Viêm đa cơ là một dạng bệnh cơ viêm tự miễn gây yếu cơ tiến triển, thường rõ nhất ở các nhóm cơ gần thân như vai, cánh tay trên, hông và đùi. Người bệnh có thể khó đứng dậy khỏi ghế, leo cầu thang, nâng tay, giữ đầu hoặc nuốt; một số trường hợp kèm đau cơ, mệt, khó thở do bệnh phổi kẽ hoặc rối loạn nhịp tim. Bệnh không lây, nhưng cần được đánh giá kỹ vì nhiều tình trạng như viêm cơ hoại tử miễn dịch, hội chứng kháng synthetase, viêm cơ thể vùi, bệnh cơ do thuốc và bệnh thần kinh có biểu hiện tương tự. Chẩn đoán thường phối hợp khám sức cơ, creatine kinase, tự kháng thể, điện cơ, MRI và sinh thiết cơ khi cần. Điều trị sớm bằng liệu pháp ức chế miễn dịch kết hợp phục hồi chức năng có thể hạn chế mất cơ, khó nuốt và biến chứng hô hấp.
Viêm đa cơ là bệnh gì?
Viêm đa cơ là tên một phân nhóm trong nhóm bệnh cơ viêm tự miễn vô căn, đặc trưng bởi yếu cơ vân tiến triển, chủ yếu ở cơ gần thân và không có tổn thương da đặc hiệu của viêm da cơ. Thuật ngữ này từng được dùng rộng, nhưng hiểu biết hiện đại cho thấy viêm đa cơ “thuần túy” hiếm hơn trước đây. Nhiều người có thể được phân loại chính xác hơn thành viêm cơ hoại tử qua trung gian miễn dịch, hội chứng kháng synthetase, viêm cơ chồng lấp hoặc viêm cơ thể vùi.
Viêm đa cơ khác đau cơ đơn thuần: dấu hiệu trung tâm là giảm lực cơ khách quan và ảnh hưởng chức năng. Bệnh cũng khác bệnh cơ do thuốc, rối loạn nội tiết, loạn dưỡng cơ hoặc bệnh thần kinh vận động. Vì điều trị và tiên lượng giữa các phân nhóm khác nhau, bác sĩ cần rà soát toàn bộ biểu hiện, tự kháng thể và mô bệnh học trước khi kết luận.
| Tên bệnh | Viêm đa cơ |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Polymyositis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Polymyositis; PM; viêm cơ tự miễn kiểu đa cơ |
| Mã ICD-10 | M33.2 – Polymyositis (viêm đa cơ). |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh cơ viêm tự miễn vô căn; chuyên khoa Cơ xương khớp, Thần kinh, Miễn dịch lâm sàng và Phục hồi chức năng. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Cơ vân vùng vai, hông, cổ và thân mình là cơ quan chính; thực quản, phổi, tim và khớp có thể bị ảnh hưởng thứ phát. |
| Tính chất bệnh | Bệnh tự miễn hệ thống hiếm gặp, thường bán cấp hoặc mạn tính, không lây; chẩn đoán viêm đa cơ hiện được dùng thận trọng vì nhiều trường hợp trước đây thuộc phân nhóm viêm cơ khác. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp. Dịch tễ riêng của viêm đa cơ khó xác định vì tiêu chuẩn phân loại thay đổi và nhiều ca được tái phân loại thành viêm cơ hoại tử miễn dịch, hội chứng kháng synthetase hoặc viêm cơ thể vùi. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm đa cơ
Ở mô hình viêm đa cơ kinh điển, tế bào T gây độc CD8+ nhận diện bất thường các sợi cơ biểu hiện phân tử MHC lớp I, xâm nhập nội cơ và làm tổn thương sợi cơ. Các cytokine viêm, stress lưới nội sinh chất và rối loạn tái tạo cơ góp phần làm yếu cơ kéo dài. Tuy nhiên, cơ chế này không đại diện cho mọi ca từng được gắn nhãn viêm đa cơ; các phân nhóm khác có cơ chế riêng như hoại tử sợi cơ do kháng thể, tổn thương quanh bó cơ hoặc bệnh lý thoái hóa. Tổn thương cơ dẫn đến giảm sức co, teo cơ và suy giảm chức năng, còn viêm ở phổi hoặc tim có thể tạo biến chứng ngoài cơ.
Viêm đa cơ được xem là một phân nhóm của bệnh cơ viêm tự miễn vô căn, nhưng ranh giới chẩn đoán đang thu hẹp. Trong thực hành, cần phân biệt: viêm đa cơ thuần túy; viêm cơ chồng lấp với bệnh mô liên kết; hội chứng kháng synthetase; viêm cơ hoại tử miễn dịch; viêm cơ thể vùi; và viêm cơ liên quan thuốc hoặc ung thư. Phân loại EULAR/ACR 2017 hỗ trợ xác suất bệnh cơ viêm và phân nhóm nghiên cứu, song không thay thế chẩn đoán lâm sàng. Việc phân nhóm ảnh hưởng lựa chọn xét nghiệm, sàng lọc phổi–ung thư, khả năng đáp ứng thuốc và tiên lượng.
Các bệnh cơ viêm tự miễn nói chung hiếm gặp, với tỷ lệ thay đổi theo quần thể, tuổi, giới và tiêu chuẩn nhận diện. Số liệu riêng cho viêm đa cơ thiếu ổn định vì nhiều trường hợp được tái phân loại. Bệnh chủ yếu được chẩn đoán ở người lớn và thường gặp ở nữ nhiều hơn nam trong các đoàn hệ cũ, nhưng đặc điểm có thể khác theo sắc tộc. Dữ liệu đại diện tại Việt Nam chưa đầy đủ. Vì vậy, số liệu nhóm bệnh cơ viêm không nên được hiểu là tỷ lệ chính xác của viêm đa cơ thuần túy.
Không có đường lây. Quá trình bệnh được cho là bắt đầu từ hoạt hóa miễn dịch bất thường ở người có cơ địa nhạy cảm, sau đó tế bào miễn dịch và cytokine xâm nhập mô cơ, gây tổn thương sợi cơ và giảm tái tạo. Nếu có bệnh phổi kẽ hoặc tổn thương tim, đáp ứng viêm có thể diễn ra song song tại các cơ quan này. Việc xác định tác nhân khởi phát thường không thể thực hiện ở từng người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm đa cơ
Nguyên nhân nền chưa rõ. Bệnh có thể phát sinh khi cơ địa di truyền kết hợp với yếu tố môi trường làm hệ miễn dịch tấn công cơ vân. Nhiễm trùng, thuốc, statin, thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch và ung thư có thể liên quan một số kiểu viêm cơ, nhưng cần xác định xem đó có phải viêm đa cơ hay phân nhóm khác. Bệnh tuyến giáp, rối loạn điện giải, độc chất và vận động quá mức có thể gây tăng men cơ nhưng không phải nguyên nhân viêm đa cơ tự miễn.
Không thay đổi được: tuổi trưởng thành, nữ giới và một số nền tảng di truyền–tự miễn có thể liên quan. Liên quan có thể điều chỉnh hoặc cần rà soát: hút thuốc, phơi nhiễm thuốc gây bệnh cơ, nhiễm trùng chưa kiểm soát và ít vận động kéo dài có thể làm nặng suy yếu hoặc gây nhầm chẩn đoán. Một số tự kháng thể và kiểu lâm sàng liên quan bệnh phổi hoặc ung thư, nhưng không phải là yếu tố nguy cơ có thể tự phòng tránh.
