Ribavirin

Ribavirin là thuốc kháng virus tổng hợp thuộc nhóm chất tương tự nucleoside. Hoạt chất có nhiều dạng dùng với phạm vi chỉ định khác nhau và không được tự chuyển đổi giữa các dạng. Ribavirin đường uống từng được phê duyệt phối hợp với interferon hoặc peginterferon để điều trị viêm gan C mạn; trong thực hành hiện đại, thuốc chỉ còn được bổ sung vào một số phác đồ kháng virus tác động trực tiếp dành cho nhóm người bệnh chọn lọc. Ribavirin đơn trị không có hiệu quả điều trị viêm gan C. Dạng khí dung được chỉ định tại Hoa Kỳ cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nhập viện vì nhiễm trùng đường hô hấp dưới nặng do RSV. Ribavirin có nguy cơ gây thiếu máu tán huyết, làm nặng bệnh tim và gây độc nghiêm trọng cho phôi thai. Thuốc chống chỉ định trong thai kỳ và yêu cầu biện pháp tránh thai kéo dài sau điều trị. Đây là thuốc kê đơn, chỉ được sử dụng theo đúng dạng thuốc, phác đồ và sự theo dõi của bác sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc kháng virus, chất tương tự nucleoside tổng hợp.
  • Viêm gan C: Không dùng đơn trị; chỉ phối hợp trong những phác đồ được bác sĩ lựa chọn.
  • RSV: Dạng khí dung được dùng cho trẻ nhập viện bị nhiễm trùng đường hô hấp dưới nặng do RSV theo nhãn Hoa Kỳ.
  • Độc tính quan trọng: Thiếu máu tán huyết, nguy cơ làm nặng bệnh tim và độc tính phôi thai.
  • Thai kỳ: Chống chỉ định ở phụ nữ mang thai và nam giới có bạn tình đang mang thai.
  • Thận: Ribavirin tích lũy khi chức năng thận giảm; liều hoặc khả năng sử dụng phụ thuộc nhãn sản phẩm và phác đồ.
  • Không tự dùng: Viên uống, dung dịch uống và thuốc khí dung có chỉ định, liều và cách sử dụng khác nhau.

Hoạt chất Ribavirin là gì?

Ribavirin là thuốc kháng virus tổng hợp có cấu trúc tương tự nucleoside. Thuốc có hoạt tính với nhiều virus RNA trong nghiên cứu phòng thí nghiệm, nhưng chỉ định lâm sàng phụ thuộc chặt chẽ vào dạng bào chế, nhãn thuốc và phác đồ phối hợp. Ribavirin không phải thuốc kháng virus phổ rộng để tự dùng cho mọi bệnh do virus.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ribavirin

CAS 36791-04-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ribavirin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ribavirin

Tên IUPAC

1-[(2R,3R,4S,5R)-3,4-dihydroxy-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]-1,2,4-triazole-3-carboxamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên hóa học: 1-β-D-ribofuranosyl-1H-1,2,4-triazole-3-carboxamide. Tên biệt dược quốc tế từng hoặc đang được sử dụng tùy thị trường gồm Rebetol, Copegus và Virazole.

Tên viết tắt

RBV

Tên Latinh / tên dược điển

Ribavirinum

Tên USAN

ribavirin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

36791-04-5

UNII

49717AWG6K

PubChem CID

37542

RxNorm CUI

9344

Dược động học của Ribavirin

Dược động học thay đổi đáng kể theo đường dùng. Ribavirin đường uống được hấp thu nhanh, tích lũy khoảng sáu lần trong huyết tương khi dùng lặp lại và đạt trạng thái ổn định sau khoảng 4 tuần. Thuốc phân bố rộng vào các khoang ngoài huyết tương, đặc biệt tích lũy trong hồng cầu, nên thời gian thải trừ sau dùng lặp lại kéo dài. Dạng khí dung vẫn có thể hấp thu toàn thân, nhưng sinh khả dụng thay đổi theo thiết bị và phương thức tạo khí dung.

Giai đoạn I: Hấp thu

Ribavirin đường uống được hấp thu nhanh và rộng. Sau một liều viên nang 600 mg, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng 1,7 giờ; khi dùng nhiều liều, khoảng 3 giờ. Bữa ăn giàu chất béo làm tăng AUC và Cmax khoảng 70% trong một nghiên cứu đơn liều, vì vậy nhãn viên nang hướng dẫn uống cùng thức ăn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của ribavirin đường uống khoảng 64%. Sinh khả dụng toàn thân của dạng khí dung chưa được xác định và có thể phụ thuộc phương thức tạo khí dung.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến được báo cáo khoảng 2.825 lít, phản ánh sự phân bố rộng ngoài huyết tương. Ribavirin không gắn đáng kể với protein huyết tương và tích lũy mạnh trong hồng cầu thông qua chất vận chuyển nucleoside.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ribavirin có hai con đường chuyển hóa chính:

  • Phosphoryl hóa thuận nghịch trong tế bào có nhân để tạo các chất chuyển hóa phosphoryl hóa.
  • Khử ribose và thủy phân nhóm amide để tạo chất chuyển hóa triazole carboxamide và triazole carboxylic acid.

