Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính khiến màng hoạt dịch của nhiều khớp bị viêm, thường ở bàn tay, cổ tay và bàn chân theo kiểu tương đối đối xứng. Người bệnh có thể đau, sưng, cứng khớp buổi sáng, mệt mỏi và giảm khả năng cầm nắm; viêm kéo dài có thể gây bào mòn xương, biến dạng và ảnh hưởng phổi, mắt, tim hoặc mạch máu. Bệnh không lây và không phải mọi trường hợp đau khớp hay xét nghiệm yếu tố dạng thấp dương tính đều là viêm khớp dạng thấp. Chẩn đoán sớm và bắt đầu thuốc chống thấp khớp làm thay đổi bệnh đúng thời điểm có thể kiểm soát viêm, giảm tổn thương khớp và duy trì chức năng. Điều trị cần theo mục tiêu, theo dõi xét nghiệm và điều chỉnh dựa trên hiệu quả, bệnh nền, kế hoạch thai kỳ cùng nguy cơ nhiễm trùng.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh gì?
Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn hệ thống trong đó hệ miễn dịch tấn công màng hoạt dịch bao quanh khớp. Viêm dai dẳng làm màng hoạt dịch dày lên, tạo mô hạt xâm lấn sụn và xương, từ đó gây bào mòn, hẹp khe khớp và biến dạng. Bệnh thường ảnh hưởng nhiều khớp nhỏ theo kiểu đối xứng, nhưng biểu hiện có thể không điển hình trong giai đoạn sớm.
Bệnh khác thoái hóa khớp ở chỗ viêm, cứng buổi sáng và sưng màng hoạt dịch nổi bật hơn; khác thấp tim và sốt thấp khớp vì không phải hậu quả trực tiếp của nhiễm liên cầu. “Yếu tố dạng thấp” chỉ là một kháng thể hỗ trợ, không phải tên nguyên nhân và có thể dương tính ở bệnh khác hoặc người khỏe. Viêm khớp dạng thấp có thể ảnh hưởng cơ quan ngoài khớp nên cần quản lý toàn diện.
| Tên bệnh | Viêm khớp dạng thấp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Rheumatoid arthritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | RA, viêm đa khớp dạng thấp, bệnh thấp khớp dạng thấp |
| Mã ICD-10 | M06.9 khi viêm khớp dạng thấp chưa xác định thể huyết thanh; M05 dùng cho các thể có yếu tố dạng thấp |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh tự miễn hệ thống gây viêm màng hoạt dịch, thuộc chuyên khoa Cơ xương khớp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Chủ yếu các khớp nhỏ bàn tay, cổ tay và bàn chân; có thể ảnh hưởng khớp lớn, gân, da, mắt, phổi, tim, mạch máu, máu và thần kinh. |
| Tính chất bệnh | Bệnh tự miễn mạn tính, không lây, có đợt hoạt động và thuyên giảm; không phải bệnh thoái hóa do tuổi đơn thuần. |
| Mức độ phổ biến | Là một trong các bệnh viêm khớp tự miễn thường gặp nhất ở người lớn, gặp ở nữ nhiều hơn nam và có thể khởi phát ở mọi tuổi. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm khớp dạng thấp
Ở người có tính cảm thụ di truyền, các tác nhân môi trường như hút thuốc có thể thúc đẩy biến đổi protein niêm mạc và hình thành tự kháng thể, đặc biệt anti-CCP và RF, nhiều năm trước khi viêm khớp rõ. Tế bào T, tế bào B, đại thực bào và nguyên bào sợi màng hoạt dịch hoạt hóa, giải phóng TNF, IL-6 và nhiều chất trung gian. Màng hoạt dịch tăng sinh thành pannus, phá hủy sụn và kích hoạt hủy cốt bào gây bào mòn xương. Viêm hệ thống đồng thời góp phần mệt mỏi, thiếu máu, loãng xương và tăng nguy cơ tim mạch.
Bệnh thường được mô tả theo huyết thanh: thể có RF và/hoặc anti-CCP dương tính, và thể huyết thanh âm tính. Ngoài ra, bác sĩ phân tầng theo hoạt tính bệnh, thời gian mắc, tổn thương X-quang và biểu hiện ngoài khớp. “Viêm khớp dạng thấp sớm” thường chỉ giai đoạn mới khởi phát, có ý nghĩa vì cửa sổ điều trị sớm giúp hạn chế tổn thương. Phân loại huyết thanh không quyết định hoàn toàn mức độ nặng và không thay thế đánh giá hoạt tính thực tế.
Viêm khớp dạng thấp có thể xuất hiện ở mọi tuổi nhưng thường bắt đầu ở tuổi trung niên; nữ mắc nhiều hơn nam. Tỷ lệ khác nhau giữa quần thể do di truyền, hút thuốc, phương pháp khảo sát và khả năng tiếp cận chẩn đoán. Người cao tuổi có thể khởi phát đột ngột ở khớp lớn, còn người trẻ có thể biểu hiện kín đáo. Dữ liệu dân số đại diện toàn quốc tại Việt Nam chưa đồng nhất, nên cần thận trọng khi trích tỷ lệ quốc tế cho người Việt.
Không có đường lây. Quá trình có thể bắt đầu ở niêm mạc phổi, miệng hoặc ruột với sự hình thành tự kháng thể, sau đó chuyển sang viêm màng hoạt dịch lâm sàng khi mất dung nạp miễn dịch. Viêm lan giữa các khớp qua cơ chế miễn dịch toàn thân, không phải vi khuẩn di chuyển từ khớp này sang khớp khác. Tổn thương cơ quan ngoài khớp cũng xuất phát từ viêm hệ thống và tự miễn.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm khớp dạng thấp
Không có một nguyên nhân duy nhất. Bệnh phát sinh từ tương tác giữa gen, miễn dịch và môi trường. Các biến thể HLA-DRB1 làm tăng nguy cơ ở một số người; hút thuốc là yếu tố môi trường đã được xác nhận rõ, đặc biệt với thể anti-CCP dương tính. Bệnh nha chu, tiếp xúc silica và béo phì có liên quan trong một số nghiên cứu. Nhiễm trùng có thể kích hoạt miễn dịch nhưng viêm khớp dạng thấp không phải bệnh nhiễm trùng mạn và không do thời tiết lạnh trực tiếp gây ra.
- Không thay đổi được: giới nữ, tuổi, tiền sử gia đình và một số biến thể HLA.
- Có thể thay đổi: hút thuốc, béo phì và phơi nhiễm silica làm tăng nguy cơ hoặc liên quan bệnh nặng hơn.
- Yếu tố tiên lượng: anti-CCP/RF nồng độ cao, bào mòn sớm và hoạt tính viêm kéo dài tăng nguy cơ tổn thương cấu trúc.
Người có nhiều khớp sưng kéo dài, đặc biệt khớp bàn–ngón, liên đốt gần, cổ tay hoặc bàn chân, cần được đánh giá sớm. Nguy cơ cao hơn ở phụ nữ, người hút thuốc, có người thân bậc một mắc bệnh hoặc có anti-CCP dương tính trong bối cảnh triệu chứng phù hợp. Người lớn tuổi, có bệnh phổi, tim mạch, loãng xương hoặc nhiễm trùng mạn dễ gặp biến chứng và cần điều trị cá thể hóa.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm khớp dạng thấp
Bệnh có thể khởi phát từ từ bằng đau và cứng vài khớp, hoặc nhanh với nhiều khớp sưng cùng mệt mỏi. Cứng buổi sáng thường kéo dài và giảm khi vận động. Triệu chứng dao động theo đợt, nhưng viêm âm thầm vẫn có thể gây tổn thương dù đau không nhiều. Giai đoạn sớm đôi khi chỉ một vài khớp hoặc không đối xứng. Người cao tuổi có thể nổi bật bằng đau vai, gối và triệu chứng toàn thân; người đã điều trị có thể còn đau do thoái hóa hoặc đau trung ương dù viêm đã kiểm soát.
- Sưng và đau khớp: thường tại cổ tay, bàn–ngón, liên đốt gần và bàn chân.
- Cứng khớp buổi sáng: khó nắm tay hoặc đi lại sau khi ngủ dậy.
- Phân bố tương đối đối xứng: hai bên cơ thể thường cùng bị ảnh hưởng, nhưng không phải luôn tuyệt đối.
- Giảm chức năng: khó mở nắp chai, cài nút áo, cầm bút hoặc đứng lên.
- Mệt mỏi và giảm sức: có thể đi kèm chán ăn hoặc sốt nhẹ.
- Đau khi ấn và hạn chế vận động: phản ánh viêm màng hoạt dịch.
- Nốt thấp dưới da ở vùng tì đè, thường liên quan thể huyết thanh dương tính.
- Khô mắt, viêm củng mạc hoặc viêm thượng củng mạc.
- Khó thở do bệnh phổi kẽ, viêm màng phổi hoặc tác dụng thuốc.
- Tê yếu do chèn ép thần kinh, viêm mạch hoặc tổn thương cột sống cổ.
- Thiếu máu, giảm cân và sốt kéo dài khi viêm hoạt động mạnh.
Nên đặt lịch khám sớm: có ít nhất một khớp sưng kéo dài, cứng buổi sáng nhiều ngày, hoặc đau nhiều khớp nhỏ làm giảm chức năng.
Cần khám trong ngày: một khớp đỏ nóng kèm sốt, mắt đau đỏ, khó thở mới xuất hiện, ho kéo dài khi dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc phát ban lan rộng.
Cần tái khám sớm: mục tiêu điều trị không đạt, đợt bùng phát kéo dài, xét nghiệm bất thường, tác dụng phụ hoặc dự định mang thai.
- Khó thở cấp, đau ngực, tím tái hoặc ho ra máu.
- Khớp sưng nóng dữ dội kèm sốt cao, rét run hoặc lú lẫn, gợi ý viêm khớp nhiễm khuẩn.
- Yếu tay chân, mất thăng bằng, tê tăng nhanh hoặc rối loạn đại tiểu tiện, có thể liên quan chèn ép tủy cổ.
- Phản ứng dị ứng nặng, phù mặt, khò khè hoặc tụt huyết áp sau dùng thuốc.
Chẩn đoán Viêm khớp dạng thấp
Chẩn đoán dựa trên xác nhận viêm màng hoạt dịch khi khám, số lượng và vị trí khớp, thời gian triệu chứng, RF, anti-CCP, chỉ dấu viêm và hình ảnh. Bác sĩ phải loại trừ viêm khớp do virus, gout, lupus, viêm khớp vảy nến, nhiễm khuẩn và thoái hóa. Tiêu chuẩn ACR/EULAR 2010 hỗ trợ phân loại viêm khớp sớm nhưng không thay thế phán đoán lâm sàng. RF hoặc anti-CCP âm tính không loại trừ bệnh; ngược lại, dương tính khi không có viêm khớp cũng chưa đủ chẩn đoán.
Bác sĩ hỏi thời điểm cứng sáng, kiểu sưng, chức năng bàn tay, sốt, sụt cân, triệu chứng mắt–phổi và tiền sử hút thuốc. Khám đếm khớp đau, khớp sưng, đánh giá bao gân, lực nắm, biến dạng và mức hạn chế. Da, móng, hạt dưới da, phổi và tim được kiểm tra khi cần. Cột sống cổ được chú ý trước phẫu thuật hoặc khi có tê yếu. Người bệnh không nên tự ấn mạnh khớp để “đếm điểm” thay cho khám.
- RF: hỗ trợ phân loại và tiên lượng nhưng có thể dương tính trong nhiễm trùng, bệnh khác hoặc người lớn tuổi.
- Anti-CCP: đặc hiệu hơn cho viêm khớp dạng thấp và liên quan nguy cơ bào mòn, song âm tính không loại trừ.
- CRP/ESR: đo viêm và theo dõi đáp ứng; có thể bị ảnh hưởng bởi nhiễm trùng, tuổi, thiếu máu hoặc béo phì.
- Công thức máu, gan thận: đánh giá biến chứng và an toàn DMARD.
- Sàng lọc lao, viêm gan và thai kỳ: thực hiện trước một số thuốc theo chỉ định.
X-quang bàn tay và bàn chân tạo mốc ban đầu, phát hiện hẹp khe khớp và bào mòn nhưng có thể bình thường sớm. Siêu âm cơ xương phát hiện viêm màng hoạt dịch, tràn dịch và tăng tưới máu, đồng thời hướng dẫn tiêm khớp; kết quả phụ thuộc người thực hiện. MRI nhạy với viêm và phù tủy xương nhưng chi phí cao, không cần thường quy cho mọi người. Hình ảnh hỗ trợ đánh giá, không thay thế xác nhận khớp sưng trên lâm sàng.
Tiêu chuẩn phân loại ACR/EULAR 2010 áp dụng khi có ít nhất một khớp viêm màng hoạt dịch chưa được giải thích tốt hơn bởi bệnh khác. Điểm được tính từ số và vị trí khớp, RF/anti-CCP, CRP/ESR và thời gian triệu chứng; tổng từ 6/10 hỗ trợ phân loại viêm khớp dạng thấp xác định. Người chưa đạt điểm có thể được đánh giá lại theo thời gian. Tiêu chuẩn được thiết kế cho phân loại và hỗ trợ chẩn đoán sớm, không phải bảng tự chấm để bắt đầu thuốc.
Điều trị Viêm khớp dạng thấp
Mục tiêu là thuyên giảm hoặc hoạt tính bệnh thấp, phòng tổn thương khớp và duy trì chức năng. DMARD nên bắt đầu sớm sau khi chẩn đoán và được điều chỉnh theo chiến lược treat-to-target. Bác sĩ đánh giá đáp ứng trong khoảng thời gian xác định, tăng bậc nếu không cải thiện đủ và cân nhắc giảm liều khi thuyên giảm bền vững. Kế hoạch phối hợp thuốc, vận động, bảo vệ khớp, kiểm soát tim mạch, tiêm chủng và hỗ trợ tâm lý. Nhập viện khi nghi nhiễm trùng nặng, biến chứng phổi–tim, viêm mạch hoặc chèn ép tủy.
Theo cập nhật EULAR 2025, methotrexate thường được ưu tiên trong chiến lược ban đầu khi phù hợp, có thể kèm glucocorticoid ngắn hạn để kiểm soát nhanh rồi giảm sớm. Leflunomide hoặc sulfasalazine là lựa chọn khác tùy bối cảnh; hydroxychloroquine có thể phù hợp ở bệnh nhẹ chọn lọc. Nếu chiến lược methotrexate không đạt mục tiêu sau đánh giá thích hợp, bác sĩ có thể thêm DMARD sinh học; JAK inhibitor là lựa chọn sau cân nhắc kỹ nguy cơ tim mạch, ung thư, nhiễm trùng và huyết khối. NSAID giảm đau nhưng không ngăn phá hủy khớp.
Tiêm corticoid nội khớp có thể giảm viêm tại một hoặc vài khớp trong thời gian ngắn, nhất là khi kế hoạch DMARD đang được tối ưu. Siêu âm hỗ trợ xác định vị trí và tránh cấu trúc quan trọng. Chọc hút dịch khớp cần thiết khi nghi nhiễm khuẩn hoặc gout. Thủ thuật không thay thế điều trị toàn thân nếu nhiều khớp hoạt động và phải được thực hiện vô khuẩn.
Phẫu thuật được cân nhắc khi khớp đã hư nặng, đau dai dẳng, mất chức năng, đứt gân hoặc chèn ép thần kinh dù điều trị nội khoa tối ưu. Các lựa chọn gồm thay khớp, chỉnh biến dạng bàn tay–bàn chân, sửa gân hoặc giải phóng ống cổ tay. Trước mổ cần đánh giá cột sống cổ, bệnh phổi, nguy cơ tim mạch và kế hoạch tạm ngừng thuốc miễn dịch. Phẫu thuật cải thiện hậu quả cấu trúc nhưng không loại bỏ bệnh tự miễn.
Vật lý trị liệu duy trì biên độ, sức cơ và thể lực; hoạt động trị liệu hướng dẫn bảo vệ khớp, dụng cụ trợ giúp và sắp xếp công việc. Chườm ấm có thể giảm cứng, chườm lạnh giảm sưng ngắn hạn tùy người. Cai thuốc lá, chăm sóc răng miệng, quản lý cân nặng, giấc ngủ và sức khỏe tinh thần hỗ trợ kết quả. Người bệnh cần kế hoạch vaccine, phòng loãng xương và kiểm soát nguy cơ tim mạch.
Trong giai đoạn bệnh hoạt động, bác sĩ theo dõi khớp đau/sưng, đánh giá người bệnh, CRP/ESR và chỉ số tổng hợp như DAS28, CDAI hoặc SDAI. Công thức máu, men gan, chức năng thận và sàng lọc nhiễm trùng phụ thuộc thuốc. X-quang có thể lặp lại khi cần đánh giá tiến triển cấu trúc. Cần báo ngay sốt, ho dai dẳng, khó thở, loét miệng nặng, vàng da, bầm chảy máu, phát ban hoặc triệu chứng huyết khối.
Điều trị thường kéo dài vì bệnh có nguy cơ tái hoạt động. DMARD kinh điển cần nhiều tuần mới đạt hiệu quả đầy đủ; chiến lược được đánh giá sớm để không trì hoãn điều chỉnh nếu mục tiêu chưa đạt. Sau khi thuyên giảm bền và đã ngừng glucocorticoid, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều DMARD thận trọng, nhưng thường vẫn duy trì một mức điều trị. Không có thời hạn cố định bảo đảm khỏi bệnh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Viêm không kiểm soát có thể gây bào mòn, lệch trục, biến dạng, đứt gân và mất chức năng. Biến chứng ngoài khớp gồm nốt thấp, bệnh phổi kẽ, viêm màng phổi, viêm mắt, viêm mạch, thiếu máu và tổn thương thần kinh. Nguy cơ tim mạch, loãng xương và nhiễm trùng cao hơn. Tổn thương cột sống cổ có thể gây mất vững và chèn ép tủy. Thuốc cũng có thể gây độc gan, giảm tế bào máu hoặc nhiễm trùng nên theo dõi định kỳ là bắt buộc.
Tiên lượng đã cải thiện rõ nhờ chẩn đoán sớm và điều trị theo mục tiêu. Nhiều người đạt thuyên giảm hoặc hoạt tính thấp và duy trì công việc. Nguy cơ tổn thương cao hơn khi anti-CCP/RF dương tính mạnh, có bào mòn sớm, hút thuốc, hoạt tính viêm kéo dài hoặc chậm bắt đầu DMARD. Đau còn lại không luôn đồng nghĩa viêm còn hoạt động; thoái hóa, tổn thương cũ và tăng nhạy cảm đau cần được nhận diện để tránh tăng thuốc không cần thiết.
Viêm khớp dạng thấp có thể bùng phát sau giai đoạn ổn định với tăng sưng, cứng, mệt và giảm chức năng. Nhiễm trùng, ngừng thuốc, căng thẳng hoặc thay đổi nội tiết có thể liên quan nhưng không phải lúc nào tìm được nguyên nhân. Kế hoạch bùng phát nên quy định cách liên hệ, xét nghiệm cần thiết và khi nào điều chỉnh thuốc. Tự dùng glucocorticoid lặp lại có thể che nhiễm trùng và tăng biến chứng.
Không có cách chắc chắn phòng bệnh ở người có nguy cơ, nhưng không hút thuốc và duy trì cân nặng phù hợp có lợi. Phòng tổn thương khớp quan trọng nhất là nhận diện viêm màng hoạt dịch và bắt đầu DMARD sớm. Phòng biến chứng gồm vaccine, sàng lọc lao/viêm gan trước thuốc, theo dõi tim mạch, xương, phổi và xét nghiệm an toàn. Phòng tái phát dựa trên tuân thủ, tái khám và giảm thuốc có giám sát.

Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm khớp dạng thấp
Không thực phẩm nào thay thế DMARD. Chế độ ăn đa dạng, giàu rau, cá, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và dầu thực vật hỗ trợ tim mạch và cân nặng; hạn chế thuốc lá, rượu quá mức, đường thêm và chất béo chuyển hóa. Người dùng methotrexate hoặc có bệnh gan cần trao đổi về rượu. Bổ sung vitamin D, canxi, sắt hoặc acid folic chỉ theo đánh giá, vì tự bổ sung liều cao có thể gây hại hoặc che lấp thiếu hụt khác.
Khi viêm được kiểm soát, tập sức mạnh và aerobic giúp giảm mệt, bảo vệ xương và chức năng tim mạch. Trong đợt khớp sưng, giảm tải khớp viêm, dùng bài biên độ nhẹ và tránh bất động kéo dài. Dụng cụ bảo vệ khớp, tay cầm lớn và phân bố công việc giúp giảm đau bàn tay. Giấc ngủ đều và xen kẽ nghỉ ngắn với hoạt động tốt hơn nghỉ cả ngày. Vật lý trị liệu điều chỉnh chương trình nếu có biến dạng hoặc thay khớp.
Người bệnh có thể ghi số khớp sưng nhìn thấy, thời gian cứng sáng, mức mệt, khả năng cầm nắm, sốt và ngày dùng thuốc. Nhiệt độ và triệu chứng nhiễm trùng đặc biệt quan trọng khi dùng thuốc ức chế miễn dịch. Không tự dựa vào RF hoặc anti-CCP lặp lại để đánh giá hoạt tính vì các xét nghiệm này không phản ánh thay đổi ngắn hạn. Ảnh chụp khớp hỗ trợ trao đổi nhưng không thay thế khám.
- Không trì hoãn khám khi có khớp sưng kéo dài vì tổn thương có thể xuất hiện sớm.
- Không dùng NSAID hoặc thuốc giảm đau thay cho DMARD đã được chỉ định.
- Không tự uống glucocorticoid nhiều đợt hoặc ngừng đột ngột sau dùng kéo dài.
- Không tự phối hợp methotrexate với thuốc hay thực phẩm bổ sung chưa kiểm tra tương tác.
- Không tiêm vaccine sống khi đang ức chế miễn dịch nếu chưa hỏi bác sĩ.
- Không mặc định mọi cơn đau là đợt viêm và tự tăng thuốc.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Viêm khớp dạng thấp theo nghĩa người lớn không phải chẩn đoán thường dùng ở trẻ; trẻ có viêm khớp kéo dài được đánh giá trong nhóm viêm khớp tự phát thiếu niên. Kiểu bệnh, tiêu chuẩn, liều thuốc, tăng trưởng và nguy cơ viêm màng bồ đào khác người lớn. Trẻ sưng khớp, đi khập khiễng hoặc cứng sáng cần khám Cơ xương khớp nhi, không dùng đơn thuốc của người lớn.
Khởi phát ở người cao tuổi có thể nhanh, ảnh hưởng khớp lớn và gây CRP tăng mạnh, dễ nhầm đau đa cơ do thấp. Bệnh nền, suy thận, bệnh phổi, nguy cơ nhiễm trùng, loãng xương và đa thuốc ảnh hưởng lựa chọn DMARD. Glucocorticoid kéo dài đặc biệt bất lợi. Mục tiêu vẫn là kiểm soát viêm nhưng cần cân bằng chức năng, té ngã, nhận thức và khả năng tự quản lý thuốc.
Hoạt tính bệnh nên được kiểm soát trước thụ thai bằng thuốc tương thích thai kỳ. Methotrexate và leflunomide không dùng trong thai kỳ và cần kế hoạch ngừng/xử trí trước thụ thai theo chuyên khoa; một số DMARD khác và thuốc sinh học có thể tiếp tục tùy thời điểm. Không tự ngừng thuốc vì bùng phát cũng gây bất lợi cho mẹ và thai. Cần phối hợp Cơ xương khớp, sản khoa và tư vấn tránh thai khi dùng thuốc có nguy cơ.
Nhiều lựa chọn điều trị có thể tương thích với cho con bú, nhưng không phải mọi DMARD đều an toàn. Methotrexate và một số thuốc nhắm trúng đích thường không được khuyến nghị, trong khi hydroxychloroquine, sulfasalazine và một số thuốc sinh học có thể phù hợp theo đánh giá. Bác sĩ cân nhắc tuổi và sức khỏe trẻ, thời điểm dùng thuốc và nguy cơ bùng phát sau sinh. Không mặc định ngừng cho bú hoặc ngừng toàn bộ điều trị.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn, và thuốc có thể làm sốt hoặc triệu chứng ít rõ. Cần sàng lọc lao, viêm gan và cập nhật vaccine trước khi tăng ức chế miễn dịch khi có thể. Sốt, ho, khó thở, zona, tiêu chảy nặng hoặc vết loét cần liên hệ sớm; không tự tiêm thuốc sinh học trong lúc nghi nhiễm trùng nếu chưa được hướng dẫn. Kháng sinh dự phòng không dùng thường quy chỉ vì có RA.
Bệnh phổi kẽ ảnh hưởng lựa chọn và theo dõi methotrexate, thuốc sinh học hoặc JAK; bệnh gan và rượu ảnh hưởng DMARD chuyển hóa qua gan. Bệnh tim mạch, tiền sử huyết khối, ung thư và nhiễm trùng làm thay đổi cân bằng lợi ích–nguy cơ của JAK inhibitor và một số thuốc khác. Loãng xương, đái tháo đường và tăng huyết áp làm glucocorticoid kém phù hợp hơn. Điều trị phải dựa trên toàn bộ hồ sơ bệnh nền.
Trước phẫu thuật cần đánh giá hoạt tính bệnh, nhiễm trùng, thiếu máu, cột sống cổ và thời điểm tạm ngừng DMARD sinh học hoặc thuốc nhắm trúng đích. Một số DMARD kinh điển có thể tiếp tục tùy thủ thuật và hướng dẫn. Sau mổ, thuốc được dùng lại khi vết thương lành và không có nhiễm trùng theo quyết định chuyên khoa. Vận động sớm, dự phòng huyết khối và phục hồi khớp giúp hạn chế mất chức năng.
Câu hỏi thường gặp về Viêm khớp dạng thấp
Hiện bệnh chưa có phương pháp chữa khỏi vĩnh viễn, nhưng nhiều người đạt thuyên giảm hoặc hoạt tính rất thấp nhờ DMARD và theo dõi theo mục tiêu. Điều trị sớm làm tăng cơ hội bảo tồn khớp và chức năng. Khi thuyên giảm bền, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều thận trọng, nhưng ngừng toàn bộ thuốc có thể làm bệnh tái hoạt động. “Hết đau” không luôn đồng nghĩa viêm đã hết, vì vậy quyết định dựa trên khám khớp, chỉ số hoạt tính, xét nghiệm và đôi khi hình ảnh.
Không. RF có thể dương tính ở người khỏe lớn tuổi, nhiễm trùng mạn và nhiều bệnh tự miễn khác. Chẩn đoán cần có viêm màng hoạt dịch và tổng hợp vị trí khớp, thời gian triệu chứng, anti-CCP, CRP/ESR cùng chẩn đoán phân biệt. Anti-CCP đặc hiệu hơn nhưng cũng không nên dùng đơn độc. Một người có RF âm tính vẫn có thể mắc viêm khớp dạng thấp huyết thanh âm tính. Không nên xét nghiệm lặp lại chỉ để theo dõi đau hằng ngày.
Không có quy tắc bắt buộc cho mọi người. Methotrexate thường là thuốc nền quan trọng khi phù hợp, nhưng thời gian dùng phụ thuộc đáp ứng, tác dụng phụ, bệnh nền, kế hoạch thai kỳ và mục tiêu điều trị. Nếu bệnh thuyên giảm bền sau khi đã ngừng glucocorticoid, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều hoặc điều chỉnh phối hợp. Tự ngừng methotrexate có thể gây bùng phát và mất cơ hội kiểm soát sớm, vì vậy mọi thay đổi cần kế hoạch theo dõi và xét nghiệm an toàn.
Có thể tập, nhưng cần điều chỉnh theo mức viêm. Khi khớp sưng nóng, ưu tiên bài biên độ nhẹ, giảm tải và tránh động tác gây đau kéo dài; bất động hoàn toàn làm yếu cơ và cứng khớp. Khi bệnh ổn, tập sức mạnh, aerobic và thăng bằng giúp cải thiện chức năng, xương và tim mạch. Vật lý trị liệu có thể hướng dẫn bảo vệ khớp và dụng cụ hỗ trợ. Đau dữ dội tại một khớp kèm sốt cần khám để loại trừ nhiễm trùng trước khi tiếp tục tập.
Không có bằng chứng rằng mọi người bệnh phải kiêng các nhóm thực phẩm này. Hải sản không gây viêm khớp dạng thấp, dù người đồng thời mắc gout có thể cần điều chỉnh purin. Gluten chỉ cần tránh khi có bệnh celiac hoặc chỉ định chuyên môn. Nên ưu tiên chế độ ăn cân bằng, kiểm soát cân nặng và nguy cơ tim mạch. Rượu cần thảo luận nếu dùng methotrexate hoặc có bệnh gan. Không nên bỏ nhiều nhóm thực phẩm vì dễ thiếu dinh dưỡng và không thay thế được DMARD.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