Người có yếu cơ gần thân tiến triển, tăng men cơ và bệnh tự miễn đi kèm là nhóm cần đánh giá chuyên khoa. Nguy cơ biến chứng cao hơn khi có khó nuốt, yếu cơ hô hấp, bệnh phổi kẽ, tổn thương tim, giảm cân không rõ nguyên nhân, tuổi lớn, nhiễm trùng hoặc cần nhiều thuốc ức chế miễn dịch. Người dùng statin hay thuốc điều trị ung thư miễn dịch cần được phân biệt với viêm cơ hoại tử hoặc viêm cơ do thuốc. Thai phụ và người đa bệnh lý cần kế hoạch riêng.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm đa cơ
Viêm đa cơ thường phát triển bán cấp trong vài tuần đến vài tháng. Yếu cơ đối xứng ở vai và hông thường nổi bật hơn đau, khiến các hoạt động chống lại trọng lực ngày càng khó. Cơ mắt và cảm giác thường được bảo tồn; yếu không đối xứng, yếu cơ gấp ngón tay hoặc tiến triển nhiều năm gợi ý chẩn đoán khác. Một số người có khó nuốt, khàn tiếng, khó thở, đau khớp hoặc sốt nhẹ. Men cơ có thể tăng rõ nhưng mức men không luôn phản ánh chính xác mức yếu.
- Yếu cơ đùi và hông: khó đứng dậy khỏi ghế thấp, leo cầu thang, bước lên xe hoặc đi bộ đường dốc.
- Yếu cơ vai và cánh tay trên: khó chải tóc, treo quần áo, nâng đồ lên cao hoặc giữ tay lâu.
- Yếu cơ cổ và thân mình: khó ngẩng đầu, lăn trở hoặc ngồi dậy từ tư thế nằm.
- Mệt khi gắng sức: hoạt động quen thuộc cần nhiều thời gian nghỉ hơn do giảm sức cơ.
- Đau hoặc ấn đau cơ: có thể xuất hiện nhưng không phải mọi người đều đau.
- Khó nuốt: cảm giác thức ăn mắc, ho khi ăn hoặc sặc do cơ họng–thực quản bị ảnh hưởng.
- Khó thở hoặc ho khan: có thể do bệnh phổi kẽ, yếu cơ hô hấp hoặc nhiễm trùng.
- Đau ngực, hồi hộp hoặc ngất: gợi ý viêm cơ tim hay rối loạn nhịp nhưng không thường gặp.
- Đau khớp, Raynaud hoặc bàn tay thợ cơ khí: làm nghĩ đến hội chứng kháng synthetase hay viêm cơ chồng lấp.
- Sốt, sụt cân hoặc hạch: cần loại trừ nhiễm trùng và ung thư.
- Yếu cơ xa hoặc không đối xứng: ít phù hợp với viêm đa cơ cổ điển và cần đánh giá viêm cơ thể vùi hoặc bệnh thần kinh.
Nên đặt lịch khám: khi yếu cơ tăng dần trên vài ngày đến vài tuần, khó thực hiện hoạt động vốn quen thuộc hoặc men cơ tăng không giải thích được. Cần khám trong ngày: khi có khó nuốt, sặc, ho khan mới, khó thở, sốt trong lúc dùng thuốc ức chế miễn dịch, nước tiểu sẫm màu hoặc yếu tiến triển nhanh. Cần tái khám sớm: khi sức cơ giảm dù dùng thuốc, xuất hiện tác dụng phụ, sụt cân, đau ngực hoặc chuẩn bị mang thai, phẫu thuật hay tiêm vaccine.
- Khó thở khi nghỉ, thở yếu, tím tái hoặc không nói được câu dài.
- Sặc liên tục, không nuốt được nước bọt, ho nghẹn kèm giảm ý thức.
- Đau ngực dữ dội, hồi hộp kèm choáng, ngất hoặc nhịp tim rất bất thường.
- Yếu cơ tăng nhanh khiến không thể đứng, đi hoặc giữ đầu, đặc biệt kèm sốt hay nước tiểu màu nâu.