Thuốc ít hoặc không phụ thuộc chuyển hóa qua cytochrome P450.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Ribavirin và các chất chuyển hóa chủ yếu được thải qua thận. Sau một liều uống có đánh dấu phóng xạ, khoảng 61% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 12% trong phân trong vòng 336 giờ; ribavirin không đổi chiếm khoảng 17% liều.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Sau một liều uống, thời gian bán thải được báo cáo khoảng 43,6 giờ. Sau dùng nhiều liều, thời gian bán thải trung bình khoảng 298 giờ, tương đương khoảng 12 ngày, do thuốc giải phóng chậm từ các khoang ngoài huyết tương. Ribavirin có thể tồn tại trong một số khoang mô tới nhiều tháng.

Sau khí dung ở một nhóm nhỏ bệnh nhi, thời gian bán thải trong huyết tương khoảng 9,5 giờ, nhưng thuốc và chất chuyển hóa vẫn có thể tích lũy trong hồng cầu.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải biểu kiến trung bình được báo cáo khoảng 38,2 lít/giờ ở người lớn sau dùng đường uống. Độ thanh thải giảm rõ khi chức năng thận suy giảm.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đáng chú ý gồm:

  • Suy thận: AUC tăng khoảng hai lần ở độ thanh thải creatinin 30–60 mL/phút và khoảng ba lần ở mức 10–30 mL/phút trong nghiên cứu đơn liều.
  • Thức ăn: Bữa ăn nhiều chất béo làm tăng mức phơi nhiễm đường uống.
  • Suy gan: AUC không thay đổi đáng kể, nhưng Cmax tăng theo mức độ suy gan và có thể tăng khoảng hai lần ở suy gan nặng.
  • Thuốc kháng acid chứa magnesi, nhôm và simethicone: Làm giảm AUC trung bình khoảng 14%; ý nghĩa lâm sàng chưa rõ.
  • Dạng khí dung: Mức hấp thu phụ thuộc thiết bị và thời gian tạo khí dung.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ribavirin

Ribavirin thuộc nhóm chất tương tự nucleoside có tác dụng kháng virus. Thuốc khác với các thuốc kháng virus tác động trực tiếp lên HCV hiện đại vì ribavirin không nhắm chọn lọc vào một protein HCV duy nhất và không đủ hiệu quả khi dùng đơn độc. Trong viêm gan C, thuốc chỉ đóng vai trò thành phần bổ sung trong một số phác đồ phối hợp được lựa chọn.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế tạo hiệu quả kháng virus của ribavirin trên lâm sàng chưa được hiểu đầy đủ. Ribavirin làm tăng tần suất đột biến trong bộ gen của một số virus RNA và ribavirin triphosphate có thể ức chế polymerase của HCV trong phản ứng sinh hóa. Tuy nhiên, nhãn thuốc nhấn mạnh rằng cơ chế đóng góp vào hiệu quả điều trị HCV chưa được xác định hoàn toàn.

Đối với RSV, cơ chế cũng chưa được xác lập đầy đủ; dữ liệu in vitro gợi ý thuốc có thể hoạt động như chất tương tự của guanosine hoặc xanthosine.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ribavirin có hoạt tính trực tiếp trong nuôi cấy tế bào đối với nhiều virus RNA, nhưng mức độ nhạy cảm trong phòng thí nghiệm không dự đoán chắc chắn hiệu quả lâm sàng. Trong HCV, ribavirin đơn trị không tạo hiệu quả điều trị đầy đủ. Với RSV, thuốc làm giảm sự hình thành mảng virus trong mô hình tế bào, nhưng ý nghĩa của nồng độ huyết tương so với nồng độ trong dịch tiết đường hô hấp chưa được xác định rõ.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ribavirin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ribavirin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ribavirin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Azathioprine

Ribavirin làm tăng nguy cơ ức chế tủy nặng và pancytopenia khi dùng cùng azathioprine.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Ribavirin ức chế inosine monophosphate dehydrogenase, làm thay đổi chuyển hóa thiopurine và tích lũy các chất chuyển hóa methyl hóa liên quan độc tủy.

Ảnh hưởng:

Đã ghi nhận pancytopenia nặng, thường xuất hiện trong vài tuần đầu phối hợp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không khuyến cáo phối hợp. Nếu đã dùng đồng thời hoặc không thể tránh trong tình huống chuyên khoa, theo dõi CBC và tiểu cầu theo lịch nhãn thuốc; đánh giá lại điều trị ngay khi xuất hiện giảm các dòng tế bào máu.

CBC và tiểu cầu hàng tuần trong tháng đầu, hai lần mỗi tháng trong tháng 2–3, sau đó hàng tháng hoặc thường xuyên hơn khi thay đổi điều trị.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed] | Azathioprine tablet | Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=d288e484-32fc-4b46-b504-d75a0fac8663&version=13 | Kiểm tra ngày 2026-08-03
[Nghiên cứu lâm sàng] | Interaction of ribavirin with azathioprine metabolism potentially induces myelosuppression | Chuỗi 8 bệnh nhân pancytopenia nặng | https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2036.2008.03812.x | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Thắc mắc về hoạt chất Ribavirin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *