Dolutegravir, thường viết tắt là DTG, là thuốc kháng retrovirus thuộc nhóm ức chế chuyển chuỗi integrase. Thuốc ngăn ADN của HIV tích hợp vào ADN tế bào người, qua đó hạn chế quá trình nhân lên của virus. Dolutegravir được sử dụng trong các phác đồ phối hợp điều trị HIV và không có tác dụng chữa khỏi hoàn toàn nhiễm HIV. Các hướng dẫn điều trị hiện hành xếp phác đồ chứa dolutegravir vào nhóm lựa chọn ban đầu phù hợp cho nhiều người nhiễm HIV, nhưng việc lựa chọn thuốc nền phải dựa trên tải lượng virus, đồng nhiễm viêm gan B, kết quả kháng thuốc, bệnh đi kèm và các thuốc đang sử dụng. Thuốc có nhiều tương tác đáng lưu ý, đặc biệt với dofetilide, rifampin, metformin, thuốc kháng acid và chế phẩm chứa sắt hoặc calci. Người bệnh không được tự dùng, đổi liều hoặc ngừng dolutegravir khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa HIV.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc kháng retrovirus, nhóm ức chế chuyển chuỗi integrase — INSTI.
- Công dụng chính: Điều trị HIV-1 trong phác đồ phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác.
- Liều người lớn thường gặp: 50 mg một lần mỗi ngày khi không có kháng INSTI; một số trường hợp cần 50 mg hai lần mỗi ngày.
- Tương tác quan trọng: Chống chỉ định với dofetilide; cần tách thời điểm dùng với thuốc kháng acid và chế phẩm chứa cation đa hóa trị.
- Tác dụng phụ thường gặp: Đau đầu, mất ngủ, mệt mỏi, buồn nôn, tiêu chảy, chóng mặt và tăng cân.
- Lưu ý: Không tự ngừng thuốc dù tải lượng HIV đã dưới ngưỡng phát hiện; phải duy trì phác đồ theo chỉ định.
Hoạt chất Dolutegravir là gì?
Dolutegravir là thuốc kháng HIV đường uống thuộc nhóm INSTI. Thuốc gắn vào vị trí hoạt động của enzym integrase và ngăn bước chuyển chuỗi cần thiết để ADN của HIV tích hợp vào bộ gen tế bào người.
Dolutegravir
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dolutegravir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dolutegravir |
| Tên IUPAC | (3S,7R)-N-[(2,4-difluorophenyl)methyl]-11-hydroxy-7-methyl-9,12-dioxo-4-oxa-1,8-diazatricyclo[8.4.0.0^{3,8}]tetradeca-10,13-diene-13-carboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | DTG; dolutegravir sodium; dolutegravir natri; GSK1349572; S-349572. |
| Tên viết tắt | DTG |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dolutegravirum |
| Tên USAN | dolutegravir |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1051375-16-6 |
|---|---|
| UNII | DKO1W9H7M1 |
| PubChem CID | 54726191 |
| RxNorm CUI | 1433866 |
| Công thức phân tử | C20H19F2N3O5 |
Dược động học của Dolutegravir
Dolutegravir được hấp thu nhanh sau uống, đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 1–3 giờ và trạng thái ổn định sau khoảng 5 ngày khi dùng mỗi ngày. Thuốc gắn mạnh với protein huyết tương, được chuyển hóa chủ yếu bởi UGT1A1 và thải trừ phần lớn qua phân. Thời gian bán thải cuối khoảng 14 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường xuất hiện sau 1–3 giờ. Thức ăn làm tăng mức độ hấp thu và làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh, nhưng viên dolutegravir đơn chất có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn thuốc.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của viên dolutegravir chưa được xác định. Viên phân tán Tivicay PD có sinh khả dụng tương đối khoảng 1,6 lần viên nén Tivicay, vì vậy hai dạng không được thay thế cho nhau theo tỷ lệ miligam tương đương. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dolutegravir gắn với protein huyết tương từ 98,9% trở lên. Thể tích phân bố biểu kiến sau liều 50 mg một lần mỗi ngày ước tính khoảng 17,4 lít. Thuốc có thể qua nhau thai và hiện diện trong sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dolutegravir được chuyển hóa chủ yếu qua glucuronid hóa bởi UGT1A1, với sự tham gia ở mức độ thấp hơn của CYP3A. Thuốc cũng là cơ chất in vitro của UGT1A3, UGT1A9, P-glycoprotein và BCRP.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều uống có đánh dấu phóng xạ, khoảng 53% liều được thải qua phân dưới dạng không đổi và khoảng 31% qua nước tiểu, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa. Dưới 1% liều được thải qua thận dưới dạng thuốc không đổi. Do gắn mạnh với protein, dolutegravir khó bị loại bỏ đáng kể bằng thẩm tách.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối khoảng 14 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến qua đường uống khoảng 1,0 lít/giờ theo phân tích dược động học quần thể. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm dolutegravir. Thuốc cảm ứng UGT1A1 hoặc CYP3A có thể làm giảm nồng độ dolutegravir. Kiểu gen UGT1A1 chuyển hóa kém có thể làm tăng AUC. Suy thận nặng có thể làm giảm mức phơi nhiễm; thai kỳ làm giảm một phần nồng độ toàn phần nhưng hướng dẫn hiện hành không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ vì mang thai.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dolutegravir
Dolutegravir là thuốc ức chế chuyển chuỗi integrase thế hệ sau, có hoạt tính với HIV-1 và được sử dụng làm thành phần trung tâm trong nhiều phác đồ ART. Thuốc không tác động lên virus HIV đã tích hợp sẵn và không loại bỏ hoàn toàn HIV khỏi cơ thể.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Dolutegravir liên kết với vị trí hoạt động của integrase HIV, tạo phức với ion kim loại tại enzym và ngăn bước chuyển chuỗi của quá trình tích hợp ADN retrovirus. Khi quá trình tích hợp bị cản trở, HIV không thể hoàn tất chu kỳ sao chép bình thường trong tế bào đích.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Khi được phối hợp trong phác đồ ART phù hợp, dolutegravir làm giảm sự nhân lên của HIV, hỗ trợ hạ tải lượng HIV RNA và phục hồi miễn dịch. Thuốc có thể làm tăng nhẹ creatinin huyết thanh do ức chế bài tiết creatinin ở ống thận qua OCT2 và MATE1, nhưng không làm giảm mức lọc cầu thận thực trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh. Kháng dolutegravir vẫn có thể xuất hiện khi virus không được ức chế, đặc biệt ở người đã điều trị nhiều thuốc hoặc có tuân thủ không đầy đủ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dolutegravir
Dolutegravir đơn chất được phê duyệt để phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác điều trị nhiễm HIV-1 ở người lớn và trẻ em đủ tuổi, cân nặng theo nhãn thuốc. Dolutegravir phối hợp rilpivirine có thể thay thế phác đồ hiện tại ở một số người lớn đã ức chế virus ổn định, không có tiền sử thất bại điều trị hoặc kháng hai thành phần này.
Hướng dẫn chuyên môn Hoa Kỳ khuyến nghị dolutegravir kết hợp tenofovir và lamivudine hoặc emtricitabine là một lựa chọn ban đầu cho nhiều người nhiễm HIV. Phác đồ dolutegravir/lamivudine chỉ phù hợp với một số trường hợp đã được đánh giá tải lượng virus, viêm gan B và kháng thuốc.
Các vấn đề tiếp tục được nghiên cứu hoặc giám sát gồm nguy cơ tăng cân và thay đổi chuyển hóa dài hạn, mô hình kháng dolutegravir ngoài thực hành, chiến lược xử trí người thất bại phác đồ chứa INSTI, tối ưu hóa phối hợp với thuốc điều trị lao và dữ liệu ở trẻ nhỏ hoặc trong thời kỳ cho con bú. Đây không phải là các chỉ định điều trị mới đã được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc, không được tự áp dụng:
- Người lớn chưa điều trị hoặc đã điều trị nhưng chưa dùng INSTI và không có kháng INSTI: 50 mg uống một lần mỗi ngày.
- Khi phối hợp với một số thuốc cảm ứng UGT1A1 hoặc CYP3A, hoặc ở một số người có kháng INSTI: 50 mg hai lần mỗi ngày.
- Trẻ từ 4 tuần tuổi và nặng từ 3 kg: liều được xác định theo cân nặng, dạng bào chế và tiền sử dùng INSTI.
- Viên nén và viên phân tán không được quy đổi hoặc thay thế theo tỷ lệ mg:mg.
Liều cụ thể phải do bác sĩ chuyên khoa lựa chọn dựa trên kiểu kháng thuốc, phác đồ nền, cân nặng, tuổi và thuốc dùng kèm.
Có thể uống viên dolutegravir đơn chất cùng hoặc không cùng thức ăn. Không tự nghiền, pha hoặc thay đổi dạng thuốc nếu tờ hướng dẫn không cho phép.
Viên phân tán phải được pha với lượng nước quy định và sử dụng trong vòng 30 phút sau khi phân tán. Không thay viên nén bằng viên phân tán theo cùng số miligam.
Thuốc kháng acid, thuốc nhuận tràng hoặc thuốc chứa magnesi, nhôm, sucralfate và thuốc đệm nên được dùng ít nhất 2 giờ sau hoặc 6 giờ trước dolutegravir. Sắt hoặc calci có thể dùng đồng thời với dolutegravir khi uống cùng thức ăn; khi đói, cũng cần tách 2 giờ trước hoặc 6 giờ sau.
Nếu quên liều, dùng ngay khi nhớ ra nếu chưa gần liều kế tiếp; không dùng gấp đôi.
Cần theo dõi tải lượng HIV RNA, số lượng CD4, mức độ tuân thủ, tương tác thuốc và kết quả xét nghiệm kháng thuốc khi có chỉ định. Đánh giá chức năng gan trước và trong điều trị, đặc biệt ở người đồng nhiễm viêm gan B hoặc C. Theo dõi phát ban, triệu chứng quá mẫn, thay đổi tâm trạng, ý nghĩ tự sát, tăng cân và các dấu hiệu hội chứng phục hồi miễn dịch.
Creatinin huyết thanh có thể tăng nhẹ sớm do dolutegravir làm giảm bài tiết creatinin ở ống thận; cần phân biệt hiện tượng này với tổn thương thận thật và xem xét độc tính thận của các thuốc phối hợp.
Cảnh báo và lưu ý về Dolutegravir
- Tiền sử phản ứng quá mẫn với dolutegravir.
- Dùng đồng thời với dofetilide do dolutegravir có thể làm tăng nồng độ dofetilide và gây biến cố nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm đau đầu, mất ngủ, mệt mỏi, buồn nôn, tiêu chảy, chóng mặt, giấc mơ bất thường, đau hoặc khó chịu ở bụng, nôn, đầy hơi, phát ban, ngứa, lo âu, trầm cảm, tăng men gan, tăng creatine phosphokinase và tăng cân.
Dolutegravir có thể làm tăng nhẹ creatinin huyết thanh mà không phản ánh giảm thực sự mức lọc cầu thận. Tần suất và mức độ tác dụng phụ còn phụ thuộc các thuốc khác trong phác đồ ART.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Phản ứng quá mẫn kèm phát ban, sốt, triệu chứng toàn thân và tổn thương cơ quan, bao gồm tổn thương gan.
- Viêm gan, độc tính gan và hiếm gặp suy gan cấp.
- Hội chứng phục hồi miễn dịch sau khi bắt đầu ART.
- Ý nghĩ tự sát, hành vi tự sát hoặc tự sát hoàn thành, chủ yếu được ghi nhận ở người có tiền sử trầm cảm hoặc bệnh tâm thần.
- Phản ứng da nặng hoặc biểu hiện đa cơ quan cần ngừng thuốc và đánh giá khẩn cấp.
Ngừng dolutegravir và đánh giá ngay khi xuất hiện phát ban kèm sốt, mệt nhiều, đau cơ khớp, phù mặt, khó thở, tổn thương niêm mạc hoặc dấu hiệu tổn thương gan. Theo dõi độc tính gan chặt chẽ ở người viêm gan B hoặc C.
Cần rà soát tương tác trước và trong điều trị vì giảm nồng độ dolutegravir có thể dẫn đến mất đáp ứng và kháng thuốc. Không được đổi dạng viên nén sang viên phân tán theo cùng số miligam.
Dolutegravir không ngăn lây truyền HIV ngay lập tức và không chữa khỏi HIV. Người bệnh phải duy trì phác đồ, tái khám, xét nghiệm và thực hiện các biện pháp phòng lây theo tư vấn chuyên môn.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Khi quá liều, cần theo dõi lâm sàng và điều trị hỗ trợ theo triệu chứng. Do dolutegravir gắn mạnh với protein huyết tương, thẩm tách máu khó loại bỏ thuốc đáng kể.
Viên Tivicay nên được bảo quản ở khoảng 25°C; có thể chấp nhận dao động 15–30°C theo nhãn Hoa Kỳ. Viên phân tán Tivicay PD bảo quản dưới 30°C, trong chai gốc, đậy kín, tránh ẩm và không bỏ gói hút ẩm. Điều kiện bảo quản của từng sản phẩm có thể khác nhau; cần tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn đi kèm.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn Hoa Kỳ cho phép sử dụng dolutegravir phối hợp ở trẻ từ 4 tuần tuổi, nặng ít nhất 3 kg, chưa dùng INSTI. Liều được tính theo nhóm cân nặng và dạng thuốc. An toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở trẻ dưới 4 tuần, dưới 3 kg hoặc trẻ đã dùng INSTI có kháng integrase.
Viên nén và viên phân tán không tương đương sinh học; cha mẹ hoặc người chăm sóc không được tự quy đổi liều.
Dữ liệu ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Cần thận trọng do người cao tuổi có thể suy giảm chức năng gan, thận hoặc tim, có nhiều bệnh đồng mắc và sử dụng nhiều thuốc, làm tăng nguy cơ tương tác.
Hướng dẫn chu sinh Hoa Kỳ cập nhật tháng 3 năm 2026 không khuyến nghị điều chỉnh liều dolutegravir chỉ vì mang thai. Dữ liệu hiện có không cho thấy phơi nhiễm trong ba tháng đầu làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh nói chung hoặc dị tật ống thần kinh.
Dolutegravir qua nhau thai. Người mang thai không được tự ngừng hoặc đổi ART vì mất kiểm soát tải lượng virus có thể ảnh hưởng sức khỏe mẹ và tăng nguy cơ lây truyền HIV cho trẻ. Việc lựa chọn phác đồ cần dựa trên tiền sử dùng thuốc, kháng thuốc, đồng nhiễm và hướng dẫn sản khoa HIV.
Dolutegravir hiện diện trong sữa mẹ; dữ liệu về ảnh hưởng trực tiếp đối với trẻ bú mẹ còn hạn chế. Quyết định nuôi con bằng sữa mẹ ở người nhiễm HIV cần tư vấn chuyên khoa dựa trên tải lượng virus, khả năng duy trì ART, điều kiện theo dõi trẻ và hướng dẫn quốc gia hiện hành.
Không tự ngừng dolutegravir để cho con bú. Việc ngừng ART có thể làm tải lượng virus tăng trở lại và làm tăng nguy cơ lây truyền HIV.
Không cần điều chỉnh liều dolutegravir đơn chất ở suy gan nhẹ hoặc trung bình, tương ứng Child–Pugh A hoặc B. Dược động học ở suy gan nặng Child–Pugh C chưa được nghiên cứu đầy đủ; nhãn Hoa Kỳ không khuyến nghị sử dụng trong nhóm này. Cần theo dõi chức năng gan, đặc biệt khi đồng nhiễm viêm gan B hoặc C.
Thông thường không cần điều chỉnh liều dolutegravir đơn chất ở người chưa dùng INSTI hoặc chưa có kháng INSTI, kể cả suy thận nặng. Cần thận trọng nếu người bệnh đã kháng INSTI và đồng thời suy thận nặng vì nồng độ dolutegravir có thể giảm. Dữ liệu ở người cần thẩm tách chưa đủ để khuyến nghị liều cụ thể.
Việc hiệu chỉnh liều của phác đồ còn phụ thuộc các thành phần phối hợp như tenofovir, lamivudine hoặc emtricitabine.
Dolutegravir có thể gây chóng mặt. Người bệnh nên đánh giá phản ứng của cơ thể sau khi dùng thuốc và tránh lái xe hoặc vận hành máy nếu bị chóng mặt, mệt mỏi hoặc có triệu chứng ảnh hưởng khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Dolutegravir
- Dofetilide: chống chỉ định do nồng độ dofetilide có thể tăng.
- Thuốc kháng acid, sucralfate và chế phẩm chứa magnesi hoặc nhôm: làm giảm hấp thu dolutegravir; dùng dolutegravir trước 2 giờ hoặc sau 6 giờ.
- Sắt và calci: có thể dùng cùng dolutegravir nếu uống với thức ăn; khi đói phải tách thời điểm.
- Rifampin, carbamazepine và một số thuốc cảm ứng chuyển hóa: làm giảm nồng độ dolutegravir; có thể cần tăng số lần dùng ở người chưa kháng INSTI.
- Oxcarbazepine, phenytoin, phenobarbital và St. John’s wort: nên tránh phối hợp do nguy cơ giảm nồng độ dolutegravir và thiếu dữ liệu hiệu chỉnh liều.
- Metformin: dolutegravir có thể làm tăng nồng độ metformin; cần đánh giá chức năng thận, hiệu quả và tác dụng phụ để điều chỉnh phù hợp.
- Dalfampridine: nồng độ có thể tăng và làm tăng nguy cơ co giật.
- Etravirine dùng không có thuốc ức chế protease tăng cường có thể làm giảm đáng kể nồng độ dolutegravir.
Danh sách trên không đầy đủ; cần kiểm tra toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và sản phẩm thảo dược trước khi điều trị.
Thắc mắc về hoạt chất Dolutegravir
Dolutegravir là thuốc kháng HIV nhóm ức chế chuyển chuỗi integrase. Thuốc ngăn ADN của HIV tích hợp vào ADN tế bào người và phải được sử dụng trong một phác đồ ART phù hợp, không dùng đơn trị liệu.
Viên dolutegravir đơn chất có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Tuy nhiên, thức ăn ảnh hưởng mức hấp thu và đặc biệt quan trọng khi dùng đồng thời sắt hoặc calci: hai nhóm này có thể uống cùng dolutegravir nếu dùng trong bữa ăn.
Magnesi, nhôm và các cation đa hóa trị có thể tạo phức với dolutegravir trong đường tiêu hóa, làm giảm hấp thu thuốc và có nguy cơ giảm hiệu quả kháng virus. Dolutegravir thường được dùng trước các thuốc này 2 giờ hoặc sau 6 giờ.
Dolutegravir có thể làm creatinin huyết thanh tăng nhẹ do ức chế bài tiết creatinin ở ống thận. Hiện tượng này thường xuất hiện sớm và không đồng nghĩa với giảm mức lọc cầu thận thực. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần đánh giá các nguyên nhân tổn thương thận khác và độc tính của thuốc phối hợp.
Không. Tải lượng dưới ngưỡng phát hiện cho thấy phác đồ đang kiểm soát virus, không có nghĩa HIV đã được loại bỏ. Tự ngừng hoặc uống thuốc không đều có thể làm virus tăng trở lại, dẫn đến thất bại điều trị và kháng thuốc. Chỉ thay đổi phác đồ khi có chỉ định của bác sĩ.

