Amoni Clorua, tên tiếng Anh là Ammonium chloride, là một muối vô cơ có công thức NH4Cl. Trong y khoa, hoạt chất này được ghi nhận chủ yếu như một chất acid hóa toàn thân/acid hóa nước tiểu và từng được dùng như thành phần long đờm trong một số chế phẩm ho. Với dạng tiêm, nhãn thuốc của Pfizer/Hospira nêu Amoni Clorua sau khi pha loãng trong natri clorid đẳng trương có thể được chỉ định trong tình trạng hạ clo máu và nhiễm kiềm chuyển hóa. Đây là hoạt chất cần dùng thận trọng vì có nguy cơ gây nhiễm toan chuyển hóa, độc tính amoniac và phản ứng tại vị trí truyền nếu dùng không đúng cách. Bài viết này cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, kê đơn hoặc hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ/dược sĩ. ([Pfizer Labeling][1])
Nội dung chính
- Hoạt chất: Amoni Clorua / Ammonium chloride
- Công thức: NH4Cl hoặc ClH4N
- Bản chất: Muối vô cơ của ion ammonium và chloride
- Nhóm dược lý: Chất acid hóa toàn thân/acid hóa nước tiểu; có tác dụng long đờm được ghi nhận trong MeSH
- ATC: B05XA04; G04BA01
- Chỉ định được ghi nhận rõ từ nhãn dạng tiêm: Hạ clo máu và nhiễm kiềm chuyển hóa sau khi pha loãng trong natri clorid đẳng trương
- Chống chỉ định quan trọng: Suy thận nặng, suy gan nặng; một số tình huống nhiễm kiềm do nôn mất HCl kèm mất natri
- Rủi ro nổi bật: Nhiễm toan chuyển hóa, độc tính amoniac, kích ứng/tổn thương đường truyền, rối loạn nhịp, co giật, hôn mê khi độc tính/quá liều
- Lưu ý: Không tự ý dùng, không tự pha truyền, không tự tăng/giảm liều; cần theo dõi acid-base, bicarbonate, điện giải và dấu hiệu độc tính khi dùng dạng tiêm
Hoạt chất Amoni Clorua là gì?
Amoni Clorua là muối vô cơ NH4Cl, được dùng trong y khoa như một chất acid hóa trong một số tình trạng rối loạn cân bằng acid-base và được ghi nhận có tác dụng long đờm trong một số nguồn dược lý. ([NCBI][3])
Amoni Clorua
INN Ammonium chloride
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Amoni Clorua |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ammonium chloride |
| Tên IUPAC | azanium chloride |
| Tên hóa học khác | Ammonium muriate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ammonium muriate; ammonium chloride; chloride, ammonium; sal ammoniac; salmiac; azanium chloride. NCBI MeSH ghi nhận các entry term “Chloride, Ammonium”, “Sal Ammoniac”, “Ammoniac, Sal”; PubChem ghi nhận ammonium chloride, ammonium muriate và CAS 12125-02-9. ([NCBI][3]) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ammonii chloridum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 12125-02-9 |
|---|---|
| UNII | 01Q9PC255D |
| PubChem CID | 25517 |
| RxNorm CUI | 712 |
| Công thức phân tử | NH4Cl |
Dược động học của Amoni Clorua
Dữ liệu dược động học định lượng đầy đủ như Cmax, AUC, thể tích phân bố, độ thanh thải và thời gian bán thải. Theo nhãn thuốc, tác dụng điều trị của Amoni Clorua phụ thuộc vào khả năng thận sử dụng ammonium trong thải trừ các anion cố định và khả năng gan chuyển ammonia thành urea, từ đó giải phóng ion hydrogen và chloride vào dịch ngoại bào. ([Pfizer Labeling][1])
Giai đoạn I: Hấp thu
.
| F · Sinh khả dụng | . Một báo cáo ca nhi khoa về dùng đường enteral nêu sinh khả dụng Amoni Clorua chưa rõ và việc tính liều enteral dựa trên giả định từ liều tĩnh mạch không đủ để khái quát cho thực hành thường quy. ([PMC][6]) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Theo nhãn thuốc, ammonia được gan chuyển thành urea; quá trình này góp phần giải phóng H+ và Cl− vào dịch ngoại bào. Dữ liệu định lượng về chuyển hóa ở người. ([Pfizer Labeling][1])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Tác dụng của Amoni Clorua liên quan đến thận trong duy trì cân bằng acid-base và thải trừ các anion cố định. Dữ liệu định lượng về thải trừ của hoạt chất. ([Pfizer Labeling][1])
| t½ · Thời gian bán thải | . |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Amoni Clorua
Amoni Clorua thuộc nhóm chất acid hóa toàn thân/acid hóa nước tiểu. Trong phân loại ATC, hoạt chất này được xếp ở B05XA04 trong nhóm dung dịch điện giải và G04BA01 trong nhóm acidifiers tiết niệu. ([FHI][2])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong cơ thể, ion ammonium tham gia duy trì cân bằng acid-base. Khi mất ion hydrogen và giảm chloride huyết thanh, bicarbonate có thể tăng và gây nhiễm kiềm chuyển hóa. Amoni Clorua cung cấp chloride và thông qua chuyển hóa ở gan, giải phóng hydrogen ion, giúp điều chỉnh tình trạng kiềm trong bối cảnh được chỉ định và theo dõi phù hợp. ([Pfizer Labeling][1])
Với vai trò long đờm, Amoni Clorua được mô tả có thể gây kích thích niêm mạc phế quản, làm tăng dịch tiết đường hô hấp và hỗ trợ khạc đờm; tuy nhiên việc sử dụng phải dựa trên nhãn sản phẩm và đánh giá của chuyên gia y tế. ([DrugBank][7])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dược lực học chính là acid hóa toàn thân/ngoại bào và cung cấp chloride trong tình trạng phù hợp. Tác dụng này có thể làm giảm bicarbonate huyết thanh nếu dùng đúng chỉ định, nhưng cũng có nguy cơ gây nhiễm toan chuyển hóa khi dùng quá mức hoặc dùng ở người không phù hợp. ([Pfizer Labeling][1])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Amoni Clorua
Theo nhãn Pfizer/Hospira, Ammonium Chloride Injection USP sau khi pha loãng trong dung dịch natri clorid đẳng trương có thể được chỉ định trong điều trị bệnh nhân có tình trạng hạ clo máu và nhiễm kiềm chuyển hóa. ([Pfizer Labeling][1])
Amoni Clorua cũng được ghi nhận là chất acid hóa có tác dụng long đờm trong MeSH; tuy nhiên chỉ định long đờm phụ thuộc vào từng chế phẩm, quốc gia, hàm lượng và nhãn được phê duyệt. ([NCBI][3])
Dùng đường enteral Amoni Clorua để xử trí nhiễm kiềm chuyển hóa dai dẳng ở trẻ em đã được mô tả trong một báo cáo 3 ca, trong đó 2/3 bệnh nhi đạt cải thiện; tác giả nhấn mạnh dữ liệu còn hạn chế và cần nghiên cứu thêm. Đây không nên được hiểu là khuyến nghị tự áp dụng hoặc thay thế phác đồ điều trị chuẩn. ([PMC][6])
Amoni Clorua còn được dùng trong test tải acid để hỗ trợ đánh giá toan hóa nước tiểu trong nghi ngờ toan ống thận xa; đây là thủ thuật chẩn đoán do cơ sở y tế thực hiện, không phải cách dùng thông thường tại nhà. ([NCBI][8])
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc tiêm và không thay thế chỉ định của bác sĩ.
Với Ammonium Chloride Injection USP, nhãn Pfizer/Hospira nêu thuốc được truyền tĩnh mạch và phải pha loãng trước khi dùng; dung dịch truyền tĩnh mạch không nên vượt quá nồng độ 1–2% ammonium chloride. Liều tùy tình trạng và khả năng dung nạp của người bệnh; nhãn nêu có thể thêm 100–200 mEq vào 500 hoặc 1000 mL natri clorid 0,9%, tốc độ truyền ở người lớn không vượt quá 5 mL/phút, và liều cần được theo dõi bằng định lượng bicarbonate huyết thanh lặp lại. ([Pfizer Labeling][1])
Liều dùng đường uống/long đờm theo từng sản phẩm cụ thể.
Dạng tiêm chỉ dùng đường tĩnh mạch sau pha loãng, tại cơ sở y tế hoặc theo quy trình chuyên môn. Không dùng dung dịch nếu không trong, niêm phong không còn nguyên vẹn hoặc có bất thường. Truyền tĩnh mạch phải chậm để giảm nguy cơ kích ứng tại chỗ và độc tính. ([Pfizer Labeling][1])
Người bệnh không tự ý mua, tự ý dùng, tự pha truyền, tự tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có ý kiến bác sĩ/dược sĩ.
Khi dùng Amoni Clorua dạng tiêm, cần theo dõi tình trạng acid-base, bicarbonate huyết thanh, điện giải, tốc độ truyền, vị trí truyền và dấu hiệu độc tính amoniac. Nhãn thuốc khuyến cáo theo dõi liên tục các triệu chứng như tái nhợt, vã mồ hôi, nôn khan, thở bất thường, nhịp tim chậm, rối loạn nhịp, co giật cơ, co cứng, co giật toàn thân và hôn mê. ([Pfizer Labeling][1])
Cảnh báo và lưu ý về Amoni Clorua
Amoni Clorua chống chỉ định ở bệnh nhân suy thận nặng hoặc suy gan nặng. Nhãn thuốc cũng nêu không dùng khi nhiễm kiềm chuyển hóa do nôn mất acid hydrochloric đi kèm mất natri, vì có thải natri bicarbonate qua nước tiểu. ([Pfizer Labeling][1])
Tác dụng không mong muốn được ghi nhận với dạng tiêm gồm đau hoặc kích ứng tại vị trí tiêm/truyền, đặc biệt khi truyền tĩnh mạch nhanh. Các phản ứng liên quan dung dịch hoặc kỹ thuật truyền có thể gồm sốt, nhiễm trùng tại vị trí tiêm, huyết khối tĩnh mạch, viêm tĩnh mạch, thoát mạch và tăng thể tích tuần hoàn do dung môi pha loãng thể tích lớn. ([Pfizer Labeling][1])
Các dấu hiệu độc tính amoniac nghiêm trọng cần lưu ý gồm tái nhợt, vã mồ hôi, nôn khan, thở bất thường, nhịp tim chậm, rối loạn nhịp tim, co giật cơ, co cứng, co giật toàn thân và hôn mê. Quá liều có thể gây nhiễm toan chuyển hóa nặng, mất định hướng, lú lẫn và hôn mê. ([Pfizer Labeling][1])
Cần thận trọng ở người có CO2 toàn phần và base đệm cao do nhiễm toan hô hấp nguyên phát. Truyền tĩnh mạch cần chậm để tránh kích ứng tại chỗ và độc tính. Nếu có phản ứng bất lợi, nhãn thuốc khuyến cáo ngừng truyền, đánh giá người bệnh và xử trí thích hợp. ([Pfizer Labeling][1])
Quá liều Amoni Clorua có thể gây nhiễm toan chuyển hóa nặng, mất định hướng, lú lẫn và hôn mê. Theo nhãn thuốc, nếu nhiễm toan chuyển hóa xảy ra sau quá liều, dung dịch kiềm hóa như sodium bicarbonate hoặc sodium lactate có thể được dùng để điều chỉnh nhiễm toan theo chỉ định chuyên môn. ([Pfizer Labeling][1])
Theo nhãn Ammonium Chloride Injection USP của Pfizer/Hospira, bảo quản ở 20–25°C. Dung dịch đậm đặc có thể kết tinh khi gặp nhiệt độ thấp; nếu thấy tinh thể, lọ thuốc cần được làm ấm về nhiệt độ phòng trong bể nước trước khi sử dụng theo hướng dẫn nhãn. Không dùng nếu dung dịch không trong hoặc niêm phong không nguyên vẹn. ([Pfizer Labeling][1])
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu sử dụng ở trẻ em còn hạn chế. Một báo cáo 3 ca nhi khoa mô tả dùng Amoni Clorua đường enteral trong nhiễm kiềm chuyển hóa dai dẳng, nhưng đây là bằng chứng mức độ thấp và không đủ để khái quát thành khuyến nghị dùng thường quy. Thông tin nhãn chính thức cho trẻ em. ([PMC][6])
.
Theo nhãn Pfizer/Hospira, chưa có nghiên cứu sinh sản trên động vật với Amoni Clorua; cũng chưa rõ thuốc có thể gây hại cho thai hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản hay không. Amoni Clorua chỉ nên dùng cho phụ nữ có thai khi thật sự cần thiết theo đánh giá của bác sĩ. ([Pfizer Labeling][1])
.
Chống chỉ định ở bệnh nhân suy gan nặng theo nhãn thuốc. Người có bệnh gan cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ/lợi ích trước khi cân nhắc dùng. ([Pfizer Labeling][1])
Chống chỉ định ở bệnh nhân suy thận nặng theo nhãn thuốc. Vì thận tham gia duy trì cân bằng acid-base và xử lý tải acid, cần đặc biệt thận trọng ở người có bệnh thận. ([Pfizer Labeling][1])
.
Tương tác thuốc của Amoni Clorua
Thông tin tương tác thuốc trong nhãn Pfizer/Hospira.
Về nguyên lý dược động học, acid hóa nước tiểu có thể làm thay đổi thải trừ một số thuốc là acid/base yếu. Một tổng quan về cân bằng acid-base nêu acid hóa nước tiểu bằng Amoni Clorua có thể làm tăng thải trừ amphetamine, một thuốc base yếu. Người bệnh đang dùng thuốc khác, đặc biệt thuốc tác động thần kinh, thuốc lợi tiểu, thuốc ảnh hưởng acid-base hoặc thuốc có khoảng điều trị hẹp, cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng. ([PMC][9])
Thắc mắc về hoạt chất Amoni Clorua
Amoni Clorua là hoạt chất vô cơ NH4Cl, được dùng trong y khoa như chất acid hóa toàn thân/acid hóa nước tiểu và được ghi nhận có tác dụng long đờm trong một số nguồn dược lý. Dạng tiêm được ghi nhận trong nhãn Pfizer/Hospira cho tình trạng hạ clo máu và nhiễm kiềm chuyển hóa sau khi pha loãng. ([Pfizer Labeling][1])
Amoni Clorua được ghi nhận có tác dụng long đờm và có thể có mặt trong một số chế phẩm ho ở một số thị trường. Tuy nhiên, việc dùng để trị ho phụ thuộc vào sản phẩm cụ thể, chỉ định được phê duyệt, tuổi người dùng, bệnh kèm theo và hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ. Không nên tự ý dùng thuốc ho có Amoni Clorua, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người bệnh gan/thận hoặc người đang dùng nhiều thuốc. ([NCBI][3])
Amoni Clorua có thể gây tác dụng không mong muốn, đặc biệt khi dùng dạng tiêm, truyền nhanh, dùng quá liều hoặc dùng ở người có chống chỉ định. Các nguy cơ nghiêm trọng gồm nhiễm toan chuyển hóa, rối loạn nhịp, co giật, độc tính amoniac và hôn mê. Vì vậy thuốc cần dùng theo chỉ định và theo dõi y tế. ([Pfizer Labeling][1])
Theo nhãn thuốc, người suy thận nặng hoặc suy gan nặng không được dùng Amoni Clorua. Thuốc cũng không nên dùng trong một số tình huống nhiễm kiềm chuyển hóa do nôn mất acid hydrochloric đi kèm mất natri. Người có bệnh nền, đang mang thai, cho con bú hoặc đang dùng thuốc khác cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng. ([Pfizer Labeling][1])
Không nên tự ý mua hoặc tự dùng Amoni Clorua. Dạng tiêm trong nhãn Pfizer/Hospira là thuốc kê đơn và phải pha loãng, truyền tĩnh mạch chậm, theo dõi bicarbonate huyết thanh và dấu hiệu độc tính. Với chế phẩm uống, cần dùng đúng nhãn được phê duyệt và hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác. ([Pfizer Labeling][1])

