbital an toàn cho mọi thai kỳ hoặc mọi trẻ bú mẹ. Thuốc qua nhau thai và sữa mẹ, có thể gây dị tật, ảnh hưởng phát triển, an thần, ức chế hô hấp hoặc hội chứng cai ở trẻ.[2][3][7]
Người đang điều trị không được tự ngừng thuốc khi mang thai hoặc cho con bú mà phải trao đổi với bác sĩ để cân nhắc lợi ích và nguy cơ.

