Viêm màng phổi (Pleurisy) là tình trạng lớp màng bao quanh phổi bị kích thích hoặc viêm, thường gây đau ngực nhói tăng khi hít sâu, ho, hắt hơi hay cử động. Đây không phải một nguyên nhân duy nhất mà có thể đi kèm nhiễm virus, viêm phổi, lao màng phổi, thuyên tắc phổi, bệnh tự miễn, chấn thương hoặc khối u. Một số trường hợp nhẹ cải thiện khi bệnh nền hồi phục, nhưng đau kiểu màng phổi cũng có thể là tín hiệu của bệnh cần xử trí khẩn như cục máu đông trong phổi, tràn khí màng phổi hoặc nhồi máu cơ tim có biểu hiện không điển hình. Bác sĩ thường dựa vào đặc điểm đau, khám tim phổi, điện tâm đồ, xét nghiệm và hình ảnh để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm trước. Điều trị hướng vào bệnh gây viêm và kiểm soát đau an toàn, không chỉ dùng thuốc giảm đau rồi bỏ qua chẩn đoán.
Viêm màng phổi là bệnh gì?
Viêm màng phổi (Pleurisy) là tình trạng viêm hoặc kích thích màng phổi, gồm hai lá mỏng bao phủ mặt ngoài phổi và lót thành trong lồng ngực. Lá thành có nhiều sợi thần kinh cảm giác nên khi bề mặt bị viêm, chuyển động hô hấp tạo cảm giác đau nhói, thường khu trú và tăng lúc hít sâu. Thuật ngữ “đau ngực kiểu màng phổi” mô tả kiểu đau, không khẳng định nguyên nhân; người bệnh vẫn có thể mắc thuyên tắc phổi, viêm phổi, tràn khí, viêm màng ngoài tim hoặc bệnh thành ngực. Viêm có thể xảy ra mà không có dịch, tạo tiếng cọ màng phổi, hoặc kèm tràn dịch khiến đau giảm nhưng khó thở tăng. Vì vậy, mục tiêu chẩn đoán không chỉ xác nhận đau liên quan hô hấp mà còn tìm bệnh nền và loại trừ tình trạng nguy hiểm.

| Tên bệnh | Viêm màng phổi |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Pleurisy; Pleuritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm lá thành màng phổi; đau ngực kiểu màng phổi khi dùng để mô tả biểu hiện |
| Mã ICD-10 | R09.1 đối với viêm màng phổi không kèm tràn dịch và chưa được phân loại theo nguyên nhân; nếu xác định bệnh nền hoặc tràn dịch, cần mã theo chẩn đoán cụ thể. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh màng phổi và hội chứng đau ngực; thuộc chuyên khoa hô hấp, nội khoa hoặc cấp cứu tùy nguyên nhân |
| Cơ quan ảnh hưởng | Màng phổi, đặc biệt lá thành có cảm giác đau; bệnh nguyên có thể xuất phát từ phổi, mạch phổi, tim, cơ hoành hoặc bệnh toàn thân. |
| Tính chất bệnh | Là biểu hiện viêm cấp hoặc bán cấp; khả năng lây phụ thuộc nguyên nhân chứ bản thân viêm màng phổi không phải một bệnh lây duy nhất. |
| Mức độ phổ biến | Đau ngực kiểu màng phổi là biểu hiện tương đối thường gặp, nhưng tần suất viêm màng phổi thực sự thay đổi theo nhiễm trùng, thuyên tắc phổi, bệnh tự miễn và bệnh nền. |
| Bệnh có lây không? | Tùy nguyên nhân |
| Đường lây | Bản thân viêm màng phổi không lây. Nếu do cúm, COVID-19, lao hoặc nhiễm trùng hô hấp khác, đường lây tuân theo tác nhân gây bệnh, thường qua giọt bắn hoặc không khí tùy loại. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm màng phổi
Tác nhân nhiễm trùng, cục máu đông, tổn thương mô, tự kháng thể hoặc tế bào u kích hoạt phản ứng viêm ở màng phổi. Các chất trung gian viêm làm bề mặt phù nề, thô ráp và kích thích thụ thể đau của lá thành. Khi hít vào, hai lá trượt lên nhau nên đau tăng; người bệnh có xu hướng thở nông để tránh đau, từ đó dễ giảm thông khí đáy phổi. Nếu viêm làm tăng tính thấm mạch, dịch có thể tích tụ giữa hai lá. Dịch nhiều tách các bề mặt nên đau cọ sát có thể giảm, nhưng lại chèn ép phổi và gây khó thở.
Có thể phân loại theo diễn tiến thành cấp, bán cấp hoặc kéo dài; theo dịch thành viêm màng phổi khô và viêm kèm tràn dịch; theo nguyên nhân thành nhiễm trùng, huyết khối–mạch máu, tự miễn, ác tính, chấn thương hoặc do thuốc. Phân loại theo nguyên nhân có giá trị nhất vì quyết định xét nghiệm và điều trị. “Viêm màng phổi vô căn” chỉ nên dùng sau khi đã đánh giá phù hợp và chưa tìm thấy bệnh nền, không phải là chẩn đoán ban đầu để bỏ qua các nguyên nhân nguy hiểm.
Viêm màng phổi không có một tỷ lệ chung đáng tin cậy vì đây là biểu hiện của nhiều bệnh. Nhiễm virus và viêm phổi có thể gặp ở mọi lứa tuổi; thuyên tắc phổi tăng ở người bất động, sau phẫu thuật, ung thư hoặc thai kỳ; lao màng phổi quan trọng tại nơi lao còn lưu hành; bệnh tự miễn thường gặp hơn ở phụ nữ trẻ đến trung niên. Dữ liệu Việt Nam cần được diễn giải theo gánh nặng lao, nhiễm trùng hô hấp và khả năng tiếp cận chẩn đoán.
Tác nhân có thể lan trực tiếp từ vùng viêm phổi sát màng phổi, theo đường máu trong nhiễm trùng hoặc bệnh tự miễn, hoặc xuất hiện do thiếu máu mô khi thuyên tắc phổi. Lao thường đến màng phổi qua ổ dưới màng phổi hoặc đường bạch huyết. Chấn thương và tràn khí gây kích thích cơ học. Không có một “đường gây bệnh” duy nhất cho mọi trường hợp; xác định cơ chế giúp chọn xét nghiệm đích.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm màng phổi
Nhiễm trùng: virus, viêm phổi do vi khuẩn, lao và hiếm hơn là nấm hoặc ký sinh trùng. Tim–mạch: thuyên tắc hoặc nhồi máu phổi, viêm màng ngoài tim, sau nhồi máu cơ tim. Không nhiễm trùng: lupus, viêm khớp dạng thấp, chấn thương, gãy xương sườn, tràn khí, ung thư, viêm tụy và một số thuốc. Đôi khi không xác định được nguyên nhân ngay, nhưng cần loại trừ nhóm đe dọa tính mạng trước.
Yếu tố thay đổi được gồm hút thuốc, bất động kéo dài, sử dụng estrogen không phù hợp, kiểm soát nhiễm trùng kém và bỏ điều trị lao. Yếu tố không thay đổi hoặc khó thay đổi gồm tuổi, tiền sử huyết khối, ung thư, bệnh tự miễn, thai kỳ và cơ địa tăng đông. Tiếp xúc người mắc lao, suy giảm miễn dịch, phẫu thuật gần đây và chuyến đi dài làm thay đổi xác suất từng nguyên nhân.
Người có viêm phổi, nhiễm virus hô hấp, tiền sử lao hoặc tiếp xúc lao; người bất động, mới phẫu thuật, ung thư, sau sinh hoặc từng huyết khối; người mắc lupus, viêm khớp dạng thấp; người bị chấn thương ngực hoặc có bệnh phổi nền dễ xuất hiện đau và viêm màng phổi. Người cao tuổi và suy giảm miễn dịch có thể không sốt rõ dù bệnh nặng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm màng phổi
Đau thường khởi phát cấp, sắc hoặc như dao đâm, nằm một bên ngực và tăng khi hít sâu, ho, hắt hơi hoặc xoay người. Người bệnh có thể thở nông và giữ bên đau. Triệu chứng kèm theo phản ánh nguyên nhân: sốt và ho trong viêm phổi, khó thở đột ngột trong thuyên tắc hoặc tràn khí, đau khớp trong bệnh tự miễn, sụt cân và vã mồ hôi đêm trong lao hoặc ung thư. Khi tràn dịch tăng, đau đôi lúc giảm nhưng hụt hơi tăng.
- Đau ngực nhói, khu trú, tăng rõ khi hít vào sâu hoặc ho.
- Thở nông vì người bệnh cố hạn chế chuyển động lồng ngực gây đau.
- Đau có thể lan lên vai hoặc lưng tùy vùng màng phổi bị kích thích.
- Ho khan hoặc ho có đờm khi nguyên nhân nằm ở đường hô hấp hoặc phổi.
- Sốt, ớn lạnh, mệt nếu có nhiễm trùng.
- Khó thở khi đau nhiều, có tràn dịch hoặc bệnh nền ảnh hưởng trao đổi khí.
- Tiếng cọ màng phổi do bác sĩ nghe được, có thể biến mất khi dịch màng phổi tăng.
- Ho ra máu, gợi ý thuyên tắc phổi, lao, ung thư hoặc tổn thương nhu mô và cần đánh giá.
- Đau bụng trên khi vùng màng phổi sát cơ hoành bị kích thích.
- Phát ban, sưng khớp hoặc loét miệng trong một số bệnh tự miễn.
- Sụt cân, chán ăn và vã mồ hôi đêm khi bệnh kéo dài.
Nên đặt lịch khám: đau kiểu màng phổi tái diễn hoặc không giảm sau vài ngày. Cần khám trong ngày: đau kèm sốt, ho, khó thở, ho ra máu ít, đang mang thai, có ung thư, mới phẫu thuật hoặc bất động. Cần tái khám sớm: đã điều trị nhưng đau tăng, sốt dai dẳng, xuất hiện tràn dịch, tác dụng phụ thuốc hoặc triệu chứng toàn thân như sụt cân.
- Đau ngực đột ngột kéo dài, nặng dần hoặc lan ra tay, hàm, lưng.
- Khó thở nhiều, tím tái, ngất, lú lẫn hoặc tim đập rất nhanh.
- Ho ra máu nhiều, đặc biệt khi kèm khó thở hoặc đau lưng trên.
- Tụt huyết áp, vã mồ hôi lạnh hoặc một chân sưng đau sau bất động.
- Gọi 115 hoặc đến cấp cứu; không tự lái xe và không trì hoãn để chờ thuốc giảm đau có tác dụng.
Chẩn đoán Viêm màng phổi
Bác sĩ trước hết đánh giá liệu đau có thể do hội chứng mạch vành, thuyên tắc phổi, bóc tách động mạch chủ, tràn khí hoặc viêm phổi nặng. Sau đó, đặc điểm đau, yếu tố nguy cơ và triệu chứng kèm theo định hướng xét nghiệm. Điện tâm đồ và X-quang thường là bước ban đầu; D-dimer, CT mạch phổi, siêu âm tim, siêu âm màng phổi hoặc chọc dịch được chỉ định theo xác suất bệnh. Viêm màng phổi không nên được tự chẩn đoán chỉ vì đau tăng khi hít sâu.
Bác sĩ hỏi thời điểm khởi phát, vị trí, liên quan hô hấp, ho, sốt, bất động, phẫu thuật, thuốc nội tiết, thai kỳ, lao, ung thư và bệnh tự miễn. Khám đo mạch, huyết áp, nhịp thở, SpO2; nghe phổi tìm tiếng cọ, ran hoặc giảm âm thở; khám tim, thành ngực và hai chân. Đau tái tạo rõ khi ấn hoặc cử động gợi ý nguyên nhân cơ xương nhưng không hoàn toàn loại trừ bệnh khác.
