Amoxicilin, tên tiếng Anh/INN là Amoxicillin, là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm penicillin phổ mở rộng. Thuốc ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn và chỉ có tác dụng với các nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm, không điều trị cảm lạnh hoặc các bệnh do virus. Tùy nhãn thuốc và hướng dẫn điều trị, Amoxicilin có thể được dùng trong một số nhiễm khuẩn tai–mũi–họng, hô hấp, tiết niệu, da–mô mềm, nhiễm Helicobacter pylori phối hợp thuốc khác, bệnh Lyme hoặc dự phòng viêm nội tâm mạc trong tình huống phù hợp. Đây là kháng sinh cần dùng đúng chỉ định, đúng liều và đủ thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ để hạn chế thất bại điều trị và kháng thuốc. Người bệnh không nên tự ý mua, dùng, ngừng hoặc dùng lại Amoxicilin từ đơn thuốc cũ.
Nội dung chính
- Amoxicilin là gì?: Kháng sinh beta-lactam nhóm penicillin/aminopenicillin, ức chế tổng hợp peptidoglycan thành tế bào vi khuẩn.
- Mã ATC: J01CA04 — penicillins with extended spectrum.
- Chỉ định chính: Nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm; SmPC UK liệt kê viêm xoang cấp do vi khuẩn, viêm họng/amiđan do liên cầu, đợt cấp viêm phế quản mạn/COPD, viêm phổi cộng đồng, viêm tai giữa cấp, viêm bàng quang cấp, viêm thận–bể thận cấp, nhiễm H. pylori phối hợp, bệnh Lyme và dự phòng viêm nội tâm mạc.
- Không dùng cho bệnh gì?: Không điều trị nhiễm virus như cảm lạnh thông thường.
- Đường dùng phổ biến: Đường uống; dạng viên nang, viên nén/viên nén bao phim, bột pha hỗn dịch uống.
- Tác dụng phụ thường gặp: Tiêu chảy, buồn nôn, phát ban; nhãn DailyMed cũng ghi nôn là phản ứng thường gặp trong thử nghiệm lâm sàng.
- Tương tác cần nhớ: Probenecid, thuốc chống đông đường uống, allopurinol, tetracyclin/thuốc kìm khuẩn, methotrexate.
- Lưu ý kháng thuốc: Chỉ dùng khi nhiễm khuẩn đã được chứng minh hoặc nghi ngờ mạnh; bỏ liều hoặc không hoàn tất liệu trình có thể làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.
Hoạt chất Amoxicilin là gì?
Amoxicilin là kháng sinh penicillin bán tổng hợp dùng để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc không có tác dụng với virus và không nên dùng cho cảm lạnh, cúm hoặc viêm họng không do vi khuẩn nếu không có chỉ định y tế.
Amoxicilin
INN Amoxicillin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Amoxicilin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Amoxicillin |
| Tên IUPAC | (2S,5R,6R)-6-[[(2R)-2-amino-2-(4-hydroxyphenyl)acetyl]amino]-3,3-dimethyl-7-oxo-4-thia-1-azabicyclo[3.2.0]heptane-2-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Amoxycillin; Amoxicillin trihydrate; Amoxicillin anhydrous; Amoxicilline; Amoxicilina. PubChem ghi Amoxicillin có công thức phân tử C16H19N3O5S và một số tên đồng nghĩa như amoxicillin, Amoxycillin, Amoxicillin anhydrous, Amoxicilline. |
| Tên viết tắt | AMX |
| Tên Latinh / tên dược điển | Amoxicillinum |
| Tên USAN | amoxicillin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 26787-78-0 |
|---|---|
| UNII | 9EM05410Q9 |
| PubChem CID | 33613 |
| RxNorm CUI | 1297882 |
| Công thức phân tử | C16H19N3O5S |
Dược động học của Amoxicilin
Amoxicilin hấp thu nhanh và tốt qua đường uống, sinh khả dụng khoảng 70%, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1 giờ, gắn protein huyết tương khoảng 18%, thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,3–0,4 L/kg. Thuốc thải trừ chủ yếu qua thận, phần lớn dưới dạng không đổi trong nước tiểu.
Giai đoạn I: Hấp thu
Amoxicilin hấp thu nhanh và tốt sau khi uống; thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 1 giờ. Hấp thu không bị ảnh hưởng bởi thức ăn theo SmPC UK.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống khoảng 70%. Trong khoảng liều 250–3000 mg, sinh khả dụng tăng tuyến tính theo liều tính theo Cmax và AUC. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 18% amoxicilin trong huyết tương gắn protein; thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,3–0,4 L/kg. Thuốc được tìm thấy trong nhiều mô/dịch như túi mật, mô bụng, da, mỡ, cơ, dịch hoạt dịch, dịch phúc mạc, mật và mủ; phân bố vào dịch não tủy không đầy đủ. Amoxicilin qua nhau thai và có thể phát hiện trong sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Amoxicilin được thải một phần qua nước tiểu dưới dạng penicilloic acid không hoạt tính, với lượng tương đương khoảng 10–25% liều ban đầu.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường thải trừ chính là thận. Khoảng 60–70% amoxicilin được thải trừ dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong 6 giờ đầu sau một liều 250 mg hoặc 500 mg; các nghiên cứu ghi nhận 50–85% liều được bài tiết qua nước tiểu trong 24 giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình khoảng 1 giờ ở người khỏe mạnh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trung bình khoảng 25 L/giờ ở người khỏe mạnh. Tổng thanh thải huyết thanh giảm tương ứng với mức giảm chức năng thận. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Chức năng thận là yếu tố quan trọng: thanh thải amoxicilin giảm khi chức năng thận giảm. Probenecid làm chậm thải trừ amoxicilin bằng cách giảm bài tiết ống thận. Ở trẻ sơ sinh và trẻ rất nhỏ, đường thải trừ qua thận chưa trưởng thành nên khoảng cách dùng thuốc cần thận trọng; ở người cao tuổi, cần chú ý vì suy giảm chức năng thận thường gặp hơn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Amoxicilin
Amoxicilin thuộc nhóm kháng khuẩn beta-lactam, penicillin phổ mở rộng, ATC J01CA04. Trong phân loại WHO AWaRe, Amoxicillin được xếp nhóm Access.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Amoxicilin ức chế một hoặc nhiều enzyme tham gia sinh tổng hợp peptidoglycan của thành tế bào vi khuẩn, thường gọi là penicillin-binding proteins. Ức chế tổng hợp peptidoglycan làm yếu thành tế bào và thường dẫn đến ly giải, chết tế bào vi khuẩn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng của amoxicilin liên quan đến thời gian nồng độ thuốc duy trì trên nồng độ ức chế tối thiểu của vi khuẩn, gọi là T>MIC. SmPC UK nêu T>MIC là yếu tố quyết định chính của hiệu quả đối với amoxicilin.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Amoxicilin
Chỉ định được phê duyệt khác nhau theo quốc gia, nhãn thuốc và tình hình đề kháng tại địa phương.
- Theo DailyMed/FDA: Amoxicillin được chỉ định điều trị nhiễm khuẩn do chủng vi khuẩn nhạy cảm ở tai–mũi–họng/đường hô hấp trên, đường sinh dục–tiết niệu, da–cấu trúc da, đường hô hấp dưới; ở người lớn, có thể dùng phối hợp trong nhiễm Helicobacter pylori và bệnh loét tá tràng.
- Theo SmPC UK: Amoxicillin được chỉ định trong viêm xoang cấp do vi khuẩn, viêm amiđan/viêm họng cấp do liên cầu, đợt cấp viêm phế quản mạn hoặc COPD, viêm phổi cộng đồng, viêm tai giữa cấp, viêm bàng quang cấp, viêm thận–bể thận cấp, vi khuẩn niệu không triệu chứng trong thai kỳ, sốt thương hàn/phó thương hàn, áp xe răng có viêm mô tế bào lan rộng, nhiễm khuẩn khớp giả, tiệt trừ H. pylori, bệnh Lyme và dự phòng viêm nội tâm mạc. Cần tham khảo hướng dẫn điều trị chính thức và kháng sinh đồ khi có, vì amoxicilin không phù hợp với vi khuẩn sinh beta-lactamase hoặc đã kháng thuốc.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn/SmPC, không thay thế đơn thuốc cá nhân hóa:
- Theo DailyMed, người lớn thường dùng tổng liều 750–1750 mg/ngày, chia mỗi 8–12 giờ tùy loại và mức độ nhiễm khuẩn; trẻ trên 3 tháng tuổi thường dùng 20–45 mg/kg/ngày chia mỗi 8–12 giờ trong các phác đồ cụ thể; trẻ sơ sinh và trẻ ≤3 tháng tuổi có giới hạn liều cao hơn là 30 mg/kg/ngày chia mỗi 12 giờ.
- Theo SmPC UK, người lớn và trẻ ≥40 kg có nhiều phác đồ tùy chỉ định, ví dụ 250–500 mg mỗi 8 giờ hoặc 750 mg–1 g mỗi 12 giờ cho một số nhiễm khuẩn, liều cao hơn trong nhiễm khuẩn nặng hoặc chỉ định đặc biệt; trẻ <40 kg thường tính theo mg/kg/ngày tùy loại nhiễm khuẩn.
- Suy thận nặng cần chỉnh liều; DailyMed nêu bệnh nhân GFR <30 mL/phút không nên dùng liều 875 mg, và SmPC UK có khuyến cáo giảm liều theo GFR. Người bệnh không tự tính liều, không dùng đơn cũ cho lần bệnh mới và không tự ngừng khi thấy đỡ nếu chưa được bác sĩ/dược sĩ hướng dẫn.
Amoxicilin dùng đường uống; hấp thu không bị ảnh hưởng bởi thức ăn nên có thể dùng cùng hoặc không cùng bữa ăn tùy hướng dẫn của từng sản phẩm và chỉ định của bác sĩ. Viên nang nên nuốt với nước và không mở viên nang theo SmPC UK. Nếu dùng dạng hỗn dịch cho trẻ, cần pha, bảo quản và đong liều đúng theo tờ hướng dẫn của sản phẩm.
Cần theo dõi đáp ứng lâm sàng, dấu hiệu dị ứng, phát ban tiến triển, tiêu chảy kéo dài hoặc tiêu chảy có máu, dấu hiệu bội nhiễm, chức năng thận/gan và công thức máu khi điều trị kéo dài. SmPC UK khuyến cáo đánh giá định kỳ chức năng thận, gan và tạo máu trong điều trị kéo dài; cần chỉnh liều ở người suy thận.
Cảnh báo và lưu ý về Amoxicilin
Chống chỉ định ở người quá mẫn với amoxicilin, penicillin hoặc tá dược; chống chỉ định nếu có tiền sử phản ứng quá mẫn tức thì nặng như phản vệ với beta-lactam khác, ví dụ cephalosporin, carbapenem hoặc monobactam. DailyMed cũng nêu chống chỉ định khi từng có phản ứng quá mẫn nghiêm trọng như phản vệ hoặc hội chứng Stevens-Johnson với amoxicillin hoặc kháng sinh beta-lactam khác.
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm tiêu chảy, buồn nôn và phát ban; nôn được ghi là ít gặp trong SmPC UK và là phản ứng thường gặp trong một số dữ liệu DailyMed. Các phản ứng khác có thể gồm ngứa, mày đay, nấm niêm mạc, tăng men gan, thay đổi huyết học, chóng mặt, co giật ở nhóm nguy cơ, viêm đại tràng liên quan kháng sinh, viêm thận kẽ và tinh thể niệu.
Tác dụng nghiêm trọng cần lưu ý gồm phản vệ, phù mạch, hội chứng Stevens-Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, DRESS, AGEP, viêm đại tràng liên quan kháng sinh/Clostridioides difficile, hội chứng viêm ruột do thuốc DIES, co giật ở người suy thận hoặc dùng liều cao, viêm gan/vàng da ứ mật, giảm bạch cầu nặng, giảm tiểu cầu, thiếu máu tán huyết, viêm thận kẽ và tinh thể niệu có thể dẫn đến tổn thương thận cấp. Khi có khó thở, sưng mặt–môi–lưỡi, phát ban lan nhanh, phồng rộp da, tiêu chảy nhiều hoặc có máu, co giật hoặc tiểu ít, cần liên hệ y tế ngay.
Cần khai thác kỹ tiền sử dị ứng penicillin, cephalosporin hoặc beta-lactam khác trước khi dùng. Không dùng Amoxicilin khi nghi ngờ tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn vì có liên quan đến phát ban dạng sởi. Cần thận trọng ở người suy thận, tiền sử co giật, đang dùng liều cao, điều trị kéo dài, đang dùng thuốc chống đông, giảm lượng nước tiểu hoặc có nguy cơ tinh thể niệu. Không kê hoặc dùng Amoxicilin khi không có nhiễm khuẩn đã chứng minh/nghi ngờ mạnh vì có thể tăng nguy cơ kháng thuốc.
Quá liều có thể gây triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, rối loạn nước–điện giải; tinh thể niệu có thể dẫn đến suy thận; co giật có thể xảy ra ở người suy thận hoặc dùng liều cao. Xử trí là ngừng thuốc, điều trị triệu chứng và hỗ trợ, chú ý cân bằng nước–điện giải; amoxicilin có thể được loại khỏi tuần hoàn bằng thẩm tách máu. Không tự xử trí quá liều tại nhà.
Bảo quản theo tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm. Với một sản phẩm viên nang 500 mg trong SmPC UK: không bảo quản trên 25°C, giữ trong bao bì gốc và đậy kín hộp.
Đối tượng đặc biệt
Amoxicilin có thể được dùng cho trẻ em trong một số nhiễm khuẩn phù hợp, nhưng liều thường tính theo cân nặng, tuổi, chức năng thận, loại nhiễm khuẩn và mức độ nặng. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có chức năng thận chưa hoàn thiện nên thải trừ thuốc có thể chậm; DailyMed nêu cần chỉnh liều ở trẻ ≤12 tuần/≤3 tháng. Cha mẹ/người chăm sóc không tự dùng kháng sinh cho trẻ nếu chưa được bác sĩ/dược sĩ hướng dẫn.
Người cao tuổi có thể không khác biệt rõ về đáp ứng so với người trẻ, nhưng nhãn DailyMed lưu ý không loại trừ nhạy cảm cao hơn ở một số người. Vì thuốc thải trừ đáng kể qua thận và người cao tuổi dễ giảm chức năng thận, cần thận trọng khi chọn liều và có thể cần theo dõi chức năng thận.
SmPC UK ghi dữ liệu hạn chế ở người không cho thấy tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh; amoxicilin có thể dùng trong thai kỳ khi lợi ích tiềm năng vượt nguy cơ liên quan điều trị. DailyMed nêu không có nghiên cứu đầy đủ, có kiểm soát tốt ở phụ nữ mang thai và chỉ nên dùng khi thật cần thiết. Phụ nữ có thai không nên tự dùng kháng sinh nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
Amoxicilin bài tiết vào sữa mẹ với lượng nhỏ và có thể gây nguy cơ mẫn cảm; tiêu chảy hoặc nhiễm nấm niêm mạc ở trẻ bú mẹ có thể xảy ra, nên việc dùng thuốc khi cho con bú cần bác sĩ cân nhắc lợi ích–nguy cơ.
Cần dùng thận trọng và theo dõi chức năng gan định kỳ ở bệnh nhân suy gan theo SmPC UK.
Cần chỉnh liều theo mức độ suy thận. SmPC UK ghi không cần chỉnh liều khi GFR >30 mL/phút; GFR 10–30 mL/phút giới hạn tối đa 500 mg x 2 lần/ngày ở người lớn/trẻ ≥40 kg; GFR <10 mL/phút tối đa 500 mg/ngày. DailyMed nêu bệnh nhân GFR <30 mL/phút không nên dùng liều 875 mg.
Chưa có nghiên cứu riêng về ảnh hưởng của amoxicilin lên khả năng lái xe/vận hành máy, nhưng các tác dụng không mong muốn như dị ứng, chóng mặt hoặc co giật có thể ảnh hưởng đến khả năng này. Người bệnh nên thận trọng nếu có triệu chứng bất thường.
Tương tác thuốc của Amoxicilin
Tương tác đáng chú ý gồm:
- Probenecid: không khuyến cáo dùng cùng vì làm giảm bài tiết ống thận của amoxicilin, có thể làm tăng và kéo dài nồng độ thuốc trong máu.
- Thuốc chống đông đường uống như warfarin/acenocoumarol: đã có báo cáo tăng INR; cần theo dõi thời gian prothrombin/INR khi phối hợp.
- Allopurinol: dùng đồng thời có thể tăng khả năng phản ứng da dị ứng.
- Tetracyclin và thuốc kìm khuẩn khác: có thể cản trở tác dụng diệt khuẩn của amoxicilin.
- Methotrexate: penicillin có thể làm giảm thải trừ methotrexate và tăng nguy cơ độc tính. Người bệnh nên đưa danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, không kê đơn, thực phẩm bổ sung và thảo dược cho bác sĩ/dược sĩ kiểm tra trước khi dùng.
Thắc mắc về hoạt chất Amoxicilin
Amoxicilin là kháng sinh beta-lactam nhóm penicillin phổ mở rộng. Thuốc ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn và chỉ dùng cho nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm, không dùng để điều trị cảm lạnh hoặc bệnh do virus.
Tùy nhãn thuốc và hướng dẫn điều trị, Amoxicilin có thể được dùng trong một số nhiễm khuẩn tai–mũi–họng, hô hấp, tiết niệu, da–mô mềm, H. pylori phối hợp, bệnh Lyme hoặc dự phòng viêm nội tâm mạc trong tình huống phù hợp. Việc dùng thuốc cần dựa trên chẩn đoán, mức độ bệnh, vi khuẩn nghi ngờ và kháng sinh đồ khi có.
Không nên tự dùng. Amoxicilin không điều trị nhiễm virus như cảm lạnh thông thường; dùng kháng sinh khi không cần thiết có thể không có lợi và làm tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.
Không nên tự ý ngừng. Nhãn DailyMed khuyến cáo người bệnh dùng thuốc đúng hướng dẫn; bỏ liều hoặc không hoàn tất liệu trình có thể làm giảm hiệu quả điều trị và tăng khả năng vi khuẩn phát triển kháng thuốc. Nếu gặp tác dụng phụ hoặc muốn ngừng thuốc, cần hỏi bác sĩ/dược sĩ.
Tác dụng phụ thường gặp gồm tiêu chảy, buồn nôn và phát ban. Cần đi khám hoặc liên hệ nhân viên y tế ngay nếu có dấu hiệu dị ứng nặng, khó thở, sưng mặt–môi–lưỡi, phát ban lan rộng/phồng rộp, tiêu chảy nặng hoặc có máu, co giật, tiểu ít hoặc triệu chứng bất thường khác.

