Viêm khớp do lậu là tình trạng lậu cầu lan theo máu gây viêm màng hoạt dịch, viêm gân hoặc viêm khớp mủ. Người bệnh thường đau dữ dội, sưng nóng và hạn chế vận động một khớp; một số trường hợp có đau nhiều khớp, viêm bao gân và tổn thương da nhỏ ở đầu chi dù triệu chứng sinh dục rất nhẹ. Đây là tình trạng cần đánh giá khẩn vì tổn thương sụn, nhiễm khuẩn huyết hoặc biến chứng toàn thân có thể tiến triển nhanh. Chẩn đoán trọng tâm là chọc hút dịch khớp để đếm tế bào, tìm tinh thể, nhuộm và nuôi cấy; đồng thời lấy mẫu máu và các vị trí nghi nhiễm. Điều trị sớm bằng kháng sinh phù hợp và dẫn lưu khớp khi cần giúp tăng khả năng bảo tồn chức năng.
Viêm khớp do lậu là bệnh gì?
Viêm khớp do lậu là nhiễm trùng của khoang khớp do Neisseria gonorrhoeae. Bệnh khác viêm khớp phản ứng vì tác nhân có thể hiện diện trong dịch khớp hoặc mô liên quan và cần điều trị kháng nhiễm trùng trực tiếp. Gout hoặc giả gout có thể gây biểu hiện tương tự và đôi khi đồng thời tồn tại, nên thấy tinh thể không đủ để loại trừ nhiễm khuẩn.
| Tên bệnh | Viêm khớp do lậu |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Gonococcal arthritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gonococcal arthritis; viêm khớp do lậu cầu; hội chứng viêm khớp–viêm da do lậu |
| Mã ICD-10 | A54.4 (nhiễm lậu cầu ở hệ cơ xương khớp) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh nhiễm trùng cơ xương khớp; thấp khớp học; truyền nhiễm Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Một hoặc nhiều khớp; có thể kèm máu, da, gân, tim hoặc hệ thần kinh |
| Tính chất bệnh | Nhiễm trùng cấp tính do lậu cầu, có khả năng lây truyền qua đường tình dục ở ổ nhiễm ban đầu |
| Mức độ phổ biến | Biến chứng không thường gặp của bệnh lậu lan tỏa |
| Bệnh có lây không? | Có, tác nhân lậu lây truyền |
| Đường lây | Qua quan hệ tình dục âm đạo, hậu môn hoặc miệng; có thể truyền từ mẹ sang trẻ khi sinh. Viêm khớp là biến chứng lan tỏa chứ không lây qua tiếp xúc với khớp. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm khớp do lậu
Lậu cầu từ niêm mạc sinh dục, trực tràng hoặc hầu họng xâm nhập máu, né tránh miễn dịch rồi bám vào màng hoạt dịch, bao gân và da.
Có hai biểu hiện chính: hội chứng viêm khớp–viêm da với đau nhiều khớp, viêm bao gân và tổn thương da; hoặc viêm khớp mủ khu trú một hay vài khớp.
Bệnh thường gặp ở người trẻ có lậu không triệu chứng; nguy cơ lan tỏa cao hơn ở thai kỳ, kỳ kinh, thiếu hụt bổ thể cuối hoặc dùng thuốc ức chế bổ thể.
Lậu lây qua quan hệ tình dục và từ mẹ sang trẻ khi sinh. Viêm khớp xảy ra khi vi khuẩn từ ổ niêm mạc đi vào máu và lan đến khớp.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm khớp do lậu
Nguyên nhân là Neisseria gonorrhoeae lan từ ổ nhiễm niêm mạc vào máu. Nhiều người có ổ nhiễm sinh dục, trực tràng hoặc hầu họng không triệu chứng nên không nhận biết trước khi xuất hiện biểu hiện khớp.
- Quan hệ tình dục không dùng biện pháp bảo vệ, bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình.
- Lậu sinh dục, trực tràng hoặc hầu họng không được phát hiện.
- Thai kỳ, kỳ kinh, thiếu hụt bổ thể hoặc dùng thuốc ức chế bổ thể.
- Tiền sử STI và tái nhiễm.
Người trẻ có đau khớp cấp kèm tổn thương da, viêm gân hoặc nguy cơ STI cần được xét nghiệm lậu tại mọi vị trí phơi nhiễm.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm khớp do lậu
Bệnh có thể bắt đầu bằng sốt, đau di chuyển nhiều khớp và viêm bao gân, sau đó khu trú thành viêm khớp mủ. Triệu chứng niệu đạo hoặc cổ tử cung có thể vắng mặt.
