Amitriptylin

Amitriptylin là hoạt chất thuộc nhóm thuốc chống trầm cảm ba vòng, có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương thông qua ức chế tái thu hồi serotonin và noradrenalin. Tùy quốc gia và nhãn thuốc được phê duyệt, Amitriptylin có thể được dùng trong điều trị triệu chứng trầm cảm, đau thần kinh, dự phòng đau nửa đầu, dự phòng đau đầu căng cơ mạn tính hoặc một số trường hợp đái dầm ban đêm ở trẻ em dưới điều kiện chuyên khoa. Đây là thuốc có nhiều cảnh báo quan trọng, gồm nguy cơ buồn ngủ, kháng cholinergic, hạ huyết áp tư thế, rối loạn dẫn truyền tim, tương tác với MAOI, thuốc ức chế CYP2D6 và thuốc ức chế thần kinh trung ương. Người bệnh không nên tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng Amitriptylin nếu chưa hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Amitriptylin là gì?: Thuốc chống trầm cảm ba vòng, có đặc tính an thần, kháng cholinergic và giảm đau trong một số bối cảnh lâm sàng.
  • Nhóm dược lý: Antidepressants – non-selective monoamine reuptake inhibitor; ATC N06AA09.
  • Chỉ định: Khác nhau theo quốc gia/nhãn: FDA ghi chỉ định giảm triệu chứng trầm cảm; SmPC UK ghi thêm đau thần kinh, dự phòng migraine, dự phòng đau đầu căng cơ mạn tính và đái dầm ban đêm ở trẻ ≥6 tuổi trong điều kiện chuyên khoa.
  • Đường dùng phổ biến: Đường uống, chủ yếu dạng viên nén/viên nén bao phim.
  • Lưu ý an toàn: Có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng, táo bón, tăng cân, hạ huyết áp tư thế, kéo dài QT, rối loạn nhịp, ý nghĩ/hành vi tự sát ở một số nhóm nguy cơ.
  • Tự dùng thuốc? Không nên. Đây là thuốc kê đơn/thuốc cần giám sát y tế; liều và thời gian dùng phải do bác sĩ quyết định.

Hoạt chất Amitriptylin là gì?

Amitriptylin là thuốc chống trầm cảm ba vòng có tác dụng an thần và giảm đau trong một số chỉ định. Thuốc không phải là thuốc ngủ thông thường và không nên tự dùng để điều trị mất ngủ nếu chưa được bác sĩ đánh giá. Cơ chế chính liên quan đến ức chế tái thu hồi noradrenalin và serotonin tại đầu tận thần kinh.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Amitriptylin

INN Amitriptyline

CAS 50-48-6 Công thức C20H23N

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Amitriptylin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Amitriptyline

Tên IUPAC

N,N-dimethyl-3-(2-tricyclo[9.4.0.0^{3,8}]pentadeca-1(15),3,5,7,11,13-hexaenylidene)propan-1-amine

Tên hóa học khác

1-Propanamine, 3-(10,11-dihydro-5H-dibenzo(a,d)cyclohepten-5-ylidene)-N,N-dimethyl- | 3-(10,11-dihydro-5H-dibenzo[a,d][7]annulen-5-ylidene)-N,N-dimethylpropan-1-amine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Amitriptyline hydrochloride; amitriptylin hydroclorid; amitriptyline HCl; amitriptylin. PubChem ghi Amitriptyline có công thức phân tử C20H23N và một số tên đồng nghĩa như amitriptyline, Amitriptylin, Seroten.

Tên Latinh / tên dược điển

Amitriptylinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-48-6

UNII

1806D8D52K

PubChem CID

2160

RxNorm CUI

704

Công thức phân tử

C20H23N

Dược động học của Amitriptylin

Amitriptylin được hấp thu qua đường uống, phân bố rộng, gắn protein huyết tương cao, chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP2C19, CYP3A4 và CYP2D6, tạo chất chuyển hóa có hoạt tính là nortriptyline; thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau uống dạng viên, nồng độ huyết thanh tối đa đạt khoảng 4 giờ với viên 10 mg/25 mg; SmPC cũng mô tả hấp thu chậm nhưng gần như hoàn toàn, với nồng độ đỉnh huyết tương thường đạt sau 1–5 giờ, có thể tới 8 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

SmPC UK ghi sinh khả dụng tuyệt đối đường uống trung bình khoảng 53% với viên 10 mg/25 mg; với viên 50 mg, sinh khả dụng hệ thống khoảng 50% so với tiêm tĩnh mạch.

Giai đoạn II: Phân bố

Amitriptylin có thể tích phân bố biểu kiến lớn, gắn protein huyết tương khoảng 95%. Amitriptylin và nortriptyline đi qua hàng rào nhau thai; ở phụ nữ cho con bú, thuốc và chất chuyển hóa bài tiết vào sữa mẹ với lượng nhỏ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Amitriptylin chuyển hóa chủ yếu tại gan qua khử methyl bởi CYP2C19/CYP3A4 và hydroxyl hóa bởi CYP2D6, sau đó liên hợp glucuronic acid. Chất chuyển hóa có hoạt tính chính là nortriptyline.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thải trừ chủ yếu qua nước tiểu; thải trừ amitriptylin không đổi qua thận là không đáng kể, khoảng 2%.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải thải trừ sau uống khoảng 25 giờ, trung bình 24,65 ± 6,31 giờ, khoảng 16,49–40,36 giờ.

