Acid Gamma-Aminobutyric (GABA)

Acid gamma-aminobutyric, thường viết tắt là GABA, là một acid amin không tham gia cấu tạo protein và là chất dẫn truyền thần kinh ức chế chủ yếu trong não người trưởng thành. GABA nội sinh được tổng hợp từ glutamate nhờ enzym glutamate decarboxylase với vitamin B6 làm đồng yếu tố. Khi gắn vào thụ thể GABA-A hoặc GABA-B, GABA làm giảm khả năng phát xung của tế bào thần kinh. Tuy nhiên, tác dụng sinh lý của GABA có sẵn trong não không đồng nghĩa với việc GABA uống bổ sung sẽ tạo ra tác dụng tương tự, do lượng GABA ngoại sinh đi qua hàng rào máu–não còn chưa được xác định chắc chắn. Tổng quan hệ thống hiện chỉ ghi nhận bằng chứng hạn chế đối với giảm căng thẳng và bằng chứng rất hạn chế đối với cải thiện giấc ngủ. GABA đường uống có thể gây đau đầu, buồn ngủ, chóng mặt, khó chịu bụng hoặc hạ huyết áp nhẹ, tạm thời. Chưa có liều điều trị tiêu chuẩn áp dụng chung cho các sản phẩm bổ sung.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Acid amin không tạo protein và chất dẫn truyền thần kinh ức chế chủ yếu trong hệ thần kinh trung ương
  • Vai trò nội sinh: Giảm tính kích thích của tế bào thần kinh qua thụ thể GABA-A và GABA-B
  • GABA uống bổ sung: Được hấp thu vào tuần hoàn nhưng khả năng đi vào não còn chưa chắc chắn
  • Bằng chứng về căng thẳng: Còn hạn chế, chủ yếu từ các nghiên cứu nhỏ và không đồng nhất
  • Bằng chứng về giấc ngủ: Rất hạn chế; chưa đủ để xem GABA là thuốc điều trị mất ngủ
  • Liều tiêu chuẩn: Chưa được thiết lập cho mục đích điều trị
  • Tác dụng phụ được ghi nhận: Đau đầu, buồn ngủ, chóng mặt, khó chịu bụng, rát họng và giảm huyết áp tạm thời
  • Đối tượng cần thận trọng: Người huyết áp thấp, dùng thuốc hạ huyết áp, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú và người đang dùng nhiều thuốc

Hoạt chất Acid gamma-aminobutyric là gì?

Acid gamma-aminobutyric là chất dẫn truyền thần kinh ức chế quan trọng nhất trong não người trưởng thành. GABA giúp kiểm soát mức độ kích thích của các tế bào thần kinh và cân bằng tác dụng kích thích của glutamate.

GABA có trong não, tủy sống, tụy và một số mô ngoại vi. Vai trò sinh lý của GABA nội sinh đã được xác lập, nhưng hiệu quả của GABA bổ sung đường uống đối với từng bệnh lý vẫn chưa được chứng minh đầy đủ. 2

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Acid gamma-aminobutyric

INN Gamma-aminobutyric acid

CAS 56-12-2 Công thức C4H9NO2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Acid gamma-aminobutyric

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Gamma-aminobutyric acid

Tên IUPAC

4-aminobutanoic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

GABA; γ-aminobutyric acid; gamma-amino butyric acid; 4-aminobutanoic acid; 4-aminobutyric acid; gamma-aminobutyrate.

Tên viết tắt

GABA

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

56-12-2

UNII

2ACZ6IPC6I

PubChem CID

119

RxNorm CUI

4617

Công thức phân tử

C4H9NO2

Dược động học của Acid gamma-aminobutyric

Dữ liệu dược động học đường uống ở người còn hạn chế. Trong một nghiên cứu mở trên 12 người khỏe mạnh, GABA được dùng một liều 2 g, sau đó dùng 2 g ba lần mỗi ngày trong 7 ngày. Nồng độ GABA trong huyết tương tăng nhanh, đạt đỉnh sau khoảng 1–1,5 giờ và có thời gian bán thải biểu kiến khoảng 5 giờ. Nghiên cứu không ghi nhận tích lũy đáng kể sau 7 ngày.

Các thông số trên được thu thập từ nghiên cứu nhỏ với liều cao và không nên dùng để xây dựng liều bổ sung thông thường hoặc liều điều trị.

Giai đoạn I: Hấp thu

GABA được hấp thu tương đối nhanh từ đường tiêu hóa. Trong nghiên cứu trên người khỏe mạnh, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung vị là khoảng 1,5 giờ sau liều đơn và khoảng 1 giờ sau chế độ dùng lặp lại.

Mức hấp thu có thể khác nhau theo dạng bào chế, nền thực phẩm, liều và đặc điểm từng người.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của GABA đường uống chưa được xác định do chưa có nghiên cứu đối chiếu đầy đủ với đường tĩnh mạch ở người.

Nghiên cứu dược động học cho thấy nồng độ GABA huyết tương tăng rõ rệt sau khi uống 2 g, chứng minh có hấp thu toàn thân nhưng không xác định được tỷ lệ phần trăm liều được hấp thu.

Giai đoạn II: Phân bố

GABA lưu hành trong máu sau khi uống. Tuy nhiên, lượng GABA ngoại sinh đi qua hàng rào máu–não ở người chưa được xác định chắc chắn.

Các nghiên cứu trước đây cho kết quả không đồng nhất; tổng quan an toàn của USP nhận định lượng GABA đi từ huyết tương vào não có thể rất thấp. Vì vậy, không nên giả định rằng tăng GABA trong máu đồng nghĩa tăng tương ứng GABA trong não. 5

Thể tích phân bố chuẩn của GABA bổ sung ở người.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

GABA nội sinh và ngoại sinh được chuyển hóa chủ yếu qua enzym GABA transaminase thành succinic semialdehyde. Chất này tiếp tục được chuyển thành succinate và tham gia chu trình acid citric.

Trong tế bào thần kinh, GABA được tổng hợp từ glutamate nhờ glutamate decarboxylase với pyridoxal phosphate, dạng hoạt động của vitamin B6, làm đồng yếu tố. 2

Giai đoạn IV: Thải trừ

GABA chủ yếu được loại khỏi tuần hoàn bằng chuyển hóa qua GABA transaminase. Dữ liệu định lượng về tỷ lệ GABA nguyên vẹn hoặc các chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu và phân ở người còn thiếu. 2

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải biểu kiến trong nghiên cứu dược động học đường uống khoảng 5,08 giờ sau liều đơn và 5,24 giờ sau chế độ dùng lặp lại.

Dữ liệu này dựa trên mẫu nhỏ gồm người trưởng thành khỏe mạnh và chưa được xác nhận rộng rãi ở trẻ em, người cao tuổi hoặc người suy gan, suy thận.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Trong nghiên cứu dùng 2 g GABA ở người khỏe mạnh, độ thanh thải biểu kiến CL/F có giá trị trung bình hình học khoảng:

  • 2.090 L/giờ sau liều đơn.
  • 1.723 L/giờ sau chế độ dùng lặp lại.

Các giá trị có độ biến thiên lớn, phụ thuộc sinh khả dụng chưa biết và chỉ có ý nghĩa mô tả nghiên cứu, không dùng để điều chỉnh liều trong thực hành.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học hoặc mức phơi nhiễm gồm:

  • Liều sử dụng.
  • GABA tinh khiết hay GABA nằm trong thực phẩm lên men.
  • Dạng viên, bột hoặc dung dịch.
  • Thành phần phối hợp.
  • Nồng độ GABA nội sinh ban đầu.
  • Hoạt tính GABA transaminase.
  • Tình trạng tiêu hóa, gan và thận.

Ảnh hưởng cụ thể của thức ăn, tuổi, suy gan, suy thận và yếu tố di truyền chưa được xác lập đầy đủ. 3

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Acid gamma-aminobutyric

Về sinh lý học, GABA thuộc nhóm chất dẫn truyền thần kinh ức chế.

GABA tác động lên hai nhóm thụ thể chính:

  • GABA-A: thụ thể kênh ion, chủ yếu làm tăng dòng ion chloride qua màng tế bào.
  • GABA-B: thụ thể kết hợp protein G, làm tăng dẫn truyền kali và giảm dẫn truyền calci.

Ngoài ra còn có các thụ thể GABA-A rho, trước đây thường được gọi là GABA-C.

Phần III: Cơ chế tác dụng

GABA nội sinh gắn vào thụ thể GABA-A, làm mở kênh chloride và thường gây ưu phân cực màng tế bào thần kinh. Khi gắn vào GABA-B, GABA làm tăng dòng kali sau synap và giảm dòng calci trước synap. Hai cơ chế này làm giảm khả năng phát sinh và dẫn truyền điện thế hoạt động.

Ở não thai nhi và trẻ sơ sinh sớm, gradient chloride khác với người trưởng thành nên GABA có thể tạo tác dụng kích thích thay vì ức chế.

Cơ chế mà GABA uống bổ sung có thể ảnh hưởng đến căng thẳng hoặc giấc ngủ chưa được làm rõ. Các giả thuyết gồm tác dụng ngoại vi, hệ thần kinh ruột, dây thần kinh phế vị hoặc lượng nhỏ đi qua hàng rào máu–não. 4

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

GABA nội sinh giảm tính kích thích thần kinh và tham gia điều hòa vận động, giấc ngủ, cảm xúc, nhận thức, hô hấp và nhiều mạch thần kinh khác.

Đối với GABA đường uống, nghiên cứu nhỏ cho thấy có thể ảnh hưởng đến huyết áp và một số hormon như insulin, glucagon, hormon tăng trưởng hoặc prolactin. Tuy nhiên, những thay đổi sinh học này chưa chứng minh GABA có hiệu quả điều trị đái tháo đường, mất ngủ, lo âu hoặc các bệnh nội tiết. 3

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Acid gamma-aminobutyric

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Acid gamma-aminobutyric

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Acid gamma-aminobutyric

Tương tác được quan tâm nhất là với thuốc hạ huyết áp. Một số nghiên cứu cho thấy GABA hoặc thực phẩm giàu GABA có thể làm huyết áp giảm nhẹ, do đó phối hợp với thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng nguy cơ chóng mặt hoặc tụt huyết áp.

Các nhóm thuốc cần trao đổi với bác sĩ trước khi phối hợp:

  • Thuốc hạ huyết áp như thuốc chẹn beta, thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn thụ thể angiotensin, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chẹn kênh calci.
  • Thuốc ngủ và thuốc an thần.
  • Benzodiazepin.
  • Barbiturat.
  • Thuốc chống động kinh.
  • Thuốc giãn cơ tác động lên hệ GABA.
  • Rượu và các chất gây buồn ngủ.

Ngoài tương tác với thuốc hạ huyết áp, dữ liệu tương tác lâm sàng trực tiếp của GABA với phần lớn thuốc tác động thần kinh trung ương còn thiếu. Không nên kết luận chắc chắn rằng phối hợp sẽ tăng GABA trong não, nhưng cần thận trọng do nguy cơ buồn ngủ và giảm tỉnh táo. 2

Thắc mắc về hoạt chất Acid gamma-aminobutyric

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 18 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *