Oxypurinol, còn gọi là oxipurinol hoặc alloxanthine, là chất chuyển hóa có hoạt tính chính của allopurinol. Hoạt chất ức chế xanthine oxidase, làm giảm quá trình chuyển hypoxanthine và xanthine thành acid uric. Tác dụng hạ urat kéo dài của allopurinol được cho là phần lớn liên quan đến oxypurinol vì chất chuyển hóa này tồn tại trong cơ thể lâu hơn thuốc mẹ.
Oxypurinol được đào thải chủ yếu qua thận, có tái hấp thu ở ống thận và có thể tích lũy khi chức năng thận giảm. Tuy từng được nghiên cứu như một thuốc dùng trực tiếp cho người không dung nạp allopurinol và cho người suy tim, FDA xác nhận chỉ định thuốc mồ côi này chưa được phê duyệt; thử nghiệm OPT-CHF cũng không chứng minh lợi ích tổng thể ở người suy tim được tuyển chọn không theo nồng độ acid uric.
Nội dung chính
- Oxypurinol là gì: Chất chuyển hóa có hoạt tính chính của allopurinol và là chất ức chế xanthine oxidase.
- Tên khác: Oxipurinol theo cách viết INN; alloxanthine; oxoallopurinol.
- Vai trò dược lý: Góp phần quan trọng vào tác dụng giảm tạo acid uric của allopurinol.
- Đào thải: Chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi; có lọc cầu thận và tái hấp thu ở ống thận.
- Thời gian bán thải: Nhãn allopurinol ghi nhận khoảng 15 giờ; một số nghiên cứu báo cáo khoảng 18–30 giờ khi chức năng thận bình thường.
- Phê duyệt dùng độc lập: FDA đã cấp chỉ định thuốc mồ côi năm 1998 nhưng chưa phê duyệt oxypurinol cho chỉ định này.
- Điều trị suy tim: OPT-CHF không cho thấy cải thiện lâm sàng tổng thể ở quần thể suy tim mức độ vừa đến nặng.
- Khuyến cáo: Không dùng liều allopurinol để suy ra liều oxypurinol và không tự sử dụng hoạt chất nghiên cứu.
Hoạt chất Oxypurinol là gì?
Oxypurinol là chất chuyển hóa có hoạt tính chính của allopurinol. Hoạt chất ức chế xanthine oxidase, qua đó làm giảm sự hình thành acid uric từ các tiền chất purine.
Oxypurinol không đồng nghĩa với allopurinol: allopurinol là thuốc mẹ, còn oxypurinol là chất được tạo thành sau chuyển hóa và có thời gian tồn tại dài hơn.
Oxypurinol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Oxypurinol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Oxypurinol |
| Tên IUPAC | 1,7-dihydropyrazolo[5,4-d]pyrimidine-4,6-dione |
| Tên hóa học khác | 1H-Pyrazolo[3,4-d]pyrimidine-4,6-diol | Alloxanthine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Alloxanthine; oxoallopurinol; 1H-pyrazolo[3,4-d]pyrimidine-4,6-dione. Oxyprim là tên phát triển từng được ghi nhận trong tài liệu nghiên cứu, không phải bằng chứng về một biệt dược hiện đang lưu hành. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Oxipurinolum |
| Tên USAN | oxypurinol |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 2465-59-0 |
|---|---|
| UNII | G97OZE5068 |
| PubChem CID | 135398752 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Oxypurinol
Phần lớn dữ liệu dược động học lâm sàng về oxypurinol được thu thập sau khi người bệnh dùng allopurinol, thay vì sau khi dùng oxypurinol như một thuốc độc lập. Oxypurinol có thời gian tồn tại dài hơn allopurinol, được thải chủ yếu qua thận và mức phơi nhiễm chịu ảnh hưởng lớn của chức năng thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Dữ liệu hấp thu của oxypurinol khi được dùng trực tiếp.
Trong điều trị bằng allopurinol, oxypurinol chủ yếu xuất hiện trong tuần hoàn sau quá trình chuyển hóa thuốc mẹ.
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố và tỷ lệ liên kết protein của oxypurinol dùng độc lập.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Oxypurinol là chất chuyển hóa tương ứng dạng xanthine của allopurinol. Sau khi hình thành, oxypurinol được thải phần lớn dưới dạng không đổi; mức độ và ý nghĩa lâm sàng của các con đường chuyển hóa tiếp theo.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Oxypurinol được loại bỏ chủ yếu qua nước tiểu nhờ lọc cầu thận kết hợp tái hấp thu ở ống thận. Thuốc tăng thải urat có thể làm tăng bài tiết oxypurinol và giảm nồng độ oxypurinol trong huyết tương.
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn allopurinol của FDA ghi nhận thời gian bán thải của oxypurinol khoảng 15 giờ sau một liều allopurinol đường uống. Một số nghiên cứu và tổng quan báo cáo khoảng 18–30 giờ ở người có chức năng thận bình thường. Thời gian bán thải có thể kéo dài đáng kể khi chức năng thận suy giảm. Các số liệu này chủ yếu phản ánh oxypurinol được hình thành sau khi dùng allopurinol, không phải một chế phẩm oxypurinol độc lập. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải oxypurinol qua thận thấp hơn mức lọc cầu thận do hoạt chất được tái hấp thu tại ống thận. Giá trị độ thanh thải cụ thể thay đổi theo chức năng thận và đặc điểm người bệnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Chức năng thận là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến độ thanh thải và mức phơi nhiễm oxypurinol.
- Khối lượng cơ thể không mỡ và việc sử dụng thuốc lợi tiểu có thể góp phần giải thích biến thiên dược động học giữa các cá thể.
- Probenecid và các thuốc tăng thải urat có thể làm tăng thải oxypurinol, dẫn đến giảm mức phơi nhiễm.
- Ảnh hưởng của thức ăn, tuổi, giới và yếu tố di truyền đối với oxypurinol dùng trực tiếp.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Oxypurinol
Oxypurinol thuộc nhóm chất ức chế xanthine oxidase/xanthine oxidoreductase. Đây là enzym xúc tác hai bước cuối trong quá trình thoái hóa purine: chuyển hypoxanthine thành xanthine và chuyển xanthine thành acid uric.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Oxypurinol liên kết với dạng khử của xanthine oxidoreductase tại trung tâm chứa molybdenum, làm giảm hoạt tính của enzym và hạn chế tạo acid uric. Do oxypurinol phân ly chậm khỏi enzym và tồn tại lâu trong cơ thể, chất chuyển hóa này góp phần duy trì tác dụng của allopurinol giữa các liều.
Nghiên cứu cơ chế năm 2023 cho thấy oxypurinol dùng trực tiếp có thể ức chế yếu hơn ở bước chuyển hypoxanthine thành xanthine so với cách diễn giải truyền thống, đồng thời hiệu lực phụ thuộc trạng thái oxy hóa–khử của trung tâm molybdenum. Kết quả này là dữ liệu cơ chế, không thay đổi chỉ định đã phê duyệt của allopurinol và không tạo ra chỉ định điều trị độc lập cho oxypurinol.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ức chế xanthine oxidase làm giảm nồng độ acid uric, đồng thời có thể làm tăng hypoxanthine và xanthine để các chất này được tái sử dụng trong tổng hợp nucleotide.
Các nghiên cứu sau khi dùng allopurinol cho thấy nồng độ oxypurinol huyết tương có liên quan đến mức độ ức chế xanthine oxidase và đáp ứng giảm urat, nhưng quan hệ này có biến thiên đáng kể giữa người bệnh.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Oxypurinol
Oxypurinol không có chỉ định dùng độc lập đã được FDA phê duyệt trong hồ sơ thuốc mồ côi được kiểm tra. FDA chỉ ghi nhận chỉ định nghiên cứu cho tăng acid uric máu ở người không dung nạp allopurinol và xác nhận chỉ định đó chưa được phê duyệt.
Không được chuyển các chỉ định của allopurinol như bệnh gút, tăng acid uric do điều trị ung thư hoặc sỏi calci oxalat sang oxypurinol dùng độc lập. Hướng dẫn ACR hiện hành xác lập allopurinol là lựa chọn hạ urat hàng đầu, không xác lập oxypurinol độc lập là thuốc điều trị tiêu chuẩn.
- Tăng acid uric máu ở người không dung nạp allopurinol: từng được FDA cấp chỉ định thuốc mồ côi để phát triển, nhưng chưa được phê duyệt cho chỉ định này.
- Suy tim sung huyết: oxypurinol từng được đánh giá trong thử nghiệm OPT-CHF. Thử nghiệm không cho thấy cải thiện lâm sàng tổng thể ở quần thể suy tim có triệu chứng mức độ vừa đến nặng; phân tích nhóm sau nghiên cứu không đủ để xác lập chỉ định.
- Các ứng dụng chống oxy hóa, bảo vệ nội mô và các mô hình tiền lâm sàng khác chưa phải chỉ định điều trị được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dùng theo nhãn thuốc được phê duyệt.
Thử nghiệm OPT-CHF từng nghiên cứu oxypurinol đường uống 600 mg/ngày ở người suy tim. Đây là liều nghiên cứu, không phải liều điều trị được phê duyệt và không được tự áp dụng. Thử nghiệm không chứng minh lợi ích tổng thể ở nhóm người bệnh được nghiên cứu.
Không sử dụng liều allopurinol để suy ra liều oxypurinol.
Cách dùng theo nhãn của một sản phẩm oxypurinol được phê duyệt.
Oxypurinol không nên được tự mua, tự bào chế, tự sử dụng hoặc dùng thay allopurinol. Các hóa chất oxypurinol được bán cho mục đích phân tích hoặc nghiên cứu không phải thuốc dùng cho người.
Phác đồ theo dõi dành riêng cho oxypurinol dùng độc lập.
Trong các nghiên cứu hoặc khi đánh giá chuyển hóa allopurinol, các thông số có thể được theo dõi gồm acid uric huyết thanh, nồng độ oxypurinol, creatinin, mức lọc cầu thận và các chỉ số an toàn theo đề cương. Nồng độ oxypurinol không nên được tự diễn giải ngoài bối cảnh chuyên môn.
Cảnh báo và lưu ý về Oxypurinol
Dữ liệu xác định tần suất và loại tác dụng không mong muốn của oxypurinol khi dùng như một thuốc độc lập.
Không được tự động quy mọi phản ứng bất lợi ghi nhận với allopurinol cho riêng oxypurinol, vì người dùng allopurinol đồng thời phơi nhiễm thuốc mẹ và nhiều chất chuyển hóa.
Dữ liệu xác định riêng cho oxypurinol dùng độc lập.
Suy giảm chức năng thận có thể làm tăng và kéo dài mức phơi nhiễm oxypurinol. Đây là lý do cần thận trọng, nhưng không đủ căn cứ để quy một phản ứng nghiêm trọng cụ thể của allopurinol cho riêng oxypurinol.
- Oxypurinol được đào thải chủ yếu qua thận và có thể tích lũy khi chức năng thận suy giảm.
- Phần lớn dữ liệu an toàn bắt nguồn từ quá trình phơi nhiễm oxypurinol sau khi dùng allopurinol, không phải từ thuốc oxypurinol độc lập.
- Chỉ định thuốc mồ côi của FDA không đồng nghĩa với phê duyệt lưu hành hoặc xác nhận hiệu quả.
- Không dùng kết quả xét nghiệm oxypurinol để tự thay đổi liều allopurinol.
- Không sử dụng chế phẩm nghiên cứu hoặc hóa chất phân tích cho mục đích điều trị.
- Không tự dùng oxypurinol để điều trị bệnh gút, tăng acid uric máu hoặc suy tim.
Xử trí quá liều oxypurinol dùng độc lập.
Nhãn allopurinol ghi nhận cả allopurinol và oxypurinol đều có thể được loại bỏ bằng thẩm tách, nhưng lợi ích của thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc trong xử trí quá liều allopurinol chưa được xác định. Thông tin này không phải phác đồ quá liều oxypurinol độc lập.
Khi nghi ngờ uống nhầm hoặc quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc và không tự gây nôn.
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu sử dụng oxypurinol độc lập ở người cao tuổi.
Tuổi cao thường đi kèm giảm chức năng thận, có thể làm giảm độ thanh thải và tăng mức phơi nhiễm oxypurinol. Mọi quyết định sử dụng trong nghiên cứu hoặc điều trị phải dựa trên đánh giá chức năng thận và bệnh đồng mắc.
Oxypurinol đã được phát hiện trong sữa mẹ sau khi người mẹ dùng allopurinol. Nhãn allopurinol hiện hành của Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị bằng allopurinol và trong một tuần sau liều cuối. Khuyến cáo này thuộc nhãn allopurinol, không phải nhãn oxypurinol dùng độc lập.
Dữ liệu sử dụng oxypurinol trực tiếp trong thời kỳ cho con bú.
Dữ liệu hiệu chỉnh liều oxypurinol dùng độc lập ở người suy gan.
Do oxypurinol được thải chủ yếu qua thận, chức năng thận vẫn là yếu tố dược động học nổi bật; điều này không loại trừ nhu cầu đánh giá gan trong một thử nghiệm hoặc phác đồ cụ thể.
Oxypurinol được thải chủ yếu qua thận và tái hấp thu tại ống thận. Suy giảm chức năng thận có thể làm giảm độ thanh thải, kéo dài thời gian bán thải và tăng mức phơi nhiễm.
Khuyến cáo hiệu chỉnh liều cho oxypurinol dùng độc lập. Không được lấy bảng hiệu chỉnh liều allopurinol để áp dụng trực tiếp cho oxypurinol.
Tương tác thuốc của Oxypurinol
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Azathioprine
Oxypurinol có thể làm giảm bất hoạt azathioprine và tăng nguy cơ độc tính huyết học. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Oxypurinol là chất ức chế xanthine oxidase, làm giảm chuyển hóa bất hoạt của 6-mercaptopurine. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu và pancytopenia. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Nếu phối hợp, giảm liều azathioprine còn khoảng 25% liều ban đầu theo SmPC và theo dõi huyết học sát. | CBC, tiểu cầu, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chảy máu. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Oxypurinol
Oxypurinol là chất chuyển hóa có hoạt tính chính của allopurinol. Hoạt chất ức chế xanthine oxidase và góp phần làm giảm sản xuất acid uric trong quá trình điều trị bằng allopurinol.
Không. Allopurinol là thuốc mẹ, còn oxypurinol là chất chuyển hóa được hình thành sau khi allopurinol đi vào cơ thể. Allopurinol có thời gian bán thải khoảng 1–2 giờ, trong khi oxypurinol có thời gian bán thải dài hơn, khoảng 15 giờ theo nhãn hiện hành và có thể dài hơn tùy chức năng thận.
Oxypurinol từng được phát triển cho người tăng acid uric máu không dung nạp allopurinol, nhưng FDA xác nhận hoạt chất chưa được phê duyệt cho chỉ định thuốc mồ côi này. Hướng dẫn ACR hiện hành khuyến nghị allopurinol là lựa chọn hạ urat hàng đầu và không xác lập oxypurinol độc lập là thuốc điều trị gút tiêu chuẩn.
Oxypurinol được đào thải chủ yếu qua thận. Khi chức năng thận giảm, độ thanh thải có thể giảm, thời gian bán thải kéo dài và nồng độ oxypurinol tăng. Người đang dùng allopurinol không được tự thay đổi liều dựa trên thông tin này mà cần được bác sĩ đánh giá chức năng thận và acid uric.
Không có chỉ định điều trị suy tim được phê duyệt. Trong thử nghiệm OPT-CHF, oxypurinol không tạo ra cải thiện lâm sàng tổng thể ở nhóm người bệnh suy tim có triệu chứng mức độ vừa đến nặng. Kết quả phân tích nhóm sau nghiên cứu không đủ để khẳng định hiệu quả hoặc khuyến cáo sử dụng.

