Viêm khớp nhiễm khuẩn là tình trạng tác nhân gây bệnh xâm nhập trực tiếp vào khoang khớp và gây phản ứng viêm mạnh. Người bệnh thường đau dữ dội, sưng nóng và hạn chế vận động một khớp; sốt có thể xuất hiện nhưng không phải lúc nào cũng rõ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch. Đây là tình trạng cần đánh giá khẩn vì tổn thương sụn, nhiễm khuẩn huyết hoặc biến chứng toàn thân có thể tiến triển nhanh. Chẩn đoán trọng tâm là chọc hút dịch khớp để đếm tế bào, tìm tinh thể, nhuộm và nuôi cấy; đồng thời lấy mẫu máu và các vị trí nghi nhiễm. Điều trị sớm bằng kháng sinh phù hợp và dẫn lưu khớp khi cần giúp tăng khả năng bảo tồn chức năng.
Viêm khớp nhiễm khuẩn là bệnh gì?
Viêm khớp nhiễm khuẩn là nhiễm trùng của khoang khớp do vi khuẩn, hiếm hơn là nấm hoặc tác nhân khác. Bệnh khác viêm khớp phản ứng vì tác nhân có thể hiện diện trong dịch khớp hoặc mô liên quan và cần điều trị kháng nhiễm trùng trực tiếp. Gout hoặc giả gout có thể gây biểu hiện tương tự và đôi khi đồng thời tồn tại, nên thấy tinh thể không đủ để loại trừ nhiễm khuẩn.
| Tên bệnh | Viêm khớp nhiễm khuẩn |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Septic arthritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Septic arthritis; infectious arthritis; viêm khớp mủ |
| Mã ICD-10 | M00 (nhóm viêm khớp mủ) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh nhiễm trùng cơ xương khớp; thấp khớp học; truyền nhiễm Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Khoang khớp, màng hoạt dịch, sụn và xương lân cận; có thể kèm nhiễm khuẩn huyết |
| Tính chất bệnh | Nhiễm trùng cấp hoặc bán cấp trong khớp; không phải một bệnh lây từ người sang người theo một đường duy nhất |
| Mức độ phổ biến | Không thường gặp nhưng là cấp cứu chuyên khoa vì có thể phá hủy khớp nhanh |
| Bệnh có lây không? | Tùy nguyên nhân |
| Đường lây | Bản thân biểu hiện tại khớp không lây qua tiếp xúc thông thường. Tác nhân nguồn có thể lây theo đường hô hấp, da, máu, tình dục hoặc đường khác tùy vi sinh vật. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm khớp nhiễm khuẩn
Tác nhân xâm nhập khớp, nhân lên trong dịch hoạt dịch và kích hoạt bạch cầu, enzyme cùng cytokine viêm. Áp lực nội khớp và phản ứng viêm có thể phá hủy sụn, tổn thương xương và lan vào máu.
Có thể phân theo khớp tự nhiên hoặc khớp nhân tạo, đường xâm nhập, tác nhân và số khớp bị ảnh hưởng. Phân loại giúp quyết định chiến lược lấy mẫu, dẫn lưu, kháng sinh và thời gian điều trị.
Bệnh có thể gặp mọi tuổi, nguy cơ cao ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có khớp nhân tạo, bệnh nền mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Dữ liệu Việt Nam không đồng nhất giữa cơ sở.
Đường thường gặp nhất là lan theo máu từ ổ nhiễm khác. Tác nhân cũng có thể vào khớp qua tiêm, phẫu thuật, vết thương xuyên thấu hoặc lan từ da, mô mềm và xương gần đó.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm khớp nhiễm khuẩn
Nguyên nhân thường là vi khuẩn, trong đó tụ cầu và liên cầu là các nhóm quan trọng; tác nhân thay đổi theo tuổi, đường xâm nhập, khớp nhân tạo, phơi nhiễm và tình trạng miễn dịch. Nấm và vi khuẩn đặc biệt ít gặp hơn.
- Khớp nhân tạo, phẫu thuật hoặc tiêm nội khớp gần đây.
- Tuổi cao, trẻ nhỏ, đái tháo đường, bệnh thận hoặc bệnh gan.
- Thuốc ức chế miễn dịch, ung thư, HIV hoặc dùng ma túy đường tiêm.
- Nhiễm trùng da, mô mềm, đường tiểu hoặc nhiễm khuẩn huyết.
