Heparin

Heparin là thuốc chống đông đường tiêm, thường được hiểu là Heparin không phân đoạn, hay unfractionated heparin. Thuốc làm tăng hoạt tính của antithrombin, từ đó bất hoạt các yếu tố đông máu đã hoạt hóa, đặc biệt là yếu tố Xa và thrombin, còn gọi là yếu tố IIa. Heparin giúp ngăn cục máu đông mới hình thành hoặc cục máu đông hiện có lan rộng, nhưng không trực tiếp làm tan huyết khối đã hình thành.
Heparin được sử dụng trong phòng ngừa và điều trị huyết khối tĩnh mạch, thuyên tắc phổi cùng một số tình trạng cần chống đông trong phẫu thuật tim mạch, tuần hoàn ngoài cơ thể hoặc lọc máu. Thuốc có nguy cơ gây chảy máu và giảm tiểu cầu do Heparin nên phải được lựa chọn liều, sử dụng và theo dõi bởi nhân viên y tế.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Heparin là thuốc chống đông đường tiêm, không hấp thu qua đường tiêu hóa.
  • Thuốc tăng hoạt tính của antithrombin, chủ yếu ức chế yếu tố Xa và thrombin.
  • Heparin không có tác dụng tiêu sợi huyết và không trực tiếp làm tan cục máu đông đã hình thành.
  • Biến cố quan trọng nhất là chảy máu; một biến cố đặc hiệu khác là giảm tiểu cầu do Heparin, có thể đi kèm huyết khối.
  • Liều điều trị thường phải điều chỉnh theo aPTT hoặc xét nghiệm anti-Xa và tình trạng lâm sàng.
  • Protamine sulfate có thể trung hòa Heparin trong trường hợp chảy máu nghiêm trọng nhưng phải được sử dụng tại cơ sở y tế.
  • Không tự mua, tự tiêm, tự chỉnh liều hoặc tự ngừng Heparin.

Hoạt chất Heparin là gì?

Heparin là thuốc chống đông tác dụng nhanh được sử dụng bằng đường tiêm. Thuốc hạn chế sự hình thành và lan rộng của huyết khối bằng cách tăng khả năng bất hoạt các yếu tố đông máu của antithrombin. Heparin không trực tiếp hòa tan cục máu đông đã có.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Heparin

CAS 9005-49-6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Heparin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Heparin

Tên khác / tên đồng nghĩa

Heparin
Heparin không phân đoạn
Unfractionated heparin
UFH

Tên Latinh / tên dược điển

Heparinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

9005-49-6

UNII

T2410KM04A

PubChem CID

Không có

RxNorm CUI

5224

Dược động học của Heparin

Heparin không hấp thu qua đường tiêu hóa nên phải dùng đường tiêm. Sau tiêm tĩnh mạch, nồng độ đỉnh và tác dụng chống đông xuất hiện ngay. Thuốc gắn nhiều với antithrombin cùng các protein huyết tương, có thể tích phân bố khoảng 0,07 lít/kg và được loại khỏi tuần hoàn chủ yếu qua gan cùng hệ võng nội mô. Thời gian bán thải phụ thuộc liều, thường khoảng 0,5–2 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Heparin không hấp thu qua đường tiêu hóa. Đường tĩnh mạch cho tác dụng tức thời; đường tiêm dưới da có khởi phát chậm hơn và mức độ hấp thu có thể biến thiên giữa người bệnh.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Heparin không có sinh khả dụng đường uống có ý nghĩa vì không được hấp thu qua đường tiêu hóa. Sau tiêm tĩnh mạch, thuốc đi trực tiếp vào tuần hoàn và khởi phát tác dụng ngay.

Giai đoạn II: Phân bố

Heparin gắn mạnh với antithrombin, fibrinogen, globulin, protease huyết thanh và lipoprotein. Thể tích phân bố được ghi nhận khoảng 0,07 lít/kg, cho thấy thuốc chủ yếu phân bố trong khoang tuần hoàn.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Heparin không trải qua quá trình phân hủy enzym điển hình. Thuốc được loại khỏi tuần hoàn thông qua sự gắn kết và thu nhận bởi protein, tế bào nội mô, đại thực bào, gan cùng hệ võng nội mô.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Heparin được loại bỏ theo hai pha: một pha nhanh có thể bão hòa do gắn với protein, tế bào nội mô và đại thực bào; tiếp theo là pha thải trừ bậc nhất chậm hơn. Một phần Heparin và chất chuyển hóa được bài tiết qua nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương phụ thuộc liều, đường dùng và có biến thiên giữa các cá thể; nhãn DailyMed ghi nhận khoảng 0,5–2 giờ. Trong xử trí quá liều sau tiêm tĩnh mạch, nhãn sử dụng giá trị ước tính khoảng 30 phút để tính lượng protamine cần thiết.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Quá trình thanh thải Heparin mang tính hai pha và phụ thuộc liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Liều dùng, đường dùng, tuổi và mức độ gắn kết với protein ảnh hưởng đến đáp ứng Heparin. Người trên 60 tuổi có thể đạt nồng độ thuốc cao hơn và aPTT kéo dài hơn sau cùng một liều.
Tình trạng sốt, huyết khối, nhiễm trùng có khuynh hướng tạo huyết khối, nhồi máu cơ tim, ung thư, sau phẫu thuật hoặc thiếu antithrombin có thể liên quan đến giảm đáp ứng hay kháng Heparin.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Heparin

