Acid Glutamic là một acid amin có mặt tự nhiên trong cơ thể, tham gia cấu tạo protein và chuyển hóa nitơ. Ở dạng ion hóa, glutamate là chất dẫn truyền thần kinh kích thích quan trọng trong hệ thần kinh trung ương, hoạt động qua các thụ thể như NMDA, AMPA, kainate và thụ thể glutamate hướng chuyển hóa. Tuy nhiên, vai trò sinh lý của Acid Glutamic không đồng nghĩa với việc tự bổ sung sẽ cải thiện trí nhớ, thần kinh hoặc điều trị bệnh. Một số chế phẩm dinh dưỡng đường tĩnh mạch có thể chứa glutamic acid như một thành phần của hỗn hợp acid amin, còn chỉ định Acid Glutamic đơn chất cần căn cứ vào tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt. Bài viết này chỉ cung cấp thông tin y khoa, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Acid Glutamic là gì?: Là acid amin, dạng L-glutamic acid là acid amin proteinogenic và liên quan trực tiếp đến glutamate trong cơ thể. ([PubChem][1])
- Vai trò chính: Tham gia cấu tạo protein, chuyển hóa acid amin và là tiền chất/dạng liên quan của glutamate trong dẫn truyền thần kinh. ([NCBI][2])
- Có phải thuốc điều trị bệnh thần kinh không?: Chưa có đủ căn cứ để khẳng định Acid Glutamic đơn chất điều trị các bệnh thần kinh; nhiều công dụng được nêu trong dân gian/tài liệu bổ sung được xếp là chưa được chứng minh. ([University of Rochester Medicine][3])
- Dạng dùng: Có thể gặp trong viên/bột/dung dịch bổ sung acid amin hoặc là thành phần của dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch. ([University of Rochester Medicine][3])
- Tự dùng được không?: Không nên tự ý dùng, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ có thai/cho con bú, người bệnh gan thận hoặc người có rối loạn chuyển hóa acid amin. ([University of Rochester Medicine][3])
Hoạt chất Acid Glutamic là gì?
Acid Glutamic là một acid amin. Trong cơ thể, Acid Glutamic liên quan đến glutamate, một chất giúp tế bào thần kinh truyền tín hiệu; đồng thời Acid Glutamic là thành phần tham gia cấu tạo protein. ([University of Rochester Medicine][3])
Acid Glutamic
INN Glutamic acid; L-glutamic acid. Với dạng muối hydrochloride: glutamic acid hydrochloride. ([PubChem][1])
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid Glutamic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Glutamic acid; L-glutamic acid. Với dạng muối hydrochloride: glutamic acid hydrochloride. ([PubChem][1]) |
| Tên IUPAC | (2S)-2-aminopentanedioic acid |
| Tên hóa học khác | L-2-Aminoglutaric acid | L-alpha-Aminoglutaric acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Axit glutamic; L-glutamic acid; glutamate khi ở dạng ion hóa; alpha-aminoglutaric acid; 2-aminopentanedioic acid. ([University of Rochester Medicine][3]) |
| Tên viết tắt | Glu |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum glutamicum |
| Tên USAN | glutamic acid |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Chưa xác minh |
|---|---|
| UNII | Chưa xác minh |
| PubChem CID | Chưa xác minh |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
| Công thức phân tử | C5H9NO4 |
Dược động học của Acid Glutamic
Dữ liệu dược động học chuẩn của Acid Glutamic đơn chất như một thuốc, bao gồm Cmax, AUC, độ thanh thải và thời gian bán thải, . Về mặt sinh lý dinh dưỡng, glutamate đường tiêu hóa được chuyển hóa mạnh qua ruột trong giai đoạn đầu, nên không thể tự suy luận liều bổ sung sẽ làm tăng glutamate trong não hoặc tạo hiệu quả điều trị thần kinh. ([PubMed][6])
