Xơ phổi vô căn (IPF) là bệnh phổi kẽ mạn tính trong đó mô quanh các phế nang bị sẹo hóa ngày càng nhiều mà không tìm được nguyên nhân xác định. Phổi trở nên cứng, trao đổi oxy kém và người bệnh thường ho khan dai dẳng, khó thở tăng dần khi gắng sức, mệt hoặc có ran nổ ở đáy phổi. Bệnh chủ yếu gặp ở người lớn tuổi và có thể tiến triển chậm, nhanh hoặc xuất hiện đợt nặng cấp khó dự đoán. Chẩn đoán cần loại trừ phơi nhiễm nghề nghiệp, thuốc, bệnh tự miễn và các bệnh phổi kẽ khác; CT ngực độ phân giải cao cùng hội chẩn đa chuyên khoa giữ vai trò trung tâm. Sẹo phổi đã hình thành thường không đảo ngược, nhưng thuốc chống xơ hóa, phục hồi chức năng phổi, oxy khi cần và đánh giá ghép phổi có thể làm chậm suy giảm hoặc cải thiện chất lượng sống.
Xơ phổi vô căn là bệnh gì?
Xơ phổi vô căn (IPF) là một dạng viêm phổi kẽ xơ hóa mạn tính, giới hạn chủ yếu ở phổi và có kiểu mô học hoặc hình ảnh viêm phổi kẽ thông thường. “Vô căn” nghĩa là chưa xác định được nguyên nhân sau khi đã đánh giá kỹ thuốc, nghề nghiệp, môi trường, bệnh mô liên kết và các dạng viêm phổi kẽ khác. Quá trình lành thương bất thường làm nguyên bào sợi tạo quá nhiều chất nền, khiến vách phế nang dày và cấu trúc phổi bị biến dạng. Bệnh khác với xơ phổi do bụi nghề nghiệp, sau xạ trị, do thuốc hoặc bệnh tự miễn; cũng không phải xơ nang di truyền ở trẻ em. Chẩn đoán không chỉ dựa vào từ “xơ” trên CT vì nhiều bệnh có thể gây sẹo phổi. Việc xác định đúng IPF quan trọng do tiên lượng và lựa chọn thuốc khác với các bệnh phổi kẽ viêm có thể đáp ứng ức chế miễn dịch.

| Tên bệnh | Xơ phổi vô căn |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Idiopathic Pulmonary Fibrosis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | IPF; viêm phổi kẽ thông thường vô căn khi nói về tương quan mô bệnh học cần đúng bối cảnh |
| Mã ICD-10 | J84.1 trong ICD-10 WHO, nhóm bệnh phổi kẽ khác có xơ hóa; một số hệ thống sửa đổi quốc gia có mã chi tiết hơn cho xơ phổi vô căn. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh phổi kẽ xơ hóa tiến triển; chuyên khoa hô hấp và bệnh phổi kẽ |
| Cơ quan ảnh hưởng | Mô kẽ và đơn vị trao đổi khí của cả hai phổi; giai đoạn tiến triển có thể ảnh hưởng tim phải do tăng áp phổi và gây thiếu oxy toàn thân. |
| Tính chất bệnh | Mạn tính, tiến triển, không lây; nguyên nhân chưa xác định, không phải ung thư và không phải xơ nang. |
| Mức độ phổ biến | Bệnh hiếm, chủ yếu được chẩn đoán ở người lớn tuổi; số liệu mắc tại Việt Nam chưa đầy đủ. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Xơ phổi vô căn
Ở người có tính dễ tổn thương do tuổi, di truyền và phơi nhiễm, tế bào biểu mô phế nang bị vi chấn thương lặp lại. Quá trình sửa chữa trở nên sai lệch, giải phóng tín hiệu kích hoạt nguyên bào sợi và tế bào cơ sợi. Các tế bào này tạo collagen và chất nền ngoại bào, hình thành ổ xơ hóa không đồng đều theo thời gian và không gian. Phổi dày, co rút, xuất hiện giãn phế quản do kéo và tổ ong; độ giãn nở giảm nên công thở tăng. Màng trao đổi khí dày và mạng mao mạch mất dần làm oxy giảm khi vận động, sau đó có thể giảm cả lúc nghỉ. Tăng áp phổi và suy tim phải có thể xuất hiện ở giai đoạn muộn.
IPF không được chia thành các “giai đoạn” cứng giống ung thư. Bác sĩ mô tả mức độ sinh lý bằng FVC, DLCO, nhu cầu oxy, khả năng gắng sức và chỉ số tiên lượng; đồng thời theo dõi ổn định, tiến triển hoặc đợt cấp. Trên CT, kiểu UIP được phân thành UIP, có khả năng UIP, không xác định cho UIP hoặc gợi ý chẩn đoán khác theo hướng dẫn. Phân loại hình ảnh quyết định liệu có thể chẩn đoán không cần sinh thiết hay cần thêm lấy mẫu và hội chẩn.
Bệnh thường được chẩn đoán ở người trên 60 tuổi và gặp ở nam nhiều hơn nữ trong nhiều quần thể nghiên cứu. Hút thuốc, tiền sử gia đình và tuổi cao làm tăng nguy cơ. Tỷ lệ mắc thay đổi theo tiêu chuẩn chẩn đoán, nguồn dữ liệu và khu vực, nên không nên áp một con số quốc tế cho Việt Nam. IPF hiếm ở người trẻ; khi xuất hiện sớm hoặc có nhiều người trong gia đình, bác sĩ xem xét bệnh phổi kẽ gia đình và bất thường telomere.
Không có đường lây. Quá trình hình thành bệnh diễn ra bên trong phổi qua các đợt tổn thương vi thể và sửa chữa bất thường. Hạt bụi, khói thuốc hoặc yếu tố môi trường có thể góp phần ở người dễ mắc nhưng không có một lần phơi nhiễm đặc hiệu được xác định. Các biến thể gen liên quan hàng rào biểu mô, chất nhầy và duy trì telomere có thể làm tăng tính nhạy cảm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Xơ phổi vô căn
Theo định nghĩa, chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất. IPF được cho là kết quả tương tác giữa lão hóa tế bào, khuynh hướng di truyền và vi tổn thương biểu mô lặp lại. Những yếu tố liên quan gồm hút thuốc, bụi kim loại hoặc gỗ, ô nhiễm, trào ngược và nhiễm virus đã được nghiên cứu, nhưng không phải trường hợp nào cũng chứng minh quan hệ nhân quả. Trước khi kết luận vô căn, bác sĩ phải loại trừ thuốc gây độc phổi, phơi nhiễm kháng nguyên, bụi nghề nghiệp và bệnh mô liên kết.
Yếu tố không thay đổi được gồm tuổi cao, giới nam trong nhiều quần thể, tiền sử gia đình và biến thể di truyền. Yếu tố có thể thay đổi gồm hút thuốc, tiếp xúc bụi nghề nghiệp và ô nhiễm. Trào ngược dạ dày–thực quản và ngưng thở khi ngủ thường đi kèm nhưng vai trò gây bệnh chưa chắc chắn. Không phải người có yếu tố nguy cơ sẽ mắc IPF, và thiếu yếu tố nguy cơ không loại trừ bệnh.
Nhóm cần lưu ý là người trên 60 tuổi có ho khan và khó thở gắng sức kéo dài, người từng hút thuốc, làm việc với bụi gỗ hoặc kim loại, và người có thân nhân mắc bệnh phổi kẽ. Người có ran nổ kiểu “Velcro” ở hai đáy phổi hoặc ngón tay dùi trống nên được đánh giá chuyên khoa. Bệnh rất hiếm ở trẻ em.
Triệu chứng và dấu hiệu của Xơ phổi vô căn
Triệu chứng thường âm thầm trong nhiều tháng hoặc năm. Khó thở ban đầu xuất hiện khi đi nhanh, leo cầu thang hoặc làm việc nặng, sau đó ảnh hưởng sinh hoạt thường ngày và có thể xảy ra lúc nghỉ. Ho thường khan, dai dẳng và khó kiểm soát. Người bệnh có thể mệt, sụt cân hoặc giảm khả năng vận động. Diễn tiến không tuyến tính: có người giảm chậm, có người giảm nhanh và một số xuất hiện đợt cấp với khó thở tăng đột ngột.
- Khó thở tăng dần khi gắng sức do phổi cứng và trao đổi oxy kém.
- Ho khan kéo dài, đôi khi thành cơn và ảnh hưởng giấc ngủ hoặc giao tiếp.
- Mệt và giảm sức bền khi đi bộ, leo cầu thang hoặc làm việc thường ngày.
- Ran nổ mịn hai đáy phổi khi bác sĩ nghe, thường được ví như tiếng bóc băng dính.
- Giảm oxy khi vận động, có thể chưa biểu hiện rõ lúc nghỉ.
- Ngón tay dùi trống ở một số người khi bệnh đã tồn tại lâu.
- Sụt cân không chủ ý và chán ăn khi bệnh tiến triển.
- Đau cơ hoặc khớp không đặc hiệu; nếu nổi bật cần tìm bệnh mô liên kết.
- Phù chân, nặng ngực hoặc ngất khi gắng sức nếu có tăng áp phổi và suy tim phải.
- Khó thở tăng cấp trong vài ngày đến vài tuần, có thể là đợt cấp hoặc nhiễm trùng.
- Ho ra máu không điển hình cho IPF và cần tìm nguyên nhân khác.
Nên đặt lịch khám: ho khan hoặc hụt hơi khi gắng sức kéo dài trên vài tuần, nhất là người lớn tuổi hoặc có tiền sử hút thuốc. Cần khám trong ngày: triệu chứng tăng rõ, SpO2 thấp hơn thường lệ, sốt, đờm mới hoặc đau ngực. Cần tái khám sớm: giảm khả năng đi bộ, sụt cân, tác dụng phụ thuốc chống xơ hóa hoặc cần oxy nhiều hơn.
- Khó thở tăng nhanh trong vài giờ hoặc vài ngày, không thể thực hiện hoạt động tối thiểu.
- SpO2 giảm rõ so với mức nền, tím môi, lú lẫn hoặc buồn ngủ bất thường.
- Đau ngực đột ngột, ngất, tim rất nhanh hoặc một chân sưng đau.
- Sốt cao, rét run, ho đờm nhiều hoặc tình trạng toàn thân xấu nhanh.
- Gọi 115 hoặc đến cấp cứu; không tự tăng oxy hay tự dùng corticoid, kháng sinh khi chưa được hướng dẫn.
Chẩn đoán Xơ phổi vô căn
Chẩn đoán bắt đầu bằng xác nhận bệnh phổi kẽ và loại trừ nguyên nhân đã biết. Bác sĩ khai thác nghề nghiệp, nhà ở, vật nuôi, nấm mốc, thuốc, xạ trị, hút thuốc, tiền sử gia đình và triệu chứng tự miễn. Chức năng phổi đánh giá kiểu hạn chế và khả năng khuếch tán; CT độ phân giải cao tìm kiểu UIP. Xét nghiệm huyết thanh loại trừ bệnh mô liên kết. Trường hợp không điển hình có thể cần rửa phế quản hoặc sinh thiết. Kết luận nên được đưa ra trong hội chẩn đa chuyên khoa, không dựa trên một báo cáo CT đơn lẻ.
Bác sĩ đo nhịp thở, SpO2 lúc nghỉ và khi đi bộ, nghe ran nổ đáy phổi, tìm ngón tay dùi trống, tím và dấu suy tim phải. Hỏi mức độ khó thở theo hoạt động, ho, trào ngược, ngưng thở khi ngủ, bệnh tim và dấu tự miễn như Raynaud, khô mắt miệng, phát ban hoặc viêm khớp. Khám da, khớp và cơ giúp phát hiện chẩn đoán khác.
