Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính trong đó hệ miễn dịch nhận nhầm mô lành là mục tiêu và gây viêm ở nhiều cơ quan. Người bệnh có thể mệt kéo dài, đau hoặc sưng khớp, phát ban nhạy sáng, loét miệng, rụng tóc hay sốt; một số trường hợp còn ảnh hưởng thận, máu, tim, phổi hoặc hệ thần kinh. Triệu chứng thường thay đổi theo thời gian và có thể giống nhiễm trùng, bệnh tuyến giáp, viêm khớp dạng thấp hoặc lupus da, nên không thể kết luận chỉ dựa vào một biểu hiện hay một xét nghiệm ANA. Phát hiện sớm tổn thương cơ quan, đánh giá nguy cơ huyết khối và lựa chọn điều trị theo mức độ bệnh có thể giúp giảm đợt bùng phát, hạn chế tích lũy tổn thương và duy trì chất lượng sống.
Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh gì?
Lupus ban đỏ hệ thống là một bệnh tự miễn đa hệ thống, nghĩa là rối loạn miễn dịch không giới hạn ở một cơ quan. Cơ thể tạo ra nhiều tự kháng thể, hình thành phản ứng viêm và có thể làm tổn thương mô qua từng đợt hoạt động. Biểu hiện giữa hai người bệnh có thể rất khác: có người chủ yếu đau khớp và tổn thương da, trong khi người khác phát triển viêm thận, viêm màng tim, giảm tiểu cầu hoặc triệu chứng thần kinh.
Lupus hệ thống cần được phân biệt với lupus da, vốn có thể khu trú chủ yếu ở da, và lupus do thuốc, thường liên quan thời gian sử dụng một dược chất nhất định. Các tiêu chuẩn ACR/EULAR được xây dựng để phân loại người bệnh trong nghiên cứu và hỗ trợ tư duy lâm sàng, nhưng không thay thế đánh giá chẩn đoán của bác sĩ.
| Tên bệnh | Lupus ban đỏ hệ thống |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Systemic lupus erythematosus |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | SLE; lupus hệ thống; lupus ban đỏ rải rác |
| Mã ICD-10 | M32.9 – Lupus ban đỏ hệ thống, không đặc hiệu; cần chọn mã chi tiết hơn khi xác định thể do thuốc hoặc tổn thương cơ quan cụ thể. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh tự miễn hệ thống; chuyên khoa Cơ xương khớp, Miễn dịch lâm sàng, Thận, Da liễu và Huyết học. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da, khớp, thận, tế bào máu, màng tim, màng phổi và hệ thần kinh là những vị trí thường được theo dõi; mức độ tổn thương khác nhau đáng kể giữa từng người. |
| Tính chất bệnh | Bệnh tự miễn mạn tính, không lây, diễn tiến theo đợt hoạt động xen kẽ giai đoạn ổn định; có thể gây tổn thương cơ quan nếu viêm không được kiểm soát. |
| Mức độ phổ biến | Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh ít gặp trong cộng đồng nhưng không hiếm tại chuyên khoa; bệnh thường khởi phát ở nữ tuổi sinh sản, song trẻ em, nam giới và người cao tuổi vẫn có thể mắc. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Lupus ban đỏ hệ thống
Ở người có cơ địa nhạy cảm, quá trình dọn dẹp tế bào chết và điều hòa miễn dịch bị rối loạn, làm các thành phần trong nhân tế bào tiếp xúc kéo dài với hệ miễn dịch. Tế bào B, tế bào T và đường truyền tín hiệu interferon type I trở nên hoạt hóa, tạo tự kháng thể như anti-dsDNA hoặc anti-Sm. Tự kháng thể kết hợp với kháng nguyên tạo phức hợp miễn dịch, lắng đọng tại mô và hoạt hóa bổ thể. Chuỗi phản ứng này thu hút tế bào viêm, gây tổn thương mạch máu nhỏ và cơ quan đích. Mức độ bệnh còn chịu ảnh hưởng của hormone, tia cực tím, nhiễm trùng, thuốc và các yếu tố môi trường khác.
Trong thực hành, lupus hệ thống thường được phân tầng theo cơ quan bị ảnh hưởng và mức độ hoạt động: bệnh nhẹ chủ yếu ở da–khớp; bệnh trung bình có viêm thanh mạc, giảm tế bào máu hoặc biểu hiện dai dẳng; bệnh nặng đe dọa cơ quan như viêm thận, viêm não–tủy, xuất huyết phổi hoặc viêm mạch. Bác sĩ cũng đánh giá tổn thương đã tích lũy, tình trạng thuyên giảm và nguy cơ tái phát. Lupus do thuốc là một thực thể liên quan thuốc và không nên gộp hoàn toàn với lupus tự phát.
Bệnh có thể xuất hiện ở mọi tuổi và giới, nhưng gặp nhiều hơn ở nữ, đặc biệt từ tuổi dậy thì đến trung niên. Một số quần thể châu Á, châu Phi, Mỹ Latin và người bản địa có xu hướng gặp bệnh nặng hoặc tổn thương thận nhiều hơn, dù sự khác biệt còn liên quan tiếp cận chăm sóc và yếu tố xã hội. Dữ liệu dịch tễ đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế, vì vậy không nên suy diễn tỷ lệ từ các quần thể khác cho từng địa phương.
Lupus không hình thành qua đường lây nhiễm. Quá trình bệnh bắt đầu khi khả năng dung nạp miễn dịch với thành phần của chính cơ thể bị phá vỡ, tiếp theo là sản xuất tự kháng thể, hoạt hóa bổ thể và viêm tại cơ quan đích. Tia cực tím hoặc nhiễm trùng có thể làm tăng giải phóng vật liệu tế bào và kích hoạt một đợt bệnh ở người đã có nền tự miễn.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Lupus ban đỏ hệ thống
Chưa xác định được một nguyên nhân đơn lẻ. Bệnh hình thành từ tương tác giữa khuynh hướng di truyền, điều hòa miễn dịch bất thường, hormone và tác nhân môi trường. Tia cực tím, hút thuốc, một số nhiễm trùng, stress sinh lý và một số thuốc có thể khởi phát hoặc làm nặng biểu hiện ở người nhạy cảm. Các yếu tố này không đồng nghĩa chắc chắn gây bệnh; nhiều người có yếu tố nguy cơ nhưng không bao giờ phát triển lupus.
Yếu tố không thay đổi được gồm giới nữ, độ tuổi sinh sản, tiền sử gia đình có bệnh tự miễn và một số nền tảng di truyền. Yếu tố có thể điều chỉnh gồm hút thuốc, phơi nắng không bảo vệ, thiếu tuân thủ điều trị và kiểm soát chưa tốt tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid. Một số thuốc có thể gây hội chứng lupus do thuốc; việc đánh giá phải dựa vào mối liên hệ thời gian và loại thuốc cụ thể.
Người có người thân bậc một mắc lupus hoặc bệnh tự miễn, phụ nữ trẻ có nhiều triệu chứng ở nhiều cơ quan, người có tự kháng thể đặc hiệu kèm biểu hiện lâm sàng và người đã có lupus da lan rộng cần được đánh giá kỹ. Sau khi chẩn đoán, nhóm có anti-dsDNA tăng, bổ thể giảm, tăng huyết áp, protein niệu hoặc kháng thể kháng phospholipid có thể cần theo dõi sát hơn vì nguy cơ tổn thương thận hay huyết khối.
Triệu chứng và dấu hiệu của Lupus ban đỏ hệ thống
Khởi phát có thể từ từ trong nhiều tháng hoặc rõ rệt sau một yếu tố thúc đẩy. Triệu chứng thường đến rồi giảm, đôi khi không đồng bộ với kết quả xét nghiệm. Một số người chỉ có biểu hiện da–khớp trong thời gian dài; người khác xuất hiện phù, đau ngực, giảm tế bào máu hoặc rối loạn thần kinh. Trẻ em thường có nguy cơ tổn thương cơ quan tích cực hơn, còn người cao tuổi có thể biểu hiện kín đáo và dễ nhầm với bệnh nền.
