Loạn dưỡng cơ là tên chung của nhiều bệnh di truyền làm sợi cơ suy yếu và thoái hóa theo thời gian. Mỗi thể ảnh hưởng nhóm cơ, tuổi khởi phát và mức độ khác nhau: trẻ có thể chậm biết đi, khó chạy nhảy hoặc hay ngã; người lớn có thể yếu vai, hông, mặt, bàn tay hay khó thả lỏng cơ sau co. Một số thể còn tác động đến tim, hô hấp, nuốt và cột sống dù người bệnh chưa thấy khó thở rõ. Chẩn đoán thường phối hợp khám thần kinh–cơ, creatine kinase, xét nghiệm di truyền và các thăm dò tim phổi; sinh thiết cơ chỉ cần trong trường hợp chọn lọc. Hiện chưa có một điều trị chữa khỏi cho toàn bộ nhóm bệnh, nhưng phục hồi chức năng, chăm sóc tim–hô hấp, thuốc và liệu pháp theo biến thể gen ở một số thể có thể duy trì chức năng và giảm biến chứng.
Loạn dưỡng cơ là bệnh gì?
Loạn dưỡng cơ là nhóm bệnh cơ nguyên phát có nền tảng di truyền, trong đó bất thường protein cấu trúc, màng, nhân hoặc chuyển hóa của sợi cơ làm cơ bị tổn thương lặp lại và phục hồi không đầy đủ. Thuật ngữ này không đồng nghĩa với mọi tình trạng yếu cơ: viêm cơ, bệnh thần kinh vận động, rối loạn điện giải, bệnh tuyến giáp và yếu do thuốc có cơ chế khác. Hơn 30 thể cổ điển đã được mô tả và số gen liên quan còn rộng hơn. Có thể gặp di truyền liên kết X, trội trên nhiễm sắc thể thường, lặn hoặc biến đổi mới xuất hiện trong gia đình. Xác định đúng thể bệnh quan trọng vì nguy cơ tim–hô hấp, cách theo dõi, tư vấn sinh sản và lựa chọn điều trị không giống nhau.
| Tên bệnh | Loạn dưỡng cơ |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Muscular dystrophy |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Nhóm bệnh loạn dưỡng cơ; muscular dystrophies; MD |
| Mã ICD-10 | G71.0 (loạn dưỡng cơ trong ICD-10; một số hệ mã quốc gia có mã chi tiết hơn theo thể bệnh) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Thần kinh–cơ; bệnh cơ di truyền; chuyên khoa thần kinh, di truyền và phục hồi chức năng |
| Cơ quan ảnh hưởng | Cơ vân là cơ quan chính; tùy thể có thể ảnh hưởng cơ tim, cơ hô hấp, cột sống, khớp, mắt, họng, hệ tiêu hóa và nội tiết. |
| Tính chất bệnh | Nhóm bệnh di truyền, không lây, thường mạn tính và tiến triển; tuổi khởi phát, tốc độ yếu cơ và cơ quan liên quan khác nhau theo gen. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp khi xét từng thể. Tần suất thay đổi lớn; Duchenne/Becker phổ biến hơn ở nam, trong khi một số thể khởi phát ở cả hai giới và mọi lứa tuổi. |
| Bệnh có lây không? | Không. Loạn dưỡng cơ do biến đổi gen, không phải bệnh truyền nhiễm. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Loạn dưỡng cơ
Đột biến gen làm thiếu hoặc rối loạn chức năng protein cần cho độ bền màng sợi cơ, kết nối bộ xương tế bào, sửa chữa màng, cấu trúc nhân hoặc điều hòa RNA. Khi cơ co, sợi cơ dễ tổn thương, viêm thứ phát và hoại tử; quá trình tái tạo dần không theo kịp, mô cơ được thay bằng mỡ và xơ. Nếu protein liên quan có ở tim hoặc cơ hô hấp, bệnh có thể gây bệnh cơ tim, giảm ho và giảm thông khí. Cơ chế cụ thể thay đổi đáng kể theo từng gen.
Các nhóm chính gồm Duchenne/Becker, loạn dưỡng cơ trương lực, mặt–vai–cánh tay, đai chi, bẩm sinh, Emery–Dreifuss, mắt–hầu và thể ngọn chi. Phân loại hiện đại ưu tiên kiểu hình kết hợp gen gây bệnh và kiểu di truyền, thay vì chỉ dựa vào nhóm cơ yếu. Việc gọi đúng phân nhóm giúp xác định xét nghiệm tim, hô hấp, mắt, thính lực hoặc nội tiết cần theo dõi và nhận diện điều trị nhắm đích nếu có.
Tần suất của loạn dưỡng cơ thay đổi theo thể, giới, nguồn gốc di truyền và phương pháp giám sát. Duchenne/Becker chủ yếu ảnh hưởng nam do di truyền liên kết X; loạn dưỡng cơ mặt–vai–cánh tay và trương lực có thể gặp ở cả hai giới. Một số thể khởi phát lúc sơ sinh, số khác chỉ rõ ở tuổi trưởng thành. Dữ liệu đăng ký bệnh quy mô toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế nên khó đưa một tỷ lệ chung đáng tin cậy.
Bệnh được hình thành qua cơ chế di truyền chứ không có đường phơi nhiễm hay xâm nhập. Gen bất thường làm protein cơ hoạt động sai ngay từ cấp tế bào; theo thời gian, tổn thương tích lũy gây yếu cơ và co rút. Kiểu truyền có thể liên kết X, trội, lặn hoặc hiếm hơn là ty thể, nên nguy cơ cho người thân phải được tính theo chẩn đoán phân tử cụ thể.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Loạn dưỡng cơ
Nguyên nhân là biến đổi gây bệnh ở một trong nhiều gen cần cho cấu trúc và hoạt động cơ. Biến đổi có thể được thừa hưởng từ cha mẹ, truyền qua người mang gen không có triệu chứng rõ hoặc phát sinh mới ở trứng, tinh trùng hay phôi. Tập luyện, chế độ ăn, nhiễm lạnh hoặc cách nuôi dưỡng không gây ra đột biến loạn dưỡng cơ, dù chúng có thể ảnh hưởng mức chức năng và triệu chứng.
- Tiền sử gia đình có người yếu cơ tiến triển, bệnh cơ tim không rõ nguyên nhân hoặc được chẩn đoán loạn dưỡng cơ.
- Giới nam làm nguy cơ biểu hiện cao hơn ở các thể liên kết X như Duchenne và Becker.
- Cha mẹ cùng mang biến thể lặn làm tăng nguy cơ cho con ở một số loạn dưỡng cơ đai chi hoặc bẩm sinh.
- Biến đổi mới có thể xảy ra dù gia đình chưa từng ghi nhận bệnh, vì vậy không có tiền sử không loại trừ.
Trẻ chậm đạt mốc vận động, hay ngã, đi nhón chân, bắp chân to giả, khó đứng lên hoặc có CK tăng cần được đánh giá sớm. Người lớn có yếu vai–hông, sụp mi, khó nuốt, cứng cơ sau nắm tay hoặc bệnh cơ tim kèm tiền sử gia đình cũng thuộc nhóm cần khám thần kinh–cơ. Người thân cùng huyết thống có thể cần tư vấn xét nghiệm theo cây gia đình.
Triệu chứng và dấu hiệu của Loạn dưỡng cơ
Triệu chứng thường tiến triển chậm nhưng kiểu phân bố rất khác: có thể ưu thế cơ gốc chi, mặt–vai, bàn tay–cẳng chân hoặc cơ hầu. Một số trẻ biểu hiện chậm vận động rõ, trong khi người lớn chỉ nhận thấy giảm sức bền hay khó làm việc trên đầu. Bệnh tim và giảm thông khí ban đêm có thể xuất hiện trước cảm giác khó thở. Người mang gen nữ ở thể liên kết X đôi khi vẫn có yếu cơ hoặc bệnh cơ tim.
- Yếu cơ tiến triển, thường đối xứng và theo kiểu đặc trưng của từng thể.
- Khó chạy, nhảy, leo cầu thang, đứng lên từ sàn hoặc nâng vật cao quá vai.
- Hay vấp ngã, dáng đi lắc, đi nhón chân hoặc phải dùng tay chống lên đùi khi đứng.
- Co rút gân, giảm tầm vận động và biến dạng cột sống khi mất cân bằng cơ kéo dài.
- Mệt khi hoạt động, giảm sức bền và mất dần khả năng thực hiện sinh hoạt hằng ngày.
- Khó thả lỏng bàn tay sau nắm chặt hoặc cứng cơ khi bắt đầu vận động ở loạn dưỡng cơ trương lực.
- Sụp mi, khó nuốt hoặc giọng mũi ở các thể ảnh hưởng mắt–hầu.
- Giảm thính lực, rối loạn nhịp tim, đục thủy tinh thể hoặc rối loạn nội tiết trong một số phân nhóm.
- Khó thở khi nằm, đau đầu buổi sáng và ngủ không sâu có thể báo hiệu giảm thông khí ban đêm.
Nên đặt lịch khám: khi trẻ chậm vận động, hay ngã, đi nhón chân hoặc người lớn có yếu cơ tăng dần, tiền sử gia đình tương tự. Cần khám trong ngày: nếu có nhiễm trùng hô hấp kèm ho yếu, sặc tái diễn, tim đập nhanh bất thường, phù chân hoặc giảm vận động rõ so với nền. Cần tái khám sớm: khi mất kỹ năng đã có, dụng cụ hỗ trợ không còn phù hợp, cân nặng thay đổi hoặc xuất hiện khó ngủ, đau xương và co rút.
- Gọi 115 khi khó thở tăng nhanh, tím môi, lơ mơ, không thể ho khạc, sặc gây nghẹt hoặc có dấu hiệu suy hô hấp.
- Đến cấp cứu nếu đau ngực, ngất, hồi hộp kéo dài, yếu tăng đột ngột, mất khả năng đi lại mới xuất hiện hoặc sốt kèm giảm thông khí.
- Không tự lái xe khi khó thở hay ngất; không chỉ dùng oxy tại nhà mà bỏ qua đánh giá thông khí và carbon dioxide ở bệnh thần kinh–cơ.
Chẩn đoán Loạn dưỡng cơ
Chẩn đoán bắt đầu bằng mô tả kiểu yếu cơ, tuổi khởi phát, diễn tiến và cây gia đình, sau đó phối hợp CK, xét nghiệm di truyền và thăm dò cơ quan liên quan. Kết quả gen xác định được nguyên nhân trong nhiều trường hợp và định hướng tư vấn. Điện cơ, MRI cơ hoặc sinh thiết được dùng khi kiểu hình và xét nghiệm ban đầu chưa thống nhất. Bác sĩ đồng thời loại trừ viêm cơ, bệnh thần kinh, nội tiết, chuyển hóa và độc tính thuốc.
Bác sĩ đánh giá sức cơ theo nhóm, dáng đi, cách đứng lên, phản xạ, co rút, cột sống, hô hấp, nuốt và chức năng bàn tay. Các bài kiểm tra thời gian như đứng lên, đi bộ hoặc leo bậc có thể theo dõi diễn tiến khi phù hợp. Khám tim và dấu hiệu giảm thông khí được thực hiện dù người bệnh chưa than khó thở, vì biểu hiện có thể kín đáo.
Creatine kinase thường tăng cao trong các thể phá hủy sợi cơ nhưng mức bình thường không loại trừ mọi loạn dưỡng cơ. Xét nghiệm di truyền có thể dùng bảng gen, phân tích mất–lặp đoạn hoặc giải trình tự mở rộng tùy nghi ngờ. Điện cơ hỗ trợ phân biệt bệnh cơ với bệnh thần kinh. Sinh thiết cơ giúp đánh giá protein và mô học khi gen chưa xác định, nhưng ngày càng ít cần nếu chẩn đoán phân tử rõ.
MRI cơ cho thấy phân bố thay thế mỡ và phù, giúp chọn cơ sinh thiết hoặc theo dõi nghiên cứu nhưng không tự xác định gen. Siêu âm cơ có thể hỗ trợ ở trẻ. Siêu âm tim và MRI tim đánh giá bệnh cơ tim; X-quang cột sống hoặc đo mật độ xương dùng khi có cong vẹo, đau hoặc nguy cơ loãng xương. Hình ảnh được chỉ định theo thể bệnh và giai đoạn.
Không có một bộ tiêu chuẩn chung cho toàn bộ loạn dưỡng cơ. Chẩn đoán được xác lập bằng kiểu hình phù hợp kết hợp biến thể gen gây bệnh đã được diễn giải theo chuẩn; ở một số trường hợp cần bằng chứng protein hoặc mô học. Mỗi phân nhóm có tiêu chí riêng về lâm sàng, di truyền và cận lâm sàng. Bảng gen trực tuyến hoặc kết quả biến thể chưa rõ ý nghĩa không nên được người bệnh tự dùng để kết luận.
Điều trị Loạn dưỡng cơ
Điều trị hướng đến duy trì vận động và độc lập, phòng co rút, bảo vệ tim–hô hấp, hỗ trợ dinh dưỡng–nuốt và giải quyết tác động học tập, nghề nghiệp, tâm lý. Đội chăm sóc thường gồm thần kinh–cơ, tim mạch, hô hấp, phục hồi chức năng, chỉnh hình, dinh dưỡng và di truyền. Can thiệp được lên kế hoạch theo giai đoạn trước khi biến chứng rõ; nhập viện khi suy hô hấp, nhiễm trùng nặng, rối loạn nhịp hoặc mất chức năng cấp.
Corticosteroid có thể làm chậm suy giảm chức năng ở Duchenne và một số chiến lược thuốc khác chỉ áp dụng cho phân nhóm nhất định. Liệu pháp nhắm vào biến thể gen, điều hòa biểu hiện protein hoặc liệu pháp gen cần chẩn đoán phân tử, tiêu chí chọn bệnh và theo dõi an toàn chuyên biệt. Thuốc tim được dùng khi có nguy cơ hoặc bằng chứng bệnh cơ tim; thuốc điều trị rối loạn nhịp, cứng cơ, đau và nội tiết tùy tình trạng. Không tự dùng steroid vì nguy cơ tăng cân, loãng xương, tăng huyết áp, nhiễm trùng và suy tuyến thượng thận.
Hỗ trợ ho, thông khí không xâm lấn, hút đờm, đánh giá nuốt và đặt đường nuôi ăn có thể cần khi cơ hô hấp hoặc cơ hầu yếu. Nẹp, xe lăn, thiết bị đứng và công nghệ hỗ trợ giao tiếp giúp duy trì tham gia xã hội. Mỗi can thiệp phải được điều chỉnh theo chức năng phổi, tim, xương và mục tiêu cá nhân; dùng thiết bị không đúng có thể gây đau hoặc tổn thương da.
Phẫu thuật được cân nhắc cho cong vẹo cột sống tiến triển, co rút chọn lọc, gãy xương hoặc đặt ống nuôi ăn, không phải để chữa nguyên nhân gen. Nguy cơ gây mê có thể cao do bệnh cơ tim, yếu hô hấp và phản ứng với một số thuốc mê. Cần đánh giá trước mổ tại cơ sở hiểu bệnh thần kinh–cơ, lập kế hoạch thông khí, giảm đau, ho hỗ trợ và phục hồi sớm.
Kéo giãn hằng ngày, vật lý trị liệu, hoạt động dưới mức gây kiệt sức, dụng cụ chỉnh hình và tối ưu tư thế giúp giảm co rút. Liệu pháp nghề nghiệp hỗ trợ tự chăm sóc, học tập và việc làm; tư vấn tâm lý và hỗ trợ người chăm sóc giúp giảm gánh nặng. Tiêm chủng, vệ sinh hô hấp, dinh dưỡng phù hợp và chăm sóc răng miệng góp phần phòng biến chứng.
Theo dõi gồm sức cơ, khả năng vận động, tầm khớp, cân nặng, nuốt, đau, giấc ngủ, chức năng phổi và tim. Tần suất phụ thuộc thể và giai đoạn; nhiều chương trình đánh giá tim định kỳ ngay từ lúc chẩn đoán ở nhóm nguy cơ cao. Xét nghiệm tác dụng phụ của thuốc, sức khỏe xương và nhu cầu thiết bị cần được rà soát. Báo sớm khó thở ban đêm, ho yếu, phù, hồi hộp hoặc sặc.
Loạn dưỡng cơ cần chăm sóc suốt đời, nhưng thành phần điều trị thay đổi theo tuổi và mức chức năng. Vật lý trị liệu và theo dõi cơ quan thường liên tục; thuốc có thể dùng dài hạn hoặc theo đợt, trong khi phẫu thuật và thiết bị được bổ sung khi có chỉ định. Không có mốc cố định để dự đoán mất khả năng đi lại hay hồi phục vì mỗi gen và mỗi người diễn tiến khác nhau.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm co rút, cong vẹo cột sống, mất vận động, loãng xương và gãy xương. Yếu cơ hô hấp gây giảm ho, nhiễm trùng, giảm thông khí khi ngủ và suy hô hấp; tổn thương tim có thể dẫn đến bệnh cơ tim, suy tim hoặc rối loạn nhịp. Khó nuốt làm sặc và suy dinh dưỡng. Steroid dài hạn có thể gây tăng cân, chậm lớn, tăng huyết áp, đục thủy tinh thể và suy xương.
Tiên lượng phụ thuộc thể bệnh, biến thể gen, tuổi khởi phát, mức ảnh hưởng tim–hô hấp và khả năng tiếp cận chăm sóc đa chuyên khoa. Một số thể tiến triển nhanh từ tuổi nhỏ; nhiều thể khác cho phép đi lại và làm việc đến tuổi trưởng thành. Theo dõi chủ động và hỗ trợ thông khí, tim mạch, xương, dinh dưỡng có thể cải thiện chất lượng và thời gian sống, nhưng không nên dự đoán tuổi thọ cá nhân từ tên nhóm bệnh.
Loạn dưỡng cơ không tái phát theo nghĩa u quay lại sau khi chữa khỏi; đây là bệnh di truyền mạn tính có giai đoạn ổn định và suy giảm dần. Nhiễm trùng, bất động, phẫu thuật, thiếu ngủ hoặc dùng thuốc không phù hợp có thể gây đợt mất chức năng rõ. Phục hồi sau đợt cấp có thể không hoàn toàn, nên phòng nhiễm trùng và can thiệp sớm rất quan trọng.
Không thể phòng đột biến đã có bằng ăn uống hay tập luyện. Tư vấn di truyền giúp giải thích kiểu truyền, xét nghiệm người thân và các lựa chọn sinh sản hoặc chẩn đoán trước sinh khi phù hợp. Phòng biến chứng gồm tiêm chủng, bảo vệ hô hấp, tránh hút thuốc, theo dõi tim, duy trì tầm vận động, phòng té ngã và chăm sóc xương. Sàng lọc người thân chỉ nên theo kế hoạch của chuyên gia di truyền.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Loạn dưỡng cơ
Chế độ ăn nhằm duy trì cân nặng và khối cơ phù hợp, tránh vừa suy dinh dưỡng vừa tăng cân làm vận động khó hơn. Cần đủ đạm, chất xơ, canxi và vitamin D theo đánh giá; thức ăn được điều chỉnh độ đặc khi nhai nuốt yếu. Không có thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung sửa được gen gây bệnh. Người dùng steroid, thuốc tim hoặc có suy tim–thận cần kế hoạch dinh dưỡng riêng.
Khuyến khích vận động nhịp nhàng, cường độ nhẹ đến vừa và nghỉ xen kẽ, ưu tiên bơi, đạp xe có hỗ trợ hoặc bài tập theo chuyên viên. Kéo giãn giúp giữ tầm khớp; tập sức mạnh tải cao và vận động đến kiệt sức có thể làm tổn thương cơ ở một số thể. Cần điều chỉnh trường học, nơi làm việc, tư thế ngủ và thiết bị để tiết kiệm năng lượng mà không dẫn đến bất động.
Gia đình có thể ghi số lần ngã, thời gian thực hiện hoạt động quen thuộc, mức mệt, tầm khớp, cân nặng, sặc, nhiễm trùng hô hấp và triệu chứng ngủ. Thiết bị đo oxy chỉ phản ánh một phần; giảm thông khí có thể xảy ra khi oxy chưa giảm rõ. Không tự diễn giải kết quả gen hoặc thay đổi cài đặt máy thở. Mất kỹ năng, ho yếu hoặc đau xương mới cần báo đội điều trị.
- Không ép tập đến kiệt sức, đau cơ kéo dài hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Không bất động kéo dài khi chưa có chỉ định, vì co rút và giảm sức bền có thể tiến triển nhanh hơn.
- Không tự bắt đầu, giảm hoặc ngừng corticosteroid; ngừng đột ngột có thể nguy hiểm.
- Không dùng oxy đơn độc cho khó thở thần kinh–cơ mà bỏ qua đánh giá giảm thông khí.
- Không tin sản phẩm quảng cáo tái tạo cơ hoặc chữa gen khi chưa có bằng chứng và giám sát chuyên khoa.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Nhiều thể khởi phát ở trẻ nên cần đánh giá mốc vận động, học tập, hành vi, tăng trưởng và khả năng tham gia trường học. Chẩn đoán sớm rút ngắn thời gian tìm bệnh và cho phép bắt đầu chăm sóc tim–hô hấp, kéo giãn, tư vấn di truyền trước khi mất chức năng rõ. Cha mẹ không nên đổ lỗi cho trẻ lười vận động; bài tập phải phù hợp với sức cơ và nguy cơ té ngã.
Một số loạn dưỡng cơ khởi phát muộn hoặc người bệnh sống đến tuổi cao nhờ chăm sóc tiến bộ. Lão hóa, thoái hóa khớp, loãng xương, bệnh tim, giảm thính lực và đa thuốc có thể cộng thêm hạn chế. Mục tiêu ưu tiên an toàn chuyển tư thế, phòng té ngã, bảo tồn giao tiếp và độc lập; điều chỉnh thiết bị thường xuyên vì hình thể và sức chịu đựng thay đổi.
Phụ nữ mắc loạn dưỡng cơ hoặc người mang biến thể liên kết X cần đánh giá tim, hô hấp, sức cơ và nguy cơ huyết khối trước và trong thai kỳ. Thai lớn có thể làm khó thở hoặc vận động nặng hơn; gây mê và sinh cần kế hoạch đa chuyên khoa. Tư vấn di truyền giải thích nguy cơ cho con và các lựa chọn xét nghiệm, nhưng quyết định sinh sản thuộc về người bệnh sau khi được cung cấp thông tin.
Khả năng cho con bú phụ thuộc sức cơ, tư thế, hô hấp và thuốc đang dùng. Một số thuốc tim, steroid hoặc thuốc điều trị triệu chứng có thể tương thích ở mức độ nhất định, số khác cần thay đổi thời điểm hoặc lựa chọn; không nên tự ngừng điều trị thiết yếu. Chuyên gia sản–nhi, thần kinh–cơ và dược sĩ có thể xây dựng kế hoạch an toàn và hỗ trợ tư thế bế trẻ.
Loạn dưỡng cơ không phải suy giảm miễn dịch nguyên phát. Tuy vậy, ho yếu, giảm thông khí, steroid hoặc dinh dưỡng kém làm nhiễm trùng hô hấp dễ nặng hơn. Người bệnh cần ngưỡng đi khám thấp khi sốt, đờm tăng, thở nhanh hoặc giảm khả năng ho. Lịch vaccine và dự phòng phải tính đến thuốc ức chế miễn dịch nếu đang dùng.
Béo phì, đái tháo đường, hen, ngưng thở khi ngủ, bệnh tim, bệnh thận và loãng xương làm chăm sóc phức tạp hơn. Một số triệu chứng như mệt, phù hoặc khó thở có thể do cả loạn dưỡng cơ lẫn bệnh nền, cần đánh giá thay vì quy về yếu cơ. Rà soát thuốc giúp tránh thuốc độc cơ hoặc tương tác làm tăng té ngã và suy hô hấp.
Sau phẫu thuật, nguy cơ ứ đọng đờm, giảm thông khí, đau làm hạn chế ho, huyết khối và mất sức do nằm lâu cao hơn. Cần phục hồi sớm có hỗ trợ, quản lý đau không gây ức chế hô hấp quá mức và tiếp tục máy thở hoặc hỗ trợ ho khi đã dùng trước mổ. Sốt, khó thở, ngủ gà, bụng chướng hoặc giảm vận động mới xuất hiện cần được đánh giá kịp thời.
Câu hỏi thường gặp về Loạn dưỡng cơ
Có thể, nhưng nguy cơ phụ thuộc gen và kiểu di truyền. Duchenne/Becker thường liên kết nhiễm sắc thể X; một số thể di truyền trội chỉ cần một bản sao biến đổi, còn thể lặn thường cần cả cha và mẹ mang gen. Cũng có trường hợp biến đổi mới xuất hiện dù gia đình chưa có người bệnh. Xét nghiệm của một người không đủ để suy ra nguy cơ cho mọi họ hàng; chuyên gia di truyền cần xác nhận biến thể, dựng cây gia đình và giải thích khả năng cho từng lần mang thai.
Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi toàn bộ các thể loạn dưỡng cơ. Điều trị hiện đại tập trung làm chậm suy giảm ở một số phân nhóm, duy trì vận động, bảo vệ tim–hô hấp, phòng co rút và hỗ trợ học tập, công việc. Một số liệu pháp chỉ phù hợp với tuổi, giai đoạn hoặc biến thể gen nhất định nên kết quả xét nghiệm phân tử rất quan trọng. Dù nguyên nhân gen còn tồn tại, chăm sóc đa chuyên khoa và can thiệp đúng thời điểm có thể cải thiện rõ khả năng sinh hoạt và chất lượng sống.
Có, nhưng bài tập phải tránh gây tổn thương do quá tải. Hoạt động aerobic nhẹ, vận động dưới nước, đạp xe hỗ trợ, kéo giãn và bài tập chức năng thường được ưu tiên theo khả năng. Tập đến kiệt sức, đau kéo dài, yếu rõ sau buổi tập hoặc tải tạ lớn có thể không phù hợp. Chuyên viên phục hồi chức năng nên đánh giá thể bệnh, mức sức cơ, tim–phổi và co rút để lập kế hoạch. Khi nhiễm trùng, sau mổ hoặc có đau xương mới, mức vận động cần được điều chỉnh.
Một số loạn dưỡng cơ ảnh hưởng cơ tim và cơ hô hấp âm thầm. Người bệnh có thể chưa khó thở vì hoạt động đã giảm, trong khi thông khí ban đêm hoặc lực ho đã suy yếu; bệnh cơ tim cũng có thể xuất hiện trước đau ngực. Điện tim, siêu âm hoặc MRI tim, đo chức năng hô hấp và đánh giá giấc ngủ giúp phát hiện sớm để can thiệp trước biến chứng. Tần suất không giống nhau cho mọi thể, vì vậy lịch theo dõi cần dựa trên chẩn đoán gen và giai đoạn chức năng.
Không. CK tăng cho thấy tổn thương sợi cơ nhưng có thể gặp sau vận động nặng, chấn thương, viêm cơ, thuốc hoặc bệnh chuyển hóa. Mức rất cao kéo dài cùng kiểu yếu cơ phù hợp làm tăng nghi ngờ một số loạn dưỡng cơ, nhưng vẫn cần bệnh sử, khám và xét nghiệm di truyền. Ngược lại, vài thể loạn dưỡng cơ chỉ tăng CK nhẹ hoặc bình thường. Không nên tự suy luận từ một kết quả đơn lẻ; bác sĩ có thể yêu cầu lặp lại sau nghỉ vận động và chọn xét nghiệm tiếp theo.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

