Gút là bệnh viêm khớp do tinh thể monosodium urate hình thành và lắng đọng khi urat trong cơ thể duy trì ở mức cao đủ lâu. Cơn gút thường khởi phát đột ngột, gây đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại một khớp, hay gặp ở ngón chân cái, cổ chân hoặc gối. Bệnh không chỉ là một cơn đau sau bữa ăn nhiều đạm; nếu không kiểm soát, các đợt viêm có thể tái diễn, hình thành hạt tophi, làm tổn thương khớp và liên quan sỏi thận. Chẩn đoán cần phân biệt với nhiễm khuẩn khớp và các bệnh viêm khớp do tinh thể khác. Điều trị gồm xử trí cơn viêm, hạ urat lâu dài cho người có chỉ định và điều chỉnh yếu tố nguy cơ. Theo dõi urat theo mục tiêu giúp hòa tan dần tinh thể và giảm tái phát.
Gút là bệnh gì?
Gút là bệnh lắng đọng tinh thể monosodium urate trong và quanh khớp. Tinh thể hình thành sau một giai đoạn tăng urat kéo dài, nhưng không phải ai tăng urat cũng mắc gút. Khi tinh thể bị bong ra hoặc được tế bào miễn dịch nhận diện, phản ứng viêm mạnh gây cơn đau cấp. Giữa các cơn, người bệnh có thể hoàn toàn không đau dù tinh thể vẫn tồn tại.
Gút cần được phân biệt với “tăng acid uric máu”, vốn chỉ mô tả bất thường xét nghiệm, và với viêm khớp nhiễm khuẩn, giả gút do tinh thể calcium pyrophosphate hoặc viêm khớp tự miễn. Khi bệnh tiến triển, tinh thể tích tụ thành tophi, gây viêm khớp mạn và phá hủy cấu trúc. Điều trị đúng không chỉ cắt cơn đau mà còn giảm kho tinh thể bằng cách duy trì urat dưới mục tiêu phù hợp.
| Tên bệnh | Gút |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Gout |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bệnh thống phong; viêm khớp do tinh thể urat; gouty arthritis |
| Mã ICD-10 | M10 — Nhóm mã gút; phân mã cụ thể tùy nguyên nhân, vị trí và tình trạng lâm sàng |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nội tiết - Chuyển hóa và Cơ xương khớp; viêm khớp do tinh thể monosodium urate |
| Cơ quan ảnh hưởng | Khớp và mô quanh khớp là vị trí chính; da, gân, bao hoạt dịch, thận và đường tiết niệu có thể bị ảnh hưởng khi bệnh kéo dài. |
| Tính chất bệnh | Bệnh viêm do tinh thể, thường diễn tiến mạn với các cơn cấp tái phát; không lây, không phải bệnh tự miễn và không phải nhiễm trùng. |
| Mức độ phổ biến | Bệnh khá thường gặp ở người trưởng thành, phổ biến hơn ở nam giới, người lớn tuổi, người có bệnh thận mạn hoặc hội chứng chuyển hóa. |
| Bệnh có lây không? | Không; gút là bệnh do tinh thể urat, không phải bệnh truyền nhiễm. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Gút
Urat là sản phẩm cuối của chuyển hóa purin. Khi nồng độ urat vượt mức bão hòa trong dịch cơ thể, tinh thể monosodium urate dễ hình thành, đặc biệt tại khớp ngoại vi có nhiệt độ thấp. Tinh thể có thể nằm yên một thời gian rồi bị đại thực bào nhận diện, hoạt hóa inflammasome NLRP3 và giải phóng các chất trung gian như interleukin-1, tạo phản ứng viêm cấp dữ dội.
Sau cơn, cơ thể có thể tự hạn chế viêm nhưng tinh thể không biến mất nếu urat vẫn cao. Các đợt tái diễn làm tăng gánh tinh thể, hình thành tophi, viêm màng hoạt dịch mạn và bào mòn xương. Hạ urat bền vững làm dịch cơ thể trở nên chưa bão hòa, từ đó tinh thể tan dần theo thời gian.
