Amisulpride là hoạt chất đối kháng chọn lọc thụ thể dopamine D2/D3, được xếp trong nhóm thuốc chống loạn thần benzamide. Ở dạng uống, Amisulpride được ghi nhận trong SmPC để điều trị rối loạn tâm thần phân liệt cấp và mạn, gồm triệu chứng dương tính và/hoặc âm tính. Ở Hoa Kỳ, dạng tiêm tĩnh mạch amisulpride được phê duyệt cho người lớn để dự phòng hoặc điều trị buồn nôn và nôn sau phẫu thuật. Đây là hoạt chất thường thuộc nhóm thuốc kê đơn, có nguy cơ kéo dài khoảng QT, tăng prolactin, triệu chứng ngoại tháp và một số phản ứng nghiêm trọng khác. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế chẩn đoán, kê đơn hoặc theo dõi của bác sĩ/dược sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, đổi liều hoặc ngừng thuốc.
Nội dung chính
- Amisulpride là gì?; Tóm tắt nhanh: Hoạt chất đối kháng chọn lọc dopamine D2/D3; thuộc nhóm thuốc chống loạn thần/psycholeptics, ATC N05AL05.
- Chỉ định dạng uống; Tóm tắt nhanh: Điều trị rối loạn tâm thần phân liệt cấp và mạn với triệu chứng dương tính và/hoặc âm tính, theo SmPC.
- Chỉ định dạng tiêm IV tại Hoa Kỳ; Tóm tắt nhanh: Dự phòng hoặc điều trị buồn nôn và nôn sau phẫu thuật ở người lớn, theo nhãn DailyMed/FDA.
- Phân loại; Tóm tắt nhanh: Thuốc kê đơn trong các nhãn/sản phẩm tham chiếu: eMC ghi “Prescription only medicine”; DailyMed ghi “Rx ONLY/Human Prescription Drug”.
- Nguy cơ cần lưu ý; Tóm tắt nhanh: Có thể kéo dài khoảng QT; cần thận trọng với thuốc kéo dài QT, rối loạn điện giải, bệnh tim và một số tương tác.
- Dược động học nổi bật; Tóm tắt nhanh: Dạng uống có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 48%, bán thải khoảng 12 giờ; dạng IV có bán thải trung bình khoảng 4–5 giờ.
Hoạt chất Amisulpride là gì?
Amisulpride là hoạt chất đối kháng chọn lọc thụ thể dopamine D2 và D3. Ở dạng uống, thuốc được dùng trong điều trị rối loạn tâm thần phân liệt theo SmPC; ở dạng IV tại Hoa Kỳ, thuốc được dùng cho dự phòng/điều trị buồn nôn và nôn sau phẫu thuật ở người lớn theo nhãn DailyMed.
Amisulpride
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Amisulpride |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Amisulpride |
| Tên IUPAC | 4-amino-N-[(1-ethylpyrrolidin-2-yl)methyl]-5-ethylsulfonyl-2-methoxybenzamide |
| Tên hóa học khác | 4-Amino-N-((1-ethyl-2-pyrrolidinyl)methyl)-5-(ethylsulfonyl)-2-methoxybenzamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên hóa học được DailyMed ghi: 4-Amino-N-[(1-ethyl-2-pyrrolidinyl)methyl]-5-(ethylsulfonyl)-o-anisamide. Các tên đồng nghĩa khác. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Amisulpridum |
| Tên USAN | amisulpride |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 71675-85-9 |
|---|---|
| UNII | 8110R61I4U |
| PubChem CID | 2159 |
| RxNorm CUI | 46303 |
| Công thức phân tử | C17H27N3O4S |
Dược động học của Amisulpride
Dược động học khác nhau theo đường dùng. Dạng uống có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 48%, hấp thu có hai đỉnh nồng độ sau uống, chuyển hóa yếu và thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Dạng IV đạt nồng độ đỉnh khi kết thúc truyền, sau đó nồng độ giảm nhanh trong giai đoạn đầu; thuốc không được chuyển hóa đáng kể bởi các enzyme CYP chính in vitro.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau uống, Amisulpride có hai đỉnh hấp thu: một đỉnh khoảng 1 giờ sau dùng và đỉnh thứ hai khoảng 3–4 giờ sau dùng; bữa ăn giàu carbohydrate có thể làm giảm AUC, Tmax và Cmax, nhưng ý nghĩa lâm sàng thường quy chưa rõ.
| F · Sinh khả dụng | Dạng uống: sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 48%. Dạng IV: không áp dụng khái niệm sinh khả dụng đường uống vì thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dạng uống: thể tích phân bố khoảng 5,8 L/kg, gắn protein huyết tương thấp khoảng 16%. Dạng IV: thể tích phân bố trung bình ước tính 127–144 L ở bệnh nhân phẫu thuật và 171 L ở người khỏe mạnh; gắn protein huyết tương khoảng 25–30% trong khoảng nồng độ được khảo sát.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Amisulpride chuyển hóa yếu. Với dạng uống, hai chất chuyển hóa bất hoạt chiếm khoảng 4% liều được ghi nhận; với dạng IV, nghiên cứu cân bằng khối lượng không phát hiện chất chuyển hóa trong huyết tương và mỗi chất chuyển hóa trong nước tiểu/phân chiếm dưới 7% liều. DailyMed cũng ghi nhận in vitro Amisulpride không được chuyển hóa bởi các CYP chính.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dạng uống: thải trừ dưới dạng không đổi qua nước tiểu; 50% liều IV được thải qua nước tiểu, trong đó 90% trong 24 giờ đầu theo SmPC dạng uống. Dạng IV theo DailyMed: 74% liều thu hồi trong nước tiểu và 23% trong phân; 58% liều thải dưới dạng Amisulpride không đổi trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Dạng uống: khoảng 12 giờ sau một liều uống. Dạng IV: trung bình khoảng 4–5 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | SmPC dạng uống ghi độ thanh thải thận khoảng 20 L/giờ hoặc 330 mL/phút. DailyMed dạng IV ước tính độ thanh thải huyết tương khoảng 20,6 L/giờ ở bệnh nhân phẫu thuật và 24,1 L/giờ ở người khỏe mạnh; độ thanh thải thận khoảng 20,5 L/giờ ở người khỏe mạnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận làm tăng thời gian bán thải và giảm thanh thải toàn thân; SmPC ghi AUC tăng khoảng 2 lần ở suy thận nhẹ và gần 10 lần ở suy thận vừa, dữ liệu còn hạn chế. Người trên 65 tuổi có dữ liệu dược động học hạn chế, sau một liều 50 mg có thể tăng Cmax, T1/2 và AUC khoảng 10–30%. Bữa ăn giàu carbohydrate có thể ảnh hưởng AUC, Tmax, Cmax của dạng uống.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Amisulpride
Psycholeptics, antipsychotics; ATC N05AL05. DailyMed mô tả Amisulpride là chất đối kháng dopamine-2; SmPC ghi thuốc gắn chọn lọc với ái lực cao trên thụ thể dopamine D2/D3.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Amisulpride gắn chọn lọc vào thụ thể dopamine D2/D3. Trong chống nôn sau phẫu thuật, nhãn DailyMed giải thích D2 ở vùng kích hoạt thụ thể hóa học liên quan đến đường dẫn truyền gây nôn; đối kháng D2/D3 góp phần ức chế tín hiệu gây nôn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
SmPC ghi Amisulpride không có ái lực với các thụ thể D1, D4, D5 và không có ái lực đáng kể với thụ thể serotonin, alpha-adrenergic, histamine H1 hoặc cholinergic trong mô tả của sản phẩm uống. DailyMed ghi có mối liên hệ nồng độ–đáp ứng với kéo dài QTcF ở nghiên cứu điện sinh lý tim.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Amisulpride
- Dạng uống: điều trị rối loạn tâm thần phân liệt cấp và mạn, trong đó triệu chứng dương tính như hoang tưởng, ảo giác, rối loạn tư duy, thù địch, nghi ngờ và/hoặc triệu chứng âm tính như cảm xúc cùn mòn, thu mình xã hội có thể nổi bật; bao gồm bệnh nhân có triệu chứng âm tính chiếm ưu thế.
