Đau cơ xơ hóa là tình trạng đau lan tỏa mạn tính đi kèm mệt mỏi, ngủ không hồi phục và khó tập trung. Người bệnh thường nhạy cảm hơn với đau hoặc với kích thích vốn không gây đau, nhưng xét nghiệm và hình ảnh thông thường có thể không cho thấy tổn thương cơ hay khớp tương ứng. Bệnh không phải do “tưởng tượng”, không lây và không đồng nghĩa với viêm khớp hay bệnh tự miễn. Chẩn đoán dựa vào mô hình triệu chứng kéo dài, phạm vi đau và đánh giá nguyên nhân khác có thể cùng tồn tại như suy giáp, viêm khớp, rối loạn giấc ngủ hoặc thiếu máu. Kiểm soát thường phối hợp vận động tăng dần, giáo dục tự quản lý, trị liệu tâm lý–hành vi, cải thiện giấc ngủ và thuốc chọn lọc. Mục tiêu là giảm ảnh hưởng của triệu chứng và phục hồi chức năng, không theo đuổi một xét nghiệm “bình thường hóa” duy nhất.
Đau cơ xơ hóa là bệnh gì?
Đau cơ xơ hóa là hội chứng đau nguyên phát lan tỏa mạn tính, đặc trưng bởi đau ở nhiều vùng cơ thể cùng mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ và triệu chứng nhận thức. Nhiều người có tăng đau do kích thích và đau với chạm nhẹ, phản ánh hệ thống xử lý đau nhạy hơn. Tên bệnh dễ khiến hiểu lầm rằng mô xơ hoặc cơ bị viêm, nhưng xét nghiệm thường không cho thấy phá hủy cơ và bệnh không gây biến dạng khớp như viêm khớp dạng thấp. Đau cơ xơ hóa có thể đồng thời với lupus, viêm khớp, đau lưng, hội chứng ruột kích thích, migraine, lo âu hoặc trầm cảm; có bệnh kèm không làm chẩn đoán tự động mất hiệu lực. Chẩn đoán và điều trị tập trung vào toàn bộ trải nghiệm đau, chức năng và giấc ngủ.
| Tên bệnh | Đau cơ xơ hóa |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Fibromyalgia |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hội chứng đau cơ xơ hóa; fibromyalgia syndrome; FMS |
| Mã ICD-10 | M79.7 (fibromyalgia trong ICD-10; ICD-11 xếp trong đau nguyên phát lan tỏa mạn tính) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Đau mạn tính nguyên phát; thấp khớp học và y học đau; rối loạn xử lý cảm giác đau |
| Cơ quan ảnh hưởng | Mạng lưới thần kinh xử lý đau, giấc ngủ và điều hòa stress; triệu chứng cảm nhận ở cơ, mô mềm, đầu, bụng và nhiều vùng cơ thể nhưng không đồng nghĩa cơ bị phá hủy. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng mạn tính, không lây, không phải ung thư và không được xem là bệnh viêm hay tự miễn mặc định; triệu chứng thường dao động theo đợt. |
| Mức độ phổ biến | Không hiếm trong nhóm đau mạn. Bệnh gặp ở mọi tuổi, thường được chẩn đoán nhiều hơn ở phụ nữ và hay khởi phát ở tuổi trung niên; tỷ lệ phụ thuộc tiêu chuẩn khảo sát. |
| Bệnh có lây không? | Không. Đau cơ xơ hóa không do vi sinh vật và không truyền giữa người với người. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Đau cơ xơ hóa
Cơ chế chưa được giải thích hoàn toàn. Bằng chứng hiện có ủng hộ sự khuếch đại tín hiệu đau trong hệ thần kinh trung ương, giảm khả năng ức chế đau từ trên xuống và thay đổi kết nối giữa các mạng xử lý cảm giác, giấc ngủ, chú ý và stress. Yếu tố di truyền, giấc ngủ kém, đau kéo dài, stress sinh học hoặc tâm lý có thể tương tác làm hệ thống nhạy hóa. Một số nhóm nhỏ có bất thường thần kinh sợi nhỏ, nhưng chưa phải dấu ấn thống nhất cho mọi người bệnh.
