Azathioprine là thuốc ức chế miễn dịch thuộc nhóm chất chống chuyển hóa purin, được chuyển hóa nhanh thành 6-mercaptopurine và các nucleotide thioguanine có hoạt tính. Thuốc được sử dụng trong một số phác đồ phòng thải ghép và điều trị bệnh tự miễn; phạm vi chỉ định khác nhau giữa từng quốc gia, nhãn thuốc và hướng dẫn chuyên môn. Tại Hoa Kỳ, nhãn AZASAN phê duyệt dùng hỗ trợ phòng thải ghép thận và điều trị viêm khớp dạng thấp hoạt động. SmPC tại Anh còn nêu ghép tim, ghép gan, bệnh viêm ruột và một số bệnh tự miễn khác. Azathioprine có thể gây ức chế tủy xương, nhiễm trùng, độc gan và tăng nguy cơ một số ung thư, vì vậy cần xét nghiệm máu định kỳ và đánh giá TPMT hoặc NUDT15 khi phù hợp. Liều phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định; người bệnh không tự bắt đầu, đổi liều hoặc ngừng thuốc. [1][2]
Nội dung chính
- Azathioprine là thuốc ức chế miễn dịch nhóm thiopurine, làm giảm hoạt động của tế bào miễn dịch.
- Hoạt chất thường liên quan đến phòng thải ghép hoặc kiểm soát một số bệnh tự miễn.
- Cần dùng theo đơn và xét nghiệm định kỳ để theo dõi máu, gan và mức độ dung nạp.
- Có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, giảm bạch cầu, rối loạn gan hoặc tương tác với thuốc trị gout.
- Báo bác sĩ/dược sĩ nếu sốt, đau họng, bầm tím bất thường, bệnh gan, thai kỳ hoặc đang dùng allopurinol.
Hoạt chất Azathioprine là gì?
Azathioprine là thuốc ức chế miễn dịch kê đơn và là tiền dược của 6-mercaptopurine. Các chất chuyển hóa thiopurine của thuốc làm giảm quá trình tổng hợp acid nucleic và sự tăng sinh của các tế bào tham gia đáp ứng miễn dịch. [1][2]
Azathioprine
INN Azathioprine.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Azathioprine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Azathioprine. |
| Tên IUPAC | 6-(3-methyl-5-nitroimidazol-4-yl)sulfanyl-7H-purine |
| Tên hóa học khác | 6-((1-Methyl-4-nitroimidazol-5-yl)thio)purine | 1H-Purine, 6-((1-methyl-4-nitro-1H-imidazol-5-yl)thio)- | Purine, 6-[(1-methyl-4-nitroimidazol-5-yl)thio]- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Azatioprine; AZA; 6-[(1-methyl-4-nitro-1H-imidazol-5-yl)thio]-1H-purine. Azathioprine là dẫn xuất imidazol của 6-mercaptopurine. [1][2] |
| Tên viết tắt | AZA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Azathioprinum |
| Tên USAN | azathioprine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 446-86-6 |
|---|---|
| UNII | MRK240IY2L |
| PubChem CID | 2265 |
| RxNorm CUI | 1256 |
Dược động học của Azathioprine
Azathioprine được hấp thu qua đường tiêu hóa, chuyển hóa nhanh và rộng thành 6-mercaptopurine cùng nhiều chất chuyển hóa hoạt tính hoặc bất hoạt. Nồng độ azathioprine và 6-mercaptopurine trong huyết tương không tương quan tốt với hiệu quả hoặc độc tính; tác dụng liên quan nhiều hơn đến nồng độ nucleotide thioguanine trong mô. [1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Azathioprine được hấp thu tốt qua đường uống, chủ yếu từ phần trên của đường tiêu hóa. Nồng độ phóng xạ huyết tương cao nhất được ghi nhận khoảng 1–2 giờ sau khi dùng azathioprine đánh dấu đồng vị; chỉ một phần nhỏ đại diện cho hoạt chất chưa chuyển hóa. [1][2]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của azathioprine. SmPC ghi nhận sinh khả dụng tương đối trung bình của 6-mercaptopurine giảm khoảng 27% khi dùng cùng thức ăn và sữa so với dùng sau một đêm nhịn ăn. Đây là dữ liệu của chất chuyển hóa 6-mercaptopurine, không phải ước tính sinh khả dụng tuyệt đối của azathioprine. [2] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 30% azathioprine gắn với protein huyết tương. Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định của azathioprine chưa được xác định; thể tích phân bố biểu kiến trung bình của 6-mercaptopurine được báo cáo khoảng 0,9 ± 0,8 L/kg. Nồng độ 6-mercaptopurine trong dịch não tủy thấp hoặc không đáng kể. [2]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Azathioprine được chuyển hóa nhanh thành 6-mercaptopurine. 6-mercaptopurine tiếp tục được hoạt hóa qua HGPRT và các enzym khác để tạo nucleotide thioguanine, đồng thời bị bất hoạt qua TPMT hoặc xanthine oxidase. NUDT15 tham gia chuyển đổi một số nucleotide thioguanine hoạt tính thành dạng ít hoạt tính hơn. Biến thể TPMT hoặc NUDT15 có thể làm tích lũy chất chuyển hóa hoạt tính và tăng nguy cơ ức chế tủy xương. [1][2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Azathioprine được thải trừ chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa bất hoạt 6-thiouric acid trong nước tiểu. Sau liều azathioprine đánh dấu đồng vị, khoảng 50% hoạt độ phóng xạ được tìm thấy trong nước tiểu và 12% trong phân sau 24 giờ; dưới 2% được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng azathioprine hoặc 6-mercaptopurine. [2]
| t½ · Thời gian bán thải | Sau khi tiêm tĩnh mạch, thời gian bán thải huyết tương trung bình của azathioprine được ước tính khoảng 6–28 phút; của 6-mercaptopurine khoảng 38–114 phút. Một nguồn trong SmPC ghi thời gian bán thải của 6-mercaptopurine khoảng 0,9 giờ. Thời gian 4–6 giờ của tổng chất chứa đồng vị lưu huỳnh không phải thời gian bán thải riêng của azathioprine. [2] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Azathioprine có tỷ lệ chiết xuất cao; tổng độ thanh thải được báo cáo lớn hơn 3 L/phút ở người tình nguyện có chức năng cơ quan bình thường. Độ thanh thải qua thận của 6-mercaptopurine được báo cáo khoảng 191 mL/phút/m². Giá trị có thể thay đổi theo chức năng gan, thận, tương tác thuốc và kiểu hình chuyển hóa. [2] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Thức ăn và sữa có thể làm giảm phơi nhiễm 6-mercaptopurine.
- Giảm chức năng gan có thể làm tăng đáng kể phơi nhiễm 6-mercaptopurine.
- Suy thận có thể làm chậm thải trừ azathioprine và các chất chuyển hóa.
- Giảm hoạt tính TPMT hoặc NUDT15 làm tăng nồng độ chất chuyển hóa gây độc.
- Allopurinol, febuxostat và các chất ức chế xanthine oxidase làm giảm bất hoạt azathioprine.
- Các thuốc ức chế TPMT như mesalazine, olsalazine hoặc sulfasalazine có thể làm tăng độc tính.
- Cách dùng cùng hoặc không cùng thức ăn cần được duy trì nhất quán. [1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Azathioprine
Azathioprine thuộc nhóm chất chống chuyển hóa purin và nhóm thuốc điều hòa, ức chế miễn dịch. Thuốc tác động mạnh hơn lên miễn dịch qua trung gian tế bào và phản ứng quá mẫn muộn so với một số đáp ứng kháng thể. Hiệu quả xuất hiện chậm và có thể cần nhiều tuần hoặc nhiều tháng. [1][2]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Azathioprine giải phóng 6-mercaptopurine, sau đó được chuyển thành các nucleotide thiopurine. Những chất này có thể:
- Ức chế nhiều con đường tổng hợp purin và acid nucleic.
- Hạn chế sự tăng sinh của tế bào tham gia đáp ứng miễn dịch.
- Được tích hợp vào DNA và gây tổn thương hoặc rối loạn sao chép DNA.
- Làm giảm đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào.
Cơ chế đầy đủ của azathioprine trong từng bệnh tự miễn vẫn chưa được xác định hoàn toàn. [1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Azathioprine có tác dụng ức chế miễn dịch xuất hiện chậm. Đáp ứng điều trị thường không thấy ngay sau những liều đầu và có thể cần vài tuần hoặc vài tháng. Tác dụng cũng có thể kéo dài sau khi ngừng thuốc do ảnh hưởng của các nucleotide thiopurine trong tế bào. [1][2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Azathioprine
Phạm vi chỉ định phụ thuộc nhãn thuốc và quốc gia:
- Nhãn AZASAN tại Hoa Kỳ: dùng hỗ trợ phòng thải ghép thận và điều trị viêm khớp dạng thấp hoạt động để giảm dấu hiệu, triệu chứng. [1]
- SmPC tại Anh: phòng thải ghép thận, tim hoặc gan; bệnh viêm ruột mức độ vừa đến nặng; viêm khớp dạng thấp nặng; lupus ban đỏ hệ thống; viêm da cơ, viêm đa cơ; viêm gan tự miễn mạn hoạt động; pemphigus vulgaris; viêm đa động mạch nút; thiếu máu tán huyết tự miễn và xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn mạn kháng trị. [2]
- NICE khuyến nghị azathioprine trong một số tình huống điều trị bổ sung hoặc duy trì lui bệnh Crohn, đồng thời ghi rõ nhiều chế phẩm được dùng ngoài chỉ định tại Anh. [4]
Không được xem mọi ứng dụng nêu trên là chỉ định đã được phê duyệt tại Việt Nam hoặc trên mọi nhãn thuốc. [1][2][4]
Các ứng dụng mới ngoài những chỉ định và khuyến nghị chuyên môn đã nêu.
Các báo cáo ca bệnh hoặc nghiên cứu nhỏ không được xem là bằng chứng đủ để tự sử dụng azathioprine ngoài chỉ định.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh một số nhãn thuốc quốc tế, không phải liều dành cho một cá nhân:
- Ghép tạng theo SmPC Anh: có thể dùng tối đa 5 mg/kg/ngày trong ngày đầu; liều duy trì thường 1–4 mg/kg/ngày, tùy phác đồ, đáp ứng lâm sàng và khả năng dung nạp huyết học. [2]
- Các chỉ định khác theo SmPC Anh: liều khởi đầu thường 1–3 mg/kg/ngày; liều duy trì có thể dưới 1 đến 3 mg/kg/ngày. [2]
- Ghép thận theo nhãn AZASAN Hoa Kỳ: liều ban đầu thường 3–5 mg/kg/ngày; liều duy trì thường 1–3 mg/kg/ngày. [1]
- Viêm khớp dạng thấp theo nhãn AZASAN: khởi đầu khoảng 1 mg/kg/ngày; có thể tăng từng bước 0,5 mg/kg/ngày, tối đa 2,5 mg/kg/ngày khi bác sĩ đánh giá phù hợp. [1]
- Khi dùng cùng allopurinol, nhãn và SmPC yêu cầu giảm mạnh liều azathioprine, thường còn khoảng 25% hoặc một phần ba đến một phần tư liều thông thường. Việc phối hợp phải do bác sĩ chuyên khoa quản lý. [1][2]
- Người giảm hoạt tính TPMT hoặc NUDT15 thường cần giảm liều đáng kể hoặc lựa chọn thuốc khác. [1][2]
Không tự áp dụng các mức liều trên, kể cả khi cân nặng hoặc chẩn đoán có vẻ tương tự.
Azathioprine có thể được uống cùng thức ăn hoặc khi đói, nhưng nên duy trì một cách dùng nhất quán. Uống sau bữa ăn có thể giảm buồn nôn nhưng cũng có thể làm giảm hấp thu. SmPC khuyến cáo không uống cùng sữa hoặc sản phẩm từ sữa; nên cách ít nhất 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau các sản phẩm này. [2]
Không tự bẻ, nghiền hoặc xử lý viên bao phim nếu hướng dẫn của sản phẩm không cho phép. Azathioprine là thuốc có khả năng gây độc tế bào; người xử lý viên vỡ và nhân viên y tế cần tuân thủ quy trình an toàn của cơ sở. Không tự ngừng thuốc, đặc biệt ở người ghép tạng, vì có thể làm tăng nguy cơ thải ghép. [1][2]
Trước điều trị, thường cần đánh giá:
- Công thức máu và tiểu cầu.
- Chức năng gan.
- Creatinine, độ lọc cầu thận hoặc chức năng thận.
- Hoạt tính hoặc kiểu gen TPMT; cân nhắc NUDT15 theo nguy cơ và điều kiện xét nghiệm.
- Cân nặng, tình trạng tiêm chủng và tiền sử thủy đậu.
- Cân nhắc sàng lọc viêm gan B, viêm gan C và HIV ở người có nguy cơ. [5]
Sau khi bắt đầu hoặc thay đổi liều, tần suất xét nghiệm phụ thuộc chuyên khoa và nguy cơ. SmPC đề xuất công thức máu hằng tuần trong 8 tuần đầu, sau đó hằng tháng hoặc ít nhất mỗi 3 tháng. Hướng dẫn NHS SPS sử dụng lịch khác nhau cho tiêu hóa, cơ xương khớp và da liễu; khi ổn định thường kiểm tra khoảng mỗi 3 tháng. TPMT hoặc NUDT15 bình thường không loại trừ hoàn toàn nguy cơ giảm bạch cầu. [1][2][4][5]
Cảnh báo và lưu ý về Azathioprine
Chống chỉ định hoặc trường hợp không nên dùng theo nhãn có thể khác nhau:
- Quá mẫn với azathioprine hoặc tá dược của sản phẩm. [1][2]
- Tiền sử quá mẫn với 6-mercaptopurine gợi ý nguy cơ phản ứng chéo và phải được bác sĩ đánh giá. [2]
- Nhãn AZASAN tại Hoa Kỳ không cho phép dùng để điều trị viêm khớp dạng thấp ở phụ nữ mang thai. [1]
- Nhãn AZASAN cảnh báo nguy cơ ung thư có thể ở mức không chấp nhận được đối với một số người viêm khớp dạng thấp từng điều trị bằng thuốc alkyl hóa. [1]
Thiếu hoàn toàn hoạt tính TPMT hoặc NUDT15 thường là căn cứ để cân nhắc liệu pháp khác; cách phân loại là chống chỉ định hay cảnh báo phụ thuộc nhãn và hướng dẫn áp dụng. [1][2]
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy.
- Giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc thiếu máu.
- Nhiễm trùng do suy giảm miễn dịch.
- Tăng men gan, ứ mật hoặc suy giảm chức năng gan.
- Viêm tụy.
- Rụng tóc.
- Phát ban, sốt, đau cơ, đau khớp hoặc phản ứng quá mẫn.
- Nước tiểu vàng sáng ở một số người.
- Giảm đáp ứng với một số vaccine.
Tần suất và mức độ phụ thuộc liều, thời gian điều trị, bệnh nền và các thuốc dùng kèm. [1][2]
Tác dụng phụ nghiêm trọng có thể gồm:
- Ức chế tủy xương nặng, mất bạch cầu hạt, giảm toàn thể huyết cầu hoặc thiếu máu bất sản.
- Nhiễm trùng nặng, nhiễm trùng cơ hội hoặc tái hoạt nhiễm trùng tiềm ẩn.
- Ung thư hạch, ung thư da và các ung thư liên quan ức chế miễn dịch; đã có báo cáo u lympho tế bào T gan lách, đặc biệt ở một số bệnh nhân bệnh viêm ruột.
- Tổn thương gan đe dọa tính mạng, tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan hoặc bệnh mạch máu xoang cửa.
- Viêm tụy.
- Phản ứng quá mẫn có hạ huyết áp hoặc rối loạn chức năng đa cơ quan.
- Hội chứng Stevens–Johnson hoặc hoại tử thượng bì nhiễm độc.
- Bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển liên quan virus JC.
- Hội chứng bệnh não sau có hồi phục và viêm phổi kẽ hiếm gặp. [1][2]
Sốt, đau họng, nhiễm trùng, bầm tím, chảy máu bất thường, vàng da, đau bụng dữ dội hoặc triệu chứng thần kinh mới xuất hiện cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Azathioprine chỉ nên được dùng khi có khả năng theo dõi độc tính trong suốt quá trình điều trị. Các điểm thận trọng chính gồm:
- Theo dõi công thức máu vì độc tính huyết học có thể xuất hiện muộn.
- Đánh giá TPMT và NUDT15 khi phù hợp; xét nghiệm di truyền không thay thế theo dõi công thức máu.
- Theo dõi chức năng gan và dấu hiệu tổn thương gan.
- Báo ngay khi có sốt, nhiễm trùng, bầm tím hoặc chảy máu bất thường.
- Hạn chế tia UV, mặc quần áo bảo vệ và sử dụng sản phẩm chống nắng phù hợp vì nguy cơ ung thư da tăng.
- Tránh vaccine sống trong khi suy giảm miễn dịch; SmPC khuyến cáo không tiêm vaccine sống cho đến ít nhất 3 tháng sau khi kết thúc điều trị.
- Đánh giá tiền sử thủy đậu hoặc zona và xử trí sớm nếu phơi nhiễm.
- Duy trì mức ức chế miễn dịch thấp nhất có hiệu quả theo quyết định chuyên môn.
- Không tăng liều với mục đích chủ động làm giảm số lượng bạch cầu. [1][2]
Quá liều có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, bất thường chức năng gan và ức chế tủy xương. Nhiễm trùng, loét họng, bầm tím hoặc chảy máu có thể xuất hiện muộn; ức chế tủy có thể đạt mức tối đa sau khoảng 9–14 ngày. [2]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí gồm đánh giá cấp cứu, theo dõi công thức máu và chức năng cơ quan, điều trị hỗ trợ và truyền các chế phẩm máu khi cần. Than hoạt tính chỉ có khả năng hữu ích khi được sử dụng rất sớm theo chỉ định của cơ sở chống độc. Giá trị của thẩm tách máu chưa được xác định rõ, mặc dù azathioprine và chất chuyển hóa có thể được loại bỏ một phần. Không tự gây nôn. [1][2]
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm. SmPC của viên azathioprine 50 mg yêu cầu bảo quản nơi khô, dưới 25°C và tránh ánh sáng. Nhãn AZASAN yêu cầu bảo quản 20–25°C, nơi khô và trong bao bì kín, cản sáng. Luôn tuân theo nhãn của sản phẩm đang sử dụng, để xa trẻ em và không dùng thuốc đã quá hạn hoặc hư hỏng. [1][2]
Đối tượng đặc biệt
Thông tin nhãn khác nhau giữa các quốc gia. Nhãn AZASAN Hoa Kỳ ghi nhận tính an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được thiết lập. SmPC tại Anh áp dụng khoảng liều tương tự người lớn cho một số chỉ định và cho rằng loại, mức độ tác dụng phụ ở trẻ em dự kiến tương tự người lớn. Trẻ thừa cân có thể có dược động học khác và cần theo dõi đáp ứng chặt chẽ. [1][2]
Azathioprine ở trẻ em chỉ được dùng theo bác sĩ chuyên khoa; đặc biệt lưu ý nguy cơ ức chế tủy, nhiễm trùng và u lympho tế bào T gan lách ở một số bệnh nhân trẻ mắc bệnh viêm ruột.
Kinh nghiệm sử dụng ở người cao tuổi còn hạn chế. SmPC khuyến cáo theo dõi chức năng gan, chức năng thận và cân nhắc giảm liều nếu có suy giảm chức năng cơ quan. Người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh kèm có thể cần xét nghiệm thường xuyên hơn do nguy cơ nhiễm trùng và độc tính. [2][5]
Azathioprine và các chất chuyển hóa có thể qua nhau thai. Nhãn Hoa Kỳ cảnh báo nguy cơ đối với thai nhi, khuyến cáo tránh dùng khi có thể và không dùng để điều trị viêm khớp dạng thấp trong thai kỳ. SmPC tại Anh yêu cầu đánh giá cẩn thận lợi ích–nguy cơ trước khi dùng và ghi nhận các báo cáo sinh non, nhẹ cân, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu ở trẻ sơ sinh. Ứ mật trong thai kỳ đã được báo cáo. [1][2]
Phạm vi chấp nhận azathioprine trong thai kỳ có thể khác nhau theo bệnh nền và hướng dẫn chuyên khoa. Người đang dùng thuốc không tự ngừng khi có thai vì bệnh tái phát hoặc thải ghép cũng có thể gây nguy hiểm; cần liên hệ ngay bác sĩ sản khoa và bác sĩ điều trị để đánh giá cá thể hóa.
Có sự khác biệt giữa nhãn thuốc và dữ liệu chuyên khảo:
- SmPC khuyến nghị tránh cho con bú, trừ khi lợi ích được đánh giá cao hơn nguy cơ; nếu tiếp tục, có thể cần theo dõi trẻ về ức chế miễn dịch, giảm tế bào máu, độc gan hoặc viêm tụy. [2]
- LactMed ghi nhận nồng độ chất chuyển hóa hoạt tính trong sữa và huyết thanh trẻ thường thấp hoặc không đo được ở các liều đã nghiên cứu. Nhiều chuyên gia coi azathioprine có nguy cơ thấp và có thể chấp nhận trong thời kỳ cho con bú, nhưng dữ liệu dài hạn về nguy cơ ung thư còn thiếu. LactMed cho rằng có thể cân nhắc công thức máu và chức năng gan của trẻ bú mẹ hoàn toàn. [6]
Quyết định phải dựa trên bệnh của mẹ, liều, tuổi và tình trạng của trẻ, cùng đánh giá của bác sĩ. [2][6]
Dược động học chưa được nghiên cứu đầy đủ để đưa ra một mức liều chung cho mọi người suy gan. Phơi nhiễm 6-mercaptopurine được báo cáo cao hơn khoảng 1,6 lần ở người suy gan không xơ gan và 6 lần ở người suy gan kèm xơ gan so với người không mắc bệnh gan. SmPC khuyến cáo cân nhắc giảm liều khởi đầu và theo dõi chặt công thức máu, chức năng gan cùng tác dụng phụ phụ thuộc liều. [2]
Không có khuyến cáo liều cố định được xác lập cho mọi mức suy thận. Suy thận có thể làm chậm thải trừ azathioprine hoặc các chất chuyển hóa; nhãn và SmPC khuyến cáo cân nhắc liều thấp hơn, đặc biệt ở người thiểu niệu hoặc sau ghép thận, và theo dõi độc tính huyết học. Khoảng 45% chất chuyển hóa phóng xạ được loại bỏ trong một phiên thẩm tách máu 8 giờ, nhưng ý nghĩa lâm sàng của dữ liệu này còn hạn chế. [1][2]
Chưa có dữ liệu đầy đủ về ảnh hưởng trực tiếp của azathioprine lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Tác động bất lợi đáng kể không được dự đoán chỉ từ đặc tính dược lý, nhưng người có chóng mặt, mệt mỏi, sốt, buồn nôn hoặc triệu chứng thần kinh không nên lái xe hay vận hành máy cho đến khi được đánh giá. [2]
Tương tác thuốc của Azathioprine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Azathioprine có thể làm vắc-xin sống gây nhiễm trùng ở người bị ức chế miễn dịch. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Ức chế miễn dịch làm giảm khả năng kiểm soát vi sinh vật sống giảm độc lực trong vắc-xin. Ảnh hưởng: Có thể gây nhiễm trùng vắc-xin không điển hình hoặc nghiêm trọng. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không tiêm vắc-xin sống trong khi điều trị và cho đến ít nhất 3 tháng sau khi kết thúc azathioprine theo SmPC. | Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng nếu đã tiêm nhầm; đánh giá loại vắc-xin và mức độ ức chế miễn dịch. | Bằng chứng: high Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Febuxostat