Công thức máu và chỉ dấu viêm hỗ trợ tìm nhiễm trùng nhưng không xác định riêng nguyên nhân. D-dimer chỉ hữu ích trong chiến lược loại trừ thuyên tắc ở người có xác suất lâm sàng thấp hoặc trung bình. Troponin và các xét nghiệm tim dùng khi nghi tổn thương cơ tim. Xét nghiệm tự miễn được chọn khi có biểu hiện hệ thống, không sàng lọc tràn lan. Nếu có tràn dịch, phân tích protein, LDH, tế bào, pH, glucose, vi sinh, tế bào học hoặc xét nghiệm lao tùy bối cảnh.
X-quang ngực giúp phát hiện viêm phổi, tràn dịch, tràn khí, khối u hoặc gãy xương nhưng có thể bình thường trong viêm màng phổi do virus và thuyên tắc phổi. Siêu âm nhạy với lượng dịch nhỏ và hướng dẫn chọc dò. CT ngực đánh giá nhu mô, màng phổi và khối; CT mạch phổi dùng khi nghi huyết khối. Hình ảnh không thay thế đánh giá tim mạch nếu triệu chứng gợi ý nguyên nhân ngoài phổi.
Không có một bộ tiêu chuẩn duy nhất cho mọi viêm màng phổi. Chẩn đoán dựa trên đau điển hình hoặc tiếng cọ, bằng chứng viêm màng phổi và xác định hay loại trừ nguyên nhân bằng xét nghiệm phù hợp. Khi có tràn dịch, tiêu chuẩn phân loại dịch tiết và các chỉ số vi sinh–sinh hóa giúp nhận diện nhiễm trùng, lao hoặc ác tính. Chẩn đoán “do virus” thường là chẩn đoán lâm sàng sau khi không có dấu hiệu của nguyên nhân nguy hiểm và diễn tiến tự giới hạn.
Điều trị Viêm màng phổi
Điều trị gồm hai phần: giảm đau để người bệnh thở sâu và điều trị bệnh nền. Nhiễm virus không biến chứng thường chăm sóc hỗ trợ; viêm phổi do vi khuẩn, lao, thuyên tắc phổi, bệnh tự miễn hoặc ung thư cần phác đồ riêng. Tràn dịch nhiễm trùng, khó thở nhiều, giảm oxy hoặc nghi nguyên nhân nguy hiểm có thể cần nhập viện. Không nên che lấp đau kéo dài bằng thuốc mà không đánh giá lại.
Thuốc chống viêm không steroid thường được bác sĩ cân nhắc để giảm đau viêm màng phổi, nhưng cần tránh hoặc điều chỉnh ở người loét dạ dày, suy thận, chảy máu, dùng chống đông hoặc mang thai. Paracetamol có thể phù hợp cho một số người nhưng không điều trị nguyên nhân. Kháng sinh chỉ dùng cho nhiễm khuẩn; thuốc chống lao, chống đông, corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch chỉ dùng khi chẩn đoán và chỉ định rõ. Không tự phối hợp thuốc giảm đau.
Nếu có tràn dịch đáng kể hoặc chưa rõ nguyên nhân, chọc dò dưới hướng dẫn siêu âm giúp giảm khó thở và lấy mẫu xét nghiệm. Dịch mủ, pH thấp trong bối cảnh nhiễm trùng hoặc ổ dịch chia ngăn có thể cần đặt ống dẫn lưu và liệu pháp trong khoang màng phổi theo hướng dẫn. Sinh thiết màng phổi hoặc nội soi được cân nhắc khi nghi lao, ung thư hoặc dịch tái phát mà xét nghiệm ban đầu chưa chẩn đoán. Thủ thuật không cần thiết cho viêm khô nhẹ.
Phẫu thuật không phải điều trị thường quy của viêm màng phổi đơn thuần. Nội soi hoặc phẫu thuật bóc vỏ màng phổi có thể cần khi viêm mủ tổ chức hóa, phổi bị kẹt hoặc cần lấy mô chẩn đoán bệnh ác tính hay lao khó xác định. Quyết định phụ thuộc hình ảnh, sinh lý hô hấp, đáp ứng dẫn lưu và nguy cơ gây mê.
Nghỉ ngơi vừa phải, uống đủ nước nếu không bị hạn chế dịch và giữ tư thế dễ chịu giúp kiểm soát triệu chứng. Khi đau đã được giảm an toàn, nên hít sâu và vận động nhẹ để tránh thở quá nông kéo dài. Oxy chỉ dùng khi giảm oxy máu. Ngừng hút thuốc, điều trị ho phù hợp và phục hồi hô hấp có ích nếu bệnh nền kéo dài.
Viêm màng phổi do virus nhẹ có thể cải thiện trong vài ngày đến một vài tuần. Thời gian dài hơn khi do viêm phổi, lao, bệnh tự miễn, huyết khối hoặc ung thư và phụ thuộc đáp ứng điều trị nguyên nhân. Thuốc giảm đau thường chỉ dùng trong giai đoạn triệu chứng, nhưng không có mốc cố định để tự ngừng thuốc kê đơn. Đau kéo dài hơn dự kiến cần tái khám.
Viêm màng phổi do virus nhẹ có thể cải thiện trong vài ngày đến một vài tuần. Thời gian dài hơn khi do viêm phổi, lao, bệnh tự miễn, huyết khối hoặc ung thư và phụ thuộc đáp ứng điều trị nguyên nhân. Thuốc giảm đau thường chỉ dùng trong giai đoạn triệu chứng, nhưng không có mốc cố định để tự ngừng thuốc kê đơn. Đau kéo dài hơn dự kiến cần tái khám.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng phụ thuộc nguyên nhân, gồm tràn dịch, dịch nhiễm trùng hoặc mủ màng phổi, dày dính và hạn chế thông khí. Thở nông vì đau có thể góp phần gây xẹp phổi ở người yếu. Thuyên tắc phổi có thể gây suy thất phải hoặc sốc; lao và ung thư có thể tiến triển nếu chẩn đoán muộn. Thuốc chống viêm gây xuất huyết tiêu hóa hoặc tổn thương thận ở người nguy cơ cao.
Tiên lượng thường tốt với viêm do virus hoặc viêm nhẹ liên quan nhiễm trùng đã được điều trị. Kết quả nghiêm trọng hơn khi nguyên nhân là thuyên tắc phổi, viêm mủ, lao kháng thuốc, bệnh tự miễn hoạt động hoặc ung thư. Mức đau không luôn tương ứng mức nguy hiểm: một người đau ít vẫn có thể có tràn dịch lớn, còn đau rất nhói có thể do viêm tự giới hạn.
Đau và viêm có thể tái phát nếu nhiễm trùng chưa giải quyết, bệnh tự miễn hoạt động, tràn dịch quay lại hoặc có huyết khối mới. Viêm do virus thường không để lại tái phát kéo dài. Giảm nguy cơ dựa vào điều trị đúng bệnh nền, hoàn thành phác đồ lao hoặc kháng sinh khi được kê, vận động và dự phòng huyết khối theo chỉ định, cùng tái khám khi triệu chứng trở lại.
Không thể phòng mọi nguyên nhân. Tiêm vaccine cúm, COVID-19 và phế cầu theo khuyến cáo giúp giảm một số nhiễm trùng có thể lan đến màng phổi. Phòng lao bằng phát hiện và điều trị đúng, thông khí tốt và tuân thủ hướng dẫn tiếp xúc. Vận động sau phẫu thuật, dự phòng huyết khối theo chỉ định, bỏ thuốc lá và kiểm soát bệnh tự miễn giúp giảm các nguyên nhân khác.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm màng phổi
Không có thực phẩm đặc hiệu chữa viêm màng phổi. Ăn đủ chất, uống đủ nước khi không bị hạn chế và chia bữa nhỏ nếu ho hoặc khó thở. Người dùng thuốc chống viêm nên trao đổi về dạ dày, rượu và thuốc khác; không dùng thảo dược “chống viêm” thay điều trị lao, viêm phổi hoặc huyết khối. Chế độ ăn cần theo bệnh nền như suy tim, thận hoặc đái tháo đường.
