Hội chứng Sheehan là suy tuyến yên do mô tuyến yên bị thiếu máu và hoại tử sau xuất huyết sản khoa nặng hoặc tụt huyết áp quanh thời điểm sinh. Trong thai kỳ, tuyến yên phì đại và nhạy cảm hơn với giảm tưới máu; tổn thương có thể làm thiếu cortisol, hormone tuyến giáp, hormone sinh dục, prolactin và hormone tăng trưởng khác nhau. Dấu hiệu gợi ý sớm gồm không có sữa hoặc ít sữa sau sinh, kinh nguyệt không trở lại, mệt kéo dài, chóng mặt, huyết áp thấp, sợ lạnh và hạ đường huyết. Một số người được phát hiện nhiều năm sau, khi triệu chứng trở nên rõ hoặc xảy ra cơn suy tuyến thượng thận. Chẩn đoán dựa trên tiền sử băng huyết, xét nghiệm các trục hormone và hình ảnh tuyến yên. Điều trị thường là thay thế hormone thiếu theo thứ tự an toàn, đặc biệt phải đánh giá và xử trí thiếu cortisol trước khi bắt đầu hormone tuyến giáp.
Hội chứng Sheehan là bệnh gì?
Hội chứng Sheehan là một dạng suy tuyến yên mắc phải do thiếu máu cục bộ và hoại tử tuyến yên liên quan xuất huyết nặng hoặc sốc quanh sinh. Tuyến yên trước có thể mất khả năng tiết ACTH, TSH, gonadotropin, prolactin và hormone tăng trưởng theo nhiều mức độ; thùy sau thường ít bị ảnh hưởng hơn. Hội chứng khác với viêm tuyến yên sau sinh, dù hai tình trạng đều có thể gây thiếu hormone và liên quan thai kỳ. Bệnh cũng không đồng nghĩa với mọi trường hợp mệt hoặc mất sữa sau sinh, vì thiếu máu, trầm cảm, bệnh tuyến giáp nguyên phát và các nguyên nhân sản khoa khác cần được phân biệt. Biểu hiện có thể cấp ngay sau sinh hoặc âm thầm nhiều năm. Mức độ thiếu hormone không nhất thiết tương ứng hoàn toàn với lượng máu mất được nhớ lại, do hồ sơ sản khoa, mức tụt huyết áp, đông máu và tính nhạy cảm của tuyến yên khác nhau.
| Tên bệnh | Hội chứng Sheehan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Sheehan syndrome |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Suy tuyến yên sau sinh; hoại tử tuyến yên sau sinh; postpartum hypopituitarism; postpartum pituitary necrosis |
| Mã ICD-10 | E23.0 – Hypopituitarism; ICD-10 liệt kê hoại tử tuyến yên sau sinh và hội chứng Sheehan trong nhóm này. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nội tiết – chuyển hóa; suy tuyến yên mắc phải liên quan thai sản; rối loạn nhiều trục hormone tuyến yên |
| Cơ quan ảnh hưởng | Tuyến yên trước là cơ quan chính; tuyến giáp, tuyến thượng thận, buồng trứng, mô vú, xương, chuyển hóa và hệ tim mạch bị ảnh hưởng do thiếu hormone đích. |
| Tính chất bệnh | Rối loạn nội tiết không lây, mắc phải sau biến cố sản khoa; thường mạn tính và có thể thiếu một phần hoặc toàn bộ hormone tuyến yên. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm tại nơi chăm sóc sản khoa và kiểm soát xuất huyết sau sinh tốt, nhưng vẫn gặp ở khu vực nguồn lực hạn chế. Chẩn đoán thường bị trì hoãn nhiều năm; chưa có số liệu đại diện toàn quốc đáng tin cậy tại Việt Nam. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng Sheehan
Trong thai kỳ, tế bào tiết prolactin tăng sinh làm tuyến yên lớn hơn nhưng nguồn máu động mạch không tăng tương xứng. Xuất huyết sản khoa và tụt huyết áp làm giảm tưới máu hệ cửa tuyến yên, gây nhồi máu hoặc hoại tử, đôi khi kèm huyết khối và rối loạn đông máu. Mô tuyến bị mất dẫn đến giảm hormone hướng tuyến, từ đó tuyến thượng thận, tuyến giáp và buồng trứng giảm hoạt động. Theo thời gian, tuyến yên có thể teo và hình thành hình ảnh hố yên rỗng một phần hoặc hoàn toàn.
- Theo mức độ: suy tuyến yên một phần khi chỉ thiếu một số trục và suy toàn bộ tuyến yên khi nhiều hormone bị thiếu rõ.
- Theo thời điểm biểu hiện: thể cấp xuất hiện ngay sau sinh với sốc, hạ đường huyết hoặc hạ natri; thể mạn được nhận biết sau nhiều tháng đến nhiều năm.
- Theo hormone thiếu: ưu thế suy thượng thận trung ương, suy giáp trung ương, suy sinh dục, thiếu prolactin hoặc thiếu hormone tăng trưởng; các trục thường phối hợp.
Tần suất hội chứng Sheehan giảm mạnh tại các nước có chăm sóc sản khoa hiện đại, truyền máu và xử trí xuất huyết sau sinh kịp thời. Bệnh vẫn là nguyên nhân đáng kể của suy tuyến yên ở một số khu vực có sinh tại nhà, thiếu tiếp cận cấp cứu hoặc chậm truyền máu. Nhiều ca bị bỏ sót vì triệu chứng không đặc hiệu và khoảng cách từ lần sinh đến chẩn đoán có thể kéo dài. Việt Nam chưa có nghiên cứu dân số toàn quốc đủ để ước tính tỷ lệ hiện mắc.
Hội chứng không có đường lây. Quá trình hình thành bắt đầu từ giảm thể tích tuần hoàn và huyết áp sau chảy máu, khiến tuyến yên thai kỳ vốn phì đại bị thiếu oxy. Mô hoại tử không tái tạo đầy đủ, nên thiếu hormone có thể xuất hiện ngay hoặc lộ dần khi cơ thể gặp stress, ngừng kinh kéo dài hoặc nhu cầu hormone thay đổi.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng Sheehan
- Biến cố khởi đầu: xuất huyết sau sinh nặng, tụt huyết áp kéo dài hoặc sốc giảm thể tích.
- Yếu tố làm tổn thương nặng hơn: đông máu nội mạch lan tỏa, thiếu máu nặng, nhiễm trùng, chậm truyền máu hoặc hồi sức không đủ.
- Bối cảnh hiếm hơn: xuất huyết quanh sẩy thai muộn hoặc biến cố sản khoa nghiêm trọng khác trong thai kỳ.
- Không phải nguyên nhân trực tiếp: sinh thường hay sinh mổ tự thân không gây hội chứng nếu không có thiếu máu tuyến yên đáng kể.
- Không thay đổi được: tiền sử xuất huyết sản khoa nặng, đa thai hoặc tuyến yên phì đại sinh lý trong thai kỳ.
- Liên quan chăm sóc: chậm nhận diện băng huyết, thiếu phương tiện truyền máu, sốc kéo dài và rối loạn đông máu.
- Yếu tố làm lộ bệnh: nhiễm trùng, phẫu thuật, nhịn ăn, nôn kéo dài hoặc mang thai lại làm nhu cầu cortisol tăng.
Phụ nữ từng băng huyết sau sinh, cần truyền máu, tụt huyết áp, nằm hồi sức hoặc có biến chứng đông máu là nhóm nguy cơ chính. Cần chú ý hơn nếu sau biến cố xuất hiện mất sữa, vô kinh kéo dài, suy nhược hoặc huyết áp thấp. Người sống xa cơ sở y tế, sinh tại nhà hoặc không có hồ sơ sản khoa dễ bị bỏ sót. Bệnh chỉ xảy ra ở người từng mang thai, nhưng có thể được chẩn đoán khi đã lớn tuổi.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng Sheehan
Biểu hiện rất đa dạng vì phụ thuộc trục hormone bị thiếu. Dấu hiệu sớm sau sinh có thể là không tiết sữa, kinh nguyệt không trở lại và hồi phục thể lực kém. Thể mạn thường gây mệt, sợ lạnh, da khô, giảm ham muốn, rụng lông nách – mu, huyết áp thấp và giảm khả năng chịu stress. Một số người không có triệu chứng rõ trong nhiều năm cho đến khi nhiễm trùng, phẫu thuật hoặc nhịn ăn làm xuất hiện hạ đường huyết, hạ natri hay cơn suy thượng thận.
- Không có sữa hoặc ít sữa sau sinh: gợi ý thiếu prolactin, nhưng cần loại trừ nguyên nhân sản khoa và kỹ thuật cho bú.
- Vô kinh hoặc kinh thưa: do giảm gonadotropin và estrogen; có thể bị che lấp nếu dùng nội tiết tránh thai.
- Mệt kéo dài, yếu cơ: liên quan thiếu cortisol, hormone tuyến giáp hoặc hormone tăng trưởng.
- Sợ lạnh, táo bón, da khô: thường gặp trong suy giáp trung ương.
- Chóng mặt, huyết áp thấp: gợi ý thiếu cortisol và giảm thể tích tuần hoàn.
- Giảm ham muốn và rụng lông nách – mu: liên quan suy sinh dục và thiếu androgen tuyến thượng thận.
- Hạ đường huyết tái diễn: có thể xảy ra khi thiếu cortisol và hormone tăng trưởng.
- Hạ natri máu: thường do thiếu cortisol và giảm thải nước, đôi khi bị chẩn đoán nhầm là SIADH.
- Thiếu máu, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu: được mô tả ở một số người suy tuyến yên kéo dài.
- Đái tháo nhạt trung ương: hiếm hơn vì thùy sau thường được bảo tồn, nhưng có thể xuất hiện nếu tổn thương rộng.
Nên đặt lịch khám: nếu từng băng huyết sau sinh và có mất sữa, vô kinh, sợ lạnh, mệt hoặc huyết áp thấp kéo dài. Cần khám trong ngày: khi có nôn, tiêu chảy, sốt, chóng mặt nhiều, đường huyết thấp hoặc không dùng được hormone thay thế. Cần tái khám sớm: trước phẫu thuật, mang thai, bắt đầu thuốc mới hoặc khi cân nặng, kinh nguyệt, sức lực và triệu chứng tuyến giáp thay đổi.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi có lơ mơ, ngất, tụt huyết áp, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, sốt kèm yếu nhiều, hạ đường huyết, co giật hoặc không thể uống và dùng thuốc. Đây có thể là cơn suy tuyến thượng thận trung ương. Không tự lái xe khi choáng hoặc giảm ý thức. Không trì hoãn để dùng mẹo dân gian và cần báo rõ tiền sử suy tuyến yên, glucocorticoid đang dùng cùng thẻ cấp cứu nếu có.
Chẩn đoán Hội chứng Sheehan
Chẩn đoán dựa trên mối liên hệ giữa tiền sử xuất huyết hoặc sốc sản khoa và bằng chứng thiếu hormone tuyến yên. Bác sĩ đánh giá cortisol – ACTH, free T4 – TSH, prolactin, LH/FSH – estradiol, IGF-1 và các xét nghiệm liên quan. Vì TSH có thể bình thường hoặc thấp không tương xứng, chỉ xét nghiệm TSH dễ bỏ sót suy giáp trung ương. Nghiệm pháp động được dùng chọn lọc khi xét nghiệm nền chưa đủ. MRI tuyến yên hỗ trợ bằng hình ảnh teo tuyến hoặc hố yên rỗng, nhưng kết quả hình ảnh phải được diễn giải cùng lâm sàng. Cần loại trừ viêm tuyến yên, u tuyến yên và nguyên nhân suy tuyến yên khác.
Bác sĩ hỏi chi tiết lần sinh liên quan: lượng máu mất, truyền máu, tụt huyết áp, hồi sức, khả năng tiết sữa và thời điểm kinh trở lại. Khám gồm huyết áp tư thế, cân nặng, da tóc, lông nách – mu, dấu suy giáp, tình trạng mất nước, cơ lực và thị trường nếu nghi tổn thương khác vùng yên. Hồ sơ sản khoa cũ rất hữu ích nhưng không bắt buộc nếu bệnh sử và xét nghiệm phù hợp.
- Cortisol buổi sáng và ACTH: sàng lọc suy tuyến thượng thận trung ương; kết quả không rõ có thể cần nghiệm pháp kích thích dưới giám sát.
- Free T4 và TSH: chẩn đoán suy giáp trung ương dựa nhiều vào free T4 vì TSH có thể không tăng.
- LH, FSH và estradiol: đánh giá suy sinh dục trung ương, cần đặt trong bối cảnh tuổi và tình trạng kinh nguyệt.
- Prolactin: thường thấp khi tổn thương tế bào tiết sữa, nhưng giá trị bình thường không loại trừ thiếu các trục khác.
- IGF-1: gợi ý thiếu hormone tăng trưởng; nghiệm pháp kích thích chỉ dùng khi kết quả ảnh hưởng quyết định điều trị.
- Điện giải, glucose, công thức máu và lipid: phát hiện biến chứng chuyển hóa và hỗ trợ đánh giá mức nặng.
MRI tuyến yên là phương tiện ưu tiên để đánh giá kích thước tuyến, hố yên rỗng một phần hoặc hoàn toàn và loại trừ u, viêm hoặc tổn thương cấu trúc khác. Ở giai đoạn sớm, tuyến có thể không teo rõ; về sau hố yên rỗng thường gặp hơn. Hình ảnh không tự xác nhận hội chứng nếu thiếu tiền sử sản khoa và bất thường hormone. CT được dùng khi MRI không thực hiện được.
Không có một bộ tiêu chí duy nhất được áp dụng toàn cầu. Chẩn đoán thường cần ba thành phần: tiền sử xuất huyết hoặc tụt huyết áp quanh sinh có ý nghĩa; thiếu một hoặc nhiều hormone tuyến yên với hormone đích thấp không phù hợp; và hình ảnh hoặc bối cảnh loại trừ nguyên nhân khác. Không có sữa và vô kinh hỗ trợ mạnh nhưng không bắt buộc. Bác sĩ phải đặc biệt loại trừ suy tuyến thượng thận trước khi kết luận và trước khi khởi trị hormone tuyến giáp.
Điều trị Hội chứng Sheehan
Mục tiêu là thay thế hormone thiếu theo sinh lý, phòng cơn suy thượng thận, phục hồi chức năng chuyển hóa – sinh dục và xử lý nhu cầu đặc biệt như phẫu thuật hoặc mang thai. Khi nghi thiếu ACTH, glucocorticoid được ưu tiên trước hormone tuyến giáp để tránh thúc đẩy cơn suy thượng thận. Sau đó bác sĩ cá thể hóa levothyroxine, hormone sinh dục và có thể hormone tăng trưởng. Người có tụt huyết áp, hạ đường huyết, nôn hoặc giảm ý thức cần nhập viện. Giáo dục ngày ốm và thẻ steroid cấp cứu là phần bắt buộc của quản lý dài hạn.
Glucocorticoid thay thế được dùng khi có suy tuyến thượng thận trung ương; người bệnh cần được hướng dẫn tăng liều trong stress theo kế hoạch bác sĩ và có phương án cấp cứu. Levothyroxine điều trị suy giáp trung ương nhưng chỉ bắt đầu sau khi tình trạng cortisol đã an toàn. Estrogen – progestogen có thể được cân nhắc ở phụ nữ chưa mãn kinh không có chống chỉ định; gonadotropin hoặc liệu pháp hỗ trợ sinh sản dùng khi mong muốn có thai. Hormone tăng trưởng chỉ dành cho trường hợp thiếu xác nhận và sau đánh giá lợi ích – nguy cơ. Không tự đổi thứ tự hoặc liều thuốc.
Không áp dụng
Không áp dụng
- Mang thẻ hoặc vòng cảnh báo suy tuyến thượng thận và danh sách hormone thay thế.