Chẩn đoán Viêm đa cơ
Bác sĩ xác định có bệnh cơ, chứng minh tính viêm–tự miễn và loại trừ các nguyên nhân bắt chước. Quy trình gồm đánh giá kiểu yếu cơ, creatine kinase và men cơ, công thức máu–chức năng cơ quan, tự kháng thể viêm cơ, điện cơ, MRI cơ và sinh thiết cơ khi cần. Xét nghiệm phổi, tim và sàng lọc ung thư được lựa chọn theo tuổi, triệu chứng, phân nhóm và yếu tố nguy cơ. Tiêu chí EULAR/ACR 2017 hỗ trợ phân loại bệnh cơ viêm nhưng không được dùng đơn độc để tự chẩn đoán.
Bác sĩ kiểm tra sức cơ từng nhóm, khả năng đứng lên không dùng tay, đi cầu thang, nâng tay, gập cổ và giữ thân mình. Khám tìm ban da đặc hiệu, bàn tay thợ cơ khí, Raynaud, viêm khớp, ran phổi, dấu suy tim và teo cơ. Phản xạ, cảm giác, cơ mắt và phân bố yếu giúp phân biệt bệnh thần kinh, nhược cơ và viêm cơ thể vùi. Bác sĩ cũng hỏi thuốc, độc chất, tiền sử ung thư, nhiễm trùng, bệnh nội tiết và mức suy giảm chức năng hằng ngày.
Creatine kinase, aldolase, AST, ALT, LDH: phản ánh tổn thương cơ nhưng có thể bình thường ở một số giai đoạn hoặc tăng do nguyên nhân khác. Tự kháng thể viêm cơ: hỗ trợ phân nhóm, dự đoán phổi–da–ung thư và tránh gộp nhầm thành viêm đa cơ; xét nghiệm có thể âm tính hoặc sai lệch tùy kỹ thuật. Công thức máu, CRP/ESR, tuyến giáp, điện giải và xét nghiệm nhiễm trùng: tìm biến chứng và chẩn đoán khác. Troponin I, ECG hoặc xét nghiệm tim: dùng khi nghi tổn thương tim. Kết quả cần được đọc cùng sức cơ và hình ảnh.
MRI cơ giúp phát hiện phù viêm, chọn vị trí sinh thiết và đánh giá teo mỡ, nhưng không phân biệt hoàn toàn các loại bệnh cơ. Siêu âm cơ có thể hỗ trợ theo dõi ở nơi có chuyên môn. X-quang ngực, đo chức năng hô hấp và CT ngực độ phân giải cao được dùng khi nghi bệnh phổi kẽ; siêu âm tim hoặc MRI tim dùng khi có triệu chứng tim. Hình ảnh ung thư được chỉ định theo phân tầng nguy cơ, không phải mọi người đều cần cùng một gói chụp.
Không có một tiêu chuẩn chẩn đoán duy nhất dành riêng cho viêm đa cơ. Tiêu chí EULAR/ACR 2017 tính xác suất bệnh cơ viêm dựa trên tuổi khởi phát, kiểu yếu, biểu hiện da, men cơ, anti-Jo-1 và sinh thiết; sau đó dùng cây phân nhóm. Tuy nhiên, tiêu chí này chủ yếu phục vụ phân loại nghiên cứu và nhóm “polymyositis” có thể bao gồm các thực thể nay được nhận diện riêng. Chẩn đoán lâm sàng hiện đại đòi hỏi loại trừ viêm cơ thể vùi, viêm cơ hoại tử miễn dịch, hội chứng kháng synthetase, bệnh cơ thuốc, nội tiết và di truyền.
Điều trị Viêm đa cơ
Mục tiêu là dập viêm, phục hồi sức cơ, bảo vệ nuốt–hô hấp, điều trị phổi hoặc tim và giảm độc tính thuốc. Bệnh mức vừa đến nặng thường cần corticosteroid khởi trị cùng thuốc giảm nhu cầu corticosteroid; trường hợp đe dọa cơ quan, khó nuốt nặng hoặc kháng trị có thể cần liệu pháp tăng cường. Vật lý trị liệu và tập luyện có kiểm soát là phần bắt buộc, không phải biện pháp phụ. Nhập viện khi suy hô hấp, sặc, yếu nhanh, tổn thương tim, tiêu cơ vân hoặc nhiễm trùng nặng. Trước điều trị cần xác nhận phân nhóm vì viêm cơ thể vùi đáp ứng khác.
Corticosteroid thường được dùng để kiểm soát viêm ban đầu. Methotrexate, azathioprine, mycophenolate mofetil, tacrolimus hoặc thuốc ức chế miễn dịch khác có thể được lựa chọn để duy trì và giảm corticosteroid, đặc biệt khi có bệnh phổi. Immunoglobulin truyền tĩnh mạch, rituximab, cyclophosphamide hoặc thuốc sinh học được cân nhắc ở bệnh nặng hay kháng trị. Thuốc có thể gây nhiễm trùng, độc gan–máu, ảnh hưởng sinh sản, loãng xương hoặc phản ứng truyền. Không tự áp dụng liều, phối hợp hoặc ngừng thuốc; cần sàng lọc lao, viêm gan và tiêm chủng theo kế hoạch.
Can thiệp có thể gồm đặt ống nuôi ăn tạm thời khi nuốt không an toàn, hỗ trợ thông khí khi yếu cơ hô hấp và phục hồi nuốt do chuyên viên ngôn ngữ trị liệu. Lọc huyết tương không phải điều trị thường quy và chỉ được cân nhắc trong tình huống đặc biệt. Sinh thiết cơ là thủ thuật chẩn đoán, không phải điều trị. Mỗi can thiệp cần đánh giá nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu và khả năng hồi phục.
Không áp dụng
Chương trình tập sức mạnh và aerobic tăng dần dưới giám sát giúp cải thiện chức năng khi bệnh ổn định. Vật lý trị liệu phòng co rút, dụng cụ trợ giúp giảm té ngã và hoạt động trị liệu hỗ trợ sinh hoạt. Đánh giá nuốt, điều chỉnh độ đặc thức ăn và tư thế ăn giúp giảm sặc. Dinh dưỡng đủ đạm và năng lượng hỗ trợ tái tạo cơ; phòng loãng xương, chăm sóc tâm lý và kế hoạch trở lại công việc cũng quan trọng. Nghỉ hoàn toàn kéo dài có thể làm teo cơ nặng hơn.
Theo dõi nên dựa trên sức cơ đo khách quan, khả năng đứng–đi–nâng tay, nuốt, hô hấp và chất lượng sống, không chỉ men CK. Xét nghiệm gồm CK, công thức máu, gan thận và chỉ số đặc hiệu theo thuốc. Người có bệnh phổi cần đo chức năng hô hấp và hình ảnh theo nguy cơ; triệu chứng tim cần ECG, troponin I hoặc siêu âm tim. Theo dõi nhiễm trùng, loãng xương, đường huyết, huyết áp và ung thư theo phân tầng. Báo bác sĩ khi yếu tăng dù CK giảm.
Đáp ứng ban đầu có thể cần nhiều tuần đến vài tháng, còn phục hồi cơ lực thường chậm hơn vì cơ cần tái tạo và tập luyện. Thuốc giảm corticosteroid thường được duy trì trong thời gian dài rồi giảm dần khi bệnh ổn định. Một số người cần điều trị nhiều năm hoặc có đợt tái phát. Không thể dự đoán mốc khỏi cố định; teo mỡ cơ kéo dài có thể hạn chế hồi phục dù viêm đã kiểm soát.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm teo cơ, co rút, té ngã, mất khả năng tự chăm sóc, khó nuốt gây sặc và viêm phổi hít. Bệnh phổi kẽ có thể tiến triển và là nguyên nhân quan trọng của bệnh nặng; tổn thương tim ít gặp hơn nhưng có thể gây rối loạn nhịp hoặc suy tim. Người lớn mắc bệnh cơ viêm cần sàng lọc ung thư theo nguy cơ. Thuốc ức chế miễn dịch làm tăng nhiễm trùng, loãng xương, đái tháo đường, độc gan–máu và nguy cơ sinh sản tùy hoạt chất.