- Đau di chuyển nhiều khớp hoặc viêm một vài khớp.
- Viêm bao gân gây đau khi cử động cổ tay, ngón hoặc cổ chân.
- Tổn thương da dạng sẩn, mụn mủ nhỏ ở đầu chi.
- Sốt, ớn lạnh hoặc mệt mỏi.
- Viêm khớp mủ khu trú ở gối, cổ tay, cổ chân hoặc khuỷu.
- Viêm nội tâm mạc hoặc viêm màng não do lậu cầu lan tỏa.
- Viêm quanh gan liên quan bệnh viêm vùng chậu.
- Nhiễm trùng không có triệu chứng sinh dục rõ.
Cần khám trong ngày: bất kỳ khớp nào sưng nóng mới xuất hiện, đau tăng nhanh hoặc không chịu lực được. Cần tái khám sớm: sốt còn kéo dài, dịch khớp tái tích tụ, đau không giảm hoặc tác dụng phụ kháng sinh. Không nên chờ vài ngày để theo dõi tại nhà. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay khi khớp sưng đau dữ dội kèm sốt cao, rét run, lú lẫn, khó thở, tụt huyết áp, phát ban tím, không thể đứng hoặc cử động chi. Không tự lái xe khi choáng hoặc yếu và không trì hoãn để chườm, xoa bóp hay dùng thuốc còn thừa. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Chẩn đoán Viêm khớp do lậu
Chẩn đoán ưu tiên chọc hút dịch khớp để phân tích tế bào, nhuộm Gram, nuôi cấy và tìm tinh thể. Cấy máu và lấy mẫu từ ổ nhiễm giúp tăng khả năng tìm tác nhân. Kết quả xét nghiệm viêm và hình ảnh chỉ hỗ trợ; không xét nghiệm máu đơn lẻ nào loại trừ an toàn bệnh. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Bác sĩ đánh giá dấu hiệu sinh tồn, mức độ nhiễm độc, số khớp ảnh hưởng, tầm vận động chủ động và thụ động, da, mô mềm, ổ nhiễm gần khớp và tình trạng khớp nhân tạo. Với nghi lậu, khám tìm viêm bao gân, tổn thương da và khai thác vị trí phơi nhiễm tình dục. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Dịch khớp được đếm bạch cầu, nhuộm, nuôi cấy và tìm tinh thể; số lượng tế bào cao gợi ý nhưng không có ngưỡng tuyệt đối. Cấy máu nên lấy trước kháng sinh khi có thể. CRP, công thức máu, chức năng gan thận và lactate giúp đánh giá mức độ. NAAT và nuôi cấy lậu cần lấy ở niệu sinh dục, trực tràng, hầu họng cùng dịch khớp hoặc tổn thương da.
Siêu âm xác định tràn dịch và hướng dẫn chọc hút. X-quang làm mốc tổn thương cấu trúc, dị vật hoặc khớp nhân tạo. MRI hoặc CT được dùng khi nghi khớp sâu, viêm xương, áp xe hoặc cần lập kế hoạch dẫn lưu; hình ảnh không thay thế lấy mẫu. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Không có một thang điểm đơn lẻ đủ xác định hoặc loại trừ. Chẩn đoán xác định dựa trên phát hiện tác nhân từ dịch khớp hoặc bằng chứng nhiễm trùng phù hợp cùng hội chứng lâm sàng. Nuôi cấy âm tính không loại trừ nếu đã dùng kháng sinh hoặc tác nhân khó nuôi. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Điều trị Viêm khớp do lậu
Ưu tiên ổn định người bệnh, lấy mẫu nhanh, khởi trị kháng sinh kinh nghiệm sau lấy mẫu khi không trì hoãn nguy hiểm, dẫn lưu khớp và chỉnh kháng sinh theo kháng sinh đồ. Nhiễm khuẩn huyết, khớp sâu, khớp nhân tạo hoặc bệnh nền nặng thường cần nhập viện và hội chẩn. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Kháng sinh đường tĩnh mạch ban đầu được lựa chọn theo tuổi, đường xâm nhập, vi khuẩn nghi ngờ, kháng thuốc địa phương và chức năng cơ quan, sau đó thu hẹp theo kết quả vi sinh. Lậu cầu lan tỏa thường cần cephalosporin thế hệ ba và xử lý đồng nhiễm Chlamydia khi chưa loại trừ, nhưng phác đồ cụ thể do bác sĩ quyết định.
Dẫn lưu bằng chọc hút lặp lại, nội soi khớp hoặc mổ mở tùy khớp, lượng mủ, đáp ứng và tổn thương đi kèm. Mẫu mô hoặc dịch phải được gửi vi sinh. Mỗi phương pháp có nguy cơ chảy máu, gây mê, tổn thương mô và tái tích tụ. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Phẫu thuật được cân nhắc khi khớp lớn có nhiều mủ, không đáp ứng chọc hút, có áp xe, viêm xương, hoại tử, nhiễm khớp nhân tạo hoặc cần làm sạch mô. Khớp nhân tạo có thể phải giữ, thay hoặc tháo tùy thời gian và tác nhân. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Giảm đau an toàn, bất động ngắn trong giai đoạn đau dữ dội, sau đó phục hồi tầm vận động sớm khi kiểm soát nhiễm trùng. Dinh dưỡng, kiểm soát đường huyết, phòng huyết khối và chăm sóc vết mổ được cá thể hóa. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Theo dõi nhiệt độ, huyết áp, mức đau, tầm vận động, lượng dịch, CRP, công thức máu, chức năng thận gan và kết quả nuôi cấy. Không cải thiện sau vài ngày cần đánh giá lại dẫn lưu, kháng thuốc, áp xe hoặc chẩn đoán khác. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thời gian điều trị phụ thuộc tác nhân, khớp tự nhiên hay nhân tạo, mức độ dẫn lưu, viêm xương và đáp ứng lâm sàng. Điều trị thường kéo dài nhiều tuần đối với nhiễm khớp điển hình; không nên dự đoán thời điểm khỏi trước khi có kết quả vi sinh và diễn tiến. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm phá hủy sụn nhanh, cứng khớp, viêm xương, áp xe, nhiễm khuẩn huyết, sốc và tử vong. Khớp nhân tạo có thể lỏng hoặc phải thay. Kháng sinh và phẫu thuật cũng có nguy cơ độc tính, tiêu chảy do C. difficile, chảy máu hoặc tổn thương cơ quan. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Tiên lượng tốt hơn khi chẩn đoán, dẫn lưu và kháng sinh được thực hiện sớm. Tuổi cao, nhiều bệnh nền, khớp nhân tạo, tác nhân độc lực cao, trì hoãn điều trị và nhiễm khuẩn huyết làm tăng nguy cơ mất chức năng hoặc biến chứng. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Tái nhiễm lậu khá thường gặp nếu bạn tình không được điều trị hoặc tiếp tục phơi nhiễm; cần xét nghiệm lại theo hướng dẫn STI.
Dùng bao cao su đúng cách, xét nghiệm STI theo nguy cơ, điều trị bạn tình và tránh quan hệ cho đến khi hoàn thành xử trí giúp phòng lậu và tái nhiễm.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm khớp do lậu
Không có thực phẩm chữa nhiễm trùng khớp. Ăn đủ năng lượng và protein hỗ trợ hồi phục, uống nước theo hướng dẫn và điều chỉnh theo bệnh thận, tim hoặc đái tháo đường. Tránh rượu khi dùng thuốc có nguy cơ độc gan. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Giai đoạn cấp thường cần giảm tải và hỗ trợ đi lại. Sau khi nhiễm trùng được kiểm soát, phục hồi chức năng sớm giúp hạn chế cứng khớp và teo cơ. Mức chịu lực phải theo chỉ định của bác sĩ ngoại khoa hoặc phục hồi chức năng. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Sau xuất viện, theo dõi sốt, rét run, đau tăng, dịch vết mổ, đỏ lan, tiêu chảy do kháng sinh và khả năng vận động. Dùng thuốc đủ lịch và đến đúng hẹn xét nghiệm. Không tự tháo băng, rút dẫn lưu hoặc đổi kháng sinh. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
- Không chờ tự khỏi khi khớp sưng nóng đau dữ dội.
- Không tự dùng kháng sinh còn thừa trước khi lấy mẫu nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
- Không xoa bóp mạnh, châm cứu hoặc tiêm thuốc vào khớp nghi nhiễm.
- Không tự ngừng kháng sinh khi vừa giảm đau.
- Không bỏ tái khám nếu có khớp nhân tạo hoặc đã phẫu thuật dẫn lưu.
- Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ nhỏ có thể chỉ quấy khóc, bỏ dùng chi hoặc sốt không rõ. Khớp háng nhiễm khuẩn cần phân biệt viêm màng hoạt dịch thoáng qua và thường phải đánh giá khẩn. Liều thuốc, dẫn lưu và theo dõi tăng trưởng do bác sĩ nhi khoa quyết định. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Người cao tuổi có thể không sốt rõ nhưng dễ nhiễm khuẩn huyết, suy thận và mê sảng. Gout, giả gout và thoái hóa khớp dễ gây nhầm lẫn; đa thuốc làm tăng nguy cơ độc tính kháng sinh và té ngã. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Lậu trong thai kỳ cần điều trị sớm để bảo vệ mẹ và trẻ; viêm khớp do lậu thường cần nhập viện ban đầu và phối hợp sản khoa.
Kháng sinh được chọn dựa trên tác nhân, mức độ bài tiết vào sữa và tình trạng trẻ. Nhiều phác đồ có thể tương thích, nhưng cần tư vấn riêng; không tự ngừng cho bú hoặc bỏ điều trị nhiễm trùng nặng. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Người suy giảm miễn dịch có thể nhiễm tác nhân không điển hình, nhiều khớp hoặc ít sốt. Nuôi cấy cần mở rộng khi phù hợp và thời gian điều trị có thể dài hơn. Ngưỡng nhập viện, chọc hút và hội chẩn nên thấp. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Đái tháo đường, suy thận, xơ gan, bệnh mạch máu và bệnh da làm tăng nguy cơ và ảnh hưởng kháng sinh. Kiểm soát đường huyết, điều chỉnh liều theo chức năng thận và rà soát tương tác thuốc là bắt buộc. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Đau tăng, sốt, đỏ vết mổ hoặc dịch quanh khớp sau phẫu thuật phải được đánh giá sớm vì có thể là nhiễm trùng hậu phẫu hoặc khớp nhân tạo. Không tự dùng kháng sinh trước khi liên hệ đội phẫu thuật nếu tình trạng cho phép lấy mẫu nhanh. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Câu hỏi thường gặp về Viêm khớp do lậu
Có thể rất nguy hiểm vì viêm và mủ trong khớp làm hỏng sụn trong thời gian ngắn, đồng thời vi khuẩn có thể lan vào máu gây sốc. Mức độ nguy hiểm tăng ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, suy giảm miễn dịch, có khớp nhân tạo hoặc chậm điều trị. Một khớp sưng nóng đột ngột cần được đánh giá trong ngày; sốt cao, lú lẫn, khó thở hoặc tụt huyết áp là dấu hiệu cấp cứu. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Nhiều người hồi phục khi được chọc hút hoặc dẫn lưu đúng, dùng kháng sinh phù hợp và điều trị sớm. Tuy nhiên, không thể bảo đảm khớp trở lại hoàn toàn bình thường vì sụn có thể đã tổn thương trước khi chẩn đoán. Khớp nhân tạo, viêm xương hoặc tác nhân kháng thuốc thường cần điều trị phức tạp hơn. Việc hết sốt chưa đủ để tự ngừng thuốc hay bỏ tái khám. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Lậu cầu lây chủ yếu qua quan hệ tình dục và có thể truyền từ mẹ sang trẻ khi sinh. Viêm khớp là biến chứng lan tỏa, không lây chỉ bằng chạm vào khớp, nhưng người bệnh vẫn có thể truyền lậu từ các vị trí niêm mạc.
Trong phần lớn trường hợp nghi ngờ, chọc hút dịch khớp là bước rất quan trọng vì giúp xác định nhiễm trùng, tìm tinh thể và lựa chọn kháng sinh. Một số khớp sâu cần siêu âm, CT hoặc phẫu thuật để lấy mẫu. Bác sĩ cân nhắc chống chỉ định chảy máu và tình trạng huyết động, nhưng không nên trì hoãn lấy mẫu chỉ vì sợ đau khi nguy cơ phá hủy khớp cao. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thời gian thay đổi theo tác nhân, loại khớp, khả năng dẫn lưu, có viêm xương hay khớp nhân tạo và đáp ứng điều trị. Nhiều trường hợp cần kháng sinh trong vài tuần, trong khi nhiễm khớp nhân tạo hoặc viêm xương có thể lâu hơn và cần phẫu thuật. Bác sĩ chỉ chuyển đường dùng hoặc kết thúc điều trị khi triệu chứng, xét nghiệm và kiểm soát ổ nhiễm phù hợp. Ghi chú riêng cho Viêm khớp do lậu: nội dung này được áp dụng trong bối cảnh chẩn đoán và điều trị của bệnh này.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

