Theophylline

Theophylline là thuốc giãn phế quản thuộc nhóm Methylxanthine giãn phế quản, được sử dụng để kiểm soát triệu chứng và tình trạng tắc nghẽn đường thở có khả năng hồi phục trong hen phế quản hoặc một số bệnh phổi mạn tính. Thuốc làm giãn cơ trơn phế quản và có thể làm giảm đáp ứng của đường thở với các tác nhân kích thích. Tuy nhiên, theophylline có khoảng điều trị hẹp, dược động học biến thiên lớn và nhiều tương tác thuốc. Nồng độ tăng quá mức có thể gây nôn kéo dài, nhịp tim nhanh, rối loạn nhịp và co giật đe dọa tính mạng.

Liều theophylline phải được bác sĩ hiệu chỉnh theo dạng bào chế, tuổi, bệnh kèm theo, tình trạng hút thuốc, thuốc sử dụng đồng thời và kết quả định lượng nồng độ huyết thanh. Viên giải phóng kéo dài không được tự nghiền, nhai hoặc đổi sang sản phẩm khác có cùng hàm lượng. Thuốc không phù hợp để tự xử trí cơn khó thở cấp.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Theophylline là methylxanthine có tác dụng giãn phế quản và kích thích nhẹ hệ thần kinh.
  • Thuốc liên quan đến kiểm soát một số bệnh đường thở mạn tính khi bác sĩ cân nhắc phù hợp.
  • Cần dùng theo chỉ định và có thể cần xét nghiệm nồng độ thuốc trong máu.
  • Cảnh báo gồm buồn nôn, run, mất ngủ, rối loạn nhịp, co giật và tương tác với nhiều thuốc.
  • Báo bác sĩ nếu hút thuốc, sốt kéo dài, bệnh tim, bệnh gan hoặc dùng kháng sinh/thuốc chống co giật.

Hoạt chất Theophylline là gì?

Theophylline là thuốc giãn phế quản tác dụng toàn thân thuộc nhóm methylxanthine. Thuốc làm giãn cơ trơn đường thở và có tác dụng dự phòng không hoàn toàn liên quan đến giãn phế quản, qua đó hỗ trợ kiểm soát triệu chứng ở một số người có tắc nghẽn đường thở hồi phục.

Theophylline không phải thuốc cắt cơn nhanh và không thay thế thuốc giãn phế quản dạng hít được bác sĩ chỉ định cho cơn khó thở cấp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Theophylline

CAS 58-55-9

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Theophylline

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Theophylline

Tên IUPAC

1,3-dimethyl-7H-purine-2,6-dione

Tên hóa học khác

1,3-Dimethylxanthine | 3,7-Dihydro-1,3-dimethyl-1H-purine-2,6-dione

Tên khác / tên đồng nghĩa

Theophylin; theophyllinum; 1,3-dimethylxanthine. Theophylline monohydrate là dạng ngậm nước được sử dụng trong một số chế phẩm. Aminophylline là phức hợp của theophylline với ethylenediamine, không nên tự quy đổi hàm lượng với theophylline khan nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Tên Latinh / tên dược điển

Theophyllinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

58-55-9

UNII

0I55128JYK

PubChem CID

2153

RxNorm CUI

10438

Dược động học của Theophylline

Theophylline được hấp thu tốt qua đường uống, phân bố vào nước toàn cơ thể và được chuyển hóa phần lớn tại gan. Dược động học biến thiên đáng kể giữa các cá thể và có thể thay đổi bởi tuổi, bệnh gan, suy tim, sốt, tuyến giáp, hút thuốc, chế độ ăn và nhiều thuốc dùng đồng thời.

Quá trình thải trừ có thể trở nên không tuyến tính ở một số người ngay từ nồng độ trên khoảng 10 microgam/mL. Vì vậy, một thay đổi liều nhỏ đôi khi có thể làm nồng độ huyết thanh thay đổi lớn hơn dự kiến.

Giai đoạn I: Hấp thu

Theophylline dạng dung dịch hoặc viên giải phóng ngay được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn. Với viên UNIPHYLLIN giải phóng kéo dài, nồng độ đỉnh ở trạng thái ổn định thường xuất hiện sau khoảng 5 giờ.

Thức ăn, đặc biệt bữa ăn nhiều chất béo, có thể làm thay đổi tốc độ và mức độ hấp thu của một số chế phẩm giải phóng kéo dài. Người bệnh phải dùng thuốc nhất quán theo hướng dẫn của đúng sản phẩm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

SmPC của viên UNIPHYLLIN giải phóng kéo dài ghi nhận sinh khả dụng tuyệt đối của theophylline xấp xỉ 100%. Con số này áp dụng cho chế phẩm được nghiên cứu; không tự suy rộng sang mọi dạng bào chế.

Giai đoạn II: Phân bố

Theophylline phân bố chủ yếu trong nước toàn cơ thể và phân bố kém vào mô mỡ. Nhãn DailyMed ghi nhận thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,45 L/kg tính theo cân nặng lý tưởng và khoảng 40% gắn với protein huyết tương; SmPC UNIPHYLLIN ghi nhận mức gắn protein khoảng 60%.

Theophylline đi qua nhau thai, vào sữa mẹ và dịch não tủy.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Khoảng 90% liều được chuyển hóa tại gan ở người lớn và trẻ trên 1 tuổi. Các đường chuyển hóa gồm khử methyl và hydroxyl hóa, tạo 1-methylxanthine, 3-methylxanthine và 1,3-dimethyluric acid. Caffeine và 3-methylxanthine là các chất chuyển hóa còn hoạt tính dược lý.