- Mệt mỏi kéo dài: có thể liên quan hoạt tính bệnh, thiếu máu, rối loạn giấc ngủ, nhiễm trùng hoặc tác dụng thuốc.
- Đau, cứng hoặc sưng khớp: thường ở bàn tay, cổ tay, gối và có thể thay đổi theo từng đợt.
- Phát ban nhạy sáng: đỏ da sau nắng, ban cánh bướm hoặc các mảng tổn thương dạng lupus.
- Loét miệng hoặc mũi: thường ít đau và có thể tái diễn khi bệnh hoạt động.
- Rụng tóc: có thể lan tỏa không sẹo hoặc để lại sẹo nếu kèm lupus da mạn tính.
- Sốt nhẹ không rõ nguyên nhân: chỉ được quy cho lupus sau khi đã loại trừ nhiễm trùng và nguyên nhân khác.
- Đau ngực tăng khi hít sâu do viêm màng phổi hoặc viêm màng tim.
- Phù chân, tăng huyết áp hoặc nước tiểu có bọt do tổn thương thận.
- Co giật, rối loạn tâm thần, viêm tủy hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên.
- Giảm tiểu cầu nặng, tan máu tự miễn hoặc xuất huyết do rối loạn huyết học.
- Thiếu máu đầu chi, viêm mạch hoặc biến cố huyết khối khi có kháng thể kháng phospholipid.
Nên đặt lịch khám: khi mệt mỏi kéo dài kèm đau khớp, phát ban nhạy sáng, loét miệng hoặc rụng tóc không giải thích được. Cần khám trong ngày: khi sốt ở người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, phù tăng nhanh, tiểu ít, đau ngực mới xuất hiện hoặc có bầm chảy máu bất thường. Cần tái khám sớm: khi triệu chứng cũ nặng lên, xuất hiện tác dụng phụ thuốc, bỏ liều nhiều ngày hoặc có kế hoạch mang thai.
- Khó thở đột ngột, đau ngực dữ dội, ho ra máu hoặc tím tái.
- Yếu liệt một bên, méo miệng, nói khó, co giật, ngất hoặc lú lẫn cấp.
- Đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ, tăng huyết áp rõ hoặc nôn liên tục.
- Tiểu rất ít, phù toàn thân, đau bụng dữ dội hoặc xuất huyết không cầm.
- Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu; không tự lái xe khi tình trạng nặng và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Lupus ban đỏ hệ thống
Không có một xét nghiệm duy nhất chẩn đoán lupus. Bác sĩ tổng hợp triệu chứng theo thời gian, khám nhiều cơ quan, xét nghiệm tự kháng thể, công thức máu, chức năng gan thận, bổ thể và nước tiểu; hình ảnh hoặc sinh thiết được chỉ định khi nghi tổn thương cơ quan. Nhiễm trùng, bệnh ác tính, tác dụng thuốc và các bệnh tự miễn khác phải được loại trừ. Tiêu chuẩn phân loại có thể hỗ trợ nhưng người đọc không nên tự cộng điểm để kết luận.
Bác sĩ thường hỏi thời điểm khởi phát, tính nhạy sáng, đau khớp, sốt, sảy thai hoặc huyết khối, thuốc đang dùng và tiền sử gia đình. Khám có thể tập trung vào da, niêm mạc, tóc, khớp, huyết áp, phù, tim phổi, hạch và thần kinh. Việc so sánh với ảnh tổn thương cũ hoặc nhật ký triệu chứng giúp nhận biết biểu hiện đã hết trước ngày khám.