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi dùng qua đường tiêu hóa, glutamate/Acid Glutamic có liên quan đến quá trình hấp thu acid amin tại ruột, nhưng phần lớn glutamate từ chế độ ăn được tế bào ruột chuyển hóa trong first-pass. Một nghiên cứu tổng quan trên PubMed nêu glutamate là nhiên liệu oxy hóa quan trọng của ruột và được chuyển hóa rộng rãi trong giai đoạn đầu. ([PubMed][6])
| F · Sinh khả dụng | . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
đối với Acid Glutamic dùng như thuốc. Về sinh lý thần kinh, glutamate trong hệ thần kinh trung ương được điều hòa chặt chẽ tại khe synap và được vận chuyển/tái chế qua tế bào thần kinh và tế bào đệm; nguồn glutamate ngoại vi không nên được hiểu là đi thẳng vào não để tạo tác dụng điều trị. ([NCBI][2])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Glutamate tham gia các phản ứng chuyển amin, chuyển hóa nitơ, chu trình glutamate–glutamine/GABA và có thể đi vào các đường chuyển hóa năng lượng. NCBI Bookshelf mô tả glutamate là điểm giao giữa nhiều đường chuyển hóa và được điều hòa qua các chất vận chuyển, thụ thể và chu trình glutamate–glutamine. ([NCBI][2])
Giai đoạn IV: Thải trừ
đối với Acid Glutamic dùng như thuốc. Dữ liệu dinh dưỡng cho thấy một phần glutamate đường tiêu hóa được chuyển hóa thành CO2 trong ruột, nhưng không đủ để thiết lập thông số thải trừ thuốc cho Acid Glutamic đơn chất. ([PubMed][7])
| t½ · Thời gian bán thải | . |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
. Các yếu tố có thể liên quan về mặt lâm sàng gồm dạng bào chế, đường dùng, tình trạng dinh dưỡng, chức năng gan thận, bệnh chuyển hóa acid amin và việc dùng Acid Glutamic như thành phần trong hỗn hợp acid amin truyền tĩnh mạch; cần đánh giá bởi nhân viên y tế.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid Glutamic
Acid Glutamic thuộc nhóm acid amin. Về sinh lý thần kinh, glutamate là chất dẫn truyền thần kinh kích thích chính của hệ thần kinh trung ương và tác động qua thụ thể ionotropic như NMDA, AMPA, kainate cũng như thụ thể metabotropic. ([NCBI][2])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế sinh học đã biết: glutamate hoạt hóa các thụ thể glutamate, tham gia dẫn truyền tín hiệu kích thích, học tập, trí nhớ và chuyển hóa giữa tế bào thần kinh – tế bào đệm. Cơ chế điều trị của Acid Glutamic đơn chất cho các bệnh cụ thể chưa được xác lập đầy đủ trong các nguồn ưu tiên; do đó không nên diễn giải vai trò sinh lý thành hiệu quả điều trị. ([NCBI][2])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Glutamate là chất dẫn truyền thần kinh kích thích quan trọng; nồng độ và hoạt tính của glutamate được kiểm soát chặt chẽ vì hoạt tính glutamate quá mức có liên quan đến hiện tượng độc kích thích trong một số bệnh cảnh thần kinh. Thông tin này là cơ sở sinh lý, không phải bằng chứng rằng bổ sung Acid Glutamic tự điều trị được bệnh thần kinh. ([NCBI][2])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid Glutamic
Chỉ định được phê duyệt cho Acid Glutamic đơn chất. Với các dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch có chứa glutamic acid, chỉ định có thể là cung cấp acid amin cho tổng hợp protein và cân bằng nitơ trong nuôi dưỡng đường tĩnh mạch theo từng sản phẩm cụ thể, không được tự áp dụng cho Acid Glutamic đơn chất.
Một số nguồn thông tin bổ sung nêu Acid Glutamic “có thể” liên quan đến giảm acid dạ dày, trí nhớ hoặc một số rối loạn thần kinh; tuy nhiên University of Rochester Medical Center xếp nhiều claim như rối loạn hành vi, động kinh, loạn dưỡng cơ, rối loạn trí tuệ, hạ đường huyết ở người đái tháo đường và phòng tổn thương thần kinh do hóa trị vào nhóm chưa được chứng minh. FDA/eCFR cũng nêu thiếu dữ liệu đầy đủ để công nhận các sản phẩm OTC “stomach acidifier” chứa glutamic acid hydrochloride là an toàn và hiệu quả chung. ([University of Rochester Medicine][3])
Liều dùng và cách sử dụng
đối với Acid Glutamic đơn chất. Liều dùng phải căn cứ vào chế phẩm cụ thể, tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt, tuổi, cân nặng, bệnh nền và mục tiêu điều trị/dinh dưỡng. Không tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có ý kiến bác sĩ/dược sĩ.
Với chế phẩm đường uống, cần dùng theo nhãn/tờ hướng dẫn sử dụng và tư vấn chuyên môn. Với dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch có chứa glutamic acid, việc truyền phải do nhân viên y tế thực hiện, theo chỉ định và theo dõi lâm sàng; tài liệu Vaminolact ghi đây là thuốc bán theo đơn và dùng cho nuôi dưỡng đường tĩnh mạch trong bối cảnh cụ thể.
Nếu dùng acid amin đơn lẻ kéo dài, cần thận trọng vì có thể gây mất cân bằng nitơ và làm thận phải làm việc nhiều hơn. Với nuôi dưỡng tĩnh mạch bằng hỗn hợp acid amin, tài liệu sản phẩm nêu cần theo dõi điện giải, glucose máu, cân bằng dịch, acid–base và tình trạng lâm sàng. ([University of Rochester Medicine][3])
Cảnh báo và lưu ý về Acid Glutamic
đối với Acid Glutamic đơn chất theo tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt tại Việt Nam. Nguồn University of Rochester khuyến cáo không dùng bổ sung glutamic acid ở phụ nữ có thai/cho con bú, người mắc maple syrup urine disease và cystinuria. Với dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch Vaminolact, chống chỉ định được ghi gồm bất thường bẩm sinh chuyển hóa acid amin, rối loạn chức năng gan nghiêm trọng và tăng urê máu nghiêm trọng không có điều kiện thẩm tách máu. ([University of Rochester Medicine][3])
đối với Acid Glutamic đơn chất. Với bổ sung acid amin đơn lẻ, nguồn University of Rochester cảnh báo nguy cơ cân bằng nitơ âm, ảnh hưởng chuyển hóa, tăng gánh thận và ở trẻ em có thể liên quan vấn đề tăng trưởng. Với dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch, tài liệu Vaminolact ghi hiếm gặp buồn nôn, phản ứng quá mẫn khi truyền dung dịch acid amin và có thể gặp viêm tắc tĩnh mạch khi truyền ngoại vi dung dịch ưu trương. ([University of Rochester Medicine][3])
Dùng quá nhiều glutamic acid có thể liên quan đến toan chuyển hóa/toan hệ thống theo University of Rochester. Với truyền tĩnh mạch hỗn hợp acid amin, quá liều hoặc truyền nhanh có thể gây nôn, đỏ bừng mặt, toát mồ hôi và cần xử trí y tế. ([University of Rochester Medicine][3])
Không dùng Acid Glutamic để thay thế chế độ ăn đủ protein hoặc điều trị bệnh khi chưa có chỉ định. Không tự dùng liều cao hoặc dùng kéo dài acid amin đơn lẻ. Cần đặc biệt thận trọng ở trẻ em, phụ nữ có thai/cho con bú, người có bệnh gan thận, rối loạn chuyển hóa acid amin hoặc đang nuôi dưỡng tĩnh mạch. ([University of Rochester Medicine][3])
đối với Acid Glutamic đơn chất. Nếu nghi quá liều, cần ngừng dùng và liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc. Với dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch, tài liệu Vaminolact nêu khi có biểu hiện quá liều cần ngừng truyền, hỗ trợ hô hấp – tim mạch khi khẩn cấp, theo dõi sinh hóa và điều chỉnh theo tình trạng lâm sàng.
đối với Acid Glutamic đơn chất. Với từng sản phẩm cụ thể, cần bảo quản theo nhãn/tờ hướng dẫn sử dụng. Ví dụ tài liệu Vaminolact ghi bảo quản không quá 30°C, tránh ánh sáng và không đông lạnh; thông tin này chỉ áp dụng cho sản phẩm đó.
Đối tượng đặc biệt
Không tự ý dùng Acid Glutamic cho trẻ em. University of Rochester cảnh báo bổ sung acid amin đơn lẻ ở trẻ em có thể gây vấn đề tăng trưởng. Các dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch cho trẻ em chỉ dùng theo chỉ định và giám sát y tế. ([University of Rochester Medicine][3])
. Người cao tuổi thường có nguy cơ bệnh nền, suy giảm chức năng thận/gan hoặc dùng nhiều thuốc; cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng Acid Glutamic hoặc chế phẩm acid amin.
Không tự dùng Acid Glutamic trong thai kỳ. University of Rochester khuyến cáo phụ nữ có thai không dùng bổ sung glutamic acid. ([University of Rochester Medicine][3])
Không tự dùng Acid Glutamic khi đang cho con bú. University of Rochester khuyến cáo phụ nữ cho con bú không dùng bổ sung glutamic acid. ([University of Rochester Medicine][3])
đối với Acid Glutamic đơn chất. Với dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch Vaminolact, rối loạn chức năng gan nghiêm trọng được ghi là chống chỉ định; tài liệu cũng lưu ý acid amin chuyển hóa qua gan và có thể tích lũy trong huyết tương ở trẻ sơ sinh non/yếu hoặc khi chức năng gan chưa hoàn thiện/rối loạn.
đối với Acid Glutamic đơn chất. University of Rochester cảnh báo bổ sung acid amin đơn lẻ có thể làm thận phải làm việc nhiều hơn. Với Vaminolact, tăng urê máu nghiêm trọng không có điều kiện thẩm tách máu được ghi là chống chỉ định. ([University of Rochester Medicine][3])
đối với Acid Glutamic đơn chất. Tài liệu Vaminolact ghi ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc là “không áp dụng”, nhưng thông tin này chỉ áp dụng cho sản phẩm truyền tĩnh mạch đó.
Tương tác thuốc của Acid Glutamic
đối với Acid Glutamic đơn chất. Không tự phối hợp Acid Glutamic với thuốc điều trị thần kinh, thuốc chuyển hóa hoặc chế phẩm acid amin khác khi chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Acid Glutamic
Acid Glutamic là một acid amin tham gia cấu tạo protein và liên quan đến glutamate trong cơ thể. Glutamate là chất dẫn truyền thần kinh kích thích chính ở hệ thần kinh trung ương, nhưng điều này không có nghĩa Acid Glutamic đơn chất tự động có tác dụng điều trị bệnh thần kinh. ([University of Rochester Medicine][3])
. Glutamate có vai trò sinh lý trong học tập và trí nhớ, nhưng chưa có đủ căn cứ để khuyến nghị tự bổ sung Acid Glutamic nhằm cải thiện trí nhớ hoặc điều trị suy giảm nhận thức. ([NCBI][2])
Không nên tự dùng. University of Rochester khuyến cáo phụ nữ có thai không dùng bổ sung glutamic acid; mọi nhu cầu bổ sung acid amin trong thai kỳ cần được bác sĩ đánh giá. ([University of Rochester Medicine][3])
Có thể có. Bổ sung acid amin đơn lẻ có thể gây mất cân bằng nitơ, làm tăng gánh thận; dùng quá nhiều glutamic acid có thể liên quan toan hệ thống. Với chế phẩm truyền tĩnh mạch chứa acid amin, có thể gặp buồn nôn, quá mẫn hoặc phản ứng tại tĩnh mạch tùy sản phẩm. ([University of Rochester Medicine][3])
Không nên tự ý mua hoặc tự dùng Acid Glutamic để điều trị bệnh. Cần hỏi bác sĩ/dược sĩ, đặc biệt nếu bạn đang mang thai, cho con bú, có bệnh gan thận, rối loạn chuyển hóa acid amin, đang dùng thuốc thần kinh hoặc dùng chế phẩm dinh dưỡng y tế.