Febuxostat làm tăng phơi nhiễm 6-mercaptopurine từ azathioprine và có thể gây độc tính thiopurine nghiêm trọng. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Febuxostat ức chế xanthine oxidase, làm giảm mạnh độ thanh thải 6-mercaptopurine. Ảnh hưởng: Nguy cơ ức chế tủy nặng và độc tính thiopurine; nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định phối hợp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp febuxostat với azathioprine. Chọn thuốc hạ acid uric khác hoặc phác đồ ức chế miễn dịch khác. | Nếu đã dùng đồng thời, đánh giá ngay CBC và dấu hiệu độc tính; xử trí theo chuyên khoa. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed] | Febuxostat tablet | Contraindications và Drug Interactions: azathioprine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=d1969ea8-5178-42ee-97fc-feee8595e677 | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Azathioprine có thể làm tăng tác dụng của thuốc giãn cơ khử cực. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học làm tăng phong bế thần kinh-cơ. Ảnh hưởng: Phong bế kéo dài hoặc quá mức có thể gây suy hô hấp trong gây mê. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Ưu tiên rule cặp cụ thể; báo bác sĩ gây mê và chuẩn độ theo theo dõi thần kinh-cơ. | Theo dõi định lượng phong bế thần kinh-cơ, thông khí và hồi phục cơ. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Succinylcholine
Azathioprine có thể làm tăng tác dụng phong bế thần kinh-cơ của suxamethonium (succinylcholine). | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học: azathioprine có thể tăng tác dụng của thuốc giãn cơ khử cực. Ảnh hưởng: Phong bế kéo dài hoặc quá mức có thể gây yếu cơ và suy hô hấp trong gây mê. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Báo cho bác sĩ gây mê trước thủ thuật; sử dụng theo dõi thần kinh-cơ và chỉnh liều thuốc giãn cơ theo đáp ứng. | Theo dõi định lượng phong bế thần kinh-cơ, thông khí và hồi phục cơ. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Các thuốc gây độc tế bào hoặc ức chế tủy có thể làm tăng độc tính huyết học của azathioprine. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Ức chế tủy cộng hợp hoặc hiệp đồng. Ảnh hưởng: Có thể gây giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu, pancytopenia và nhiễm trùng nghiêm trọng. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp khi có thể. Nếu điều trị phối hợp là cần thiết, xây dựng lịch CBC cá thể hóa và theo dõi sát dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chảy máu. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu, hemoglobin và dấu hiệu nhiễm trùng/chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Ribavirin
Ribavirin làm tăng nguy cơ ức chế tủy nặng và pancytopenia khi dùng cùng azathioprine. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Ribavirin ức chế inosine monophosphate dehydrogenase, làm thay đổi chuyển hóa thiopurine và tích lũy các chất chuyển hóa methyl hóa liên quan độc tủy. Ảnh hưởng: Đã ghi nhận pancytopenia nặng, thường xuất hiện trong vài tuần đầu phối hợp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không khuyến cáo phối hợp. Nếu đã dùng đồng thời hoặc không thể tránh trong tình huống chuyên khoa, theo dõi CBC và tiểu cầu theo lịch nhãn thuốc; đánh giá lại điều trị ngay khi xuất hiện giảm các dòng tế bào máu. | CBC và tiểu cầu hàng tuần trong tháng đầu, hai lần mỗi tháng trong tháng 2–3, sau đó hàng tháng hoặc thường xuyên hơn khi thay đổi điều trị. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed] | Azathioprine tablet | Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=d288e484-32fc-4b46-b504-d75a0fac8663&version=13 | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Các chất ức chế xanthine oxidase có thể làm tăng phơi nhiễm và độc tính của azathioprine. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Ức chế xanthine oxidase làm giảm bất hoạt 6-mercaptopurine. Mức độ và hướng xử trí phụ thuộc từng thuốc. Ảnh hưởng: Có thể gây ức chế tủy nặng. Allopurinol thường cần giảm azathioprine; febuxostat bị chống chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Ưu tiên rule cặp cụ thể. Allopurinol, oxypurinol và thiopurinol cần giảm liều azathioprine theo nhãn; febuxostat phải tránh theo nhãn Hoa Kỳ và các chất ức chế xanthine oxidase khác có thể không được khuyến cáo do chưa xác định được mức giảm liều phù hợp. | CBC và dấu hiệu độc tính thiopurine. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Thiopurinol
Thiopurinol có thể làm tăng hoạt tính và độc tính của azathioprine do ức chế con đường xanthine oxidase. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Ức chế xanthine oxidase làm giảm tạo chất chuyển hóa bất hoạt của 6-mercaptopurine. Ảnh hưởng: Nguy cơ ức chế tủy và pancytopenia tăng. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phối hợp, giảm liều azathioprine còn khoảng 25% liều ban đầu theo SmPC và theo dõi huyết học sát. | CBC, tiểu cầu, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chảy máu. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Oxypurinol
Oxypurinol có thể làm giảm bất hoạt azathioprine và tăng nguy cơ độc tính huyết học. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Oxypurinol là chất ức chế xanthine oxidase, làm giảm chuyển hóa bất hoạt của 6-mercaptopurine. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu và pancytopenia. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phối hợp, giảm liều azathioprine còn khoảng 25% liều ban đầu theo SmPC và theo dõi huyết học sát. | CBC, tiểu cầu, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chảy máu. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Allopurinol
Allopurinol làm tăng mạnh phơi nhiễm với các chất chuyển hóa có hoạt tính của azathioprine, làm tăng nguy cơ ức chế tủy nặng. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Allopurinol ức chế xanthine oxidase, làm giảm bất hoạt 6-mercaptopurine tạo từ azathioprine và kéo dài hoạt tính thiopurine. Ảnh hưởng: Có thể gây giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc pancytopenia; đã có báo cáo tử vong khi không giảm liều phù hợp. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Khi phối hợp, giảm liều azathioprine theo nhãn: SmPC khuyến cáo còn 25% liều ban đầu; DailyMed nêu khoảng 1/3 đến 1/4 liều thường dùng. Theo dõi huyết học sát và cân nhắc giảm thêm hoặc liệu pháp thay thế ở người có hoạt tính TPMT thấp hoặc không có. | CBC gồm bạch cầu, công thức bạch cầu, hemoglobin và tiểu cầu; đánh giá dấu hiệu nhiễm trùng, bầm tím hoặc chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Trimethoprim
Azathioprine dùng cùng trimethoprim làm tăng nguy cơ độc tính huyết học. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tác dụng ức chế tạo máu có thể cộng hợp; trimethoprim cũng có thể gây thiếu folate và ức chế tủy. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc pancytopenia, kéo theo nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp nếu có lựa chọn phù hợp; nếu bắt buộc, cần theo dõi huyết học chặt và đánh giá bởi bác sĩ điều trị. | CBC với công thức bạch cầu, hemoglobin, tiểu cầu; sốt, đau họng, loét miệng, bầm tím hoặc chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: [eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 ; [NHS Lancashire] | Azathioprine/Mercaptopurine Shared Care Guideline | Common Drug Interactions: avoid trimethoprim due to serious haematological toxicity | https://www.lancsmmg.nhs.uk/media/1979/azathioprinemercaptopurine-scg-version-24-extended-review-june-2025.pdf | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Azathioprine có thể đối kháng tác dụng của thuốc giãn cơ không khử cực. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học tại dẫn truyền thần kinh-cơ; cường độ khác nhau giữa thuốc và bệnh nhân. Ảnh hưởng: Có thể gây phong bế không đầy đủ trong gây mê. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Ưu tiên rule cặp cụ thể; báo bác sĩ gây mê và sử dụng theo dõi thần kinh-cơ để chuẩn độ. | Theo dõi định lượng phong bế thần kinh-cơ. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Tubocurarine
Azathioprine có thể làm giảm tác dụng phong bế thần kinh-cơ của D-tubocurarine. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học: azathioprine có thể đối kháng thuốc giãn cơ không khử cực; cường độ tương tác biến thiên. Ảnh hưởng: Có thể gây phong bế không đầy đủ, vận động trong phẫu thuật hoặc cần liều thuốc giãn cơ cao hơn. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Báo cho bác sĩ gây mê; định liều theo theo dõi thần kinh-cơ thay vì dùng liều cố định. | Theo dõi định lượng phong bế thần kinh-cơ và điều kiện đặt nội khí quản/phẫu thuật. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Pancuronium
Azathioprine có thể làm giảm tác dụng phong bế thần kinh-cơ của Pancuronium. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học: azathioprine có thể đối kháng thuốc giãn cơ không khử cực; cường độ tương tác biến thiên. Ảnh hưởng: Có thể gây phong bế không đầy đủ, vận động trong phẫu thuật hoặc cần liều thuốc giãn cơ cao hơn. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Báo cho bác sĩ gây mê; định liều theo theo dõi thần kinh-cơ thay vì dùng liều cố định. | Theo dõi định lượng phong bế thần kinh-cơ và điều kiện đặt nội khí quản/phẫu thuật. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Infliximab
Infliximab có thể gây tăng thoáng qua 6-TGN và giảm bạch cầu ở bệnh nhân đang dùng azathioprine. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Sau truyền infliximab, nồng độ chất chuyển hóa hoạt tính 6-TGN/6-TGTP của azathioprine có thể tăng trong những tuần đầu. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện giảm bạch cầu thoáng qua trong những tuần đầu sau truyền infliximab, đồng thời nồng độ chất chuyển hóa hoạt tính 6-TGN của azathioprine tăng tạm thời rồi trở về mức trước đó trong khoảng vài tháng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Phối hợp có thể được sử dụng trong chỉ định phù hợp nhưng cần theo dõi CBC, đặc biệt trong những tuần đầu sau khởi trị hoặc truyền infliximab. | CBC trong những tuần đầu sau khởi trị hoặc truyền; cân nhắc định lượng 6-TGN khi có chỉ định; theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Methotrexate
Methotrexate có thể làm tăng phơi nhiễm 6-mercaptopurine tạo từ azathioprine, đặc biệt ở liều methotrexate cao. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dữ liệu dược động học cho thấy methotrexate làm tăng AUC 6-mercaptopurine; mức tăng phụ thuộc đường dùng và liều. Ảnh hưởng: Có thể tăng nguy cơ giảm bạch cầu và độc tính thiopurine. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi CBC và độc tính của cả hai thuốc khi phối hợp. Với phác đồ methotrexate liều cao, cân nhắc điều chỉnh thiopurine theo phác đồ chuyên khoa và đáp ứng huyết học; không áp dụng một tỷ lệ giảm liều azathioprine cố định nếu nguồn/phác đồ không quy định. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu; theo dõi độc tính gan theo phác đồ của cả hai thuốc. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Penicillamin
Penicillamine và azathioprine có thể gây độc tính ức chế tủy cộng hợp. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cả hai thuốc có thể ảnh hưởng quá trình tạo máu, làm tăng nguy cơ giảm các dòng tế bào máu. Ảnh hưởng: Nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc pancytopenia. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp nếu có thể vì nguy cơ ức chế tủy cộng hợp. Nếu không thể tránh, theo dõi CBC và dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chảy máu sát. | CBC, tiểu cầu, hemoglobin và dấu hiệu nhiễm trùng/chảy máu. | Bằng chứng: low Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Indomethacin
Indomethacin có thể làm tăng nguy cơ ức chế tủy khi dùng cùng azathioprine. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng ức chế tủy tiềm tàng có thể cộng hợp; cơ chế và mức độ chưa rõ. Ảnh hưởng: Có thể tăng giảm bạch cầu hoặc các bất thường huyết học. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc NSAID khác và theo dõi CBC nếu phải phối hợp. | CBC, công thức bạch cầu và dấu hiệu nhiễm trùng. | Bằng chứng: very_low Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Cimetidine
Cimetidine có thể làm tăng nguy cơ ức chế tủy khi dùng cùng azathioprine. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác được đề xuất do tác dụng ức chế tủy có thể cộng hợp; cơ chế và mức độ chưa rõ. Ảnh hưởng: Có thể tăng giảm bạch cầu hoặc các bất thường huyết học. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không nhất thiết phải tránh tuyệt đối, nhưng cần cân nhắc thuốc thay thế và theo dõi CBC nếu phối hợp. | CBC, công thức bạch cầu và dấu hiệu nhiễm trùng. | Bằng chứng: very_low Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
ACE inhibitor dùng cùng azathioprine có thể làm tăng nguy cơ thiếu máu và giảm bạch cầu nặng. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cơ chế chưa rõ; có thể là độc tính huyết học cộng hợp. Ảnh hưởng: Đã có báo cáo thiếu máu và giảm bạch cầu nặng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Có thể phối hợp khi cần nhưng phải đánh giá nguy cơ và theo dõi CBC; xem xét thuốc hạ huyết áp khác nếu xuất hiện độc tính. | CBC, hemoglobin, bạch cầu và dấu hiệu nhiễm trùng. | Bằng chứng: low Nguồn: [DailyMed] | Azathioprine tablet | Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=d288e484-32fc-4b46-b504-d75a0fac8663&version=13 | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Phối hợp co-trimoxazole và azathioprine có thể làm tăng giảm bạch cầu hoặc bất thường huyết học. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng ức chế sinh bạch cầu/ức chế tủy có thể cộng hợp; các báo cáo lâm sàng không hoàn toàn nhất quán. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện giảm bạch cầu nặng, đặc biệt ở người ghép thận hoặc có yếu tố nguy cơ độc tủy. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lợi ích vượt nguy cơ; xem xét lựa chọn kháng sinh khác và theo dõi CBC sát. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu; dấu hiệu nhiễm trùng. | Bằng chứng: low Nguồn: [DailyMed] | Azathioprine tablet | Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=d288e484-32fc-4b46-b504-d75a0fac8663&version=13 | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Aminosalicylate có thể làm tăng tác dụng và độc tính huyết học của azathioprine. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Dữ liệu in vitro và in vivo cho thấy aminosalicylate ức chế TPMT hoặc làm tăng nồng độ 6-TGN. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ giảm bạch cầu và ức chế tủy. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Cân nhắc giảm liều azathioprine và theo dõi CBC sát; rule cặp cụ thể ưu tiên khi xác định rõ thành viên. | CBC, tiểu cầu; cân nhắc theo dõi chất chuyển hóa thiopurine. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Olsalazine
Olsalazine có thể làm tăng phơi nhiễm với chất chuyển hóa hoạt tính của azathioprine và tăng nguy cơ ức chế tủy. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Olsalazine thuộc nhóm aminosalicylate; dữ liệu in vitro và in vivo cho thấy nhóm này ức chế TPMT hoặc làm tăng 6-TGN. Ảnh hưởng: Có thể tăng giảm bạch cầu hoặc các biểu hiện độc tủy, đặc biệt ở người có hoạt tính TPMT thấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc liều azathioprine thấp hơn khi phối hợp và tăng cường theo dõi huyết học; không tự chỉnh liều nếu chưa có đánh giá chuyên khoa. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu; cân nhắc 6-TGN/6-MMP nếu có chỉ định. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Sulfasalazin
Sulfasalazine có thể làm tăng phơi nhiễm với chất chuyển hóa hoạt tính của azathioprine và tăng nguy cơ ức chế tủy. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Sulfasalazine thuộc nhóm aminosalicylate; dữ liệu in vitro và in vivo cho thấy nhóm này ức chế TPMT hoặc làm tăng 6-TGN. Ảnh hưởng: Có thể tăng giảm bạch cầu hoặc các biểu hiện độc tủy, đặc biệt ở người có hoạt tính TPMT thấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc liều azathioprine thấp hơn khi phối hợp và tăng cường theo dõi huyết học; không tự chỉnh liều nếu chưa có đánh giá chuyên khoa. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu; cân nhắc 6-TGN/6-MMP nếu có chỉ định. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Mesalazin
Mesalazine có thể làm tăng phơi nhiễm với chất chuyển hóa hoạt tính của azathioprine và tăng nguy cơ ức chế tủy. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Mesalazine thuộc nhóm aminosalicylate; dữ liệu in vitro và in vivo cho thấy nhóm này ức chế TPMT hoặc làm tăng 6-TGN. Ảnh hưởng: Có thể tăng giảm bạch cầu hoặc các biểu hiện độc tủy, đặc biệt ở người có hoạt tính TPMT thấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc liều azathioprine thấp hơn khi phối hợp và tăng cường theo dõi huyết học; không tự chỉnh liều nếu chưa có đánh giá chuyên khoa. | CBC, công thức bạch cầu, tiểu cầu; cân nhắc 6-TGN/6-MMP nếu có chỉ định. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Acenocoumarol
Azathioprine có thể làm giảm tác dụng chống đông của acenocoumarol. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cơ chế chưa rõ; được cho là tương tự tương tác với warfarin. Ảnh hưởng: Giảm đáp ứng chống đông có thể làm INR dưới mục tiêu và tăng nguy cơ huyết khối. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Theo dõi xét nghiệm đông máu sát khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều azathioprine; chỉnh liều acenocoumarol theo INR. | INR/PT và dấu hiệu huyết khối hoặc chảy máu. | Bằng chứng: low Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Warfarin
Azathioprine có thể làm giảm tác dụng chống đông của warfarin và làm tăng nhu cầu liều warfarin. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Cơ chế chưa được xác định chắc chắn; các báo cáo cho thấy tương tác khởi phát và hồi phục nhanh, có thể liên quan thay đổi dược động học hoặc yếu tố đông máu. Ảnh hưởng: INR có thể giảm dưới mục tiêu khi bắt đầu/tăng azathioprine; ngược lại INR có thể tăng và gây chảy máu khi giảm liều hoặc ngừng azathioprine mà không chỉnh warfarin. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Không tự động tăng liều. Theo dõi INR sát khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều azathioprine và chỉnh warfarin theo kết quả. | INR/PT trong vòng vài ngày sau thay đổi và thường xuyên trong giai đoạn chỉnh liều; theo dõi dấu hiệu huyết khối và chảy máu. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Azathioprine có thể làm giảm đáp ứng miễn dịch với một số vắc-xin bất hoạt. | Thông tin | Cơ chế: Ức chế miễn dịch làm giảm tạo kháng thể sau tiêm chủng; mức độ phụ thuộc loại vắc-xin và phác đồ phối hợp. Ảnh hưởng: Hiệu quả bảo vệ có thể giảm. SmPC ghi nhận đáp ứng giảm với vắc-xin viêm gan B khi phối hợp azathioprine và corticosteroid, nhưng đáp ứng phế cầu đa giá có thể không bị ảnh hưởng đáng kể. | Khuyến nghị: counsel_patient Xử trí: Vắc xin bất hoạt có thể tạo đáp ứng miễn dịch giảm khi dùng azathioprine. Tư vấn về khả năng đáp ứng kém và cân nhắc kiểm tra hiệu giá kháng thể hoặc tiêm nhắc khi hướng dẫn chuyên ngành/loại vắc xin yêu cầu. | Theo dõi đáp ứng huyết thanh học khi có chỉ định (ví dụ anti-HBs) và các phản ứng sau tiêm. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Azathioprine
Azathioprine là thuốc ức chế miễn dịch kê đơn thuộc nhóm chống chuyển hóa purin. Thuốc được chuyển hóa thành 6-mercaptopurine và các nucleotide thioguanine, từ đó làm giảm sự tăng sinh của tế bào tham gia đáp ứng miễn dịch. [1][2]
Azathioprine được dùng trong một số phác đồ phòng thải ghép và điều trị bệnh tự miễn. Chỉ định cụ thể khác nhau giữa nhãn thuốc: nhãn Hoa Kỳ phê duyệt phòng thải ghép thận và viêm khớp dạng thấp; SmPC Anh còn liệt kê bệnh viêm ruột, một số bệnh mô liên kết, viêm gan tự miễn và bệnh huyết học tự miễn. Không phải mọi ứng dụng đều được phê duyệt ở tất cả quốc gia. [1][2][4]
Azathioprine là thuốc tác dụng chậm. Đáp ứng có thể xuất hiện sau vài tuần hoặc vài tháng; nhãn AZASAN ghi nhận đáp ứng trong viêm khớp dạng thấp thường bắt đầu sau khoảng 6–8 tuần. Không tự tăng liều khi chưa thấy hiệu quả sớm. [1][2]
Có. Công thức máu và chức năng gan phải được theo dõi định kỳ vì azathioprine có thể gây giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu và độc gan. Chức năng thận, TPMT, NUDT15 và các xét nghiệm nhiễm trùng có thể được đánh giá tùy người bệnh. TPMT hoặc NUDT15 bình thường không thay thế việc kiểm tra công thức máu. [1][2][5]
Trong thai kỳ, nhãn thuốc yêu cầu đánh giá thận trọng lợi ích–nguy cơ; nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định dùng azathioprine để điều trị viêm khớp dạng thấp ở phụ nữ mang thai. Trong thời kỳ cho con bú, nhãn thuốc khuyến cáo thận trọng hoặc tránh, trong khi LactMed đánh giá mức phơi nhiễm qua sữa thường thấp và nhiều hướng dẫn chuyên môn coi thuốc có nguy cơ thấp. Người bệnh cần quyết định cùng bác sĩ và không tự ngừng thuốc. [1][2][6]

