Allopurinol là hoạt chất ức chế xanthine oxidase, giúp giảm tạo acid uric trong cơ thể. Hoạt chất này được dùng trong một số tình huống như gout có triệu chứng, tăng acid uric liên quan điều trị ung thư và sỏi calci oxalat tái phát có tăng thải uric acid, tùy theo nhãn thuốc và chỉ định của bác sĩ. Allopurinol không phải thuốc cắt cơn gout cấp và không được khuyến cáo để tự điều trị tăng acid uric không triệu chứng. Người dùng cần đặc biệt lưu ý nguy cơ phát ban, phản ứng quá mẫn nặng như SJS/TEN hoặc DRESS, tương tác với azathioprine/mercaptopurine, warfarin, thiazide và yêu cầu hiệu chỉnh liều ở người suy thận. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa, không thay thế tư vấn của bác sĩ/dược sĩ. (DailyMed)
Nội dung chính
- Allopurinol là gì?: Hoạt chất ức chế xanthine oxidase, làm giảm tạo acid uric. (DailyMed)
- Có dùng để cắt cơn gout cấp không?: Không phải thuốc cắt cơn gout cấp; khi bắt đầu dùng có thể xuất hiện cơn gout bùng phát, nên cần kế hoạch dự phòng/điều trị theo bác sĩ. (DailyMed)
- Có tự dùng được không?: Không nên tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc; nhiều nhãn thuốc ghi “Rx only”/thuốc kê đơn. (DailyMed)
- Nguy cơ quan trọng nhất cần nhớ?: Phát ban hoặc dấu hiệu quá mẫn có thể liên quan SJS/TEN/DRESS; cần liên hệ y tế ngay. (DailyMed)
- Cần lưu ý gì ở suy thận?: Allopurinol và oxypurinol thải trừ qua thận; suy thận làm tăng phơi nhiễm, cần đánh giá và chỉnh liều bởi bác sĩ. (DailyMed)
Hoạt chất Allopurinol là gì?
Allopurinol là hoạt chất ức chế xanthine oxidase, làm giảm quá trình tạo acid uric từ hypoxanthine và xanthine. (DailyMed)
Allopurinol
INN Allopurinol; INN: Allopurinol. WHO Essential Medicines List ghi INN là Allopurinol.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Allopurinol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Allopurinol; INN: Allopurinol. WHO Essential Medicines List ghi INN là Allopurinol. |
| Tên IUPAC | 1,5-dihydropyrazolo[5,4-d]pyrimidin-4-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Oxypurinol/oxipurinol là chất chuyển hóa có hoạt tính của allopurinol, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất gốc. Alloxanthine là tên khác của oxypurinol trong một số tài liệu. (DailyMed) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Allopurinolum |
| Tên USAN | allopurinol |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 315-30-0 |
|---|---|
| UNII | 63CZ7GJN5I |
| PubChem CID | 135401907 |
| RxNorm CUI | 519 |
| Công thức phân tử | C5H4N4O |
Nhóm thuốc và phân loại dược học
| Ức chế | Xanthine oxidoreductase (XOR; XO/XDH) |
|---|---|
| Cơ chế tác dụng | Ức chế enzym đích |
Dược động học của Allopurinol
Sau uống, allopurinol được hấp thu qua đường tiêu hóa, đạt nồng độ đỉnh sớm, sau đó chuyển hóa thành oxypurinol/oxipurinol — chất cũng ức chế xanthine oxidase. Allopurinol và oxypurinol chủ yếu được thải trừ qua thận, vì vậy chức năng thận ảnh hưởng đáng kể đến phơi nhiễm thuốc. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Allopurinol được hấp thu khoảng 90% từ đường tiêu hóa; nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1,5 giờ với allopurinol và 4,5 giờ với oxypurinol. (DailyMed)