ICD-11 xếp fibromyalgia trong đau nguyên phát lan tỏa mạn tính. Trong thực hành, bệnh không chia giai đoạn như ung thư mà được mô tả theo mức độ đau, mệt, rối loạn giấc ngủ, suy giảm nhận thức và ảnh hưởng chức năng. Có thể phân biệt đau cơ xơ hóa nguyên phát với tình trạng đồng mắc bệnh thấp khớp hoặc đau khác, nhưng cả hai vẫn cần đánh giá riêng thay vì cho rằng mọi triệu chứng cùng một nguyên nhân.
Đau cơ xơ hóa có thể gặp ở trẻ em, người trưởng thành và người cao tuổi, nhưng thường bắt đầu ở tuổi trung niên và được chẩn đoán nhiều hơn ở phụ nữ. Tỷ lệ ước tính thay đổi đáng kể theo bộ tiêu chí và cách khảo sát. Bệnh xuất hiện ở nhiều nhóm dân tộc và có xu hướng tập trung trong gia đình. Dữ liệu cộng đồng đại diện cho Việt Nam còn hạn chế nên cần thận trọng khi nêu con số cụ thể.
Bệnh phát triển qua quá trình nhạy hóa và điều hòa đau bất thường chứ không có đường lây. Kích thích đau lặp lại, ngủ kém và stress có thể làm ngưỡng đau hạ xuống; sau đó hoạt động bình thường hoặc chạm nhẹ cũng gây cảm giác đau mạnh. Các vòng lặp đau–mất ngủ–ít vận động–lo âu có thể duy trì triệu chứng, nhưng mức đóng góp khác nhau ở từng người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Đau cơ xơ hóa
Không có một nguyên nhân đơn lẻ đã được xác nhận. Một số người khởi phát sau nhiễm bệnh, chấn thương, phẫu thuật, giai đoạn stress kéo dài hoặc một bệnh đau khác; nhiều trường hợp không nhớ yếu tố bắt đầu. Di truyền có thể tạo tính dễ mắc nhưng không quyết định chắc chắn. Lo âu và trầm cảm có thể cùng tồn tại hoặc làm triệu chứng nặng hơn, song không có nghĩa đau chỉ do tâm lý.
- Giới nữ và tuổi trung niên liên quan xác suất chẩn đoán cao hơn, dù nam giới và trẻ em vẫn có thể mắc.
- Tiền sử gia đình gợi ý thành phần di truyền hoặc môi trường chung làm tăng tính dễ nhạy cảm với đau.
- Bệnh thấp khớp, đau lưng mạn, migraine, hội chứng ruột kích thích và rối loạn giấc ngủ thường đồng mắc.
- Stress kéo dài, sang chấn, nhiễm bệnh hoặc chấn thương có thể là yếu tố khởi phát ở một số người nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
Người có đau lan tỏa trên ba tháng kèm mệt, ngủ không hồi phục và khó tập trung cần được đánh giá, đặc biệt khi có bệnh đau mạn hoặc tiền sử gia đình. Người đã được chẩn đoán viêm khớp hoặc lupus vẫn có thể đồng mắc fibromyalgia nếu mức đau và mệt không giải thích hoàn toàn bằng hoạt tính viêm. Đối tượng có rối loạn giấc ngủ hoặc căng thẳng kéo dài có thể dễ bùng triệu chứng hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Đau cơ xơ hóa
Đau thường lan nhiều vùng, có thể âm ỉ, bỏng rát, nhói hoặc tăng khi chạm. Mức đau dao động từng ngày và thường đi cùng cứng người, mệt sâu, ngủ đủ giờ nhưng không tỉnh táo, cùng hiện tượng “sương mù não”. Khám có thể ghi nhận đau ấn lan tỏa nhưng không có sưng nóng khớp tương ứng. Một số người vẫn làm việc được với điều chỉnh, trong khi người khác suy giảm chức năng đáng kể.
- Đau mạn tính ở nhiều vùng như cổ, vai, lưng, tay, chân, ngực hoặc mông.
- Mệt mỏi dai dẳng và cảm giác cạn năng lượng không tương xứng với mức hoạt động.