Tiên lượng phụ thuộc độ chính xác của phân nhóm, mức yếu ban đầu, thời gian trước điều trị, khó nuốt, bệnh phổi–tim, ung thư và nhiễm trùng. Nhiều người cải thiện sức cơ khi đáp ứng thuốc và tập luyện, nhưng hồi phục có thể không hoàn toàn nếu đã teo mỡ cơ hoặc chẩn đoán thực sự là viêm cơ thể vùi. Bệnh phổi kẽ tiến triển và sặc làm tiên lượng xấu hơn. Đánh giá theo thời gian quan trọng hơn một chỉ số xét nghiệm đơn lẻ.
Bệnh có thể bùng lại khi giảm thuốc quá nhanh, nhiễm trùng, bỏ điều trị hoặc không kiểm soát được phân nhóm liên quan. Dấu tái phát gồm yếu tăng, CK tăng, nuốt kém, ho–khó thở hoặc đau cơ mới. Giảm nguy cơ bằng kế hoạch giảm thuốc từ từ, tập phù hợp, tiêm chủng, phòng nhiễm trùng và theo dõi cơ quan. Tăng CK sau vận động không luôn là tái phát; cần bác sĩ diễn giải.
Chưa có cách phòng mắc viêm đa cơ. Có thể phòng biến chứng bằng chẩn đoán sớm, đánh giá nuốt và phổi, tập luyện có giám sát, phòng té ngã, sàng lọc ung thư theo tuổi–giới–nguy cơ và kiểm soát tim mạch. Trước thuốc ức chế miễn dịch cần cập nhật vaccine phù hợp, sàng lọc lao và viêm gan. Tránh tự dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung có nguy cơ gây bệnh cơ; khi dùng statin hoặc thuốc ung thư, báo bác sĩ nếu yếu cơ xuất hiện.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm đa cơ
Chế độ ăn cần đủ năng lượng và protein để bảo tồn khối cơ, chia bữa nhỏ khi mệt hoặc khó nuốt. Chuyên gia dinh dưỡng có thể điều chỉnh độ mềm–đặc để giảm sặc. Hạn chế muối, đường và rượu khi dùng corticosteroid hoặc thuốc ảnh hưởng gan; bổ sung canxi–vitamin D chỉ theo đánh giá nguy cơ xương. Không có thực phẩm nào thay thế thuốc ức chế miễn dịch, và chế độ ăn cực đoan có thể làm mất cơ nhanh hơn.
Khi bệnh hoạt động, ưu tiên vận động tầm khớp và bài tập nhẹ, tránh gắng sức gây kiệt sức hoặc đau kéo dài. Khi viêm được kiểm soát, tăng dần aerobic và sức mạnh dưới hướng dẫn phục hồi chức năng. Phân bố công việc, dùng tay vịn, ghế cao và dụng cụ trợ giúp giúp giảm té ngã. Ngừng tập và liên hệ bác sĩ khi khó thở, đau ngực, chóng mặt, yếu tăng rõ hoặc nước tiểu sẫm.
Ghi lại khả năng đứng lên khỏi ghế, leo số bậc thang, nâng tay, thời gian đi bộ và mức sặc khi ăn. Theo dõi cân nặng, nhiệt độ, khó thở và tác dụng phụ thuốc. Không nên tự kiểm tra sức cơ bằng bài tập quá sức hoặc dùng CK tại nhà để quyết định tăng thuốc. Máy đo SpO2 chỉ hỗ trợ trong một số trường hợp phổi và không loại trừ bệnh nặng nếu chỉ số bình thường.
- Không tự dùng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch khi chưa xác định đúng phân nhóm bệnh cơ.
- Không ngừng thuốc đột ngột khi thấy khỏe hơn hoặc vì CK giảm.
- Không tập nặng trong đợt yếu tiến triển, sốt, đau ngực hoặc khó thở.
- Không bỏ qua ho khi ăn, sặc, sút cân hay viêm phổi tái diễn.
- Không cho rằng mọi tăng CK đều là viêm đa cơ; thuốc, vận động và bệnh nội tiết cũng có thể gây tăng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Viêm đa cơ thiếu niên rất hiếm; trẻ có yếu cơ thường cần phân biệt kỹ với viêm da cơ thiếu niên, loạn dưỡng cơ, bệnh chuyển hóa và bệnh thần kinh. Ban da có thể kín đáo nên cần khám da–móng kỹ. Theo dõi tăng trưởng, phát triển, học tập, nuốt, tim phổi và độc tính corticosteroid. Điều trị nên do đội cơ xương khớp nhi, thần kinh nhi và phục hồi chức năng phối hợp.
Ở người cao tuổi, yếu cơ có thể do mất cơ tuổi già, thuốc, bệnh thần kinh, nội tiết hoặc viêm cơ thể vùi; chẩn đoán viêm đa cơ cần đặc biệt thận trọng. Yếu cơ gấp ngón tay và cơ tứ đầu không đối xứng gợi ý viêm cơ thể vùi. Đa thuốc, suy thận–gan, loãng xương, nguy cơ té ngã và nhiễm trùng làm thay đổi lựa chọn điều trị. Mục tiêu ưu tiên khả năng đi lại và an toàn.
Nên kiểm soát bệnh ổn định trước khi mang thai và rà soát thuốc từ giai đoạn chuẩn bị thụ thai. Hoạt tính bệnh, bệnh phổi, khó nuốt và kháng thể liên quan có thể làm tăng nguy cơ thai kỳ. Một số thuốc ức chế miễn dịch chống chỉ định hoặc cần thời gian ngừng trước thụ thai, trong khi corticosteroid và vài thuốc khác có thể dùng theo chỉ định. Không tự ngừng thuốc; cần phối hợp cơ xương khớp, sản khoa nguy cơ cao và chuyên khoa phổi khi cần.
Khả năng cho con bú phụ thuộc thuốc và tình trạng của mẹ. Một số thuốc tương thích với cho bú, còn một số hoạt chất cần tránh hoặc điều chỉnh thời điểm dùng. Lợi ích duy trì kiểm soát bệnh phải được cân bằng với phơi nhiễm của trẻ; không mặc định ngừng cho bú hoặc trì hoãn điều trị cần thiết. Mẹ có yếu vai–cổ cần tư thế bế trẻ an toàn và hỗ trợ để phòng té ngã.
Ở người suy giảm miễn dịch, nhiễm trùng cơ, virus, ký sinh trùng hoặc bệnh cơ do thuốc có thể giống viêm đa cơ. Sốt có thể không cao và CK có thể không phản ánh mức độ. Cần ngưỡng thấp để tìm nhiễm trùng trước khi tăng ức chế miễn dịch. Kế hoạch vaccine, dự phòng nhiễm trùng và lựa chọn thuốc cần căn cứ mức suy giảm miễn dịch; tránh vaccine sống khi không phù hợp.
Bệnh phổi, tim, gan, thận, đái tháo đường, loãng xương và béo phì ảnh hưởng mạnh đến thuốc và phục hồi. Corticosteroid có thể làm tăng đường huyết, huyết áp và mất xương; methotrexate hoặc thuốc khác cần điều chỉnh theo gan thận. Bệnh thần kinh hoặc thoái hóa khớp có thể che lấp cải thiện sức cơ. Danh sách thuốc đầy đủ giúp nhận diện statin, colchicine và các thuốc có khả năng gây bệnh cơ.