Trong giai đoạn đau và sốt, giảm hoạt động nặng nhưng không nằm bất động kéo dài nếu bác sĩ không yêu cầu. Sau khi loại trừ nguyên nhân nguy hiểm và đau được kiểm soát, đi lại nhẹ, hít sâu và tăng vận động từ từ. Người đang điều trị thuyên tắc, viêm phổi nặng hoặc có tràn dịch cần kế hoạch riêng. Tránh hút thuốc và môi trường khói bụi.
Ghi lại thời điểm đau, liên quan hô hấp, nhiệt độ, mức khó thở, ho và đáp ứng thuốc đã được hướng dẫn. SpO2 tại nhà có thể hữu ích ở người có bệnh phổi nhưng không thay thế khám. Không cố nín thở để “cho màng phổi nghỉ”. Nếu đau đổi tính chất, kéo dài, xuất hiện sưng chân, ho ra máu hoặc hụt hơi khi nghỉ, cần đánh giá y tế.
- Không tự kết luận viêm màng phổi và bỏ qua đau ngực mới xuất hiện.
- Không dùng kháng sinh, corticoid hoặc thuốc chống đông khi chưa có chẩn đoán.
- Không lạm dụng thuốc chống viêm nếu có bệnh dạ dày, thận, chảy máu hoặc thai kỳ.
- Không nằm bất động nhiều ngày vì sợ đau nếu bác sĩ không yêu cầu.
- Không trì hoãn tái khám khi đau giảm nhưng khó thở, sốt hoặc sụt cân tăng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, viêm màng phổi thường liên quan viêm phổi hoặc nhiễm virus; trẻ nhỏ có thể chỉ quấy khóc, thở nhanh, đau bụng hoặc từ chối ăn. Thuyên tắc phổi hiếm hơn người lớn nhưng vẫn có thể gặp khi có catheter, bệnh tim, ung thư hoặc rối loạn đông máu. Trẻ đau ngực kèm khó thở, sốt cao hoặc lừ đừ cần khám sớm.
Người cao tuổi có thể không sốt hoặc không mô tả đau điển hình dù mắc viêm phổi, thuyên tắc hoặc nhồi máu cơ tim. Lú lẫn, giảm vận động và chán ăn đôi khi là biểu hiện chính. Thuốc chống viêm dễ gây biến chứng thận, dạ dày và tim mạch; cần rà soát thuốc chống đông, lợi tiểu và bệnh nền trước khi dùng.
Đau ngực kiểu màng phổi trong thai kỳ cần đánh giá sớm vì thai kỳ làm tăng nguy cơ huyết khối và một số xét nghiệm phải được lựa chọn theo bối cảnh. Chẩn đoán hình ảnh cần thiết không nên trì hoãn khi nghi thuyên tắc hoặc viêm phổi nặng. Thuốc giảm đau, kháng sinh và chống đông được cá thể hóa theo tuổi thai; không tự dùng NSAID, nhất là giai đoạn muộn.
Nhiều thuốc giảm đau và kháng sinh có thể dùng khi cho con bú, nhưng mức độ an toàn phụ thuộc hoạt chất, liều và tuổi trẻ. Thuốc chống đông hoặc điều trị lao cũng cần lựa chọn riêng. Không mặc định ngừng cho bú và không tự bỏ điều trị; nên nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra từng thuốc và theo dõi trẻ nếu cần.
Người suy giảm miễn dịch dễ mắc lao, nấm, vi khuẩn cơ hội và có thể ít sốt hoặc ít bạch cầu tăng. Ngưỡng chụp hình, lấy dịch và nhập viện thường thấp hơn. Đau ngực mới, khó thở hoặc tràn dịch ở nhóm này cần đánh giá sớm, không nên coi là viêm do virus thông thường.
Suy tim có thể gây tràn dịch nhưng đau kiểu màng phổi không phải biểu hiện điển hình; bệnh thận, gan và ung thư làm thay đổi nguyên nhân và lựa chọn thuốc. Hen, COPD hoặc bệnh phổi kẽ làm giảm dự trữ hô hấp. Lupus và viêm khớp dạng thấp có thể gây viêm tái diễn, nhưng nhiễm trùng vẫn phải được loại trừ trước khi tăng ức chế miễn dịch.
Sau phẫu thuật, đau kiểu màng phổi có thể do xẹp phổi, viêm phổi, kích thích từ ống dẫn lưu hoặc thuyên tắc phổi. Đau mới kèm khó thở, tim nhanh, giảm SpO2, ho ra máu hoặc sưng chân cần báo ngay. Vận động sớm, tập thở và dự phòng huyết khối được thực hiện theo loại phẫu thuật và nguy cơ chảy máu.
Câu hỏi thường gặp về Viêm màng phổi
Bản thân tình trạng viêm của màng phổi không truyền từ người này sang người khác. Tuy nhiên, nguyên nhân gây viêm có thể lây, chẳng hạn cúm, COVID-19 hoặc lao phổi kèm tổn thương màng phổi. Viêm do thuyên tắc phổi, bệnh tự miễn, chấn thương hay ung thư thì không lây. Vì vậy, biện pháp phòng lây chỉ được quyết định sau khi biết hoặc nghi ngờ tác nhân. Người có ho kéo dài, sốt, sụt cân hoặc tiếp xúc lao nên được khám và làm xét nghiệm phù hợp.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc nguyên nhân. Viêm do virus có thể tự giới hạn và hồi phục hoàn toàn, trong khi cùng kiểu đau có thể xuất hiện trong thuyên tắc phổi, viêm phổi nặng, tràn khí hoặc bệnh tim mạch. Vì vậy, đau ngực mới không nên chỉ xử lý bằng thuốc giảm đau. Khó thở, ngất, tim rất nhanh, ho ra máu, sốt cao hoặc yếu tố nguy cơ huyết khối là lý do cần đánh giá khẩn.
Viêm do virus nhẹ thường giảm trong vài ngày đến một vài tuần. Viêm liên quan viêm phổi kéo dài theo thời gian kiểm soát nhiễm trùng; lao màng phổi và bệnh tự miễn cần điều trị dài hơn; ung thư hoặc tràn dịch tái phát có thể cần theo dõi lâu dài. Đau giảm không luôn đồng nghĩa bệnh nền đã hết, nhất là khi dịch màng phổi tăng. Nếu triệu chứng không cải thiện theo kế hoạch, người bệnh cần tái khám thay vì tự kéo dài thuốc.
Một số người cảm thấy dễ chịu khi nằm nghiêng bên đau vì thành ngực bên đó di động ít hơn. Tư thế này chỉ là biện pháp giảm khó chịu tạm thời, không điều trị nguyên nhân và không phù hợp nếu làm khó thở hơn. Người có tràn dịch lớn, bệnh tim, thai kỳ hoặc sau phẫu thuật cần chọn tư thế theo hướng dẫn. Không nên nằm bất động lâu chỉ để tránh đau vì có thể làm giảm thông khí và tăng nguy cơ huyết khối.
Chỉ cần kháng sinh khi nguyên nhân là nhiễm khuẩn nhạy cảm, chẳng hạn một số trường hợp viêm phổi hoặc nhiễm trùng khoang màng phổi. Viêm do virus, thuyên tắc phổi, bệnh tự miễn hay chấn thương không cải thiện nhờ kháng sinh. Dùng thuốc không đúng có thể gây tác dụng phụ và kháng thuốc, đồng thời làm chậm chẩn đoán. Bác sĩ dựa vào triệu chứng, X-quang, xét nghiệm máu, đờm hoặc dịch màng phổi để quyết định.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