Người có một khớp sưng nóng cấp, đặc biệt khi mang khớp nhân tạo, suy giảm miễn dịch, dùng thuốc sinh học, có nhiễm trùng gần đây hoặc mới làm thủ thuật khớp, thuộc nhóm nguy cơ cao.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm khớp nhiễm khuẩn
Khởi phát thường nhanh với đau tăng mạnh khi cử động, sưng, nóng và giảm tầm vận động. Một số trường hợp bán cấp, nhiều khớp hoặc không sốt, nhất là ở người già và suy giảm miễn dịch.
- Đau khớp dữ dội khởi phát nhanh và tăng khi cử động.
- Sưng, nóng, hạn chế tầm vận động một khớp.
- Sốt, rét run hoặc mệt lả, nhưng có thể không sốt.
- Không thể chịu lực hoặc không sử dụng được chi.
- Tràn dịch khớp và đau cả khi vận động thụ động.
- Nhiễm nhiều khớp ở người suy giảm miễn dịch.
- Đau khớp háng, khớp cùng chậu hoặc cột sống khó quan sát sưng.
- Biểu hiện bán cấp do nấm hoặc vi khuẩn lao.
- Lú lẫn là dấu hiệu nhiễm trùng ở người cao tuổi.
Cần khám trong ngày: bất kỳ khớp nào sưng nóng mới xuất hiện, đau tăng nhanh hoặc không chịu lực được. Cần tái khám sớm: sốt còn kéo dài, dịch khớp tái tích tụ, đau không giảm hoặc tác dụng phụ kháng sinh. Không nên chờ vài ngày để theo dõi tại nhà. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay khi khớp sưng đau dữ dội kèm sốt cao, rét run, lú lẫn, khó thở, tụt huyết áp, phát ban tím, không thể đứng hoặc cử động chi. Không tự lái xe khi choáng hoặc yếu và không trì hoãn để chườm, xoa bóp hay dùng thuốc còn thừa. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Chẩn đoán Viêm khớp nhiễm khuẩn
Chẩn đoán ưu tiên chọc hút dịch khớp để phân tích tế bào, nhuộm Gram, nuôi cấy và tìm tinh thể. Cấy máu và lấy mẫu từ ổ nhiễm giúp tăng khả năng tìm tác nhân. Kết quả xét nghiệm viêm và hình ảnh chỉ hỗ trợ; không xét nghiệm máu đơn lẻ nào loại trừ an toàn bệnh. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Bác sĩ đánh giá dấu hiệu sinh tồn, mức độ nhiễm độc, số khớp ảnh hưởng, tầm vận động chủ động và thụ động, da, mô mềm, ổ nhiễm gần khớp và tình trạng khớp nhân tạo. Với nghi lậu, khám tìm viêm bao gân, tổn thương da và khai thác vị trí phơi nhiễm tình dục. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Dịch khớp được đếm bạch cầu, nhuộm, nuôi cấy và tìm tinh thể; số lượng tế bào cao gợi ý nhưng không có ngưỡng tuyệt đối. Cấy máu nên lấy trước kháng sinh khi có thể. CRP, công thức máu, chức năng gan thận và lactate giúp đánh giá mức độ. Xét nghiệm phân tử có thể hỗ trợ khi đã dùng kháng sinh hoặc nuôi cấy âm tính, tùy khả năng cơ sở.
Siêu âm xác định tràn dịch và hướng dẫn chọc hút. X-quang làm mốc tổn thương cấu trúc, dị vật hoặc khớp nhân tạo. MRI hoặc CT được dùng khi nghi khớp sâu, viêm xương, áp xe hoặc cần lập kế hoạch dẫn lưu; hình ảnh không thay thế lấy mẫu. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Không có một thang điểm đơn lẻ đủ xác định hoặc loại trừ. Chẩn đoán xác định dựa trên phát hiện tác nhân từ dịch khớp hoặc bằng chứng nhiễm trùng phù hợp cùng hội chứng lâm sàng. Nuôi cấy âm tính không loại trừ nếu đã dùng kháng sinh hoặc tác nhân khó nuôi. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Điều trị Viêm khớp nhiễm khuẩn
Ưu tiên ổn định người bệnh, lấy mẫu nhanh, khởi trị kháng sinh kinh nghiệm sau lấy mẫu khi không trì hoãn nguy hiểm, dẫn lưu khớp và chỉnh kháng sinh theo kháng sinh đồ. Nhiễm khuẩn huyết, khớp sâu, khớp nhân tạo hoặc bệnh nền nặng thường cần nhập viện và hội chẩn. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Kháng sinh đường tĩnh mạch ban đầu được lựa chọn theo tuổi, đường xâm nhập, vi khuẩn nghi ngờ, kháng thuốc địa phương và chức năng cơ quan, sau đó thu hẹp theo kết quả vi sinh. Không nên dùng kháng sinh uống còn thừa vì có thể làm giảm khả năng nuôi cấy và che lấp diễn tiến.
Dẫn lưu bằng chọc hút lặp lại, nội soi khớp hoặc mổ mở tùy khớp, lượng mủ, đáp ứng và tổn thương đi kèm. Mẫu mô hoặc dịch phải được gửi vi sinh. Mỗi phương pháp có nguy cơ chảy máu, gây mê, tổn thương mô và tái tích tụ. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Phẫu thuật được cân nhắc khi khớp lớn có nhiều mủ, không đáp ứng chọc hút, có áp xe, viêm xương, hoại tử, nhiễm khớp nhân tạo hoặc cần làm sạch mô. Khớp nhân tạo có thể phải giữ, thay hoặc tháo tùy thời gian và tác nhân. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Giảm đau an toàn, bất động ngắn trong giai đoạn đau dữ dội, sau đó phục hồi tầm vận động sớm khi kiểm soát nhiễm trùng. Dinh dưỡng, kiểm soát đường huyết, phòng huyết khối và chăm sóc vết mổ được cá thể hóa. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Theo dõi nhiệt độ, huyết áp, mức đau, tầm vận động, lượng dịch, CRP, công thức máu, chức năng thận gan và kết quả nuôi cấy. Không cải thiện sau vài ngày cần đánh giá lại dẫn lưu, kháng thuốc, áp xe hoặc chẩn đoán khác. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thời gian điều trị phụ thuộc tác nhân, khớp tự nhiên hay nhân tạo, mức độ dẫn lưu, viêm xương và đáp ứng lâm sàng. Điều trị thường kéo dài nhiều tuần đối với nhiễm khớp điển hình; không nên dự đoán thời điểm khỏi trước khi có kết quả vi sinh và diễn tiến. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm phá hủy sụn nhanh, cứng khớp, viêm xương, áp xe, nhiễm khuẩn huyết, sốc và tử vong. Khớp nhân tạo có thể lỏng hoặc phải thay. Kháng sinh và phẫu thuật cũng có nguy cơ độc tính, tiêu chảy do C. difficile, chảy máu hoặc tổn thương cơ quan. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Tiên lượng tốt hơn khi chẩn đoán, dẫn lưu và kháng sinh được thực hiện sớm. Tuổi cao, nhiều bệnh nền, khớp nhân tạo, tác nhân độc lực cao, trì hoãn điều trị và nhiễm khuẩn huyết làm tăng nguy cơ mất chức năng hoặc biến chứng. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Bệnh có thể tái phát nếu dẫn lưu không đầy đủ, còn ổ nhiễm, dị vật, khớp nhân tạo hoặc kháng sinh không phù hợp. Tái sưng đau sau xuất viện cần liên hệ ngay cơ sở điều trị.
Kiểm soát ổ nhiễm da, chăm sóc vô khuẩn khi thủ thuật, quản lý tốt bệnh nền và báo ngay dấu hiệu nhiễm trùng ở khớp nhân tạo giúp giảm nguy cơ. Không tiêm khớp tại cơ sở không bảo đảm vô khuẩn.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm khớp nhiễm khuẩn
Không có thực phẩm chữa nhiễm trùng khớp. Ăn đủ năng lượng và protein hỗ trợ hồi phục, uống nước theo hướng dẫn và điều chỉnh theo bệnh thận, tim hoặc đái tháo đường. Tránh rượu khi dùng thuốc có nguy cơ độc gan. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Giai đoạn cấp thường cần giảm tải và hỗ trợ đi lại. Sau khi nhiễm trùng được kiểm soát, phục hồi chức năng sớm giúp hạn chế cứng khớp và teo cơ. Mức chịu lực phải theo chỉ định của bác sĩ ngoại khoa hoặc phục hồi chức năng. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Sau xuất viện, theo dõi sốt, rét run, đau tăng, dịch vết mổ, đỏ lan, tiêu chảy do kháng sinh và khả năng vận động. Dùng thuốc đủ lịch và đến đúng hẹn xét nghiệm. Không tự tháo băng, rút dẫn lưu hoặc đổi kháng sinh. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
- Không chờ tự khỏi khi khớp sưng nóng đau dữ dội.
- Không tự dùng kháng sinh còn thừa trước khi lấy mẫu nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
- Không xoa bóp mạnh, châm cứu hoặc tiêm thuốc vào khớp nghi nhiễm.
- Không tự ngừng kháng sinh khi vừa giảm đau.
- Không bỏ tái khám nếu có khớp nhân tạo hoặc đã phẫu thuật dẫn lưu.
- Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ nhỏ có thể chỉ quấy khóc, bỏ dùng chi hoặc sốt không rõ. Khớp háng nhiễm khuẩn cần phân biệt viêm màng hoạt dịch thoáng qua và thường phải đánh giá khẩn. Liều thuốc, dẫn lưu và theo dõi tăng trưởng do bác sĩ nhi khoa quyết định. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Người cao tuổi có thể không sốt rõ nhưng dễ nhiễm khuẩn huyết, suy thận và mê sảng. Gout, giả gout và thoái hóa khớp dễ gây nhầm lẫn; đa thuốc làm tăng nguy cơ độc tính kháng sinh và té ngã. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thai kỳ không loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn. Chẩn đoán hình ảnh và kháng sinh được lựa chọn cân bằng lợi ích–nguy cơ; nhiễm khuẩn nặng đe dọa cả mẹ và thai nên không trì hoãn điều trị.
Kháng sinh được chọn dựa trên tác nhân, mức độ bài tiết vào sữa và tình trạng trẻ. Nhiều phác đồ có thể tương thích, nhưng cần tư vấn riêng; không tự ngừng cho bú hoặc bỏ điều trị nhiễm trùng nặng. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Người suy giảm miễn dịch có thể nhiễm tác nhân không điển hình, nhiều khớp hoặc ít sốt. Nuôi cấy cần mở rộng khi phù hợp và thời gian điều trị có thể dài hơn. Ngưỡng nhập viện, chọc hút và hội chẩn nên thấp. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Đái tháo đường, suy thận, xơ gan, bệnh mạch máu và bệnh da làm tăng nguy cơ và ảnh hưởng kháng sinh. Kiểm soát đường huyết, điều chỉnh liều theo chức năng thận và rà soát tương tác thuốc là bắt buộc. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Đau tăng, sốt, đỏ vết mổ hoặc dịch quanh khớp sau phẫu thuật phải được đánh giá sớm vì có thể là nhiễm trùng hậu phẫu hoặc khớp nhân tạo. Không tự dùng kháng sinh trước khi liên hệ đội phẫu thuật nếu tình trạng cho phép lấy mẫu nhanh. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Câu hỏi thường gặp về Viêm khớp nhiễm khuẩn
Có thể rất nguy hiểm vì viêm và mủ trong khớp làm hỏng sụn trong thời gian ngắn, đồng thời vi khuẩn có thể lan vào máu gây sốc. Mức độ nguy hiểm tăng ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, suy giảm miễn dịch, có khớp nhân tạo hoặc chậm điều trị. Một khớp sưng nóng đột ngột cần được đánh giá trong ngày; sốt cao, lú lẫn, khó thở hoặc tụt huyết áp là dấu hiệu cấp cứu. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Nhiều người hồi phục khi được chọc hút hoặc dẫn lưu đúng, dùng kháng sinh phù hợp và điều trị sớm. Tuy nhiên, không thể bảo đảm khớp trở lại hoàn toàn bình thường vì sụn có thể đã tổn thương trước khi chẩn đoán. Khớp nhân tạo, viêm xương hoặc tác nhân kháng thuốc thường cần điều trị phức tạp hơn. Việc hết sốt chưa đủ để tự ngừng thuốc hay bỏ tái khám. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Viêm khớp nhiễm khuẩn không có một cơ chế lây chung. Một số tác nhân bắt nguồn từ nhiễm trùng có thể lây theo đường riêng, nhưng việc chạm vào khớp không làm lây bệnh. Phòng ngừa phụ thuộc ổ nhiễm, vệ sinh tay, chăm sóc vết thương và thực hành vô khuẩn.
Trong phần lớn trường hợp nghi ngờ, chọc hút dịch khớp là bước rất quan trọng vì giúp xác định nhiễm trùng, tìm tinh thể và lựa chọn kháng sinh. Một số khớp sâu cần siêu âm, CT hoặc phẫu thuật để lấy mẫu. Bác sĩ cân nhắc chống chỉ định chảy máu và tình trạng huyết động, nhưng không nên trì hoãn lấy mẫu chỉ vì sợ đau khi nguy cơ phá hủy khớp cao. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thời gian thay đổi theo tác nhân, loại khớp, khả năng dẫn lưu, có viêm xương hay khớp nhân tạo và đáp ứng điều trị. Nhiều trường hợp cần kháng sinh trong vài tuần, trong khi nhiễm khớp nhân tạo hoặc viêm xương có thể lâu hơn và cần phẫu thuật. Bác sĩ chỉ chuyển đường dùng hoặc kết thúc điều trị khi triệu chứng, xét nghiệm và kiểm soát ổ nhiễm phù hợp. Ghi chú riêng cho Viêm khớp nhiễm khuẩn: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