- Gút cấp: một hoặc vài khớp viêm đột ngột, đau dữ dội và thường đạt đỉnh nhanh.
- Giai đoạn giữa các cơn: không có triệu chứng rõ nhưng tinh thể urat vẫn có thể tồn tại.
- Gút mạn có tophi: xuất hiện khối lắng đọng urat, viêm khớp dai dẳng hoặc tổn thương cấu trúc.
- Gút nguyên phát và thứ phát: phân biệt theo cơ địa chuyển hóa với nguyên nhân do bệnh, thuốc hoặc tăng hủy tế bào.
Gút thường gặp hơn ở nam giới trưởng thành và phụ nữ sau mãn kinh. Tần suất tăng theo tuổi, bệnh thận mạn, béo phì, tăng huyết áp và việc sử dụng thuốc ảnh hưởng bài tiết urat. Mô hình mắc bệnh khác nhau theo di truyền, chế độ ăn, mức tiêu thụ rượu bia và khả năng tiếp cận điều trị hạ urat.
Dữ liệu tại Việt Nam chưa được chuẩn hóa trên toàn quốc, vì vậy các ước tính từ bệnh viện hoặc địa phương không đại diện cho toàn bộ dân số.
Gút không có đường lây. Bệnh phát triển qua chuỗi: urat tăng kéo dài, dung dịch quanh khớp trở nên quá bão hòa, tinh thể monosodium urate hình thành, sau đó một yếu tố tại chỗ hoặc toàn thân kích hoạt đáp ứng viêm. Cơn đau có thể xuất hiện dù người bệnh không ăn thực phẩm giàu purin ngay trước đó, vì kho tinh thể đã tích lũy từ trước.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Gút
- Tăng urat kéo dài do giảm thải: thường liên quan chức năng thận, biến thể gen vận chuyển urat hoặc thuốc như một số lợi tiểu.
- Tăng sản xuất urat: gặp trong tăng hủy tế bào, bệnh tăng sinh, hóa trị hoặc rối loạn enzym purin hiếm.
- Yếu tố khởi phát cơn: mất nước, uống nhiều rượu, bữa ăn quá lớn, bệnh cấp, chấn thương, phẫu thuật hoặc thay đổi urat nhanh.
- Nguyên nhân thứ phát: bệnh thận, ghép tạng, vảy nến nặng và một số thuốc có thể thúc đẩy hình thành gút.
- Không thay đổi được: tuổi, giới, mãn kinh, tiền sử gia đình và một số biến thể gen vận chuyển urat.
- Thay đổi được: thừa cân, uống nhiều rượu bia, đồ uống nhiều fructose, mất nước và chế độ ăn dư năng lượng.
- Bệnh và thuốc: bệnh thận mạn, tăng huyết áp, suy tim, hội chứng chuyển hóa, lợi tiểu, ciclosporin hoặc tacrolimus.
- Yếu tố khởi phát: phẫu thuật, chấn thương khớp, bệnh cấp và bắt đầu hoặc thay đổi thuốc hạ urat không có kế hoạch dự phòng phù hợp.
Người có urat rất cao kéo dài, từng bị sỏi, giảm chức năng thận, dùng lợi tiểu hoặc có người thân mắc gút có nguy cơ cao hơn. Người đã từng lên cơn gút, có tophi hoặc tổn thương khớp trên hình ảnh là nhóm dễ tái phát và tiến triển nếu kho tinh thể không được kiểm soát. Bệnh nhân ghép tạng và người có CKD giai đoạn tiến triển cần theo dõi chuyên khoa do lựa chọn thuốc phức tạp.
Triệu chứng và dấu hiệu của Gút
Cơn gút thường bắt đầu trong vài giờ, hay về đêm hoặc sáng sớm, với một khớp đau dữ dội đến mức khó chạm vào. Viêm có thể giảm trong vài ngày đến vài tuần, sau đó là giai đoạn không triệu chứng. Qua thời gian, khoảng cách giữa các cơn có thể ngắn hơn, số khớp bị ảnh hưởng tăng và đau trở nên dai dẳng. Ở người cao tuổi, phụ nữ hoặc người suy thận, bệnh có thể xuất hiện nhiều khớp và ít điển hình hơn.
- Đau khớp dữ dội: khởi phát nhanh, thường đạt mức nặng trong vòng 24 giờ.
- Sưng, nóng và đỏ: da trên khớp căng, nhạy cảm; màu đỏ có thể khó nhận thấy ở da sẫm màu.
- Vị trí điển hình: khớp ngón chân cái, cổ chân, bàn chân, gối, cổ tay, ngón tay hoặc khuỷu.
- Giới hạn vận động: người bệnh khó đi lại, mang giày hoặc dùng chi bị viêm.
- Da bong nhẹ sau cơn: có thể xuất hiện khi sưng viêm giảm.
- Viêm nhiều khớp: thường gặp hơn ở bệnh kéo dài, người cao tuổi hoặc người có bệnh thận.
- Tophi: hạt cứng ở vành tai, ngón tay, khuỷu, gân Achilles hoặc quanh khớp; đôi khi loét và rò chất trắng.
- Chèn ép thần kinh: tophi tại cổ tay có thể góp phần gây hội chứng ống cổ tay.
- Viêm cột sống do gút: hiếm, có thể gây đau lưng và triệu chứng thần kinh.
Nên đặt lịch khám: sau cơn đau khớp đầu tiên, khi có nhiều cơn trong năm, hạt dưới da, sỏi thận hoặc urat cao kéo dài.
Cần khám trong ngày: khi khớp sưng đỏ đau dữ dội lần đầu, đau không giảm, không ăn uống được hoặc có bệnh thận làm hạn chế thuốc.
Cần tái khám sớm: khi cơn tái phát trong lúc dùng thuốc, xuất hiện phát ban, tiêu chảy nặng, đau bụng, chảy máu tiêu hóa hoặc kết quả chức năng thận thay đổi.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu nếu khớp sưng nóng kèm sốt cao, rét run, lơ mơ, tụt huyết áp hoặc người bệnh trông rất mệt vì có thể là nhiễm khuẩn khớp hay nhiễm trùng huyết. Cũng cần cấp cứu khi có khó thở, phù mặt, phồng rộp da, tổn thương niêm mạc sau khi dùng thuốc; tiểu rất ít; hoặc đau hông lưng kèm sốt và nôn liên tục. Không tự lái xe khi choáng hoặc đau quá mức, và không trì hoãn để thử đắp lá hay chọc hút tại nhà.
Chẩn đoán Gút
Chẩn đoán bắt đầu từ đặc điểm khởi phát, vị trí khớp, tiền sử cơn tương tự, thuốc và bệnh nền. Bác sĩ đo urat huyết thanh, nhưng một kết quả bình thường trong cơn không loại trừ gút; xét nghiệm nên được lặp lại sau khi cơn ổn nếu nghi ngờ còn cao. Khi chẩn đoán không chắc, phân tích dịch khớp tìm tinh thể monosodium urate là phương pháp xác nhận. Hình ảnh được dùng khi không thể chọc hút hoặc cần đánh giá gánh tinh thể và tổn thương.
Bác sĩ quan sát mức sưng, nóng, màu da, phạm vi vận động và số khớp bị ảnh hưởng. Khám tìm tophi ở tai, ngón tay, khuỷu, gân Achilles và kiểm tra dấu nhiễm trùng. Bệnh sử tập trung vào thời gian đạt đỉnh đau, số cơn, rượu bia, mất nước, thuốc lợi tiểu, bệnh thận, sỏi và tiền sử gia đình. Dấu hiệu sinh tồn giúp phát hiện sốt hoặc tình trạng toàn thân bất ổn.
- Urat huyết thanh: hỗ trợ chẩn đoán và là chỉ số theo dõi điều trị; có thể giảm tạm thời trong cơn cấp.
- Dịch khớp: kính hiển vi phân cực tìm tinh thể urat hình kim và đồng thời cấy khi cần loại trừ nhiễm khuẩn.
- Công thức máu, CRP hoặc tốc độ lắng máu: phản ánh viêm nhưng không phân biệt chắc chắn gút với nhiễm trùng.
- Creatinin, eGFR và men gan: giúp lựa chọn và theo dõi an toàn thuốc.
- Nước tiểu và đánh giá sỏi: dùng khi có đau hông lưng, tiểu máu hoặc tiền sử sỏi.
X-quang có thể bình thường ở giai đoạn sớm; ở gút mạn có thể thấy bào mòn xương cạnh khớp với bờ rõ. Siêu âm phát hiện dấu đường đôi, tophi và viêm màng hoạt dịch, nhưng phụ thuộc kỹ năng người thực hiện. CT năng lượng kép có thể nhận diện vật liệu urat và hữu ích khi chẩn đoán khó, song không thay thế đánh giá lâm sàng. MRI chủ yếu dùng khi cần khảo sát biến chứng hoặc chẩn đoán khác.
Phát hiện tinh thể monosodium urate trong dịch khớp hoặc tophi là bằng chứng xác định. Khi không có mẫu tinh thể, tiêu chuẩn phân loại ACR/EULAR 2015 có thể hỗ trợ trong nghiên cứu và đánh giá chuyên khoa dựa trên kiểu cơn, vị trí, urat và hình ảnh; đây không phải công cụ tự chẩn đoán. NICE khuyến nghị đo urat và cân nhắc chọc hút hoặc hình ảnh nếu chẩn đoán chưa được xác nhận.
Điều trị Gút
Điều trị có hai mục tiêu riêng: dập phản ứng viêm của cơn cấp và giảm urat lâu dài để hòa tan tinh thể. Thuốc chống viêm được chọn theo thời gian khởi phát, bệnh thận, bệnh tim, nguy cơ tiêu hóa, tương tác và thuốc đang dùng. Hạ urat được khuyến nghị rõ khi có tophi, tổn thương do gút hoặc cơn thường xuyên; chiến lược theo mục tiêu dùng xét nghiệm urat để tăng chỉnh. Giáo dục người bệnh và dự phòng cơn trong giai đoạn khởi trị giúp cải thiện tuân thủ.
Cơn gút có thể được điều trị bằng colchicine, thuốc chống viêm không steroid hoặc glucocorticoid, tùy chống chỉ định và bệnh đồng mắc; thuốc ức chế interleukin-1 chỉ dành cho tình huống chọn lọc dưới chuyên khoa. Thuốc hạ urat gồm chất ức chế xanthine oxidase như allopurinol hoặc febuxostat và thuốc tăng thải urat ở người phù hợp. ACR ưu tiên allopurinol cho phần lớn người cần điều trị, kể cả nhiều trường hợp CKD, với khởi đầu thấp và tăng chỉnh. Không tự dùng liều, phối hợp hay ngừng thuốc khi hết đau.
Chọc hút dịch khớp có thể vừa giảm áp lực ở khớp căng vừa cung cấp mẫu chẩn đoán; tiêm corticosteroid nội khớp được cân nhắc khi nhiễm trùng đã được loại trừ và một hoặc vài khớp bị ảnh hưởng. Tophi gây loét, chèn ép hoặc cản trở vận động đôi khi cần thủ thuật. Mọi can thiệp phải được thực hiện vô khuẩn tại cơ sở y tế.
Phẫu thuật hiếm khi là điều trị chính. Cắt tophi, giải phóng chèn ép thần kinh, chỉnh biến dạng hoặc thay khớp có thể được cân nhắc khi tổn thương cấu trúc nặng, loét tái diễn hoặc chức năng suy giảm dù đã kiểm soát urat. Phẫu thuật không thay thế điều trị hạ urat; nếu urat vẫn cao, tinh thể có thể tiếp tục tích tụ sau mổ.
Trong cơn, nghỉ khớp, nâng chi và chườm lạnh qua lớp vải có thể giảm khó chịu. Uống nước theo chỉ định và tránh rượu bia trong giai đoạn đau. Dụng cụ hỗ trợ đi lại có thể cần tạm thời. Người bệnh nên được hướng dẫn kế hoạch xử trí cơn đã thống nhất với bác sĩ, vì điều trị sớm thường hiệu quả hơn nhưng phải phù hợp với bệnh thận, dạ dày và thuốc chống đông.
Theo dõi urat định kỳ trong giai đoạn tăng chỉnh, số cơn, kích thước tophi, chức năng thận, men gan và tác dụng phụ. Khi đạt mục tiêu và ổn định, NICE gợi ý cân nhắc đo urat hằng năm. Liên hệ bác sĩ nếu cơn tăng sau khởi thuốc, vì đây có thể là hiện tượng tạm thời và không nên tự ngừng; phát ban, tổn thương niêm mạc, khó thở hoặc sốt cần được đánh giá ngay.
Cơn cấp thường giảm trong vài ngày đến vài tuần tùy mức độ và thời điểm điều trị. Hạ urat là chiến lược dài hạn; cần nhiều tháng hoặc lâu hơn để giảm gánh tinh thể, và tophi lớn có thể tan chậm. Thuốc thường được duy trì lâu dài vì ngừng điều trị làm urat tăng trở lại và nguy cơ cơn tái xuất hiện. Thời gian cụ thể phụ thuộc mục tiêu, tuân thủ và bệnh đồng mắc.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Tophi: khối urat gây biến dạng, loét, nhiễm trùng thứ phát hoặc chèn ép thần kinh.
- Tổn thương khớp mạn: bào mòn xương, giảm vận động và đau kéo dài.
- Sỏi tiết niệu: gây đau, tiểu máu, tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng.
- Ảnh hưởng chức năng và tinh thần: cơn tái diễn làm gián đoạn giấc ngủ, công việc và vận động.
- Biến cố do thuốc: xuất huyết tiêu hóa, tổn thương thận, độc tính hoặc phản ứng quá mẫn tùy nhóm thuốc.
Gút có thể được kiểm soát tốt khi urat được duy trì dưới mục tiêu và người bệnh tuân thủ điều trị. Số cơn thường giảm dần sau giai đoạn đầu của hạ urat, tophi có thể thu nhỏ và nguy cơ tổn thương mới giảm. Tiên lượng kém hơn khi chẩn đoán muộn, urat không đạt mục tiêu, có bệnh thận nặng, tophi lớn hoặc thuốc thường xuyên bị ngừng. Không thể dự đoán chính xác thời điểm hết cơn cho từng người.
Gút có tính tái phát nếu kho tinh thể vẫn còn. Cơn có thể bùng lên sau mất nước, uống nhiều rượu, bệnh cấp, phẫu thuật hoặc thay đổi urat nhanh. Trong những tháng đầu bắt đầu thuốc hạ urat, cơn đôi khi tăng tạm thời dù điều trị đang đi đúng hướng. Duy trì thuốc, dự phòng theo chỉ định, đạt mục tiêu urat và có kế hoạch xử trí sớm giúp giảm nguy cơ lâu dài.
Phòng tái phát dựa trên duy trì urat mục tiêu ở người có chỉ định, dùng thuốc đều và theo dõi. Lối sống hỗ trợ gồm giảm cân từ từ, hạn chế rượu bia, tránh đồ uống nhiều fructose, ăn cân bằng và phòng mất nước. Rà soát lợi tiểu hoặc thuốc ảnh hưởng urat phải do bác sĩ thực hiện. Không có vaccine phòng gút, và thay đổi chế độ ăn đơn độc thường không đủ nếu đã có gánh tinh thể lớn.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Gút
Không có một “thực đơn chữa gút” áp dụng cho mọi người. Nên ưu tiên khẩu phần cân bằng, kiểm soát năng lượng, rau và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế nội tạng, lượng thịt đỏ quá mức, một số hải sản, bia rượu mạnh và đồ uống nhiều fructose. Sữa ít béo có thể là nguồn đạm phù hợp với nhiều người. Không nhịn đói hoặc cắt hoàn toàn nhóm thực phẩm; bệnh thận và đái tháo đường cần kế hoạch riêng.
Trong cơn cấp, giảm tải khớp và tạm dừng vận động gây đau. Khi viêm đã hết, trở lại hoạt động từ từ, kết hợp bài tập sức mạnh, tim mạch và duy trì tầm vận động. Giảm cân nên diễn ra chậm và bền vững, vì giảm cân cấp tốc có thể làm urat biến động. Chọn giày rộng, tránh chấn thương lặp lại ở khớp từng bị gút và ngủ đủ.
Ghi ngày bắt đầu cơn, khớp bị ảnh hưởng, yếu tố khởi phát, thuốc đã dùng và thời gian hồi phục. Theo dõi cân nặng, huyết áp và kết quả urat theo lịch; không cần đo urat quá thường xuyên ngoài kế hoạch. Chụp ảnh tophi hoặc khớp sưng theo cùng góc có thể giúp theo dõi, nhưng không thay thế khám khi có sốt, đau khác thường hoặc nghi nhiễm trùng.
- Không đắp lá, chọc, nặn hoặc tự rạch tophi và khớp sưng.
- Không tự ngừng thuốc hạ urat khi cơn cấp xuất hiện hoặc khi đã hết đau.
- Không phối hợp nhiều thuốc chống viêm nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
- Không dùng NSAID tùy tiện khi có bệnh thận, loét dạ dày, suy tim hoặc đang dùng thuốc chống đông.
- Không coi mọi khớp đỏ đau là gút và bỏ qua nguy cơ nhiễm khuẩn.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Gút rất hiếm ở trẻ em và thường gợi ý bệnh nền như rối loạn enzym purin, bệnh thận, béo phì nặng, thuốc hoặc bệnh tăng sinh tế bào. Trẻ có khớp sưng đau cần được đánh giá chuyên khoa, không áp dụng phác đồ người lớn. Nếu có tiền sử gia đình khởi phát rất sớm, bác sĩ có thể cân nhắc tư vấn di truyền hoặc xét nghiệm chuyển hóa.
Gút ở người cao tuổi có thể ảnh hưởng nhiều khớp, bàn tay hoặc biểu hiện như viêm khớp mạn. Bệnh thận, suy tim, thuốc chống đông và đa thuốc làm hạn chế lựa chọn chống viêm. Mục tiêu hạ urat vẫn quan trọng nhưng cần tăng chỉnh thận trọng, theo dõi té ngã, mất nước, nhận thức và khả năng tự quản lý thuốc.
Gút trong thai kỳ hiếm và thường liên quan bệnh thận hoặc rối loạn chuyển hóa sẵn có. Khớp viêm cần loại trừ nhiễm khuẩn và huyết khối khi phù hợp. Lựa chọn thuốc chống viêm hoặc hạ urat thay đổi theo tuổi thai và nguy cơ mẹ-thai; phụ nữ không nên tự tiếp tục, ngừng hay đổi thuốc mà cần phối hợp sản khoa và chuyên khoa cơ xương khớp.
Điều trị cơn và hạ urat trong thời kỳ cho con bú cần xem xét lượng thuốc vào sữa, tuổi và sức khỏe của trẻ, cùng mức độ bệnh của mẹ. Một số thuốc có dữ liệu phù hợp hơn các thuốc khác, nhưng quyết định phải cá thể hóa. Không mặc định phải ngừng cho bú và cũng không tự dùng lại đơn cũ sau sinh nếu chưa được rà soát.
Người ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ tăng urat và gút, đồng thời dễ nhiễm trùng hơn. Khớp sưng nóng cần chọc hút sớm hơn khi có nghi ngờ để loại trừ nhiễm khuẩn. Tương tác giữa colchicine, thuốc ức chế calcineurin và một số kháng sinh có thể nghiêm trọng, vì vậy điều trị phải do bác sĩ quản lý.
Bệnh thận mạn, suy tim, tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh mạch vành thường đồng tồn tại với gút. Chọn thuốc chống viêm phải cân nhắc thận, dạ dày và tim mạch; chọn thuốc hạ urat cần xem xét tương tác và tiền sử phản ứng. Kiểm soát bệnh nền giúp giảm yếu tố khởi phát nhưng không thay thế chiến lược làm tan tinh thể urat.
Phẫu thuật, nhịn ăn, thay đổi dịch và thuốc có thể khởi phát cơn gút. Người có tiền sử bệnh nên báo trước cho ekip, duy trì thuốc hạ urat theo hướng dẫn và có kế hoạch xử trí cơn phù hợp với nguy cơ chảy máu. Khớp sưng sau mổ không được mặc định là gút vì nhiễm trùng và huyết khối cần được loại trừ.
Câu hỏi thường gặp về Gút
Gút có thể được kiểm soát đến mức không còn cơn và tinh thể tan dần, nhưng cơ địa tăng urat thường vẫn tồn tại. Khi urat được duy trì dưới mục tiêu đủ lâu, cơn giảm, tophi thu nhỏ và tổn thương mới được ngăn chặn. Nhiều người cần thuốc hạ urat lâu dài để giữ kết quả này. Ngừng thuốc khi hết đau thường làm urat tăng trở lại và tinh thể tái tích lũy. Vì vậy, mục tiêu thực tế là kiểm soát bền vững thay vì hứa hẹn “khỏi vĩnh viễn” sau một đợt điều trị ngắn.
Thông thường không nên tự ngừng thuốc hạ urat đang dùng ổn định khi cơn xuất hiện, vì việc ngừng rồi dùng lại làm urat dao động và có thể gây thêm cơn. Cơn cấp cần được điều trị bằng thuốc chống viêm phù hợp, trong khi thuốc hạ urat tiếp tục theo kế hoạch đã thống nhất. Tuy nhiên, nếu có phát ban, sốt, tổn thương niêm mạc, khó thở hoặc dấu hiệu phản ứng thuốc nặng, cần ngừng dùng theo hướng dẫn cấp cứu và liên hệ bác sĩ ngay. Không tự tăng hoặc giảm liều.
Không cần kiêng tuyệt đối mọi loại thịt hoặc hải sản. Cách bền vững hơn là kiểm soát khẩu phần, tránh nội tạng, hạn chế lượng thịt đỏ và một số hải sản giàu purin, đồng thời giảm bia rượu và đồ uống nhiều fructose. Rau chứa purin thường không cần loại bỏ như purin từ nội tạng. Chế độ ăn chỉ là một phần của điều trị; người đã có nhiều cơn hoặc tophi thường vẫn cần thuốc hạ urat. Bệnh thận hoặc đái tháo đường đòi hỏi tư vấn dinh dưỡng cá thể.
Có, nhưng thời điểm và mức độ cần phù hợp. Trong cơn cấp, nên nghỉ khớp, nâng chi và tránh chịu lực gây đau. Khi sưng viêm đã hết, vận động đều giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp và sức khỏe tim mạch. Bắt đầu từ cường độ thấp, tăng dần và chọn hoạt động ít tác động nếu khớp đã tổn thương. Uống nước theo chỉ định và tránh tập kiệt sức hoặc giảm cân quá nhanh. Nếu đau kéo dài hoặc khớp biến dạng, nên được vật lý trị liệu hướng dẫn.
Khớp sưng nóng đau kèm sốt cao, rét run, lơ mơ, tụt huyết áp hoặc tình trạng toàn thân xấu cần đi cấp cứu vì nhiễm khuẩn khớp có thể giống gút và gây tổn thương nhanh. Cũng cần trợ giúp khẩn khi đau kèm khó thở, phù mặt, phồng rộp da hoặc tổn thương miệng sau dùng thuốc; tiểu rất ít; hay đau hông lưng kèm sốt. Không tự chọc khớp, đắp thuốc hoặc uống nhiều loại chống viêm để chờ qua cơn.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