Trước phẫu thuật cần đánh giá sức cơ hô hấp, nuốt, tim, phổi và nguy cơ sặc. Bác sĩ gây mê phải biết thuốc ức chế miễn dịch và khả năng nhạy với thuốc giãn cơ. Kế hoạch ngừng–dùng lại thuốc phụ thuộc nguy cơ nhiễm trùng và hoạt tính bệnh. Sau mổ, bất động kéo dài làm mất cơ nhanh; phục hồi sớm nhưng an toàn, dự phòng huyết khối và theo dõi viêm phổi hít rất quan trọng.
Câu hỏi thường gặp về Viêm đa cơ
Viêm đa cơ có thể nghiêm trọng nếu gây yếu cơ hô hấp, khó nuốt, viêm phổi hít, bệnh phổi kẽ hoặc tổn thương tim. Mức nguy hiểm còn phụ thuộc việc chẩn đoán có đúng phân nhóm hay không, vì một số bệnh cơ khác đáp ứng điều trị khác hẳn. Nhiều người cải thiện khi điều trị sớm và tập phục hồi đúng cách. Khó thở khi nghỉ, sặc liên tục, đau ngực, ngất hoặc yếu tăng nhanh là dấu hiệu cần cấp cứu, không chờ lịch khám thường.
Không thể bảo đảm chữa khỏi hoàn toàn cho mọi người. Mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm, phục hồi sức cơ, bảo vệ nuốt–hô hấp và duy trì khả năng sinh hoạt. Một số người đạt thuyên giảm và giảm được thuốc; người khác cần điều trị duy trì hoặc có đợt tái phát. Nếu cơ đã teo mỡ lâu ngày, sức cơ có thể không hồi phục hoàn toàn dù CK giảm. Chẩn đoán lại phân nhóm khi đáp ứng kém là bước quan trọng, vì viêm cơ thể vùi hoặc viêm cơ hoại tử cần cách tiếp cận khác.
Viêm đa cơ không lây qua tiếp xúc, hô hấp, ăn uống hoặc dùng chung đồ. Đây là bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công mô cơ của chính người bệnh. Một số nhiễm trùng có thể gây viêm cơ hoặc kích hoạt triệu chứng, nhưng đó là tình trạng khác và cần được bác sĩ phân biệt. Người sống cùng không cần cách ly. Người bệnh dùng thuốc ức chế miễn dịch lại có nguy cơ mắc nhiễm trùng cao hơn, nên cần vệ sinh, tiêm chủng phù hợp và đi khám khi sốt hoặc khó thở.
Có, tập luyện đúng mức là một phần quan trọng của điều trị. Trong giai đoạn bệnh hoạt động, bài tập nhẹ về tầm vận động và sức bền giúp hạn chế mất cơ mà không gây quá tải. Khi viêm ổn định, chương trình tăng dần sức mạnh và aerobic dưới hướng dẫn phục hồi chức năng có thể cải thiện chức năng. Không nên tập đến kiệt sức, đau kéo dài hoặc yếu hơn ngày hôm sau. Dừng tập và liên hệ bác sĩ nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, chóng mặt, nước tiểu sẫm hoặc giảm sức cơ rõ.
Nhiều người cần điều trị trong nhiều tháng đến nhiều năm vì thuốc phải kiểm soát viêm rồi giảm dần an toàn. Corticosteroid thường không nên ngừng đột ngột, và thuốc duy trì cần thời gian mới phát huy tác dụng. Thời gian phụ thuộc mức yếu, bệnh phổi–tim, đáp ứng, tác dụng phụ và phân nhóm thật sự. Ngay khi bệnh ổn định, người bệnh vẫn cần tập phục hồi và tái khám để phát hiện tái phát. Mục tiêu là dùng mức điều trị thấp nhất vẫn duy trì kiểm soát, không phải kéo dài thuốc bằng mọi giá.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