ANA thường dùng làm xét nghiệm sàng lọc vì độ nhạy cao nhưng không đặc hiệu. Anti-dsDNA và anti-Sm hỗ trợ xác định kiểu tự miễn; C3, C4 và anti-dsDNA có thể giúp theo dõi ở một số người. Công thức máu tìm thiếu máu, giảm bạch cầu hoặc tiểu cầu. Creatinine, ước tính mức lọc cầu thận, tổng phân tích nước tiểu và định lượng protein niệu giúp phát hiện viêm thận. Kháng thể kháng phospholipid được xét nghiệm khi đánh giá nguy cơ huyết khối hoặc thai kỳ. Kết quả luôn cần diễn giải theo biểu hiện lâm sàng.
Siêu âm tim, X-quang hoặc CT ngực có thể được dùng khi nghi viêm màng tim, tràn dịch hoặc tổn thương phổi. Siêu âm khớp hỗ trợ đánh giá viêm khớp kín đáo. MRI não hoặc tủy chỉ định khi có triệu chứng thần kinh. Hình ảnh không xác nhận lupus tự thân mà chủ yếu xác định cơ quan bị ảnh hưởng và loại trừ nguyên nhân khác.
Tiêu chuẩn phân loại ACR/EULAR 2019 yêu cầu ANA dương tính ít nhất một lần làm điều kiện đầu vào, sau đó chấm điểm các miền lâm sàng và miễn dịch; tổng điểm đạt ngưỡng trong bối cảnh không có giải thích phù hợp hơn được dùng để phân loại nghiên cứu. Đây không phải công cụ tự chẩn đoán và vẫn có trường hợp bác sĩ chẩn đoán dựa trên toàn bộ dữ liệu dù tiêu chuẩn chưa đầy đủ.
Điều trị Lupus ban đỏ hệ thống
Mục tiêu là đạt thuyên giảm hoặc hoạt tính thấp, phòng đợt bùng phát, bảo vệ cơ quan và giảm độc tính điều trị. Kế hoạch được phân tầng theo cơ quan và mức độ nặng; biểu hiện đe dọa thận, não, phổi, tim hoặc máu có thể cần nhập viện và điều trị nhanh. Hướng dẫn hiện hành nhấn mạnh hydroxychloroquine cho đa số người bệnh phù hợp, hạn chế glucocorticoid kéo dài và đưa thuốc điều hòa miễn dịch sớm khi cần để kiểm soát viêm.
Nhóm thuốc có thể gồm thuốc chống sốt rét, glucocorticoid ngắn hạn, thuốc ức chế miễn dịch như methotrexate, azathioprine, mycophenolate hoặc cyclophosphamide trong chỉ định phù hợp, thuốc ức chế calcineurin và thuốc sinh học như belimumab hoặc anifrolumab. Lựa chọn phụ thuộc cơ quan tổn thương, thai kỳ, nguy cơ nhiễm trùng, chức năng gan thận và khả năng theo dõi. Người bệnh không tự mua, phối hợp, tăng giảm hoặc ngừng thuốc; một số thuốc cần khám mắt, xét nghiệm máu hoặc phòng ngừa nhiễm trùng.
Không có thủ thuật đơn lẻ điều trị mọi trường hợp lupus. Sinh thiết thận hoặc da giúp phân loại tổn thương và định hướng điều trị. Lọc huyết tương, truyền immunoglobulin tĩnh mạch hoặc hỗ trợ thay thế cơ quan chỉ được cân nhắc trong một số tình huống nặng, hiếm và do nhóm chuyên khoa quyết định. Mỗi can thiệp có nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng hoặc biến chứng liên quan đường truyền.
Phẫu thuật không chữa lupus. Người bệnh có thể cần mổ vì biến chứng độc lập như bệnh van tim, hoại tử xương, đục thủy tinh thể hoặc bệnh ngoại khoa khác. Trước mổ cần phối hợp bác sĩ điều trị để đánh giá hoạt tính bệnh, nguy cơ huyết khối, nhiễm trùng, suy thượng thận do glucocorticoid và kế hoạch tạm ngừng hoặc tiếp tục thuốc.
Giáo dục tự quản lý, bảo vệ khỏi tia cực tím, cai thuốc lá, vận động phù hợp, hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tiêm chủng theo đánh giá bác sĩ là các phần quan trọng. Vật lý trị liệu có thể giúp duy trì sức mạnh và tầm vận động. Điều trị thiếu máu, tăng huyết áp, loãng xương, rối loạn lipid và rối loạn giấc ngủ giúp giảm gánh nặng triệu chứng nhưng không thay thế kiểm soát viêm lupus.
Tái khám thường theo dõi triệu chứng mới, huyết áp, cân nặng, khám da–khớp, công thức máu, chức năng thận, nước tiểu, bổ thể và xét nghiệm liên quan thuốc. Tần suất thay đổi theo hoạt tính bệnh và cơ quan tổn thương. Người dùng hydroxychloroquine cần sàng lọc độc tính võng mạc theo khuyến cáo; người dùng thuốc ức chế miễn dịch cần theo dõi nhiễm trùng, tế bào máu, gan thận và vấn đề sinh sản.
Lupus thường cần quản lý lâu dài. Thuốc kiểm soát nền có thể được duy trì nhiều năm, trong khi glucocorticoid thường được giảm dần khi bệnh ổn định. Quyết định giảm hoặc ngừng thuốc dựa trên thời gian thuyên giảm, cơ quan từng bị tổn thương, nguy cơ tái phát và độc tính tích lũy; không có mốc thời gian cố định bảo đảm khỏi bệnh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm viêm thận và suy thận, huyết khối, bệnh tim mạch sớm, viêm phổi hoặc xuất huyết phế nang, rối loạn thần kinh, giảm tế bào máu và nhiễm trùng nặng. Bệnh kéo dài hoặc glucocorticoid có thể góp phần gây loãng xương, đục thủy tinh thể, đái tháo đường và hoại tử xương. Nguy cơ cá nhân phụ thuộc cơ quan tổn thương, hoạt tính bệnh, bệnh nền và khả năng tiếp cận theo dõi.
Nhiều người có thể duy trì học tập, làm việc và sinh hoạt lâu dài khi bệnh được kiểm soát và theo dõi đều. Tiên lượng tốt hơn khi phát hiện sớm viêm thận, kiểm soát huyết áp, không hút thuốc, tuân thủ điều trị và hạn chế glucocorticoid tích lũy. Tổn thương cơ quan nặng, nhiễm trùng, huyết khối và trì hoãn điều trị làm tăng rủi ro; không thể dự đoán tuổi thọ của một cá nhân chỉ từ tên chẩn đoán.
Đợt bùng phát có thể xảy ra sau phơi nắng, nhiễm trùng, thiếu ngủ, stress sinh lý, thay đổi hormone hoặc bỏ thuốc, nhưng đôi khi không tìm được yếu tố rõ. Giảm nguy cơ bằng cách dùng thuốc đúng hướng dẫn, bảo vệ da khỏi UV, nhận biết dấu hiệu sớm và liên hệ bác sĩ trước khi tự điều chỉnh điều trị. Tái phát không đồng nghĩa điều trị thất bại hoàn toàn.
Hiện chưa có biện pháp chắc chắn ngăn người có cơ địa phát triển lupus. Phòng biến chứng tập trung vào chẩn đoán sớm, kiểm soát hoạt tính bệnh, huyết áp và lipid, tránh hút thuốc, tiêm chủng phù hợp, phòng loãng xương và đánh giá thai kỳ trước thụ thai. Bảo vệ tia cực tím và hạn chế thuốc gây nhạy sáng khi có lựa chọn thay thế có thể giảm một số đợt da.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Lupus ban đỏ hệ thống
Ưu tiên chế độ ăn đa dạng với rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm phù hợp và hạn chế muối nếu tăng huyết áp, phù hoặc bệnh thận. Lượng protein, kali, phospho và vitamin D cần cá thể hóa khi có viêm thận hay loãng xương. Không có chế độ ăn nào được chứng minh chữa lupus; thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể tương tác thuốc hoặc kích thích miễn dịch nên cần hỏi bác sĩ.