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối theo nhãn thuốc dạng uống. Nhãn DailyMed ghi allopurinol được hấp thu khoảng 90% qua đường tiêu hóa. (DailyMed) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dữ liệu phân bố cho dạng uống trong nhãn viên nén. Với dạng tiêm tĩnh mạch, nhãn ALOPRIM ghi thể tích phân bố ở trạng thái ổn định của allopurinol khoảng 0,87 ± 0,13 L/kg. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Allopurinol được chuyển hóa thành oxypurinol/oxipurinol, một chất tương tự xanthine cũng có tác dụng ức chế xanthine oxidase. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Allopurinol và oxypurinol được thải trừ qua thận; khoảng 20% lượng allopurinol uống vào được thải qua phân, còn oxypurinol chủ yếu thải trừ dưới dạng không đổi trong nước tiểu qua lọc cầu thận và tái hấp thu ống thận. (DailyMed)
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến của allopurinol đường uống theo nhãn viên nén. Với dạng tiêm, nhãn ALOPRIM ghi độ thanh thải thận ròng của oxypurinol khoảng 30 mL/phút. (DailyMed) |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Sau uống, thời gian bán thải của allopurinol khoảng 1–2 giờ và của oxypurinol khoảng 15 giờ theo DailyMed; SmPC ghi allopurinol khoảng 0,5–1,5 giờ và oxypurinol có thể dao động khoảng 13–30 giờ tùy nghiên cứu/bệnh nhân. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Allopurinol
Allopurinol thuộc nhóm “preparations inhibiting uric acid production” theo ATC M04AA; mã cụ thể là M04AA01. (FHI)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Allopurinol ức chế xanthine oxidase, enzyme chuyển hypoxanthine thành xanthine và xanthine thành acid uric. Chất chuyển hóa oxypurinol cũng ức chế xanthine oxidase, góp phần vào tác dụng dược lý. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Allopurinol làm giảm sản xuất acid uric theo phụ thuộc liều; tác dụng dược lý nhìn chung được cho là có vai trò đáng kể của oxypurinol. Khi ức chế xanthine oxidase, hypoxanthine và xanthine có thể tăng nhưng thường ở mức dưới ngưỡng kết tinh trong dữ liệu nhãn thuốc. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Allopurinol
Theo nhãn DailyMed dạng viên, allopurinol được chỉ định để quản lý người lớn có dấu hiệu/triệu chứng gout nguyên phát hoặc thứ phát; quản lý người lớn và trẻ em mắc leukemia, lymphoma hoặc u đặc đang dùng liệu pháp ung thư gây tăng acid uric máu/nước tiểu; và quản lý người lớn có sỏi calci oxalat tái phát kèm tăng thải uric acid vượt ngưỡng ghi trong nhãn dù đã thay đổi lối sống. Allopurinol không được khuyến cáo để điều trị tăng acid uric không triệu chứng theo nhãn này. (DailyMed)
Các ứng dụng ngoài chỉ định hoặc đang nghiên cứu ngoài phạm vi nhãn thuốc chính thức. Người bệnh không nên dùng allopurinol cho mục đích ngoài chỉ định nếu không có bác sĩ chuyên khoa đánh giá lợi ích – nguy cơ.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin sau chỉ để tham khảo nhãn thuốc, không dùng để tự kê đơn. Theo nhãn DailyMed/FDA dạng viên: trong gout ở người lớn có chức năng thận bình thường, liều khởi đầu thường là 100 mg uống mỗi ngày, tăng dần 100 mg mỗi tuần đến khi acid uric huyết thanh đạt mục tiêu ≤6 mg/dL, không vượt quá 800 mg/ngày; liều trên 300 mg/ngày nên chia liều. Ở người suy thận, nhãn ghi liều khởi đầu thấp hơn, ví dụ 50 mg/ngày và tăng chậm hơn theo eGFR. (FDA Access Data)
Allopurinol dạng uống thường dung nạp tốt hơn khi dùng sau bữa ăn; nếu quên một liều, nhãn DailyMed khuyến cáo không dùng gấp đôi ở liều kế tiếp. Người bệnh không tự ý bắt đầu, ngừng, tăng hoặc giảm liều; mọi thay đổi cần theo chỉ định bác sĩ/dược sĩ. (DailyMed)
Trước khi bắt đầu điều trị gout bằng allopurinol, nhãn DailyMed khuyến cáo đánh giá acid uric huyết thanh, công thức máu, xét nghiệm hóa sinh, chức năng gan và chức năng thận. Trong quá trình dùng, cần theo dõi acid uric, chức năng thận, chức năng gan, công thức máu và dấu hiệu phát ban/quá mẫn theo hướng dẫn của nhân viên y tế. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Allopurinol
Chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với allopurinol hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc. Với dạng tiêm ALOPRIM, chống chỉ định ở người có tiền sử phản ứng nặng với bất kỳ dạng bào chế allopurinol nào. (DailyMed)
Tác dụng không mong muốn thường gặp theo nhãn DailyMed gồm buồn nôn, tiêu chảy, tăng xét nghiệm chức năng gan, cơn gout cấp khi khởi trị, phát ban và ban dát sẩn. Các phản ứng ít gặp hơn có thể ảnh hưởng gan, máu, thần kinh, hô hấp, da và thận; người bệnh cần báo bác sĩ khi có triệu chứng bất thường. (DailyMed)
Cần đặc biệt lưu ý phản ứng da nặng và quá mẫn như SJS/TEN, DRESS, viêm mạch, tổn thương gan nặng, độc tính thận và ức chế tủy xương. Nhãn DailyMed ghi phản ứng da nghiêm trọng có thể xảy ra khoảng 5/10.000 người dùng allopurinol và khuyến cáo ngừng thuốc, tìm trợ giúp y tế khi xuất hiện phát ban hoặc dấu hiệu quá mẫn. (DailyMed)
Thận trọng ở người suy thận, có tiền sử sỏi thận, suy gan, dùng thuốc lợi tiểu thiazide, thuốc ức chế tủy hoặc thuốc có tương tác. HLA-B*58:01 là dấu ấn di truyền liên quan tăng nguy cơ quá mẫn nặng; một số hướng dẫn khuyến cáo cân nhắc xét nghiệm trước khi dùng ở nhóm nguy cơ cao như người gốc Đông Nam Á hoặc người Mỹ gốc Phi. (DailyMed)
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được ghi nhận trong nhãn DailyMed. Allopurinol và oxypurinol có thể thẩm tách được, nhưng lợi ích của thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc trong xử trí quá liều chưa rõ. Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ cơ sở y tế/cấp cứu. (DailyMed)
Với viên nén, nhãn DailyMed khuyến cáo bảo quản ở 20–25°C, tránh ánh sáng, đựng trong bao bì kín/chống ánh sáng; SmPC ghi không bảo quản trên 25°C, giữ trong bao bì gốc. Với dạng tiêm, cần theo hướng dẫn pha, pha loãng và thời gian sử dụng của từng nhãn thuốc. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn DailyMed dạng viên, an toàn và hiệu quả đã được thiết lập ở khoảng 200 bệnh nhi dùng để quản lý tăng acid uric liên quan điều trị leukemia, lymphoma và u đặc; chưa thiết lập cho điều trị gout hoặc sỏi calci oxalat tái phát ở trẻ em. Không tự dùng cho trẻ nếu không có bác sĩ chuyên khoa chỉ định. (DailyMed)
SmPC khuyến cáo dùng liều thấp nhất tạo được mức giảm urat phù hợp khi thiếu dữ liệu đặc hiệu ở người cao tuổi và đặc biệt chú ý chức năng thận. Thay đổi dược động học ở người cao tuổi chủ yếu liên quan suy giảm chức năng thận. (Medicines.org.uk)
Dữ liệu trên phụ nữ mang thai còn hạn chế; DailyMed ghi allopurinol có thể gây hại thai dựa trên dữ liệu động vật và khuyến cáo tư vấn nguy cơ cho thai. Phụ nữ có thai hoặc dự định mang thai cần trao đổi bác sĩ trước khi dùng. (DailyMed)
Allopurinol và oxypurinol được phát hiện trong sữa mẹ; DailyMed khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và trong 1 tuần sau liều cuối do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ. (DailyMed)
DailyMed ghi đã có trường hợp độc tính gan có hồi phục và tăng enzyme gan không triệu chứng; nếu có chán ăn, sụt cân hoặc ngứa cần đánh giá enzyme gan, người có bệnh gan sẵn cần theo dõi định kỳ. SmPC khuyến cáo giảm liều ở bệnh nhân suy gan và xét nghiệm chức năng gan định kỳ giai đoạn đầu điều trị. (DailyMed)
Người suy gan hoặc suy thận cần được bác sĩ đánh giá lợi ích – nguy cơ, chọn liều thận trọng, theo dõi xét nghiệm gan thận và dấu hiệu quá mẫn; không tự ý dùng hoặc tự chỉnh liều. (DailyMed)