- Dạng IV tại Hoa Kỳ: dự phòng PONV đơn độc hoặc phối hợp với thuốc chống nôn nhóm khác; điều trị PONV ở người lớn đã hoặc chưa dùng dự phòng bằng thuốc chống nôn nhóm khác.
Ngoài các chỉ định được nêu trong SmPC/label tham chiếu ở trên, các ứng dụng khác, phạm vi dùng ngoài chỉ định tại Việt Nam hoặc ứng dụng đang nghiên cứu cần đối chiếu từng hướng dẫn chuyên môn và từng nhãn thuốc được phê duyệt. Không tự ý dùng Amisulpride cho mục đích chưa được bác sĩ chỉ định.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ để tham khảo từ nhãn/SmPC, không thay thế kê đơn cá thể hóa:
- Dạng uống trong rối loạn tâm thần phân liệt: SmPC ghi cơn loạn thần cấp thường dùng 400–800 mg/ngày; một số trường hợp có thể tăng đến 1.200 mg/ngày, nhưng liều trên 1.200 mg/ngày chưa được đánh giá rộng rãi về an toàn và không nên dùng. Với triệu chứng âm tính chiếm ưu thế, SmPC ghi 50–300 mg/ngày.
- Dạng IV Barhemsys tại Hoa Kỳ: dự phòng PONV 5 mg một liều truyền IV trong 1–2 phút khi khởi mê; điều trị PONV 10 mg một liều truyền IV trong 1–2 phút khi xuất hiện buồn nôn/nôn sau phẫu thuật. Người bệnh cần dùng đúng đơn và hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.
Dạng viên uống nên nuốt với đủ nước; SmPC ghi có thể dùng không phụ thuộc bữa ăn. Liều uống đến 300 mg có thể dùng một lần/ngày, liều cao hơn thường chia hai lần/ngày theo SmPC; việc chia liều phải theo chỉ định. Dạng IV không cần pha loãng trước khi dùng theo nhãn Barhemsys và phải do nhân viên y tế thực hiện.
Cần theo dõi lâm sàng và xét nghiệm tùy nguy cơ: ECG trước điều trị và khi cần, điện giải đặc biệt khi có nguy cơ hạ kali/hạ magnesi, chức năng thận, triệu chứng tăng prolactin, đường huyết ở người có đái tháo đường/nguy cơ đái tháo đường, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc sốt không rõ nguyên nhân để loại trừ rối loạn huyết học, và dấu hiệu tổn thương gan như mệt nhiều, chán ăn, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc vàng da.
Cảnh báo và lưu ý về Amisulpride
Tùy dạng thuốc và nhãn được phê duyệt:
- Dạng uống theo SmPC: quá mẫn với hoạt chất/tá dược; u phụ thuộc prolactin như prolactinoma tuyến yên hoặc ung thư vú; u tủy thượng thận đã biết/nghi ngờ; trẻ em và thanh thiếu niên dưới 15 tuổi; phối hợp levodopa; phối hợp một số thuốc có nguy cơ gây xoắn đỉnh như citalopram, escitalopram, domperidone, hydroxyzine, piperaquine, một số thuốc chống loạn nhịp nhóm Ia/III và các thuốc kéo dài QT khác được liệt kê trong SmPC.
- Dạng IV Barhemsys theo DailyMed: chống chỉ định ở người quá mẫn với Amisulpride.
Dạng uống có thể gặp triệu chứng ngoại tháp như run, cứng cơ, giảm vận động, tăng tiết nước bọt, akathisia, loạn vận động; tăng prolactin gây tiết sữa, rối loạn kinh nguyệt, vú to ở nam, đau/căng vú, rối loạn cương; mất ngủ, lo âu, kích động, buồn ngủ, nhìn mờ, hạ huyết áp, táo bón, buồn nôn, nôn, khô miệng, tăng cân. Dạng IV trong nghiên cứu PONV ghi nhận tăng prolactin, rét run, hạ kali máu, hạ huyết áp thủ thuật, chướng bụng và đau tại vị trí truyền ở một số bệnh nhân.
Các phản ứng nghiêm trọng cần lưu ý gồm kéo dài QT, xoắn đỉnh, nhịp nhanh thất, ngừng tim hoặc đột tử; hội chứng an thần kinh ác tính; co giật; giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính, mất bạch cầu hạt; thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch; tổn thương tế bào gan/tăng men gan; tiêu cơ vân; hạ natri máu/SIADH. Khi có dấu hiệu bất thường như ngất, hồi hộp, sốt cao, cứng cơ, lú lẫn, vàng da, khó thở, đau/ngưng sưng chân hoặc nhiễm trùng/sốt không rõ nguyên nhân, cần liên hệ cơ sở y tế.
Cần thận trọng ở người có bệnh tim, tiền sử gia đình kéo dài QT/đột tử, hạ kali/hạ magnesi, nhịp chậm, dùng thuốc kéo dài QT, động kinh, Parkinson, đái tháo đường hoặc nguy cơ đái tháo đường, tiền sử/tăng nguy cơ đột quỵ, nguy cơ huyết khối tĩnh mạch, tăng prolactin hoặc khối u phụ thuộc prolactin. Người cao tuổi có sa sút trí tuệ dùng thuốc chống loạn thần có tăng nguy cơ tử vong; SmPC nêu Amisulpride không được cấp phép để điều trị rối loạn hành vi liên quan sa sút trí tuệ.
Quá liều có thể gây buồn ngủ, an thần, hạ huyết áp, triệu chứng ngoại tháp, hôn mê; DailyMed cũng nêu liều uống trên 1.200 mg/ngày liên quan phản ứng tim mạch và thần kinh-tâm thần do đối kháng D2. Không có thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ, theo dõi chức năng sống và theo dõi tim liên tục do nguy cơ kéo dài QT. Amisulpride thẩm tách kém nên thẩm tách máu không hữu ích để loại thuốc; nếu triệu chứng ngoại tháp nặng có thể cần thuốc kháng cholinergic theo chỉ định y tế.
Dạng viên trong SmPC tham chiếu không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt. Dạng IV Barhemsys nên bảo quản lọ ở 20–25°C, tránh ánh sáng và dùng trong vòng 12 giờ sau khi lấy lọ khỏi hộp bảo vệ. Luôn ưu tiên hướng dẫn bảo quản trên bao bì/tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Dạng uống: SmPC cập nhật ghi hiệu quả và an toàn ở trẻ em/thanh thiếu niên dưới 18 tuổi chưa được thiết lập; không nên dùng cho thanh thiếu niên 15–18 tuổi cho đến khi có thêm dữ liệu, trừ khi thật cần và do bác sĩ có kinh nghiệm điều trị tâm thần phân liệt ở lứa tuổi này khởi trị/theo dõi; chống chỉ định dưới 15 tuổi. Dạng IV Barhemsys: an toàn và hiệu quả ở bệnh nhi chưa được thiết lập.
Dạng uống: SmPC ghi điều trị cho người trên 65 tuổi không được khuyến cáo; nếu thật cần, cần đặc biệt thận trọng do nguy cơ hạ huyết áp, an thần và suy giảm chức năng thận. Dạng IV Barhemsys: trong thử nghiệm PONV không thấy khác biệt tổng thể về an toàn/hiệu quả giữa người cao tuổi và trẻ hơn, nhưng không loại trừ nhạy cảm cao hơn ở một số người cao tuổi.
Dữ liệu trên phụ nữ mang thai còn hạn chế. SmPC dạng uống ghi an toàn trong thai kỳ chưa được thiết lập, không khuyến cáo dùng trong thai kỳ hoặc ở phụ nữ có khả năng mang thai không dùng biện pháp tránh thai hiệu quả, trừ khi lợi ích vượt trội nguy cơ; Amisulpride qua nhau thai và trẻ sơ sinh phơi nhiễm thuốc chống loạn thần trong tam cá nguyệt ba có nguy cơ triệu chứng ngoại tháp và/hoặc hội chứng cai sau sinh. DailyMed dạng IV cũng ghi dữ liệu ở phụ nữ mang thai không đủ để xác lập nguy cơ liên quan thuốc.
SmPC dạng uống ghi Amisulpride bài tiết vào sữa mẹ với lượng tương đối lớn trong một số trường hợp; cần quyết định ngừng cho bú hoặc tránh điều trị dựa trên lợi ích cho trẻ và lợi ích điều trị cho mẹ. DailyMed dạng IV ghi phụ nữ cho con bú có thể cân nhắc vắt bỏ sữa trong 48 giờ sau khi dùng Barhemsys để giảm phơi nhiễm cho trẻ bú mẹ.
Do Amisulpride chuyển hóa yếu, SmPC ghi thường không cần giảm liều ở bệnh nhân suy gan. Tuy nhiên, độc tính gan nặng đã được báo cáo; người dùng cần báo ngay cho bác sĩ nếu có mệt nhiều, chán ăn, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc vàng da để được đánh giá chức năng gan.
Amisulpride được thải trừ qua thận nên suy thận làm tăng phơi nhiễm. SmPC dạng uống khuyến cáo giảm liều ở người có độ thanh thải creatinine 30–60 mL/phút hoặc 10–30 mL/phút và không nên dùng ở người suy thận nặng CrCl dưới 10 mL/phút do thiếu kinh nghiệm. Dạng IV liều đơn trong PONV có dữ liệu riêng; DailyMed ghi thay đổi dược động học ở suy thận nhẹ/vừa/nặng sau liều 5–10 mg không được xem là có ý nghĩa lâm sàng, nhưng việc dùng vẫn phải theo nhãn và bác sĩ.
Ngay cả khi dùng theo khuyến cáo, Amisulpride có thể gây buồn ngủ và nhìn mờ, có thể làm giảm khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Rượu và thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng giảm chú ý/an thần, cần tránh hoặc hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ.
Tương tác thuốc của Amisulpride
Tương tác đáng chú ý gồm: thuốc kéo dài QT hoặc gây xoắn đỉnh; levodopa và thuốc chủ vận dopamine; thuốc an thần/ức chế thần kinh trung ương, rượu; thuốc hạ huyết áp; thuốc gây chậm nhịp tim; thuốc làm giảm kali; một số kháng sinh macrolide/fluoroquinolone; ondansetron; clozapine có thể làm tăng nồng độ Amisulpride; orlistat có nguy cơ làm thất bại điều trị. Người bệnh cần báo đầy đủ thuốc, thực phẩm bổ sung và bệnh nền cho bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng.
Thắc mắc về hoạt chất Amisulpride
Amisulpride là hoạt chất đối kháng chọn lọc thụ thể dopamine D2/D3. Dạng uống thuộc nhóm thuốc chống loạn thần dùng trong rối loạn tâm thần phân liệt theo SmPC; dạng tiêm tĩnh mạch tại Hoa Kỳ được phê duyệt cho dự phòng hoặc điều trị buồn nôn và nôn sau phẫu thuật ở người lớn.
Có, các nguồn tham chiếu ghi Amisulpride là thuốc kê đơn: eMC ghi “Prescription only medicine”, còn DailyMed ghi Barhemsys là “Rx ONLY/Human Prescription Drug”. Người bệnh không tự ý mua hoặc dùng thuốc khi chưa có chỉ định phù hợp.
Tác dụng phụ có thể gồm triệu chứng ngoại tháp, buồn ngủ, mất ngủ, lo âu, tăng prolactin, rối loạn kinh nguyệt, tiết sữa, táo bón, buồn nôn, khô miệng, hạ huyết áp, tăng cân. Một số nguy cơ nghiêm trọng hơn là kéo dài QT, xoắn đỉnh, hội chứng an thần kinh ác tính, co giật, rối loạn huyết học và tổn thương gan.
Không nên tự ý ngừng thuốc. SmPC ghi triệu chứng cai như buồn nôn, nôn, mất ngủ và tái phát triệu chứng loạn thần có thể xảy ra sau khi ngừng đột ngột liều điều trị cao của thuốc chống loạn thần; việc ngừng Amisulpride nên được thực hiện từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Cần rất thận trọng. Dữ liệu thai kỳ còn hạn chế; SmPC không khuyến cáo dùng trong thai kỳ trừ khi lợi ích vượt trội nguy cơ và nêu trẻ sơ sinh phơi nhiễm thuốc chống loạn thần trong tam cá nguyệt ba có thể có triệu chứng ngoại tháp/cai thuốc. Amisulpride có thể vào sữa mẹ; quyết định dùng thuốc hoặc cho bú cần do bác sĩ cân nhắc.