- Ngủ khó, thức giấc nhiều hoặc ngủ không hồi phục dù tổng thời gian ngủ có vẻ đủ.
- Khó tập trung, giảm trí nhớ ngắn hạn và chậm xử lý thông tin, thường gọi là fibro fog.
- Cứng cơ, nhạy cảm khi chạm, đau đầu và tăng nhạy với ánh sáng, âm thanh hoặc nhiệt độ.
- Tê châm chích, cảm giác nóng lạnh bất thường hoặc chóng mặt khi thay đổi tư thế.
- Hội chứng chân không yên, đau hàm và rối loạn khớp thái dương–hàm.
- Đầy bụng, táo bón hoặc tiêu chảy liên quan hội chứng ruột kích thích.
- Đau bụng kinh, tiểu gấp hoặc đau vùng chậu có thể đồng mắc nhưng cần loại trừ nguyên nhân riêng.
Nên đặt lịch khám: khi đau nhiều vùng kéo dài trên ba tháng, ảnh hưởng ngủ, học tập, công việc hoặc vận động. Cần khám trong ngày: nếu đau mới khác hẳn nền, kèm sốt, sưng nóng khớp, phát ban, yếu cơ thật sự, tiểu sẫm, sụt cân hoặc tác dụng phụ thuốc. Cần tái khám sớm: khi bùng triệu chứng kéo dài, mất khả năng sinh hoạt, ngủ xấu rõ hoặc xuất hiện lo âu, trầm cảm và ý nghĩ tuyệt vọng.
- Gọi 115 nếu đau ngực kèm khó thở, ngất, vã mồ hôi; yếu liệt đột ngột, méo miệng, rối loạn nói hoặc rối loạn ý thức.
- Đến cấp cứu khi sốt cao kèm cứng gáy, khó thở tăng nhanh, phản ứng dị ứng thuốc, đau dữ dội sau chấn thương hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân.
- Không tự lái xe khi choáng, yếu liệt hoặc rối loạn ý thức; không quy dấu hiệu mới nghiêm trọng cho một đợt fibromyalgia.
Chẩn đoán Đau cơ xơ hóa
Bác sĩ chẩn đoán dựa vào vị trí và thời gian đau, mức mệt, giấc ngủ, nhận thức, ảnh hưởng chức năng và khám toàn thân. Không có xét nghiệm xác nhận duy nhất. Xét nghiệm được chọn có mục tiêu để tìm thiếu máu, bệnh tuyến giáp, viêm, bệnh cơ, rối loạn giấc ngủ hoặc nguyên nhân khác tùy biểu hiện. Fibromyalgia có thể cùng tồn tại với bệnh khác, nên chẩn đoán không chỉ là kết quả của việc loại trừ mọi bệnh.
Bác sĩ đánh giá phạm vi đau, điểm nhạy cảm, tầm vận động, sức cơ thật sự, phản xạ, khớp sưng, phát ban, dấu thần kinh và chất lượng giấc ngủ. Mục tiêu là xác nhận mô hình đau lan tỏa và tìm dấu hiệu không phù hợp như viêm khớp, yếu khu trú hoặc bệnh hệ thống. Đếm 18 điểm đau cũ không còn là yêu cầu bắt buộc trong các tiêu chí triệu chứng hiện đại.
Không có xét nghiệm máu đặc hiệu cho fibromyalgia. Bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, TSH, chức năng gan thận, đường huyết, CK hoặc dấu viêm dựa trên bệnh sử; xét nghiệm tự miễn chỉ phù hợp khi có dấu hiệu gợi ý. Làm quá nhiều xét nghiệm không định hướng có thể tạo kết quả dương tính tình cờ. Kết quả bình thường không phủ nhận triệu chứng, nhưng giúp tránh điều trị sai bệnh.
X-quang, siêu âm, CT hoặc MRI không chẩn đoán được fibromyalgia. Hình ảnh chỉ dùng khi có đau khu trú, chấn thương, dấu thần kinh, sưng khớp hoặc nghi bệnh cấu trúc. Các nghiên cứu hình ảnh não ghi nhận thay đổi xử lý đau ở mức nhóm nghiên cứu, nhưng chưa phải xét nghiệm lâm sàng thường quy cho từng người. Không nên lặp chụp chỉ để tìm một tổn thương giải thích toàn bộ đau lan tỏa.
Tiêu chí sửa đổi năm 2016 sử dụng Chỉ số đau lan tỏa và Thang mức độ triệu chứng, yêu cầu đau lan tỏa ở ít nhất bốn trong năm vùng và triệu chứng duy trì tối thiểu ba tháng. Ngưỡng điểm kết hợp thường là WPI từ 7 trở lên với SSS từ 5 trở lên, hoặc WPI 4–6 với SSS từ 9 trở lên. Tiêu chí có thể áp dụng dù có bệnh khác cùng tồn tại, nhưng bác sĩ phải đánh giá chẩn đoán thay thế; đây không phải bảng tự chẩn đoán.
Điều trị Đau cơ xơ hóa
Điều trị đặt mục tiêu cải thiện chức năng, giấc ngủ, khả năng tự quản lý và giảm mức đau có ý nghĩa, thay vì kỳ vọng hết mọi triệu chứng ngay. Kế hoạch thường phối hợp giáo dục, vận động tăng dần, trị liệu tâm lý–hành vi, quản lý giấc ngủ và thuốc chọn lọc. Bệnh đồng mắc như ngưng thở khi ngủ, migraine, viêm khớp, trầm cảm hoặc bệnh tuyến giáp cần điều trị riêng. Nhập viện hiếm khi cần chỉ vì fibromyalgia, trừ khi có biến cố cấp hoặc nguy cơ an toàn.
Thuốc có thể nhắm vào đường dẫn truyền đau, giấc ngủ và triệu chứng cảm xúc. Bác sĩ có thể cân nhắc một số thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc điều biến thần kinh như duloxetine, milnacipran, pregabalin hay lựa chọn khác tùy quốc gia và người bệnh; amitriptyline liều thấp đôi khi được dùng trong bối cảnh phù hợp. Thuốc chống viêm thường ít hiệu quả với đau cơ xơ hóa thuần túy, còn opioid dài hạn thường không được ưu tiên do lợi ích hạn chế và nguy cơ phụ thuộc. Không tự phối hợp thuốc an thần, giảm đau và rượu.
Không có thủ thuật xâm lấn đặc hiệu được khuyến cáo thường quy để chữa fibromyalgia. Châm cứu, massage, nhiệt trị hoặc kích thích thần kinh có thể giúp một số người trong thời gian nhất định nhưng bằng chứng và độ bền hiệu quả không đồng nhất. Tiêm vào khớp, đốt thần kinh hoặc can thiệp cột sống chỉ phù hợp khi có chẩn đoán đau khu trú khác, không dùng để xử lý toàn bộ hội chứng.
Phẫu thuật không điều trị cơ chế của đau cơ xơ hóa. Nếu người bệnh cần mổ vì bệnh cấu trúc khác, đội điều trị nên biết nền đau mạn, rối loạn giấc ngủ và thuốc đang dùng để lập kế hoạch giảm đau, phục hồi và kỳ vọng phù hợp. Không nên mổ chỉ vì hình ảnh thoái hóa nhẹ với hy vọng giải quyết toàn bộ đau lan tỏa.
Giáo dục về cơ chế đau, lập nhịp hoạt động, vệ sinh giấc ngủ, quản lý stress và hỗ trợ tâm lý là nền tảng. Vật lý trị liệu giúp bắt đầu vận động an toàn; liệu pháp nhận thức–hành vi hoặc chấp nhận–cam kết hỗ trợ ứng phó với đau mà không phủ nhận triệu chứng. Nhóm hỗ trợ, điều chỉnh công việc và kế hoạch nghỉ chủ động có thể giảm chu kỳ làm quá sức rồi kiệt sức.
Theo dõi nên tập trung vào chức năng, số ngày hoạt động, chất lượng ngủ, mức mệt, tâm trạng, tác dụng phụ và mục tiêu cá nhân hơn là chỉ một điểm đau. Thuốc cần đánh giá sau thời gian hợp lý; nếu không có lợi ích có ý nghĩa hoặc gây buồn ngủ, tăng cân, chóng mặt thì bác sĩ điều chỉnh. Dấu hiệu viêm, thần kinh, sốt hoặc sụt cân mới cần mở lại đánh giá chẩn đoán.
Đây thường là tình trạng dài hạn, nên điều trị được xem như quá trình điều chỉnh liên tục. Vận động và kỹ năng tự quản lý cần duy trì lâu dài; lợi ích thường tăng dần qua nhiều tuần hoặc tháng. Thuốc có thể thử từng bước và ngừng có kiểm soát nếu không hiệu quả. Triệu chứng có thể thuyên giảm đáng kể hoặc bùng lại, nhưng không nên hứa một thời hạn khỏi cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Fibromyalgia không phá hủy khớp hoặc cơ quan, nhưng đau, mất ngủ và mệt kéo dài có thể giảm thể lực, khả năng làm việc, quan hệ xã hội và chất lượng sống. Trầm cảm, lo âu, té ngã do chóng mặt hoặc thuốc, tăng cân và phụ thuộc thuốc an thần là các vấn đề cần theo dõi. Nguy cơ bỏ sót bệnh khác tăng khi mọi triệu chứng mới đều bị quy cho fibromyalgia.
Bệnh thường dao động và không tiến triển theo kiểu phá hủy mô. Nhiều người cải thiện chức năng khi tìm được mức vận động, giấc ngủ, hỗ trợ tâm lý và thuốc phù hợp; một số vẫn có triệu chứng đáng kể kéo dài. Tiên lượng tốt hơn khi có mục tiêu thực tế, điều trị bệnh kèm và tránh chu kỳ bất động hoặc quá sức. Mức đau hiện tại không dự đoán chính xác tương lai của từng người.
Fibromyalgia thường có đợt bùng triệu chứng hơn là tái phát sau chữa khỏi. Thiếu ngủ, stress, nhiễm bệnh, thay đổi lịch sinh hoạt, thời tiết hoặc tăng hoạt động đột ngột có thể liên quan đợt nặng, nhưng đôi khi không tìm thấy nguyên nhân. Giảm nguy cơ bùng bằng lịch ngủ ổn định, tăng vận động từ từ, nghỉ xen kẽ và kế hoạch xử trí sớm; tránh nằm nghỉ hoàn toàn nhiều ngày nếu không có chỉ định.
Chưa có cách phòng mắc fibromyalgia được chứng minh. Có thể giảm tác động và đợt bùng bằng điều trị sớm rối loạn giấc ngủ, duy trì vận động, quản lý stress, điều trị đau khu trú và tránh sử dụng thuốc gây lệ thuộc không cần thiết. Phòng biến chứng tập trung vào giữ thể lực, sức khỏe tâm thần, cân nặng và kết nối xã hội. Vaccine không phòng trực tiếp fibromyalgia nhưng giúp giảm bệnh nhiễm trùng nói chung.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Đau cơ xơ hóa
Không có chế độ ăn đặc hiệu chữa fibromyalgia. Bữa ăn cân bằng, đủ đạm, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và nước hỗ trợ sức khỏe chung; giảm caffeine muộn và rượu có thể cải thiện ngủ. Loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm chỉ nên làm khi có chẩn đoán dị ứng, bệnh celiac, hội chứng ruột kích thích hoặc theo hướng dẫn chuyên môn. Thực phẩm bổ sung có bằng chứng không đồng nhất và có thể tương tác thuốc.
Vận động là điều trị cốt lõi nhưng cần “bắt đầu thấp, tăng chậm”. Đi bộ, đạp xe, bơi, bài tập dưới nước, yoga, thái cực quyền và sức mạnh nhẹ có thể được phối hợp theo sở thích. Nên tăng thời lượng hoặc cường độ từng bước, không tăng cả hai cùng lúc. Lập nhịp hoạt động giúp tránh ngày làm quá nhiều rồi phải nghỉ dài; giấc ngủ đều và giờ thức cố định hỗ trợ hồi phục.