Buồn ngủ, ngủ gà và chóng mặt đã được báo cáo; nên thận trọng khi lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc cần tỉnh táo, nhất là khi mới bắt đầu hoặc tăng liều. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Allopurinol
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Azathioprine
Allopurinol làm tăng mạnh phơi nhiễm với các chất chuyển hóa có hoạt tính của azathioprine, làm tăng nguy cơ ức chế tủy nặng. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Allopurinol ức chế xanthine oxidase, làm giảm bất hoạt 6-mercaptopurine tạo từ azathioprine và kéo dài hoạt tính thiopurine. Ảnh hưởng: Có thể gây giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu hoặc pancytopenia; đã có báo cáo tử vong khi không giảm liều phù hợp. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Khi phối hợp, giảm liều azathioprine theo nhãn: SmPC khuyến cáo còn 25% liều ban đầu; DailyMed nêu khoảng 1/3 đến 1/4 liều thường dùng. Theo dõi huyết học sát và cân nhắc giảm thêm hoặc liệu pháp thay thế ở người có hoạt tính TPMT thấp hoặc không có. | CBC gồm bạch cầu, công thức bạch cầu, hemoglobin và tiểu cầu; đánh giá dấu hiệu nhiễm trùng, bầm tím hoặc chảy máu. | Bằng chứng: high Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Azathioprine
Các chất ức chế xanthine oxidase có thể làm tăng phơi nhiễm và độc tính của azathioprine. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Ức chế xanthine oxidase làm giảm bất hoạt 6-mercaptopurine. Mức độ và hướng xử trí phụ thuộc từng thuốc. Ảnh hưởng: Có thể gây ức chế tủy nặng. Allopurinol thường cần giảm azathioprine; febuxostat bị chống chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Ưu tiên rule cặp cụ thể. Allopurinol, oxypurinol và thiopurinol cần giảm liều azathioprine theo nhãn; febuxostat phải tránh theo nhãn Hoa Kỳ và các chất ức chế xanthine oxidase khác có thể không được khuyến cáo do chưa xác định được mức giảm liều phù hợp. | CBC và dấu hiệu độc tính thiopurine. | Bằng chứng: moderate Nguồn: [SmPC/emc] | Azathioprine tablets 50 mg | Mục 4.5 Tương tác thuốc và các dạng tương tác khác | https://www.medicines.org.uk/emc/product/14296/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất Allopurinol
Allopurinol là hoạt chất ức chế xanthine oxidase, giúp giảm tạo acid uric. Thuốc được dùng theo chỉ định y tế trong một số tình huống như gout có triệu chứng, tăng acid uric liên quan điều trị ung thư và một số trường hợp sỏi thận có tăng uric acid. (DailyMed)
Allopurinol không phải thuốc giảm đau/cắt cơn gout cấp. Khi bắt đầu điều trị hạ urat, cơn gout có thể bùng phát; bác sĩ có thể chỉ định thuốc dự phòng hoặc điều trị cơn cấp phù hợp. Người đang dùng allopurinol không nên tự ý ngừng thuốc khi có cơn gout nếu chưa hỏi bác sĩ. (DailyMed)
Allopurinol làm giảm tạo acid uric nhưng kiểm soát cơn gout có thể cần thời gian; nhãn DailyMed ghi có thể cần vài tháng để giảm đủ “kho” uric acid trong mô và các cơn gout thường ngắn hơn, nhẹ hơn sau vài tháng điều trị. Thời gian cụ thể tùy bệnh nhân và cần theo dõi acid uric. (DailyMed)
Phát ban khi dùng allopurinol có thể là dấu hiệu quá mẫn nghiêm trọng. Nhãn thuốc khuyến cáo ngừng allopurinol và tìm trợ giúp y tế ngay khi xuất hiện phát ban hoặc dấu hiệu quá mẫn như phồng rộp, sốt, kích ứng mắt, sưng môi/miệng. Không tự dùng lại thuốc nếu chưa được bác sĩ đánh giá. (DailyMed)
HLA-B*58:01 liên quan tăng nguy cơ phản ứng da nặng do allopurinol. ACR khuyến cáo có điều kiện việc xét nghiệm trước khi bắt đầu allopurinol ở người gốc Đông Nam Á và người Mỹ gốc Phi; quyết định xét nghiệm tại Việt Nam cần bác sĩ đánh giá theo nguy cơ cá nhân, bệnh nền và thuốc dùng kèm. (NCBI)