Các enzyme chuyển hóa có liên quan gồm CYP1A2, CYP2E1 và CYP3A4; đây là cơ sở của nhiều tương tác làm thay đổi nồng độ theophylline.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Theophylline và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Ở người lớn và trẻ trên 3 tháng tuổi, khoảng 10% liều được thải dưới dạng không đổi. Ở trẻ sơ sinh, tỷ lệ thải theophylline không đổi qua thận có thể khoảng 50%.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải phụ thuộc tuổi và tình trạng lâm sàng:

  • Người trưởng thành khỏe mạnh, không hút thuốc: trung bình khoảng 8,7 giờ theo nhãn DailyMed.
  • Người cao tuổi khỏe mạnh, không hút thuốc: trung bình khoảng 9,8 giờ.
  • SmPC UNIPHYLLIN ghi nhận thời gian bán thải trung bình khoảng 7 giờ với chế phẩm này.
  • Xơ gan có thể kéo dài thời gian bán thải trung bình lên khoảng 32 giờ trong dữ liệu của nhãn DailyMed.
  • Trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ sinh non, có thời gian bán thải dài hơn rõ rệt.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Trong nhãn DailyMed, độ thanh thải toàn thân trung bình ở người trưởng thành 16–60 tuổi không hút thuốc và mắc hen nhưng không có bệnh lý ảnh hưởng đáng kể là khoảng 0,65 mL/kg/phút. Giá trị trung bình ở người trên 60 tuổi khỏe mạnh, không hút thuốc là khoảng 0,41 mL/kg/phút.

Các giá trị này có độ biến thiên lớn và không được dùng để tự tính liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm giảm độ thanh thải và tăng nguy cơ độc tính gồm:

  • Tuổi sơ sinh hoặc trên 60 tuổi.
  • Suy gan, viêm gan, ứ mật.
  • Suy tim sung huyết, phù phổi cấp hoặc tâm phế mạn.
  • Sốt kéo dài, nhiễm virus, nhiễm khuẩn huyết hoặc sốc.
  • Suy giáp.
  • Ba tháng cuối thai kỳ.
  • Ngừng hút thuốc.
  • Thuốc ức chế chuyển hóa theophylline.

Các yếu tố có thể làm tăng độ thanh thải gồm hút thuốc lá hoặc cần sa, tiếp xúc khói thuốc thụ động, cường giáp, xơ nang, một số thuốc cảm ứng enzyme và chế độ ăn giàu protein – ít carbohydrate.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Theophylline

Theophylline thuộc nhóm xanthine dùng toàn thân trong bệnh lý tắc nghẽn đường thở. Hoạt chất vừa có tác dụng giãn cơ trơn phế quản, vừa ảnh hưởng đến một số tế bào tham gia quá trình viêm đường thở, bao gồm tế bào lympho T, bạch cầu ái toan và bạch cầu trung tính.

Do khoảng điều trị hẹp, theophylline thường không phải lựa chọn đầu tay khi có các liệu pháp dạng hít hiệu quả và dễ kiểm soát hơn.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế tác dụng đầy đủ của theophylline chưa được xác định hoàn toàn. Nhãn DailyMed mô tả hai tác dụng chính:

  • Làm giãn cơ trơn phế quản.
  • Giảm đáp ứng của đường thở với các tác nhân kích thích.

Tác dụng giãn phế quản được cho là liên quan đến ức chế phosphodiesterase III và ở mức độ thấp hơn phosphodiesterase IV. Đối kháng thụ thể adenosine có thể góp phần vào một số tác dụng và phản ứng bất lợi, nhưng không giải thích đầy đủ tác dụng dự phòng trên đường thở.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng giãn phế quản được ghi nhận trong khoảng nồng độ huyết thanh khoảng 5–20 microgam/mL. Nhãn DailyMed cho biết phần lớn lợi ích điều trị có thể đạt được khi nồng độ đỉnh khoảng 10–15 microgam/mL, trong khi SmPC UNIPHYLLIN khuyến nghị duy trì nồng độ huyết tương khoảng 5–12 microgam/mL.

Sự khác biệt này phản ánh nhãn sản phẩm và cách tiếp cận theo dõi khác nhau. Cả hai nguồn đều ghi nhận nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng tăng rõ khi nồng độ vượt 20 microgam/mL.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Theophylline

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Theophylline

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Theophylline

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlordiazepoxide

Theophylline có thể làm giảm tác dụng an thần hoặc giải lo âu của chlordiazepoxide.

Mức 1: Tương tác cần theo dõi
Cơ chế:

Cơ chế tương tác chưa được xác định đầy đủ trong nguồn đã rà soát; theophylline có thể đối nghịch một phần tác dụng của benzodiazepine.

Ảnh hưởng:

Có thể giảm đáp ứng an thần hoặc giải lo âu của chlordiazepoxide.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Theo dõi hiệu quả; không tự tăng liều chlordiazepoxide. Đánh giá lại khi thay đổi liều theophylline.

Đáp ứng điều trị với chlordiazepoxide, mức độ lo âu/kích động và thay đổi triệu chứng sau khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều theophylline.

Bằng chứng: low
Nguồn:

emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Theophylline

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *