Tăng acid uric máu là tình trạng nồng độ urat trong máu cao hơn ngưỡng hòa tan hoặc khoảng tham chiếu phù hợp của phòng xét nghiệm. Phần lớn người bệnh không có triệu chứng, nhưng urat tích lũy lâu ngày có thể tạo tinh thể tại khớp hoặc đường tiết niệu, làm tăng nguy cơ gút và sỏi thận ở một số người. Kết quả xét nghiệm cần được đọc cùng chức năng thận, thuốc đang dùng, chế độ ăn, rượu bia và bệnh nền như tăng huyết áp, béo phì hoặc hội chứng chuyển hóa. Một lần xét nghiệm cao chưa đủ để tự kết luận nguyên nhân hay tự dùng thuốc hạ urat. Việc đánh giá đúng bối cảnh, điều chỉnh yếu tố nguy cơ và theo dõi có kế hoạch giúp phát hiện sớm biến chứng, đồng thời tránh điều trị không cần thiết ở người tăng urat nhưng chưa có triệu chứng.
Tăng acid uric máu là bệnh gì?
Tăng acid uric máu là tình trạng urat huyết thanh tăng, phản ánh sự mất cân bằng giữa quá trình tạo urat và đào thải urat. Urat là sản phẩm cuối của chuyển hóa purin ở người. Khái niệm này chủ yếu dựa trên xét nghiệm, trong khi gút là bệnh viêm do tinh thể urat lắng đọng trong mô. Vì vậy, người có urat cao chưa chắc mắc gút, và một người đang lên cơn gút đôi khi có kết quả urat không cao tại đúng thời điểm xét nghiệm.
Ngưỡng đánh giá có thể khác theo phương pháp xét nghiệm, giới, bối cảnh lâm sàng và mục tiêu điều trị. Bác sĩ thường xem xét xu hướng nhiều lần đo, chức năng thận, tiền sử sỏi, thuốc đang sử dụng và các biểu hiện tại khớp. Tăng urat kéo dài có thể góp phần hình thành tinh thể, nhưng nguy cơ tiến triển ở từng người rất khác nhau.
| Tên bệnh | Tăng acid uric máu |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hyperuricemia |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tăng urat máu; tăng axit uric máu; hyperuricaemia |
| Mã ICD-10 | E79.0 — Tăng acid uric máu không có dấu hiệu viêm khớp và hạt tophi |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nội tiết - Chuyển hóa; rối loạn chuyển hóa purin, liên quan thận và cơ xương khớp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Máu và chuyển hóa purin là bất thường chính; thận, đường tiết niệu và khớp có thể bị ảnh hưởng thứ phát khi urat kết tinh. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng chuyển hóa thường mạn tính, không lây; có thể nguyên phát do cơ địa di truyền hoặc thứ phát do bệnh, thuốc và lối sống. |
| Mức độ phổ biến | Khá thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt ở người có bệnh thận mạn, thừa cân, tăng huyết áp, dùng lợi tiểu hoặc uống nhiều rượu bia. |
| Bệnh có lây không? | Không; tăng acid uric máu không truyền từ người sang người. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Tăng acid uric máu
Purin từ chuyển hóa tế bào và thức ăn được phân giải thành hypoxanthine, xanthine rồi urat nhờ enzym xanthine oxidase. Urat lưu hành trong máu và được loại bỏ chủ yếu qua thận, một phần qua ruột. Tăng acid uric xuất hiện khi sản xuất urat tăng, bài tiết giảm hoặc cả hai.
Khi nồng độ urat vượt khả năng hòa tan trong thời gian đủ dài, tinh thể monosodium urate có thể hình thành tại mô ngoại vi, đặc biệt ở khớp có nhiệt độ thấp. Tinh thể kích hoạt đáp ứng viêm nếu bị hệ miễn dịch nhận diện, dẫn đến cơn gút. Trong đường tiết niệu, uric acid có thể kết tinh thuận lợi hơn khi nước tiểu cô đặc hoặc có tính acid, góp phần tạo sỏi.
- Tăng sản xuất urat: gặp khi tăng chuyển hóa purin, tăng hủy tế bào hoặc một số rối loạn enzym hiếm.
- Giảm thải urat: liên quan bệnh thận, thuốc làm giảm bài tiết urat hoặc cơ địa vận chuyển urat qua ống thận.
- Cơ chế hỗn hợp: vừa tăng tạo vừa giảm thải, thường gặp khi nhiều yếu tố chuyển hóa và thuốc cùng tồn tại.
- Có triệu chứng hoặc không triệu chứng: phân biệt dựa trên tiền sử gút, tophi, sỏi uric hoặc tổn thương liên quan urat.
Tăng acid uric máu gặp nhiều hơn khi tuổi tăng và thường đi kèm béo phì, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn. Nam giới thường có urat cao hơn trước tuổi trung niên; ở nữ, nguy cơ tăng sau mãn kinh. Tỷ lệ thay đổi đáng kể giữa quần thể, chế độ ăn, mức tiêu thụ rượu bia, di truyền và tiêu chuẩn xét nghiệm.
Dữ liệu cộng đồng tại Việt Nam chưa đồng nhất giữa các vùng và nhóm tuổi, vì vậy không nên áp dụng một tỷ lệ chung cho mọi đối tượng.
Tăng acid uric không hình thành qua đường lây nhiễm. Quá trình bệnh bắt đầu từ mất cân bằng chuyển hóa purin hoặc giảm bài tiết urat, sau đó urat tích lũy trong huyết tương. Nếu tình trạng kéo dài và điều kiện mô thuận lợi, tinh thể có thể xuất hiện ở khớp, mô mềm hoặc đường tiết niệu. Chỉ khi tinh thể gây viêm hay tắc nghẽn, người bệnh mới có biểu hiện như cơn gút hoặc sỏi.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tăng acid uric máu
- Giảm đào thải qua thận: bệnh thận mạn, giảm thể tích tuần hoàn, nhiễm toan và biến đổi vận chuyển urat ở ống thận.
- Thuốc: một số lợi tiểu, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc điều trị lao và các thuốc khác có thể làm tăng urat.
- Tăng tạo urat: bệnh tăng sinh hoặc hủy tế bào, hóa trị, tan máu, vảy nến nặng và rối loạn enzym chuyển hóa purin hiếm.
- Lối sống và chuyển hóa: uống nhiều rượu bia, đồ uống nhiều fructose, thừa cân, ăn quá mức thực phẩm giàu purin và mất nước.
- Thay đổi được: thừa cân, uống nhiều rượu bia, đồ uống chứa fructose, mất nước, chế độ ăn quá nhiều purin và sử dụng thuốc có ảnh hưởng đến urat khi chưa được rà soát.
- Khó thay đổi: tuổi, giới, mãn kinh, tiền sử gia đình, biến thể gen vận chuyển urat và bệnh thận nền.
- Yếu tố y khoa: tăng huyết áp, hội chứng chuyển hóa, suy tim, bệnh tăng sinh tế bào, ghép tạng và điều trị ung thư.
Nhóm dễ có urat cao gồm người mắc bệnh thận mạn, người dùng lợi tiểu dài ngày, người có béo phì hoặc hội chứng chuyển hóa, người uống rượu bia thường xuyên, bệnh nhân đang hóa trị và người có tiền sử gia đình bị gút. Nguy cơ biến chứng cao hơn khi urat tăng kéo dài, từng có sỏi tiết niệu, chức năng thận giảm hoặc xuất hiện tinh thể urat trên đánh giá chuyên khoa.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tăng acid uric máu
Phần lớn trường hợp tăng acid uric máu không có triệu chứng và chỉ được phát hiện qua xét nghiệm. Khi urat đã gây lắng đọng tinh thể, biểu hiện phụ thuộc vị trí: khớp có thể viêm cấp, mô mềm có thể hình thành tophi, còn đường tiết niệu có thể xuất hiện sỏi. Người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền đôi khi biểu hiện không điển hình, nên cần phân biệt với nhiễm trùng khớp, thoái hóa khớp và các nguyên nhân đau hông lưng khác.
- Không có triệu chứng: đây là tình huống thường gặp nhất và không thể nhận biết urat cao chỉ dựa vào cảm giác cơ thể.
- Đau, sưng, nóng khớp đột ngột: gợi ý urat đã gây cơn gút nhưng cần bác sĩ loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn.
- Đau quặn hông lưng hoặc tiểu máu: có thể liên quan sỏi tiết niệu, không đặc hiệu cho sỏi uric.
- Hạt cứng dưới da: tophi thường phản ánh lắng đọng urat kéo dài, không phải biểu hiện của tăng urat đơn thuần.
- Suy giảm chức năng thận cấp do tinh thể urat có thể xảy ra trong bối cảnh hủy tế bào mạnh, đặc biệt khi điều trị ung thư.
- Sỏi uric gây tắc nghẽn hai bên hoặc trên thận độc nhất có thể làm giảm lượng nước tiểu và cần xử trí khẩn.
- Tophi lớn chèn ép thần kinh hoặc loét da là biểu hiện muộn, thường thuộc bệnh gút mạn hơn là tăng urat không triệu chứng.
Nên đặt lịch khám: khi xét nghiệm urat cao lặp lại, có bệnh thận mạn, tiền sử gia đình gút, đang dùng lợi tiểu hoặc từng bị sỏi.
Cần khám trong ngày: khi khớp sưng nóng đau lần đầu, đau hông lưng dữ dội, tiểu máu, nôn nhiều hoặc sốt kèm triệu chứng tiết niệu.
Cần tái khám sớm: khi urat tiếp tục tăng, xuất hiện tác dụng không mong muốn của thuốc, eGFR giảm hoặc cơn gút tái diễn.
Tăng acid uric máu đơn thuần hiếm khi gây cấp cứu. Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu nếu có khó thở, lơ mơ, co giật; đau hông lưng kèm sốt rét run và tụt huyết áp; không tiểu được hoặc lượng nước tiểu giảm rõ; hoặc đau khớp sưng đỏ kèm sốt cao và tình trạng toàn thân xấu. Không tự lái xe khi choáng, yếu nhiều hoặc đau dữ dội, và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Tăng acid uric máu
Bác sĩ xác định tăng acid uric bằng xét nghiệm urat huyết thanh, đồng thời đánh giá đây là kết quả tạm thời hay kéo dài. Quy trình thường bao gồm hỏi bệnh, khám khớp và da, rà soát thuốc, kiểm tra chức năng thận, nước tiểu và nguy cơ sỏi. Nếu có khớp viêm, chẩn đoán gút không nên chỉ dựa vào urat máu; chọc hút dịch khớp hoặc hình ảnh có thể cần thiết. Người đọc không nên tự chẩn đoán nguyên nhân từ một chỉ số đơn lẻ.
Bác sĩ thường hỏi về cơn đau khớp, sỏi thận, lượng rượu bia, chế độ ăn, thay đổi cân nặng, bệnh nền, điều trị ung thư và toàn bộ thuốc đang dùng. Khám tập trung vào khớp sưng nóng, tophi ở vành tai hoặc mô mềm, dấu mất nước, huyết áp và biểu hiện bệnh thận. Khi đau hông lưng, bác sĩ đánh giá dấu nhiễm trùng và tắc nghẽn đường tiểu.
- Urat huyết thanh: xác nhận mức tăng và theo dõi xu hướng; kết quả có thể dao động theo bữa ăn, mất nước, thuốc và cơn viêm cấp.
- Creatinin, eGFR và điện giải: đánh giá khả năng đào thải urat và độ an toàn khi cân nhắc điều trị.
- Tổng phân tích nước tiểu: tìm máu, tinh thể, dấu nhiễm trùng và pH nước tiểu; không tự đủ để xác định loại sỏi.
- Công thức máu, men gan, đường huyết và lipid: được chỉ định tùy nguyên nhân nghi ngờ và bệnh đồng mắc.
- Urat niệu: chỉ dùng trong một số tình huống chọn lọc, vì cách thu mẫu và diễn giải có giới hạn.
Siêu âm thận hoặc CT hệ tiết niệu được dùng khi nghi sỏi hay tắc nghẽn. Siêu âm khớp và CT năng lượng kép có thể phát hiện lắng đọng urat trong trường hợp chẩn đoán gút chưa rõ, nhưng không cần cho mọi người chỉ có urat cao. X-quang thường chỉ thấy tổn thương ở gút mạn và không đánh giá trực tiếp mức urat huyết thanh.
Không có một ngưỡng duy nhất phù hợp cho mọi mục đích. Tăng acid uric được xác định khi urat huyết thanh cao hơn khoảng tham chiếu hoặc ngưỡng chuyên môn áp dụng trong bối cảnh cụ thể, tốt nhất được xác nhận bằng xét nghiệm lặp lại khi không có yếu tố tạm thời rõ ràng. Chẩn đoán gút, sỏi uric hoặc biến chứng khác phải dựa trên tiêu chuẩn riêng và không được suy ra chỉ từ chỉ số urat.
Điều trị Tăng acid uric máu
Mục tiêu là xác định nguyên nhân, giảm nguy cơ kết tinh urat và điều trị biến chứng nếu đã xuất hiện. Người không triệu chứng thường được ưu tiên rà soát thuốc, kiểm soát cân nặng, rượu bia, huyết áp, chuyển hóa và chức năng thận. Hướng dẫn ACR khuyến cáo có điều kiện không khởi trị thuốc hạ urat thường quy cho đa số người tăng urat không triệu chứng; KDIGO cũng không khuyến cáo dùng thuốc chỉ để làm chậm bệnh thận ở nhóm này. Người có gút, tophi, sỏi uric, hội chứng ly giải khối u hoặc tình huống đặc biệt cần kế hoạch riêng.
Thuốc hạ urat như chất ức chế xanthine oxidase hoặc thuốc tăng thải urat chỉ được cân nhắc khi lợi ích vượt nguy cơ theo chẩn đoán và bệnh đồng mắc. Bác sĩ phải xem xét chức năng thận, bệnh tim mạch, tương tác thuốc, nguy cơ dị ứng và khả năng xuất hiện cơn gút khi urat thay đổi. Không nên tự mua allopurinol, febuxostat hoặc thuốc tăng thải urat chỉ vì một xét nghiệm cao. Điều trị nguyên nhân có thể gồm điều chỉnh thuốc gây tăng urat hoặc dự phòng hội chứng ly giải khối u dưới giám sát chuyên khoa.
Tăng acid uric máu không cần thủ thuật trực tiếp. Can thiệp tiết niệu có thể cần nếu sỏi gây tắc nghẽn, nhiễm trùng hoặc đau không kiểm soát; quyết định dựa trên kích thước, vị trí sỏi và chức năng thận. Chọc hút dịch khớp là thủ thuật chẩn đoán khi cần phân biệt gút với nhiễm khuẩn, không phải cách hạ urat.
Không áp dụng
Duy trì đủ nước theo giới hạn của bác sĩ, ngủ đủ, giảm cân từ từ nếu thừa cân và điều trị tốt bệnh nền là các biện pháp hỗ trợ. Người suy tim hoặc suy thận không nên tự tăng lượng nước. Khi có cơn đau khớp hoặc sỏi, biện pháp hỗ trợ phải đi kèm đánh giá nguyên nhân, không thay thế thuốc được kê và không dùng sản phẩm bổ sung như một phương pháp “thải acid uric”.
Theo dõi gồm xu hướng urat, creatinin/eGFR, cơn đau khớp, sỏi, huyết áp, cân nặng và tác dụng không mong muốn nếu dùng thuốc. Tần suất xét nghiệm tùy mức tăng, bệnh nền và thay đổi điều trị. Liên hệ bác sĩ sớm nếu nổi ban, sốt, tổn thương niêm mạc, tiểu ít, cơn gút mới xuất hiện hoặc đau hông lưng tái diễn.
Điều chỉnh lối sống và kiểm soát bệnh nền thường là quá trình dài hạn. Nếu có chỉ định dùng thuốc hạ urat do gút hoặc biến chứng, điều trị có thể kéo dài nhiều năm và cần chuẩn độ theo mục tiêu chuyên môn. Không thể ấn định thời điểm “hết tăng urat” vì nồng độ phụ thuộc chức năng thận, thuốc, cân nặng, chế độ ăn và nguyên nhân nền.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Gút: tinh thể urat gây viêm khớp cấp, về lâu dài có thể tạo tophi và tổn thương khớp.
- Sỏi tiết niệu: sỏi uric hoặc sỏi liên quan tăng urat có thể gây đau, tiểu máu, nhiễm trùng và tắc nghẽn.
- Tổn thương thận do urat cấp: hiếm, thường trong tình trạng hủy tế bào mạnh.
- Rủi ro do điều trị: dị ứng thuốc, tương tác và cơn gút khởi phát khi tự dùng thuốc không đúng chỉ định.
Đa số người tăng acid uric không triệu chứng có thể được theo dõi và kiểm soát yếu tố nguy cơ mà không xuất hiện biến chứng ngay. Nguy cơ tiến triển tăng khi urat rất cao kéo dài, có bệnh thận, sỏi, tiền sử gia đình hoặc bằng chứng lắng đọng tinh thể. Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân và khả năng kiểm soát bệnh nền; một chỉ số xét nghiệm không cho phép dự đoán chắc chắn ai sẽ mắc gút.
Nồng độ urat có thể tăng trở lại sau khi giảm nếu nguyên nhân nền vẫn còn, cân nặng tăng, mất nước, uống nhiều rượu bia hoặc thuốc gây tăng urat được dùng lại. Người đã có gút hoặc sỏi có nguy cơ tái phát cao hơn người chỉ có xét nghiệm bất thường. Giảm nguy cơ bằng theo dõi định kỳ, tuân thủ kế hoạch điều trị và xử lý yếu tố thúc đẩy cùng bác sĩ.
Không thể phòng mọi trường hợp vì di truyền và chức năng thận có vai trò quan trọng. Có thể giảm nguy cơ bằng duy trì cân nặng phù hợp, hạn chế rượu bia và đồ uống nhiều đường fructose, tránh nhịn đói hoặc giảm cân quá nhanh, uống nước theo chỉ định và kiểm soát huyết áp, đường huyết. Thuốc đang dùng nên được bác sĩ rà soát; không tự ngừng lợi tiểu hoặc thuốc tim mạch để hạ urat.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tăng acid uric máu
Ưu tiên chế độ ăn cân bằng giàu rau, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp; giảm khẩu phần nội tạng, thịt đỏ quá mức, một số hải sản giàu purin, rượu bia và đồ uống có fructose. Không cần kiêng tuyệt đối mọi thực phẩm chứa purin, vì mức urat còn chịu ảnh hưởng lớn của thận và chuyển hóa. Người suy thận, đái tháo đường hoặc suy tim cần thực đơn cá thể hóa và không tự áp dụng chế độ ăn cực đoan.
Vận động đều, tăng dần cường độ và giảm cân từ từ có lợi cho sức khỏe chuyển hóa. Tránh tập quá sức khi mất nước, đang sốt hoặc có cơn đau khớp cấp. Ngủ đủ, hạn chế thức khuya kéo dài và duy trì lịch ăn ổn định giúp tránh các biến động chuyển hóa không cần thiết. Người có bệnh tim, thận hoặc khớp nên chọn mức vận động theo tư vấn chuyên môn.
Có thể ghi lại cân nặng, huyết áp, lượng rượu bia, thuốc mới, cơn đau khớp và triệu chứng tiết niệu. Kết quả urat chỉ đáng tin khi làm tại cơ sở xét nghiệm phù hợp; thiết bị đo tại nhà không thay thế đánh giá y khoa. Người bệnh nên mang nhật ký thuốc và kết quả xét nghiệm cũ khi tái khám để bác sĩ nhận biết xu hướng thay vì phản ứng với một lần đo đơn lẻ.
- Không tự dùng thuốc hạ urat chỉ vì thấy kết quả xét nghiệm cao.
- Không tự ngừng lợi tiểu, aspirin liều thấp hoặc thuốc tim mạch đang được kê.
- Không nhịn đói, giảm cân cấp tốc hoặc uống quá ít nước để “thanh lọc”.
- Không dùng rượu thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung được quảng cáo là đào thải urat thay cho điều trị.
- Không bỏ qua khớp sưng nóng kèm sốt vì có thể là nhiễm khuẩn khớp.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Tăng acid uric ở trẻ em ít gặp hơn người lớn và cần tìm nguyên nhân như bệnh thận, rối loạn chuyển hóa di truyền, béo phì, thuốc hoặc hủy tế bào. Trẻ đang điều trị ung thư có nguy cơ hội chứng ly giải khối u và cần theo dõi chuyên khoa. Không áp dụng ngưỡng và cách điều trị của người lớn một cách máy móc cho trẻ.
Người cao tuổi thường có giảm chức năng thận, đa bệnh lý và dùng nhiều thuốc làm urat tăng. Biểu hiện gút có thể không điển hình hoặc ảnh hưởng nhiều khớp. Mọi quyết định dùng thuốc cần cân nhắc nguy cơ té ngã, mất nước, tương tác, bệnh tim mạch và khả năng tuân thủ; mục tiêu theo dõi nên cá thể hóa.
Urat thay đổi theo giai đoạn thai kỳ và có thể tăng trong tiền sản giật, nhưng không dùng đơn độc để chẩn đoán tình trạng này. Phụ nữ mang thai có urat cao cần được đánh giá huyết áp, protein niệu, chức năng thận và triệu chứng cảnh báo sản khoa. Thuốc hạ urat chỉ được dùng khi bác sĩ chuyên khoa xác định lợi ích vượt nguy cơ; không tự ngừng hoặc khởi thuốc.
Đánh giá cần dựa trên nguyên nhân tăng urat, mức độ cần điều trị và khả năng thuốc đi vào sữa. Nhiều trường hợp không triệu chứng chỉ cần theo dõi và điều chỉnh yếu tố nguy cơ. Khi phải dùng thuốc, bác sĩ sẽ cân nhắc dữ liệu an toàn cho trẻ, tuổi thai sau sinh và phương án thay thế; không mặc định ngừng cho bú.
Tăng acid uric không phải bệnh suy giảm miễn dịch, nhưng người ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có thể tăng urat và có nhiều tương tác thuốc. Khớp sưng đau ở nhóm này cần ngưỡng đánh giá thấp hơn để loại trừ nhiễm trùng. Điều trị phải phối hợp giữa chuyên khoa đang quản lý thuốc ức chế miễn dịch và bác sĩ thận hoặc cơ xương khớp.