- Chuẩn bị bộ thuốc cấp cứu theo hướng dẫn địa phương nếu bác sĩ chỉ định và hướng dẫn người thân cách sử dụng.
- Phòng loãng xương bằng vận động chịu lực phù hợp, dinh dưỡng đầy đủ và đánh giá mật độ xương khi có chỉ định.
- Hỗ trợ sức khỏe tâm thần, tình dục và kế hoạch sinh sản vì bệnh mạn có thể ảnh hưởng chất lượng sống.
Theo dõi tập trung vào triệu chứng thiếu hoặc thừa hormone, huyết áp, cân nặng, điện giải, glucose, free T4, chức năng sinh dục và sức khỏe xương. TSH không phải mục tiêu chính khi chỉnh levothyroxine trong suy giáp trung ương. Liều glucocorticoid cần thấp nhất đủ kiểm soát nhưng phải tăng trong stress theo hướng dẫn. Lịch khám dày hơn khi mang thai, mắc bệnh cấp, đổi thuốc, phẫu thuật hoặc xuất hiện hạ đường huyết và hạ natri.
Phần lớn thiếu hormone do hoại tử tuyến yên là kéo dài và cần điều trị suốt đời, dù mức độ có thể thay đổi. Một số trục còn hoạt động nên không phải mọi người đều dùng tất cả hormone. Đánh giá định kỳ giúp phát hiện trục suy thêm hoặc tránh thay thế quá mức. Điều trị không có mốc “khỏi” cố định; mục tiêu là duy trì chức năng cơ thể và phòng biến cố trong từng giai đoạn sống.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Cơn suy tuyến thượng thận: biến chứng cấp nguy hiểm với tụt huyết áp, hạ đường huyết, nôn và giảm ý thức.
- Hạ natri và hạ đường huyết: có thể tái diễn khi thiếu cortisol chưa được nhận biết hoặc trong bệnh cấp.
- Vô sinh và suy giảm chức năng tình dục: do thiếu gonadotropin và estrogen.
- Loãng xương, rối loạn lipid và tăng nguy cơ tim mạch: liên quan thiếu hormone kéo dài hoặc thay thế chưa tối ưu.
- Chất lượng sống giảm: do mệt, rối loạn nhận thức, khó ngủ và gánh nặng điều trị suốt đời.
Người được chẩn đoán và thay thế hormone đúng thường cải thiện rõ sức lực, huyết áp, chuyển hóa và khả năng sinh hoạt. Tiên lượng phụ thuộc thời gian chậm chẩn đoán, mức thiếu ACTH, bệnh tim mạch, sức khỏe xương và khả năng tuân thủ quy tắc ngày ốm. Nguy cơ lớn nhất là cơn suy thượng thận khi nhiễm trùng, nôn hoặc phẫu thuật mà glucocorticoid không được điều chỉnh. Không thể dự đoán tuổi thọ cá nhân chỉ từ chẩn đoán này.
Tổn thương hoại tử tuyến yên thường không “tái phát” như một đợt viêm, nhưng triệu chứng có thể trở lại khi bỏ thuốc, liều không phù hợp, hấp thu giảm hoặc nhu cầu hormone tăng trong stress. Thiếu thêm một trục hormone cũng có thể xuất hiện theo thời gian. Giảm nguy cơ bằng tái khám định kỳ, không ngừng glucocorticoid đột ngột, chuẩn bị kế hoạch cho nôn – sốt – phẫu thuật và mang thông tin cấp cứu.
Phòng ngừa chủ yếu là ngăn và xử trí nhanh xuất huyết sau sinh: chăm sóc thai sản an toàn, dự phòng chảy máu theo hướng dẫn sản khoa, nhận diện sớm, hồi sức và truyền máu kịp thời. Sau biến cố nặng, cần ghi nhận rõ hồ sơ và theo dõi mất sữa, vô kinh, mệt hoặc tụt huyết áp. Không có vaccine phòng hội chứng. Ở người đã mắc, phòng biến chứng bằng giáo dục steroid, theo dõi hormone và chuẩn bị cho tình huống stress.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng Sheehan
Không có thực phẩm phục hồi mô tuyến yên đã hoại tử. Chế độ ăn nên đủ năng lượng, protein, calci và vitamin D theo tuổi, đồng thời kiểm soát cân nặng, lipid và đường huyết. Người có suy tuyến thượng thận trung ương thường không thiếu aldosterone như bệnh Addison nguyên phát, nên không tự tăng muối mặc định. Khi nôn, tiêu chảy hoặc không ăn uống được, ưu tiên liên hệ y tế vì thuốc uống có thể không hấp thu.
Vận động đều giúp xương, cơ và tim mạch nhưng cường độ cần tăng dần sau khi hormone được ổn định. Người bệnh nên tránh tập khi sốt, nôn, chóng mặt hoặc nghi hạ đường huyết; các tình huống gắng sức kéo dài có thể cần kế hoạch glucocorticoid riêng. Ngủ đủ, phân bổ công việc và trao đổi với bác sĩ nếu mệt dai dẳng giúp phân biệt thiếu hormone với thay thế quá mức hoặc bệnh khác.
Có thể theo dõi huyết áp, cân nặng, mức năng lượng, chu kỳ kinh, triệu chứng sợ lạnh, chóng mặt và các đợt hạ đường huyết nếu được hướng dẫn. Ghi lại sốt, nôn, tiêu chảy, chấn thương và liều steroid đã dùng theo kế hoạch ngày ốm. Không dùng TSH tại nhà để tự chỉnh levothyroxine và không dựa vào cảm giác khỏe hơn để ngừng glucocorticoid.
- Không bắt đầu hoặc tăng hormone tuyến giáp khi chưa đánh giá suy tuyến thượng thận.
- Không ngừng glucocorticoid đột ngột và không bỏ thuốc trong ngày sốt, nôn hoặc trước phẫu thuật.
- Không tự dùng hormone sinh dục, hormone tăng trưởng hoặc thuốc bổ được quảng cáo là “phục hồi tuyến yên”.
- Không xem mệt sau sinh, mất sữa và vô kinh kéo dài là bình thường nếu từng băng huyết nặng.
- Không trì hoãn cấp cứu khi tụt huyết áp, hạ đường huyết, lơ mơ hoặc không thể uống thuốc.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Không áp dụng
Hội chứng có thể được chẩn đoán lần đầu ở người cao tuổi nhiều thập kỷ sau lần sinh. Triệu chứng như mệt, giảm nhận thức, hạ natri và té ngã dễ bị quy cho lão hóa hoặc đa thuốc. Nhu cầu hormone, nguy cơ loãng xương, tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim phải được cân nhắc để tránh thay thế quá mức. Hồ sơ sản khoa cũ và lời kể gia đình có thể hỗ trợ chẩn đoán.
Người mắc hội chứng Sheehan vẫn có thể mang thai nếu chức năng sinh dục còn một phần hoặc nhờ hỗ trợ sinh sản. Trước thụ thai cần đánh giá cortisol, tuyến giáp, tim mạch và thuốc; trong thai kỳ, nhu cầu levothyroxine và glucocorticoid có thể thay đổi. Chuyển dạ và sinh là stress lớn nên phải có kế hoạch steroid và phòng xuất huyết với đội sản – nội tiết. Không tự ngừng hormone khi biết có thai.
Thiếu prolactin thường gây ít sữa hoặc không có sữa, nhưng mức độ không giống nhau ở mọi người. Cần hỗ trợ tư vấn nuôi con và đánh giá nguyên nhân khác của thiếu sữa thay vì tạo áp lực cho người mẹ. Hormone thay thế thiết yếu không nên tự ngừng vì cho con bú; lợi ích – nguy cơ của từng thuốc và mục tiêu nuôi con cần được thảo luận với bác sĩ nội tiết và sản khoa.
Suy giảm miễn dịch không phải đặc điểm cốt lõi của hội chứng Sheehan, nhưng nhiễm trùng ở người thiếu cortisol có thể diễn tiến nặng và kích hoạt cơn suy thượng thận. Biểu hiện sốt đôi khi không rõ, trong khi yếu, tụt huyết áp hoặc hạ đường huyết tăng nhanh. Ngưỡng đi khám nên thấp hơn và kế hoạch glucocorticoid ngày ốm phải được thực hiện theo hướng dẫn.
Tăng huyết áp, đái tháo đường, loãng xương, bệnh tim, bệnh gan hoặc thận ảnh hưởng lựa chọn và mục tiêu hormone thay thế. Glucocorticoid quá mức làm tăng đường huyết, cân nặng và nguy cơ xương; levothyroxine quá mức gây tim nhanh và mất xương. Thuốc estrogen, chống động kinh và nhiều thuốc khác có thể thay đổi nhu cầu hormone. Người đa bệnh lý cần phối hợp nội tiết với bác sĩ điều trị bệnh nền.
Không áp dụng
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng Sheehan
Hội chứng Sheehan nguy hiểm nhất khi thiếu cortisol chưa được nhận biết. Nhiễm trùng, nôn, tiêu chảy, chấn thương hoặc phẫu thuật có thể kích hoạt cơn suy thượng thận với tụt huyết áp, hạ đường huyết, hạ natri và giảm ý thức. Thiếu hormone kéo dài còn ảnh hưởng xương, tim mạch, sinh sản và chất lượng sống. Khi được chẩn đoán, thay thế hormone đúng và có kế hoạch steroid ngày ốm, phần lớn người bệnh có thể kiểm soát tốt. Mức nguy cơ tùy số trục hormone bị thiếu và bệnh nền.
Mô tuyến yên đã hoại tử thường không phục hồi hoàn toàn, nên nhiều người cần hormone thay thế lâu dài hoặc suốt đời. Tuy vậy, “không chữa khỏi” không đồng nghĩa không kiểm soát được. Khi cortisol, hormone tuyến giáp và các hormone thiếu khác được thay thế phù hợp, triệu chứng và chức năng hằng ngày có thể cải thiện rõ. Không phải ai cũng thiếu toàn bộ hormone, và nhu cầu có thể thay đổi theo tuổi, mãn kinh, thai kỳ hoặc bệnh cấp. Tái khám giúp điều chỉnh thuốc và tránh dùng quá mức.
Hội chứng Sheehan không lây và không phải bệnh di truyền điển hình. Bệnh phát sinh sau một biến cố sản khoa gây chảy máu và tụt huyết áp đủ nặng để làm tuyến yên thiếu máu. Người thân không bị lây qua tiếp xúc và con cái không mặc định có nguy cơ di truyền. Tuy nhiên, tiền sử gia đình về bệnh tuyến yên có thể gợi ý một chẩn đoán khác, nên bác sĩ vẫn đánh giá nếu biểu hiện không phù hợp với biến cố sau sinh.
Một số người vẫn có thể mang thai tự nhiên nếu trục sinh dục còn hoạt động, còn người suy gonadotropin rõ có thể cần kích thích rụng trứng hoặc hỗ trợ sinh sản. Trước khi mang thai phải tối ưu cortisol và hormone tuyến giáp, đánh giá sức khỏe tim mạch – xương và xây dựng kế hoạch steroid cho thai kỳ, chuyển dạ và hậu sản. Thai kỳ cần phối hợp bác sĩ nội tiết với bác sĩ sản khoa nguy cơ cao. Không tự dừng hormone khi có thai vì thiếu hormone có thể nguy hiểm cho cả mẹ và thai.
Hormone tuyến giáp làm chuyển hóa tăng và có thể làm cơ thể sử dụng cortisol nhanh hơn. Nếu người bệnh đang thiếu ACTH và cortisol mà bắt đầu levothyroxine trước khi bảo đảm đủ glucocorticoid, tình trạng suy thượng thận có thể nặng lên và dẫn đến tụt huyết áp hoặc cơn suy thượng thận. Vì vậy bác sĩ đánh giá trục cortisol trước và ưu tiên thay thế glucocorticoid khi cần, sau đó mới điều chỉnh hormone tuyến giáp. Đây là nguyên tắc an toàn, không phải hướng dẫn để người bệnh tự đổi thứ tự thuốc.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