Hô hấp ký thường cho thấy giảm FVC với tỷ lệ FEV1/FVC bình thường hoặc tăng; DLCO thường giảm nhưng không đặc hiệu. Nghiệm pháp đi bộ 6 phút đánh giá quãng đường và tụt oxy khi gắng sức. Xét nghiệm tự miễn được chọn để loại trừ bệnh mô liên kết; công thức máu, gan và thận làm nền trước điều trị. Khí máu dùng khi thiếu oxy nặng. Biomarker máu chưa thay thế CT và hội chẩn trong chẩn đoán thường quy.
CT ngực độ phân giải cao là phương tiện trung tâm. Kiểu UIP điển hình gồm lưới ưu thế dưới màng phổi và đáy phổi, giãn phế quản do kéo, biến dạng cấu trúc và thường có tổ ong, trong khi không có dấu hiệu mạnh gợi bệnh khác. X-quang có thể cho hình lưới nhưng kém nhạy ở giai đoạn sớm. CT được đọc trong bối cảnh lâm sàng; hình ảnh “xơ phổi” không tự động đồng nghĩa IPF.
Theo hướng dẫn ATS/ERS/JRS/ALAT, cần loại trừ nguyên nhân bệnh phổi kẽ đã biết và chứng minh kiểu UIP bằng CT hoặc phối hợp CT với mô bệnh học phù hợp. Ở bối cảnh lâm sàng điển hình, CT UIP hoặc một số trường hợp có khả năng UIP có thể cho phép chẩn đoán sau hội chẩn mà không cần sinh thiết. Nếu hình ảnh không xác định hoặc gợi bệnh khác, lấy mẫu được cân nhắc dựa trên lợi ích–nguy cơ. Hội chẩn đa chuyên khoa giúp tăng độ tin cậy.
Điều trị Xơ phổi vô căn
Mục tiêu là làm chậm giảm chức năng phổi, duy trì hoạt động, kiểm soát triệu chứng và chuẩn bị cho giai đoạn tiến triển. Thuốc chống xơ hóa nên được thảo luận sớm sau chẩn đoán, đồng thời phục hồi chức năng, bỏ thuốc lá, vaccine và điều trị bệnh kèm. Oxy được kê khi giảm oxy phù hợp. Ghép phổi cần được giới thiệu sớm cho người đủ điều kiện, không chờ đến suy hô hấp cuối. Đợt cấp và nhiễm trùng cần nhập viện tùy mức độ.
Các thuốc chống xơ hóa đã được sử dụng gồm nintedanib và pirfenidone; chúng làm chậm tốc độ giảm FVC ở nhiều người nhưng không đảo ngược sẹo. Nerandomilast được FDA Hoa Kỳ phê duyệt cho người lớn mắc IPF từ tháng 10/2025 và được EMA đưa ra ý kiến tích cực trong năm 2026; khả năng lưu hành và chỉ định tại Việt Nam cần kiểm tra với cơ quan quản lý. Lựa chọn thuốc dựa trên bệnh gan, tương tác, khả năng dung nạp và tiếp cận. Corticoid hoặc ức chế miễn dịch không dùng thường quy để điều trị IPF ổn định.
Nội soi phế quản rửa phế quản có thể hỗ trợ loại trừ nhiễm trùng hoặc bệnh khác, không phải thủ thuật điều trị xơ. Sinh thiết lạnh qua nội soi hoặc sinh thiết phổi phẫu thuật chỉ cân nhắc khi chẩn đoán còn không chắc và kết quả có thể thay đổi xử trí; nguy cơ chảy máu, tràn khí và đợt cấp phải được cân nhắc. Oxy lưu động và thiết bị hỗ trợ được chọn sau đánh giá chuyên môn.
Ghép phổi là lựa chọn duy nhất có thể thay thế phổi bị xơ ở người phù hợp, nhưng không dành cho tất cả. Đánh giá dựa trên tuổi sinh học, bệnh kèm, chức năng, hỗ trợ xã hội và khả năng tuân thủ. Giới thiệu sớm giúp có thời gian hoàn tất đánh giá trước khi bệnh quá nặng. Sau ghép cần dùng thuốc chống thải ghép lâu dài và đối mặt nguy cơ nhiễm trùng, thải ghép cùng biến chứng phẫu thuật.
Phục hồi chức năng phổi kết hợp tập luyện, giáo dục, kỹ thuật tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ tâm lý. Oxy giúp người giảm oxy duy trì hoạt động và bảo vệ cơ quan, nhưng mục tiêu và lưu lượng do cơ sở y tế xác định. Điều trị ho, khó thở, lo âu, dinh dưỡng và chăm sóc giảm nhẹ nên được tích hợp sớm theo nhu cầu; chăm sóc giảm nhẹ không đồng nghĩa dừng điều trị chống xơ.
IPF là bệnh mạn tính nên điều trị và theo dõi thường kéo dài. Thuốc chống xơ hóa được duy trì khi còn lợi ích và dung nạp, không đánh giá hiệu quả chỉ sau vài tuần. Phục hồi chức năng có chương trình theo đợt nhưng vận động nên tiếp tục lâu dài. Oxy và chăm sóc hỗ trợ thay đổi theo tiến triển. Không có mốc thời gian chắc chắn để dự đoán khi nào bệnh nặng lên.
IPF là bệnh mạn tính nên điều trị và theo dõi thường kéo dài. Thuốc chống xơ hóa được duy trì khi còn lợi ích và dung nạp, không đánh giá hiệu quả chỉ sau vài tuần. Phục hồi chức năng có chương trình theo đợt nhưng vận động nên tiếp tục lâu dài. Oxy và chăm sóc hỗ trợ thay đổi theo tiến triển. Không có mốc thời gian chắc chắn để dự đoán khi nào bệnh nặng lên.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm suy hô hấp mạn, đợt cấp, tăng áp động mạch phổi, suy tim phải, nhiễm trùng hô hấp, tràn khí màng phổi và huyết khối tĩnh mạch. Ung thư phổi gặp nhiều hơn ở một số quần thể IPF. Bất động, suy dinh dưỡng, lo âu và trầm cảm làm giảm chất lượng sống. Thuốc chống xơ hóa có thể gây tác dụng tiêu hóa, men gan tăng, nhạy cảm ánh sáng hoặc nguy cơ chảy máu tùy hoạt chất.
IPF là bệnh tiến triển nhưng tốc độ rất khác nhau. Một số người ổn định tương đối trong thời gian dài, người khác giảm nhanh hoặc gặp đợt cấp. Tuổi, FVC, DLCO, giảm oxy, tăng áp phổi, mức độ xơ trên CT, bệnh kèm và thay đổi theo thời gian ảnh hưởng tiên lượng. Các con số sống còn trung bình của quần thể không dùng để dự đoán chính xác cho cá nhân, nhất là khi điều trị và ghép phổi thay đổi.
IPF không “tái phát” theo nghĩa nhiễm trùng khỏi rồi mắc lại; quá trình xơ hóa có thể tiếp tục hoặc ổn định tạm thời. Sau ghép phổi, IPF không thường tái tạo trong phổi ghép, nhưng người bệnh có nguy cơ thải ghép và bệnh phổi mạn của mảnh ghép. Đợt cấp có thể lặp lại, và nguy cơ được giảm bằng phòng nhiễm trùng, tránh khói thuốc và theo dõi sớm nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn.
Chưa có cách chắc chắn ngăn IPF vì nguyên nhân chưa rõ. Không hút thuốc, giảm phơi nhiễm bụi nghề nghiệp, dùng bảo hộ và kiểm soát ô nhiễm giúp bảo vệ phổi nói chung. Người đã mắc nên tiêm vaccine cúm, COVID-19 và phế cầu theo khuyến cáo, vệ sinh tay, tránh tiếp xúc người đang nhiễm trùng và điều trị bệnh kèm. Thân nhân có nhiều ca bệnh nên trao đổi với trung tâm bệnh phổi kẽ về tư vấn di truyền.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Xơ phổi vô căn
Không có chế độ ăn làm tan sẹo phổi. Mục tiêu là giữ cân nặng và khối cơ, ăn đủ protein, rau quả và chia bữa nhỏ để tránh đầy bụng làm khó thở. Người sụt cân cần tư vấn dinh dưỡng; người thừa cân cần giảm từ từ, nhất là khi đánh giá ghép phổi. Hạn chế rượu nếu dùng thuốc ảnh hưởng gan và không tự dùng thực phẩm chức năng vì tương tác chưa được kiểm soát.