Heparin thuộc nhóm thuốc chống huyết khối, phân nhóm Heparin theo hệ thống ATC. Hoạt chất được gọi là Heparin không phân đoạn để phân biệt với các Heparin trọng lượng phân tử thấp.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Heparin liên kết với antithrombin III và gây thay đổi cấu hình của protein này, làm tăng đáng kể khả năng bất hoạt các serine protease tham gia quá trình đông máu. Tác động quan trọng nhất là ức chế yếu tố Xa và thrombin, tức yếu tố IIa. Lượng Heparin nhỏ chủ yếu ức chế yếu tố Xa, trong khi lượng lớn hơn cần thiết để ức chế thrombin.
Heparin còn hạn chế hình thành cục fibrin ổn định nhưng không có hoạt tính tiêu sợi huyết, vì vậy không làm tan huyết khối đã hình thành.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Liều Heparin điều trị kéo dài các xét nghiệm đông máu như thời gian đông máu hoạt hóa, aPTT, thời gian prothrombin và thời gian đông máu toàn phần. Liều dự phòng thấp thường không làm thay đổi aPTT một cách rõ rệt.
Tác dụng chống đông xuất hiện ngay khi dùng đường tĩnh mạch và giảm tương đối nhanh sau khi ngừng truyền do thời gian bán thải ngắn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Heparin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Heparin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Heparin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Trimethoprim

Trimethoprim dùng cùng heparin có thể làm tăng đáng kể nguy cơ tăng kali máu.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Trimethoprim làm giảm thải kali ở ống góp; heparin cũng có thể làm tăng kali, tạo tác dụng cộng hợp.

Ảnh hưởng:

Tăng kali máu nặng có thể gây yếu cơ, rối loạn dẫn truyền và loạn nhịp.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Đánh giá nguy cơ trước phối hợp và theo dõi kali/chức năng thận, đặc biệt ở người cao tuổi, đái tháo đường hoặc suy thận.

Kali huyết, creatinine/eGFR và ECG nếu kali tăng hoặc có triệu chứng.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC/SmPC] | Trimethoprim 50 mg/5 ml Suspension — SmPC | Section 4.5 Drug interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/4566/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Cefaclor

Cephalosporin, bao gồm cefaclor, có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết khi dùng cùng heparin.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cefaclor và một số cephalosporin có thể ảnh hưởng quá trình đông máu; khi phối hợp với heparin, tác dụng này có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết. SmPC không mô tả chi tiết hơn một cơ chế riêng cho cefaclor.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ chảy máu có thể tăng, nhất là ở người có thêm yếu tố nguy cơ xuất huyết.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Phối hợp khi có chỉ định, nhưng đánh giá nguy cơ xuất huyết và theo dõi chặt. Điều chỉnh heparin theo phác đồ và kết quả theo dõi, không dựa riêng vào sự hiện diện của cefaclor.

Dấu hiệu chảy máu; CBC, hemoglobin, platelet; aPTT hoặc anti-Xa tùy loại heparin và quy trình điều trị.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

eMC | Heparin sodium SmPC | Cephalosporins including cefaclor may affect coagulation and increase haemorrhage with heparin | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1682/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
eMC | Cefaclor 500 mg Capsules SmPC | Coagulation signal with warfarin supports need for coagulation monitoring | https://www.medicines.org.uk/emc/product/15784/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Công thức cấu tạo của Adefovir Dipivoxil

Chlorpromazine có thể làm giảm tác dụng của thuốc chống đông đường uống.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Cơ chế chưa rõ; nhãn thuốc ghi nhận giảm tác dụng chống đông.

Ảnh hưởng:

Giảm kiểm soát chống đông và tăng nguy cơ huyết khối.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Theo dõi xét nghiệm chống đông thường xuyên hơn khi bắt đầu, ngừng hoặc thay đổi liều chlorpromazine; chỉnh liều theo chỉ số mục tiêu.

INR/PT và dấu hiệu huyết khối hoặc chảy máu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Cefaclor

Đã có báo cáo tăng tác dụng chống đông khi cefaclor dùng cùng thuốc chống đông đường uống. Rule này giữ object ở nhóm cha “Thuốc chống đông máu (Anticoagulants)”, nhưng bằng chứng trực tiếp không được hiểu là áp dụng ngang nhau cho mọi phân nhóm thuốc chống đông.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Nhãn cefaclor không xác định một cơ chế duy nhất cho tương tác với thuốc chống đông đường uống. Warfarin có dữ liệu cụ thể về tăng PT; với các thuốc chống đông khác không nên suy rộng cơ chế hoặc mức nguy cơ nếu chưa có bằng chứng riêng.

Ảnh hưởng:

Ở thuốc chống đông đường uống, tác dụng chống đông có thể tăng và nguy cơ chảy máu có thể tăng. Không giả định cùng mức ảnh hưởng đối với các phân nhóm thuốc chống đông không được nguồn trực tiếp đề cập.

Khuyến nghị:

monitor

Xử trí:

Khi phối hợp cefaclor với một thuốc chống đông đường uống, theo dõi theo chỉ số và hướng dẫn của thuốc cụ thể. Với warfarin, theo dõi INR/PT và điều chỉnh liều nếu cần. Với phân nhóm khác, ưu tiên rule/bằng chứng riêng thay vì suy rộng từ rule class này.

Dấu hiệu chảy máu và chỉ số chống đông phù hợp với thuốc cụ thể; với warfarin theo dõi INR/PT.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

DailyMed | Cefaclor capsule | Increased anticoagulant effect when cefaclor and oral anticoagulants were administered concomitantly | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=2f61354e-bcb0-41aa-955f-51eabc11387b | Kiểm tra ngày 2026-08-02
eMC | Cefaclor 500 mg Capsules SmPC | Oral anticoagulant/warfarin precaution | https://www.medicines.org.uk/emc/product/15784/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Thắc mắc về hoạt chất Heparin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 17 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *