Peramivir là thuốc kháng virus thuộc nhóm ức chế neuraminidase, được truyền tĩnh mạch để điều trị cúm cấp không biến chứng. Theo nhãn thuốc tại Hoa Kỳ, thuốc được phê duyệt cho người từ 6 tháng tuổi có triệu chứng không quá 2 ngày; lợi ích ở người bệnh cúm nặng phải nhập viện chưa được xác lập đầy đủ.[1][2] Liều thường dùng là một lần truyền, nhưng phải điều chỉnh khi chức năng thận giảm.[1] WHO năm 2024 đưa ra khuyến nghị có điều kiện không sử dụng peramivir thường quy cho cả cúm không nặng và cúm nặng; đây là khuyến nghị chuyên môn dựa trên đánh giá bằng chứng, không đồng nghĩa với việc thay đổi chỉ định trên nhãn FDA.[3] Peramivir là thuốc kê đơn, phải được nhân viên y tế chuẩn bị và truyền; người bệnh không nên tự mua hoặc tự áp dụng liều.
Nội dung chính
- Peramivir là thuốc kháng virus cúm nhóm ức chế neuraminidase, dùng đường truyền tĩnh mạch.
- Hoạt chất thường liên quan đến điều trị cúm cấp khi bác sĩ chọn đường truyền phù hợp.
- Cần dùng tại cơ sở y tế, không tự thay thế cho chăm sóc cúm hoặc vaccine cúm.
- Có thể gây tiêu chảy, phản ứng da, thay đổi hành vi hiếm gặp hoặc phản ứng tại vị trí truyền.
- Báo bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh thận, triệu chứng cúm nặng, thai kỳ, trẻ em sử dụng hoặc tiền sử dị ứng thuốc.
Hoạt chất Peramivir là gì?
Peramivir là thuốc kháng virus cúm dùng đường tĩnh mạch. Thuốc ức chế enzym neuraminidase, qua đó hạn chế các hạt virus influenza mới giải phóng khỏi tế bào đã nhiễm.[1]
Peramivir
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Peramivir |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Peramivir |
| Tên IUPAC | (1S,2S,3S,4R)-3-[(1S)-1-acetamido-2-ethylbutyl]-4-(diaminomethylideneamino)-2-hydroxycyclopentane-1-carboxylic acid |
| Tên hóa học khác | Cyclopentanecarboxylic acid, 3-[(1S)-1-(acetylamino)-2-ethylbutyl]-4-[(aminoiminomethyl)amino]-2-hydroxy-, (1S,2S,3R,4R)- | 3-(1'-acetylamino-2'-ethyl)butyl-4-((aminoimino)methyl)amino-2-hydroxycyclopentane-1-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dạng hoạt chất dùng trong chế phẩm tiêm là peramivir trihydrate; hàm lượng trên nhãn RAPIVAB được quy đổi theo peramivir khan.[1] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Peramivirum |
| Tên USAN | peramivir |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1041434-82-5 |
|---|---|
| UNII | QW7Y7ZR15U |
| PubChem CID | 11954371 |
| RxNorm CUI | 619693 |
Dược động học của Peramivir
Peramivir được đưa trực tiếp vào tuần hoàn bằng đường tĩnh mạch, có dược động học gần tuyến tính trong khoảng liều được nghiên cứu. Thuốc liên kết protein thấp, hầu như không chuyển hóa và được thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận. Suy thận làm tăng đáng kể mức phơi nhiễm nên cần điều chỉnh liều.[1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Không có giai đoạn hấp thu theo nghĩa thông thường của thuốc uống. Sau liều 600 mg truyền trong 30 phút, nồng độ đỉnh trung bình đạt được vào cuối thời gian truyền.[1]