Vận động phù hợp thường có lợi hơn nghỉ hoàn toàn. Chương trình phục hồi phổi hướng dẫn đi bộ, đạp xe, tập sức mạnh và kỹ thuật thở dựa trên SpO2 và triệu chứng. Người cần oxy khi gắng sức nên dùng đúng thiết bị được kê. Sắp xếp công việc theo nhịp nghỉ, tránh độ cao lớn và môi trường bụi khói. Hoạt động tình dục có thể tiếp tục với điều chỉnh mức gắng sức và oxy khi được hướng dẫn.
Theo dõi mức khó thở theo hoạt động, tần suất ho, cân nặng, khả năng đi bộ và SpO2 nếu đã được hướng dẫn cách đo. Ghi lại nhu cầu oxy và tác dụng phụ thuốc giúp buổi khám hiệu quả. Không cố đạt một chỉ số SpO2 chung bằng cách tự tăng lưu lượng vì mục tiêu tùy người và thiết bị. Sụt oxy mới, sốt, đau ngực hoặc giảm hoạt động nhanh cần liên hệ đội điều trị.
- Không hút thuốc, vape hoặc tiếp xúc khói bụi mà không có bảo hộ.
- Không tự ngừng, giảm hoặc tăng thuốc chống xơ hóa vì tác dụng phụ mà chưa trao đổi.
- Không tự dùng corticoid, kháng sinh hay thuốc “bổ phổi” để xử trí khó thở tăng.
- Không nằm nghỉ hoàn toàn trong thời gian dài nếu vẫn có thể vận động an toàn.
- Không tự tăng lưu lượng oxy hoặc dùng bình oxy không rõ nguồn gốc.
- Không trì hoãn đánh giá ghép phổi đến khi sức khỏe quá suy kiệt.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
IPF theo định nghĩa gần như là bệnh của người trưởng thành và cực kỳ hiếm ở trẻ em. Trẻ có xơ phổi cần tìm bệnh phổi kẽ do đột biến surfactant, rối loạn miễn dịch, bệnh chuyển hóa hoặc nguyên nhân khác thay vì gán nhãn IPF. Chẩn đoán và điều trị nên tại trung tâm bệnh phổi kẽ nhi khoa.
Đây là nhóm mắc chủ yếu, nhưng khó thở dễ bị quy cho tuổi già, suy tim hoặc ít vận động. Đánh giá cần cân bằng lợi ích thuốc chống xơ hóa với suy gan thận, đa thuốc, nguy cơ té ngã và dinh dưỡng. Phục hồi chức năng có thể điều chỉnh cường độ; tuổi theo lịch không phải tiêu chí duy nhất khi xem xét ghép phổi, nhưng nhiều trung tâm có giới hạn riêng.
IPF hiếm ở tuổi sinh sản nên dữ liệu thai kỳ hạn chế. Thai làm tăng nhu cầu oxy và có thể khiến người dự trữ phổi thấp khó dung nạp. Thuốc chống xơ hóa có cảnh báo sinh sản và phải được bác sĩ chuyên khoa xem xét trước khi mang thai; không tự ngừng nếu phát hiện có thai. Thai kỳ cần phối hợp hô hấp, sản nguy cơ cao, dược lâm sàng và gây mê.
Dữ liệu về thuốc chống xơ hóa trong sữa mẹ còn hạn chế và khuyến cáo khác nhau theo hoạt chất. Quyết định cho bú phải cân bằng lợi ích của sữa mẹ, nhu cầu điều trị và khả năng theo dõi trẻ. Không tự tạm ngừng thuốc kéo dài hoặc mặc định bỏ bú; cần trao đổi với chuyên gia hô hấp, sản nhi và dược sĩ.
IPF không phải bệnh do suy giảm miễn dịch, nhưng người dùng thuốc sau ghép hoặc có bệnh kèm dễ nhiễm trùng và biểu hiện có thể không điển hình. Nhiễm trùng có thể giống đợt cấp nên cần xét nghiệm sớm. Tiêm vaccine phù hợp, dự phòng theo phác đồ ghép và tránh tiếp xúc nguồn lây có vai trò quan trọng.
Bệnh mạch vành, suy tim, tăng áp phổi, khí phế thũng, ngưng thở khi ngủ, trào ngược, lo âu và trầm cảm thường ảnh hưởng triệu chứng và tiên lượng. Khó thở tăng không phải lúc nào do xơ tiến triển; cần tìm nhiễm trùng, thiếu máu, huyết khối hoặc bệnh tim. Điều trị bệnh kèm được phối hợp để tránh tương tác và đa thuốc không cần thiết.
Người IPF có nguy cơ biến chứng hô hấp và đợt cấp sau gây mê, đặc biệt sau phẫu thuật lớn hoặc thông khí cơ học. Trước mổ cần đánh giá chức năng phổi, oxy, khả năng gắng sức và trao đổi về nguy cơ. Sau mổ ưu tiên giảm đau hợp lý, vận động sớm, vật lý trị liệu hô hấp và chiến lược thông khí bảo vệ phổi.
Câu hỏi thường gặp về Xơ phổi vô căn
Mô sẹo đã hình thành trong IPF thường không thể trở lại hoàn toàn bình thường bằng thuốc hiện có. Điều trị nhằm làm chậm suy giảm chức năng phổi, giảm triệu chứng, duy trì vận động và xử trí biến chứng. Ghép phổi có thể thay thế phổi bệnh ở người đủ điều kiện nhưng là thủ thuật lớn, cần thuốc chống thải ghép suốt đời. Vì tốc độ tiến triển khác nhau, chẩn đoán sớm và theo dõi định kỳ vẫn có ý nghĩa ngay cả khi người bệnh còn hoạt động tốt.
IPF không lây qua ho, tiếp xúc hay dùng chung đồ. Phần lớn trường hợp không có kiểu di truyền đơn giản, nhưng một tỷ lệ người bệnh có nhiều thành viên gia đình mắc bệnh phổi kẽ và có thể liên quan biến thể gen hoặc telomere. Người có từ hai thân nhân mắc bệnh nên báo bác sĩ để cân nhắc tư vấn di truyền và theo dõi phù hợp. Xét nghiệm gen không cần cho mọi người và kết quả cần được giải thích bởi chuyên gia.
Có, vận động phù hợp thường giúp duy trì cơ lực, giảm mất điều kiện và cải thiện khả năng làm việc hằng ngày. Cách an toàn nhất là tham gia phục hồi chức năng phổi hoặc nhận kế hoạch dựa trên SpO2, nhu cầu oxy và bệnh tim kèm. Người bệnh nên khởi đầu nhẹ, nghỉ khi cần và tránh cố gắng đến mức đau ngực, choáng hoặc khó thở không hồi phục. Oxy khi vận động phải dùng đúng lưu lượng được kê, không tự điều chỉnh.
Không. Nintedanib, pirfenidone và các lựa chọn mới được phê duyệt tại một số quốc gia có mục tiêu làm chậm tốc độ giảm chức năng phổi, không hòa tan sẹo cũ. Người bệnh có thể không cảm thấy triệu chứng cải thiện rõ nhưng thuốc vẫn có giá trị làm chậm tiến triển. Hiệu quả và tác dụng phụ được đánh giá qua chức năng phổi, cân nặng, xét nghiệm gan và khả năng dung nạp. Không nên tự ngừng chỉ vì một lần đo chưa tốt.
Oxy được chỉ định khi đo cho thấy oxy máu thấp lúc nghỉ, khi vận động hoặc khi ngủ tùy từng người. Một số bệnh nhân chỉ cần oxy lúc đi bộ, trong khi người tiến triển cần nhiều thời gian hơn. Oxy không gây “nghiện” và không làm phổi lười; nó bù phần trao đổi khí bị giảm. Lưu lượng phải dựa trên đánh giá chuyên môn và loại thiết bị. Khó thở vẫn có thể xảy ra dù SpO2 đạt mục tiêu, vì còn liên quan phổi cứng và cơ yếu.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