Nhật ký ngắn có thể ghi mức đau, chất lượng ngủ, hoạt động, stress, thuốc và tác dụng phụ để nhận diện mẫu, không cần ghi quá chi tiết gây ám ảnh. Theo dõi mục tiêu chức năng như số phút đi bộ, số buổi làm việc hoặc khả năng nấu ăn hữu ích hơn chỉ chấm đau. Thiết bị đeo và ứng dụng không chẩn đoán bệnh. Dấu hiệu mới khác nền cần được đánh giá thay vì tự xử trí như một đợt bùng.
- Không nằm nghỉ hoàn toàn kéo dài chỉ vì đau, trừ khi có bệnh cấp khác yêu cầu.
- Không tăng cường độ tập quá nhanh hoặc cố tập xuyên qua đau tăng rõ kéo dài nhiều ngày.
- Không tự dùng opioid, thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc phối hợp chúng với rượu.
- Không loại bỏ hàng loạt thực phẩm hay mua bổ sung đắt tiền với cam kết chữa khỏi.
- Không quy sốt, sưng khớp, yếu liệt, sụt cân hoặc đau ngực mới xuất hiện cho fibromyalgia.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Đau cơ xơ hóa vị thành niên có thể ảnh hưởng đi học, ngủ, hoạt động và tâm trạng. Điều trị thường ưu tiên phục hồi chức năng, vận động tăng dần, tâm lý–hành vi và phối hợp gia đình–nhà trường; thuốc được cân nhắc thận trọng vì bằng chứng ở trẻ hạn chế hơn. Cần tránh củng cố bất động kéo dài nhưng cũng không phủ nhận đau. Dấu hiệu viêm, sốt, sụt cân hoặc chậm tăng trưởng cần tìm nguyên nhân khác.
Ở người cao tuổi, thoái hóa khớp, đau thần kinh, đa thuốc, suy giảm thăng bằng và rối loạn giấc ngủ có thể chồng lấp. Bác sĩ cần phân biệt đau lan tỏa với đau do gãy xương, viêm đa cơ đau, bệnh mạch hoặc ung thư. Thuốc gây buồn ngủ và chóng mặt làm tăng té ngã, nên ưu tiên liều khởi đầu thận trọng theo bác sĩ, vận động có giám sát và rà soát thuốc định kỳ.
Triệu chứng có thể thay đổi trong thai kỳ, nhưng dữ liệu không đủ để dự đoán đồng nhất. Kế hoạch nên ưu tiên vận động phù hợp, giấc ngủ, vật lý trị liệu và hỗ trợ tâm lý; mọi thuốc giảm đau hoặc điều biến thần kinh phải được rà soát trước khi có thai và theo từng tam cá nguyệt. Không tự ngừng thuốc đột ngột. Đau bụng, ra máu, tăng huyết áp hoặc giảm cử động thai cần đánh giá sản khoa riêng.
Quyết định dùng thuốc khi cho con bú dựa trên lượng thuốc vào sữa, tuổi trẻ, sinh non, liều của mẹ và lợi ích duy trì chức năng. Một số thuốc có dữ liệu sử dụng, số khác cần thay thế hoặc theo dõi trẻ buồn ngủ, bú kém. Không mặc định phải ngừng cho bú, cũng không coi thuốc kê trước thai kỳ là tự động an toàn. Bác sĩ và dược sĩ cần xem từng hoạt chất.
Fibromyalgia không làm suy giảm miễn dịch. Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch vì lupus, viêm khớp hoặc bệnh khác có thể đồng mắc đau cơ xơ hóa, nhưng sốt và nhiễm trùng phải được đánh giá theo bệnh nền. Đau tăng khi nhiễm bệnh không chứng minh fibromyalgia tiến triển. Ngưỡng đi khám nên thấp hơn nếu đang hóa trị, dùng steroid liều cao hoặc có giảm bạch cầu.
Rối loạn giấc ngủ, migraine, hội chứng ruột kích thích, đau lưng, viêm khớp, lupus, lo âu và trầm cảm thường cùng tồn tại. Mỗi bệnh cần tiêu chí theo dõi riêng; kiểm soát viêm không nhất thiết làm hết đau cơ xơ hóa, và điều trị fibromyalgia không thay thế thuốc nền của bệnh tự miễn. Đa thuốc làm tăng buồn ngủ, táo bón và chóng mặt, nên cần rà soát định kỳ.