Bệnh thận mạn, tăng huyết áp, suy tim, béo phì, đái tháo đường và rối loạn lipid thường đi kèm tăng urat. Điều trị nên ưu tiên kiểm soát toàn bộ nguy cơ tim-thận-chuyển hóa, không chỉ tập trung làm đẹp chỉ số urat. Người dùng lợi tiểu hoặc nhiều thuốc cần được rà soát tương tác nhưng không tự thay đổi phác đồ bệnh nền.
Sau phẫu thuật, nhịn ăn, mất nước, tổn thương mô và thay đổi thuốc có thể làm urat tăng hoặc khởi phát cơn gút ở người có nguy cơ. Cần duy trì dịch theo kế hoạch phẫu thuật, báo tiền sử gút hoặc sỏi cho ekip và phân biệt đau khớp sau mổ với nhiễm trùng. Không tự dùng thuốc chống viêm khi chưa đánh giá nguy cơ chảy máu và chức năng thận.
Câu hỏi thường gặp về Tăng acid uric máu
Không. Tăng acid uric máu là một kết quả hoặc tình trạng chuyển hóa, còn gút là bệnh viêm do tinh thể monosodium urate lắng đọng trong khớp và mô. Nhiều người có urat cao trong nhiều năm nhưng không bao giờ lên cơn gút. Ngược lại, urat máu có thể tạm thời không cao trong lúc đang có cơn viêm. Vì vậy, chẩn đoán gút dựa trên triệu chứng, khám, xét nghiệm và đôi khi phân tích dịch khớp hoặc hình ảnh, chứ không chỉ dựa vào một con số urat.
Đa số trường hợp không triệu chứng không được khởi thuốc hạ urat thường quy chỉ để đưa chỉ số về bình thường. Hướng dẫn ACR khuyến cáo có điều kiện không dùng thuốc cho phần lớn người tăng urat không triệu chứng, còn KDIGO không khuyến cáo dùng thuốc chỉ nhằm làm chậm bệnh thận ở nhóm này. Tuy nhiên, người có gút, tophi, sỏi uric, nguy cơ ly giải khối u hoặc bối cảnh đặc biệt có thể cần điều trị. Quyết định phải dựa trên đánh giá cá thể và không nên tự mua thuốc.
Chế độ ăn có thể góp phần giảm urat nhưng mức tác động khác nhau và thường không giải quyết được nguyên nhân giảm thải qua thận. Hạn chế rượu bia, đồ uống nhiều fructose, nội tạng và khẩu phần thịt quá lớn; đồng thời giảm cân từ từ và uống nước theo chỉ định có thể hữu ích. Không cần kiêng tuyệt đối mọi thực phẩm có purin hoặc nhịn đói, vì giảm cân cấp tốc có thể làm urat tăng. Người có bệnh thận, suy tim hoặc đái tháo đường cần kế hoạch dinh dưỡng riêng.
Tăng urat có liên quan chặt với bệnh thận, nhưng mối quan hệ có thể theo hai chiều: thận giảm chức năng làm urat tích tụ, còn sỏi uric hoặc tình trạng tinh thể urat hiếm gặp có thể gây tổn thương thận. Các thử nghiệm hiện có chưa chứng minh rõ rằng hạ urat ở người bệnh thận mạn không triệu chứng sẽ làm chậm tiến triển thận, nên KDIGO không khuyến cáo dùng thuốc chỉ vì mục tiêu này. Điều quan trọng là đánh giá eGFR, protein niệu, huyết áp, thuốc và nguyên nhân thận cụ thể.
Cần khám trong ngày khi lần đầu xuất hiện khớp sưng nóng đau, đau quặn hông lưng, tiểu máu, nôn nhiều hoặc sốt kèm triệu chứng tiết niệu. Đến cấp cứu nếu tiểu rất ít hoặc không tiểu, đau hông lưng kèm rét run và tình trạng toàn thân xấu, lơ mơ, khó thở hoặc co giật. Khớp đỏ đau kèm sốt có thể là nhiễm khuẩn khớp, không nên mặc định là gút và tự điều trị tại nhà.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