CL · Độ thanh thải toàn phần

SmPC UK ghi độ thanh thải hệ thống trung bình khoảng 39,24 ± 10,18 L/giờ, với khoảng 24,53–53,73 L/giờ.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Dược động học bị ảnh hưởng bởi tuổi cao, suy gan, đa hình CYP2D6/CYP2C19 và thuốc ức chế/cảm ứng enzym chuyển hóa. Người cao tuổi có thời gian bán thải dài hơn và thanh thải đường uống giảm do giảm tốc độ chuyển hóa; suy gan có thể làm tăng nồng độ huyết tương; suy thận không ảnh hưởng đáng kể đến động học theo SmPC UK.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Amitriptylin

Amitriptylin thuộc nhóm thuốc chống trầm cảm ba vòng, phân nhóm ức chế tái thu hồi monoamin không chọn lọc. Thuốc cũng có ái lực với thụ thể muscarinic và histamine H1, góp phần vào tác dụng kháng cholinergic và an thần.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Amitriptylin ức chế tái thu hồi noradrenalin và serotonin tại đầu tận thần kinh, làm tăng tác dụng của các monoamin này trong hệ thần kinh trung ương. Trong giảm đau, SmPC mô tả thêm vai trò của chẹn kênh natri, kali và NMDA ở trung ương và tủy sống; tác dụng giảm đau không chỉ phụ thuộc vào tác dụng chống trầm cảm.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Amitriptylin có đặc tính chống trầm cảm, an thần, kháng cholinergic và giảm đau. Tác dụng chống trầm cảm và giảm đau thường xuất hiện sau 2–4 tuần, trong khi tác dụng an thần không bị trì hoãn theo SmPC UK.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Amitriptylin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Amitriptylin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Amitriptylin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Alginate

Amitriptyline bị hấp phụ đáng kể lên sodium alginate trong thử nghiệm in vitro, có thể làm giảm phần thuốc sẵn có để hấp thu. Chưa có bằng chứng in vivo hoặc lâm sàng.

Chưa phân loại
Cơ chế:

Tương tác dược động học mang tính lý thuyết do hấp phụ/liên kết ion giữa amitriptyline và polymer alginate trong đường tiêu hóa.

Ảnh hưởng:

Có khả năng giảm sinh khả dụng đường uống và giảm hiệu quả chống trầm cảm/giảm đau, nhưng ý nghĩa trên người chưa xác định.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Không có khoảng cách liều đã được xác lập. Cân nhắc tránh dùng đồng thời và theo dõi hiệu quả điều trị nếu phối hợp.

Theo dõi đáp ứng chống trầm cảm hoặc kiểm soát đau và triệu chứng tái phát.

Bằng chứng: theoretical
Nguồn:

[J-STAGE] | Interaction of Drugs with Dietary Fiber—Adsorption of Drugs onto Dietary Fiber in in vitro Study— | Amitriptyline thuộc nhóm thuốc hấp phụ đặc biệt mạnh lên sodium alginate in vitro | https://doi.org/10.5649/jjphcs.32.221 | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Chlorpromazine

Chlorpromazine có thể làm giảm chuyển hóa thuốc chống trầm cảm ba vòng và tăng nguy cơ độc tính tim/kháng cholinergic.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Dược động học: có thể ức chế chuyển hóa; dược lực học: kéo dài QT, hạ huyết áp và kháng cholinergic cộng hợp.

Ảnh hưởng:

An thần, lú lẫn, bí tiểu, hạ huyết áp, rối loạn dẫn truyền hoặc loạn nhịp.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên thuốc thay thế; nếu dùng, bắt đầu liều thấp và theo dõi chặt.

ECG/QTc, huyết áp, tình trạng tâm thần, nhịp tim và tác dụng kháng cholinergic.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Zolmitriptan

Nhãn zolmitriptan cảnh báo hội chứng serotonin có thể xảy ra khi phối hợp với thuốc chống trầm cảm ba vòng.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do tăng hoạt tính serotonergic; mức độ serotonergic khác nhau giữa các TCA.

Ảnh hưởng:

Hội chứng serotonin có thể biểu hiện bằng kích động/lú lẫn, tăng thân nhiệt, bất ổn huyết áp/nhịp tim, run, tăng phản xạ, clonus và triệu chứng tiêu hóa.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Chỉ phối hợp khi lợi ích vượt nguy cơ; theo dõi khi bắt đầu hoặc tăng liều và ngừng thuốc nếu nghi hội chứng serotonin.

Theo dõi trạng thái tâm thần, nhiệt độ, nhịp tim/huyết áp, run, tăng phản xạ/clonus, cứng cơ và triệu chứng tiêu hóa.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[DailyMed/FDA label] | Zolmitriptan Tablets, current SPL version | Contraindications; Warnings 5.7; Drug Interactions 7.1–7.5; Clinical Pharmacology 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5fcdc5d6-38fa-458d-a581-4e3678a9e8fd | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Amitriptylin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *