Amlodipin là hoạt chất thuộc nhóm thuốc chẹn kênh calci dihydropyridin, thường được dùng trong điều trị tăng huyết áp và đau thắt ngực ổn định hoặc đau thắt ngực do co thắt mạch vành. Thuốc làm giãn cơ trơn mạch máu, giúp giảm sức cản ngoại vi và giảm nhu cầu oxy cơ tim trong một số tình huống lâm sàng. Amlodipin thường dùng đường uống, có thời gian bán thải dài, phù hợp với chế độ dùng một lần mỗi ngày theo nhiều nhãn thuốc. Tuy nhiên, thuốc có thể gây phù mắt cá chân, chóng mặt, đỏ bừng, hồi hộp, hạ huyết áp hoặc làm đau thắt ngực nặng lên khi mới bắt đầu/tăng liều ở một số bệnh nhân nguy cơ. Người bệnh không nên tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng Amlodipin nếu chưa hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ.
Nội dung chính
- Amlodipin là gì? Thuốc chẹn kênh calci nhóm dihydropyridin, tác dụng chủ yếu trên cơ trơn mạch máu.
- Mã ATC: C08CA01.
- Chỉ định chính: Tăng huyết áp, đau thắt ngực ổn định mạn tính, đau thắt ngực do co thắt mạch vành/Prinzmetal; nhãn DailyMed còn ghi giảm nguy cơ nhập viện do đau thắt ngực và thủ thuật tái thông mạch ở một số bệnh nhân CAD có chụp mạch xác định.
- Đường dùng phổ biến: Đường uống, dạng viên nén.
- Tác dụng phụ thường gặp: Buồn ngủ, chóng mặt, đau đầu, hồi hộp, đỏ bừng, đau bụng, buồn nôn, phù mắt cá chân/phù ngoại biên, mệt mỏi.
- Tương tác cần nhớ: CYP3A4 inhibitors/inducers, bưởi/nước ép bưởi, simvastatin, tacrolimus, cyclosporine, mTOR inhibitors và các thuốc hạ huyết áp khác.
- Có tự dùng được không?: Không. Liều dùng và theo dõi cần do bác sĩ/dược sĩ hướng dẫn, đặc biệt ở người cao tuổi, suy gan, bệnh tim mạch hoặc đang dùng nhiều thuốc.
Hoạt chất Amlodipin là gì?
Amlodipin là hoạt chất chẹn kênh calci nhóm dihydropyridin, được dùng trong điều trị tăng huyết áp và một số dạng đau thắt ngực. Thuốc giúp giãn cơ trơn mạch máu, từ đó làm giảm sức cản ngoại vi; trong đau thắt ngực, thuốc làm giảm gánh nặng thiếu máu cơ tim qua giảm hậu tải và giãn động mạch vành/tiểu động mạch vành.
Amlodipin
INN Amlodipine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Amlodipin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Amlodipine |
| Tên IUPAC | 3-O-ethyl 5-O-methyl 2-(2-aminoethoxymethyl)-4-(2-chlorophenyl)-6-methyl-1,4-dihydropyridine-3,5-dicarboxylate |
| Tên hóa học khác | 3,5-Pyridinedicarboxylic acid, 2-[(2-aminoethoxy)methyl]-4-(2-chlorophenyl)-1,4-dihydro-6-methyl-, 3-ethyl 5-methyl ester | 3-ethyl 5-methyl 2-[(2-aminoethoxy)methyl]-4-(2-chlorophenyl)-6-methyl-1,4-dihydropyridine-3,5-dicarboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Amlodipine; amlodipine besilate; amlodipine besylate; amlodipine free base; Amlodipino; Amlodipinum. PubChem ghi Amlodipine có công thức phân tử C20H25ClN2O5 và các tên đồng nghĩa liên quan. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Amlodipinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 88150-42-9 |
|---|---|
| UNII | 1J444QC288 |
| PubChem CID | 2162 |
| RxNorm CUI | 17767 |
| Công thức phân tử | C20H25ClN2O5 |
Nhóm thuốc và phân loại dược học
| Lớp hóa học | Khung cấu trúc dihydropyridine |
|---|---|
| Đích phân tử | Kênh calci phụ thuộc điện thế |
| Cơ chế tác dụng | Chẹn kênh ion |
Dược động học của Amlodipin
Sau uống liều điều trị, Amlodipin được hấp thu tốt, đạt nồng độ đỉnh sau 6–12 giờ, sinh khả dụng tuyệt đối ước tính 64–80%, thể tích phân bố khoảng 21 L/kg, gắn protein huyết tương khoảng 97,5%, chuyển hóa mạnh ở gan thành chất chuyển hóa không hoạt tính và thải trừ qua nước tiểu dưới dạng thuốc gốc/chất chuyển hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Amlodipin hấp thu tốt sau khi uống; nồng độ đỉnh trong máu đạt khoảng 6–12 giờ sau liều.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối ước tính khoảng 64–80%. Thức ăn không ảnh hưởng đến sinh khả dụng của Amlodipin theo SmPC UK. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố khoảng 21 L/kg; khoảng 97,5% Amlodipin tuần hoàn gắn với protein huyết tương theo dữ liệu in vitro.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Amlodipin được chuyển hóa rộng rãi tại gan thành các chất chuyển hóa không hoạt tính. CYP3A4 là đường chuyển hóa có ý nghĩa lâm sàng vì thuốc ức chế/cảm ứng CYP3A4 có thể làm thay đổi phơi nhiễm Amlodipin.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 10% thuốc gốc và khoảng 60% chất chuyển hóa được thải trừ qua nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thải trừ trong huyết tương khoảng 35–50 giờ, phù hợp với chế độ dùng một lần mỗi ngày. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải người lớn theo giá trị định lượng cụ thể. SmPC UK ghi người suy gan có giảm thanh thải Amlodipin, dẫn tới thời gian bán thải dài hơn và AUC tăng khoảng 40–60%; người cao tuổi cũng có xu hướng giảm thanh thải. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm suy gan, tuổi cao, thuốc ức chế/cảm ứng CYP3A4 và bưởi/nước ép bưởi. Suy gan làm kéo dài thời gian bán thải và tăng AUC; suy thận không tương quan rõ với thay đổi nồng độ Amlodipin trong huyết tương và Amlodipin không thẩm tách được.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Amlodipin
Amlodipin thuộc nhóm “calcium channel blockers, selective calcium channel blockers with mainly vascular effects”; phân nhóm dihydropyridine derivatives. ATC: C08CA01.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Amlodipin ức chế dòng ion calci đi qua màng vào tế bào cơ tim và cơ trơn mạch máu. Tác dụng hạ huyết áp chủ yếu do giãn trực tiếp cơ trơn mạch máu. Trong đau thắt ngực, thuốc làm giãn tiểu động mạch ngoại biên để giảm hậu tải và có thể làm giãn động mạch vành/tiểu động mạch vành, bao gồm vùng bình thường và vùng thiếu máu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở bệnh nhân tăng huyết áp, dùng Amlodipin một lần mỗi ngày tạo tác dụng hạ huyết áp có ý nghĩa trong cả tư thế nằm và đứng trong khoảng 24 giờ theo SmPC UK. Do khởi phát tác dụng chậm, hạ huyết áp cấp không phải đặc điểm thường gặp sau uống. Ở bệnh nhân đau thắt ngực, dùng một lần mỗi ngày có thể tăng thời gian gắng sức, kéo dài thời gian đến khi đau thắt ngực và giảm tần suất cơn đau thắt ngực trong nghiên cứu lâm sàng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Amlodipin
Chỉ định được phê duyệt có thể khác nhau theo quốc gia và nhãn thuốc. Các chỉ định thường gặp trong SmPC UK và nhãn DailyMed gồm:
- Tăng huyết áp.
- Đau thắt ngực ổn định mạn tính.
- Đau thắt ngực do co thắt mạch vành, còn gọi là Prinzmetal/variant angina.
- Theo DailyMed, ở bệnh nhân có bệnh mạch vành mới được chụp mạch xác định, không có suy tim hoặc phân suất tống máu <40%, Amlodipin được chỉ định để giảm nguy cơ nhập viện do đau thắt ngực và giảm nguy cơ thủ thuật tái thông mạch vành.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn/SmPC, không thay thế kê đơn cá nhân hóa:
- Người lớn bị tăng huyết áp hoặc đau thắt ngực: liều khởi đầu thường dùng 5 mg một lần mỗi ngày, có thể tăng tối đa 10 mg một lần mỗi ngày tùy đáp ứng và dung nạp.
- Người nhỏ con, thể trạng yếu, người cao tuổi hoặc suy gan: nhãn DailyMed nêu có thể bắt đầu 2,5 mg một lần mỗi ngày trong một số trường hợp.
- Trẻ em 6–17 tuổi bị tăng huyết áp: liều uống có hiệu quả được nêu trong nhãn DailyMed là 2,5–5 mg một lần mỗi ngày; liều trên 5 mg/ngày chưa được nghiên cứu ở nhóm này. Người bệnh không tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ.
Amlodipin dùng đường uống, thường một lần mỗi ngày. DailyMed hướng dẫn có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn và nên dùng vào cùng thời điểm mỗi ngày để dễ nhớ; không dùng nhiều hơn một liều Amlodipin cùng lúc.
Cần theo dõi huyết áp, triệu chứng chóng mặt/hạ huyết áp, phù mắt cá chân/phù ngoại biên, hồi hộp, đau thắt ngực nặng lên khi khởi trị hoặc tăng liều, dấu hiệu suy tim/phù phổi ở người có suy tim, chức năng gan ở người suy gan và nguy cơ tương tác thuốc. Người bệnh nên báo cho bác sĩ/dược sĩ khi có phù nhiều, ngất, đau ngực tăng, khó thở hoặc bất kỳ phản ứng bất thường nào.
Cảnh báo và lưu ý về Amlodipin
Theo SmPC UK, Amlodipin chống chỉ định ở người quá mẫn với dẫn chất dihydropyridin, Amlodipin hoặc tá dược; hạ huyết áp nặng; sốc, bao gồm sốc tim; tắc nghẽn đường ra thất trái như hẹp van động mạch chủ mức độ cao; suy tim huyết động không ổn định sau nhồi máu cơ tim cấp. DailyMed ghi chống chỉ định ở bệnh nhân có nhạy cảm đã biết với Amlodipin.
Các tác dụng không mong muốn thường được báo cáo gồm buồn ngủ, chóng mặt, đau đầu, hồi hộp, đỏ bừng, đau bụng, buồn nôn, phù mắt cá chân/phù ngoại biên và mệt mỏi. DailyMed cũng ghi phù, chóng mặt, đỏ bừng và hồi hộp có xu hướng liên quan liều; phù là tác dụng phụ nổi bật, đặc biệt ở liều cao hơn.
Tác dụng nghiêm trọng cần lưu ý gồm hạ huyết áp nặng, ngất, rối loạn nhịp, đau thắt ngực nặng lên hoặc nhồi máu cơ tim khi bắt đầu/tăng liều ở người có bệnh mạch vành tắc nghẽn nặng, phù phổi ở một số bệnh nhân suy tim nặng, phù mạch/phản ứng quá mẫn, tăng men gan/viêm gan hoặc vàng da hiếm gặp. Khi có đau ngực tăng, khó thở, sưng phù nhanh, phát ban/phù mặt-môi-lưỡi hoặc ngất, cần liên hệ nhân viên y tế ngay.
Cần thận trọng ở bệnh nhân hẹp van động mạch chủ nặng, bệnh mạch vành tắc nghẽn nặng, suy tim sung huyết, suy gan, người cao tuổi và người đang dùng thuốc ảnh hưởng CYP3A4 hoặc thuốc hạ huyết áp khác. Amlodipin không phải thuốc cắt cơn tăng huyết áp cấp hoặc cắt cơn đau thắt ngực cấp trừ khi bác sĩ có chỉ định trong phác đồ phù hợp.
Quá liều Amlodipin có thể gây giãn mạch ngoại vi quá mức, hạ huyết áp rõ và kéo dài, nhịp tim nhanh phản xạ, sốc; SmPC UK ghi hiếm có phù phổi không do tim sau quá liều, có thể xuất hiện muộn 24–48 giờ. Xử trí là cấp cứu y khoa: hỗ trợ tim mạch, theo dõi hô hấp–tuần hoàn, nâng chi, chú ý thể tích tuần hoàn/nước tiểu, có thể dùng thuốc co mạch nếu không chống chỉ định, calci gluconat tĩnh mạch có thể giúp đảo ngược tác dụng chẹn kênh calci; thẩm tách thường không có lợi vì thuốc gắn protein cao.
Bảo quản theo tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm. Nhãn DailyMed của một sản phẩm ghi bảo quản 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, tránh ánh sáng và ẩm.
Đối tượng đặc biệt
Ở trẻ 6–17 tuổi bị tăng huyết áp, nhãn DailyMed nêu liều uống có hiệu quả 2,5–5 mg một lần mỗi ngày; liều trên 5 mg/ngày chưa được nghiên cứu. SmPC UK ghi không có dữ liệu ở trẻ dưới 6 tuổi và chưa nghiên cứu đầy đủ ảnh hưởng dài hạn của Amlodipin lên tăng trưởng, dậy thì, phát triển chung hoặc kết cục tim mạch khi trưởng thành.
Người cao tuổi có thể dùng phác đồ liều thông thường nhưng cần tăng liều thận trọng. DailyMed ghi bệnh nhân cao tuổi có giảm thanh thải Amlodipin, AUC tăng khoảng 40–60%, vì vậy có thể cần liều khởi đầu thấp hơn trong một số trường hợp.
Độ an toàn của Amlodipin trong thai kỳ ở người chưa được thiết lập đầy đủ theo SmPC UK. Chỉ nên dùng trong thai kỳ khi không có lựa chọn an toàn hơn và bệnh lý của mẹ gây nguy cơ lớn hơn cho mẹ và thai; quyết định phải do bác sĩ cân nhắc lợi ích–nguy cơ.
Amlodipin được bài tiết vào sữa mẹ. SmPC UK ước tính trẻ bú mẹ nhận khoảng 3–7% liều theo cân nặng của mẹ, tối đa 15%, và ảnh hưởng trên trẻ chưa rõ; cần bác sĩ cân nhắc giữa lợi ích bú mẹ và lợi ích điều trị cho mẹ.
Cần thận trọng. Ở người suy gan, thời gian bán thải Amlodipin kéo dài và AUC tăng; khuyến cáo lựa chọn liều thận trọng, bắt đầu ở mức thấp của khoảng liều, tăng liều chậm và theo dõi kỹ, đặc biệt trong suy gan nặng.
SmPC UK ghi thay đổi nồng độ Amlodipin trong huyết tương không tương quan với mức độ suy thận; có thể dùng liều thông thường ở bệnh nhân suy thận và Amlodipin không thẩm tách được. Tuy vậy, liều thực tế vẫn cần bác sĩ cá nhân hóa theo tình trạng lâm sàng và thuốc dùng kèm.
Amlodipin có thể ảnh hưởng nhẹ đến vừa lên khả năng lái xe/vận hành máy, đặc biệt nếu gây chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi hoặc buồn nôn. Cần thận trọng, nhất là lúc mới bắt đầu điều trị hoặc khi tăng liều.
Tương tác thuốc của Amlodipin
Tương tác đáng chú ý gồm:
- Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh/vừa như thuốc ức chế protease, azole kháng nấm, macrolid như erythromycin/clarithromycin, verapamil hoặc diltiazem: có thể tăng phơi nhiễm Amlodipin và tăng nguy cơ hạ huyết áp.
- Thuốc cảm ứng CYP3A4 như rifampicin hoặc Hypericum perforatum/St. John’s Wort: có thể làm thay đổi nồng độ Amlodipin; cần theo dõi huyết áp.
- Bưởi/nước ép bưởi: SmPC UK không khuyến cáo dùng cùng vì sinh khả dụng có thể tăng ở một số bệnh nhân.
- Simvastatin: dùng Amlodipin 10 mg với simvastatin 80 mg làm tăng phơi nhiễm simvastatin 77%; SmPC khuyến cáo giới hạn simvastatin 20 mg/ngày ở bệnh nhân dùng Amlodipin.
- Tacrolimus, cyclosporine, mTOR inhibitors: có thể cần theo dõi nồng độ và chỉnh liều theo bác sĩ.
- Các thuốc hạ huyết áp khác: tác dụng hạ huyết áp có thể cộng gộp.
Thắc mắc về hoạt chất Amlodipin
Amlodipin là thuốc chẹn kênh calci nhóm dihydropyridin, dùng trong điều trị tăng huyết áp và một số dạng đau thắt ngực. Thuốc làm giãn cơ trơn mạch máu, giúp giảm sức cản ngoại vi và giảm gánh nặng cho tim trong một số tình huống.
Các chỉ định được ghi trong SmPC/nhãn thuốc gồm tăng huyết áp, đau thắt ngực ổn định mạn tính và đau thắt ngực do co thắt mạch vành/Prinzmetal. Một số nhãn DailyMed còn ghi chỉ định giảm nguy cơ nhập viện do đau thắt ngực và giảm nguy cơ tái thông mạch ở nhóm bệnh nhân bệnh mạch vành phù hợp.
Có thể. Phù mắt cá chân/phù ngoại biên là tác dụng không mong muốn thường được báo cáo; DailyMed ghi phù có xu hướng tăng theo liều. Nếu phù nhiều, tăng nhanh, kèm khó thở hoặc đau ngực, người bệnh cần liên hệ bác sĩ/dược sĩ.
Không nên tự ý ngừng thuốc. Huyết áp ổn có thể là nhờ thuốc và kế hoạch điều trị chung; tự ngừng có thể làm huyết áp tăng trở lại hoặc làm kiểm soát bệnh kém đi. Người bệnh nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi thay đổi liều hoặc ngừng thuốc.
Cần lưu ý thuốc ức chế/cảm ứng CYP3A4, bưởi/nước ép bưởi, simvastatin, tacrolimus, cyclosporine, mTOR inhibitors và các thuốc hạ huyết áp khác. Người bệnh nên cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn, thực phẩm bổ sung và thảo dược cho bác sĩ/dược sĩ kiểm tra tương tác.