Người có fibromyalgia có thể nhạy đau hơn, ngủ kém và hồi phục chức năng chậm nếu kế hoạch giảm đau không phù hợp. Trước mổ nên rà soát opioid, thuốc an thần và kỳ vọng; sau mổ ưu tiên giảm đau đa mô thức, vận động sớm theo phẫu thuật và phòng táo bón, buồn ngủ. Đau mới khu trú, sốt, đỏ vết mổ hoặc khó thở không được xem đơn thuần là bùng fibromyalgia.
Câu hỏi thường gặp về Đau cơ xơ hóa
Không. Đây là tình trạng đau mạn được các hệ thống phân loại bệnh công nhận, với bằng chứng cho thấy cách hệ thần kinh xử lý tín hiệu đau khác biệt ở mức nhóm nghiên cứu. Xét nghiệm bình thường không có nghĩa triệu chứng không thật; chúng chủ yếu cho biết chưa thấy viêm, tổn thương cơ hoặc bệnh cấu trúc giải thích đau. Cảm xúc và stress có thể làm đau tăng giống nhiều bệnh mạn khác, nhưng không biến đau thành giả. Giao tiếp tôn trọng và kế hoạch phục hồi chức năng thường hữu ích hơn việc tranh luận xem người bệnh “có cố gắng đủ hay không”.
Hiện chưa có phương pháp bảo đảm chữa khỏi hoàn toàn. Nhiều người vẫn đạt cải thiện đáng kể về giấc ngủ, sức bền, khả năng làm việc và mức đau khi phối hợp vận động tăng dần, kỹ năng tự quản lý, trị liệu tâm lý–hành vi và thuốc phù hợp. Mục tiêu thực tế là giảm ảnh hưởng của bệnh và tăng số hoạt động có ý nghĩa, không nhất thiết đưa điểm đau về không. Diễn tiến thường dao động; một đợt nặng không có nghĩa điều trị thất bại lâu dài.
Có. Tập luyện đều là một trong những biện pháp có bằng chứng tốt nhất để cải thiện chức năng, nhưng phải tăng rất từ từ. Người ít vận động có thể bắt đầu vài phút đi bộ, bài tập dưới nước hoặc vận động nhẹ rồi tăng theo khả năng. Đau tăng nhẹ ngắn hạn có thể xảy ra, nhưng bùng kéo dài cho thấy mức tăng quá nhanh. Kế hoạch nên phù hợp bệnh tim, phổi, khớp và nguy cơ té ngã. Nằm nghỉ dài ngày thường làm giảm thể lực và khiến quay lại hoạt động khó hơn.
Không nhất thiết. Thuốc được dùng khi lợi ích về đau, ngủ hoặc chức năng vượt tác dụng phụ, và nên được đánh giá định kỳ. Một số người cần thuốc dài hạn; người khác có thể giảm hoặc ngừng có kế hoạch khi vận động, giấc ngủ và kỹ năng tự quản lý đã ổn định. Không nên ngừng đột ngột thuốc chống trầm cảm, thuốc điều biến thần kinh hoặc thuốc ngủ vì có thể xuất hiện triệu chứng cai. Quyết định cần dựa trên đáp ứng thực tế, bệnh kèm và hướng dẫn của người kê đơn.
Không có thực đơn chung chữa được fibromyalgia. Nên duy trì chế độ ăn cân bằng, đủ rau quả, đạm, chất xơ và nước; hạn chế caffeine về chiều tối và rượu nếu chúng làm giấc ngủ xấu. Kiêng gluten, sữa hoặc nhiều nhóm thực phẩm chỉ hợp lý khi có bệnh celiac, dị ứng, không dung nạp hoặc triệu chứng tiêu hóa đã được đánh giá. Thử một thay đổi mỗi lần và ghi tác động giúp tránh thiếu chất. Bổ sung vitamin chỉ nên dựa trên thiếu hụt hoặc chỉ định chuyên môn.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