Khi bệnh ổn định, vận động aerobic nhẹ đến vừa, tập sức mạnh và kéo giãn giúp cải thiện thể lực, xương và tâm trạng. Trong đợt viêm khớp, sốt hoặc tổn thương cơ quan, cần giảm cường độ và ưu tiên nghỉ phục hồi. Lập lịch công việc theo mức năng lượng, ngủ đều, nghỉ giữa các hoạt động và dùng phương tiện che nắng giúp hạn chế kiệt sức.
Có thể ghi nhật ký sốt, phát ban, đau khớp, mức mệt, cân nặng, huyết áp và thay đổi nước tiểu nếu bác sĩ yêu cầu. Ảnh chụp tổn thương da theo ngày giúp so sánh diễn tiến. Thiết bị tại nhà không thay thế xét nghiệm máu hoặc nước tiểu; bất thường kéo dài hoặc tăng nhanh cần báo cho cơ sở điều trị thay vì tự diễn giải là đợt lupus.
- Không tự ngừng hydroxychloroquine, glucocorticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch khi thấy đỡ.
- Không quy mọi cơn sốt cho lupus vì nhiễm trùng có thể tiến triển nhanh ở người suy giảm miễn dịch.
- Không phơi nắng kéo dài mà thiếu quần áo che phủ và biện pháp chống tia cực tím.
- Không dùng thảo dược, sản phẩm tăng miễn dịch hoặc thuốc giảm đau kéo dài mà chưa kiểm tra tương tác.
- Không mang thai ngoài kế hoạch khi bệnh đang hoạt động hoặc đang dùng thuốc có nguy cơ cho thai.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Lupus khởi phát ở trẻ em có thể hoạt động mạnh hơn và ảnh hưởng thận, máu hoặc thần kinh sớm hơn. Trẻ cần nhóm phối hợp thấp khớp nhi, thận nhi, da liễu và tâm lý; đồng thời theo dõi tăng trưởng, dậy thì, tiêm chủng, sức khỏe xương và tác động học đường. Liều thuốc và mục tiêu điều trị phải dựa trên cân nặng, tuổi và mức độ bệnh.
Khởi phát muộn có thể ít ban điển hình hơn nhưng dễ nhầm với thoái hóa khớp, nhiễm trùng, ung thư hoặc tác dụng thuốc. Chức năng thận giảm, loãng xương, bệnh tim mạch và đa thuốc làm tăng nguy cơ độc tính. Mục tiêu điều trị thường cân bằng kiểm soát viêm với phòng té ngã, nhiễm trùng và suy giảm chức năng.
Phần lớn phụ nữ có thể mang thai an toàn hơn khi bệnh ổn định trước thụ thai và được theo dõi bởi thấp khớp cùng sản khoa nguy cơ cao. Cần đánh giá chức năng thận, huyết áp, kháng thể kháng phospholipid, anti-Ro/SSA và anti-La/SSB, đồng thời rà soát thuốc trước khi mang thai. Không tự dừng thuốc vì bùng phát bệnh cũng có thể gây hại cho mẹ và thai.
Nhiều thuốc có thể dùng trong thời kỳ cho con bú, trong khi một số thuốc cần tránh hoặc điều chỉnh thời điểm. Quyết định dựa trên hoạt tính lupus, tuổi thai sau sinh, chức năng gan thận của mẹ và khả năng hấp thu của trẻ. Không mặc định phải ngừng cho bú hoặc ngừng điều trị; cần thống nhất kế hoạch với bác sĩ và dược sĩ lâm sàng.
Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng nặng và biểu hiện có thể không điển hình, chẳng hạn sốt không cao. Cần ngưỡng đi khám thấp hơn khi ho, khó thở, tiêu chảy, đau khi tiểu hoặc tổn thương da lan nhanh. Lịch tiêm chủng và lựa chọn vaccine sống phải được bác sĩ xem xét theo mức ức chế miễn dịch.
Tăng huyết áp, bệnh thận mạn, đái tháo đường, rối loạn lipid, loãng xương và bệnh tim mạch ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn thuốc và tiên lượng. Hội chứng kháng phospholipid làm thay đổi chiến lược phòng huyết khối. Bác sĩ cần rà soát toàn bộ đơn thuốc để giảm tương tác, độc tính thận và nguy cơ chảy máu.
Sau phẫu thuật, người bệnh cần theo dõi nhiễm trùng vết mổ, huyết khối, lành thương chậm và nguy cơ bùng phát do stress cơ thể. Thuốc chống đông, glucocorticoid và thuốc ức chế miễn dịch phải được tiếp tục hoặc tạm ngừng theo kế hoạch liên chuyên khoa; không tự khởi động lại thuốc dựa trên cảm giác.
Câu hỏi thường gặp về Lupus ban đỏ hệ thống
Lupus có mức độ rất khác nhau. Nhiều người chủ yếu có triệu chứng da–khớp và kiểm soát được bằng điều trị nền, nhưng một số trường hợp có thể tổn thương thận, não, tim, phổi hoặc máu. Nguy cơ không chỉ đến từ hoạt tính bệnh mà còn từ nhiễm trùng, huyết khối và độc tính thuốc. Theo dõi định kỳ, nhận biết dấu hiệu nặng và điều trị sớm giúp giảm đáng kể khả năng tích lũy tổn thương. Không nên đánh giá mức nguy hiểm chỉ dựa trên ANA hoặc một triệu chứng đơn lẻ.
Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn lupus hệ thống cho mọi người bệnh. Mục tiêu thực tế là đạt thuyên giảm hoặc hoạt tính bệnh thấp, ngăn đợt bùng phát và bảo vệ cơ quan. Một số người ổn định lâu dài và có thể giảm điều trị dưới giám sát, trong khi người từng viêm thận hoặc tổn thương cơ quan nặng thường cần theo dõi lâu hơn. Việc tự ngừng thuốc khi hết triệu chứng có thể làm tăng nguy cơ tái phát.
Lupus không lây qua tiếp xúc, ăn uống, đường hô hấp, quan hệ tình dục hay dùng chung đồ cá nhân. Bệnh có thành phần di truyền nhưng không truyền theo quy luật đơn gen đơn giản; người thân có nguy cơ cao hơn dân số chung nhưng phần lớn không phát triển bệnh. Sự xuất hiện lupus cần phối hợp nhiều yếu tố miễn dịch, hormone và môi trường. Vì vậy, không cần cách ly người bệnh và cũng không thể dự đoán chắc chắn bệnh ở con chỉ từ chẩn đoán của cha hoặc mẹ.
Có. Khi bệnh ổn định, vận động đều giúp cải thiện sức bền, sức mạnh cơ, mật độ xương, giấc ngủ và tâm trạng. Nên bắt đầu từ cường độ thấp, tăng dần và tránh nóng hoặc nắng gắt nếu nhạy sáng. Trong đợt sốt, viêm khớp rõ, đau ngực, khó thở hoặc tổn thương cơ quan, cần tạm giảm hoạt động và hỏi bác sĩ. Chương trình phù hợp nhất phụ thuộc thể lực, biến chứng tim phổi và nguy cơ loãng xương.
Nhập viện có thể cần khi nghi tổn thương cơ quan nặng, chẳng hạn suy thận tiến triển, viêm thần kinh, viêm tim phổi, giảm tế bào máu nghiêm trọng, huyết khối hoặc nhiễm trùng ở người đang ức chế miễn dịch. Dấu hiệu báo động gồm khó thở, đau ngực, co giật, lú lẫn, yếu liệt, tiểu ít, phù nhanh, chảy máu hoặc sốt kèm tình trạng toàn thân xấu. Quyết định nhập viện do bác sĩ đánh giá, không dựa vào điểm xét nghiệm duy nhất.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