| F · Sinh khả dụng | Do sử dụng đường tĩnh mạch, peramivir đi trực tiếp vào tuần hoàn và không trải qua hàng rào hấp thu đường tiêu hóa. Nhãn thuốc không báo cáo riêng một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối.[1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ liên kết protein huyết tương dưới 30%. Thể tích phân bố trung tâm trung bình được báo cáo khoảng 12,56 lít sau liều 600 mg.[1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Peramivir không được chuyển hóa đáng kể ở người. Dữ liệu in vitro cho thấy thuốc không phải cơ chất của các enzym CYP chính và không phải cơ chất hoặc chất ức chế P-glycoprotein.[1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thận là đường thải trừ chính. Độ thanh thải qua thận của peramivir không đổi chiếm khoảng 90% tổng độ thanh thải.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải pha cuối trung bình khoảng 20 giờ ở người có chức năng thận bình thường.[1] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải phụ thuộc chặt chẽ vào chức năng thận. Khi độ thanh thải creatinin giảm, độ thanh thải peramivir giảm và diện tích dưới đường cong tăng; vì vậy nhãn yêu cầu giảm liều khi độ thanh thải creatinin dưới 50 mL/phút.[1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Suy thận là yếu tố ảnh hưởng quan trọng nhất và có thể làm tăng mức phơi nhiễm nhiều lần.[1]
- Thẩm tách máu làm giảm mức phơi nhiễm peramivir khoảng 73–81% tùy thời điểm thẩm tách.[1]
- Suy gan chưa được nghiên cứu chính thức; thay đổi có ý nghĩa lâm sàng không được dự kiến vì thuốc hầu như không chuyển hóa và thải chủ yếu qua thận.[1]
- Tuổi đơn thuần không tạo khác biệt dược động học có ý nghĩa ở người cao tuổi, nhưng suy giảm chức năng thận theo tuổi vẫn cần được xem xét.[1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Peramivir
Peramivir thuộc nhóm thuốc ức chế neuraminidase, cùng nhóm dược lý với oseltamivir và zanamivir. Thuốc có hoạt tính in vitro đối với virus influenza A và influenza B.[1]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Peramivir gắn vào vị trí hoạt động của neuraminidase virus cúm và ức chế enzym này. Neuraminidase cần thiết để các hạt virus mới hình thành thoát khỏi tế bào nhiễm; sự ức chế giúp hạn chế lan truyền virus sang tế bào khác.[1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Peramivir ức chế neuraminidase của influenza A và B trong các thử nghiệm in vitro. Mối liên hệ định lượng giữa độ nhạy in vitro và đáp ứng điều trị ở từng người bệnh chưa được xác lập hoàn toàn. Trong thử nghiệm đăng ký ở người lớn mắc cúm không biến chứng, liều 600 mg rút ngắn trung vị thời gian giảm triệu chứng khoảng 21 giờ so với giả dược; phần lớn người tham gia nhiễm influenza A nên dữ liệu đối với influenza B còn hạn chế.[1]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Peramivir
Chỉ định được phê duyệt theo nhãn FDA là điều trị cúm cấp không biến chứng ở người từ 6 tháng tuổi, khi triệu chứng mới xuất hiện không quá 2 ngày.[1] CDC cũng liệt kê peramivir truyền tĩnh mạch một liều là một lựa chọn cho người bệnh ngoại trú mắc cúm không biến chứng.[2] WHO 2024 lại đưa ra khuyến nghị có điều kiện không dùng peramivir thường quy cho cả cúm không nặng và cúm nặng; sự khác biệt này phản ánh phạm vi quản lý và cách đánh giá bằng chứng khác nhau.[3]
Phác đồ dùng nhiều liều cho cúm nặng hoặc người bệnh nhập viện đã được nghiên cứu nhưng không phải chỉ định một liều được phê duyệt trên nhãn FDA. Một thử nghiệm ngẫu nhiên ở người bệnh cúm nhập viện không chứng minh được lợi ích lâm sàng có ý nghĩa của peramivir tĩnh mạch bổ sung vào chăm sóc tiêu chuẩn và đã dừng sớm vì không đạt hiệu quả dự kiến.[5] WHO 2024 khuyến nghị có điều kiện không dùng peramivir cho cúm nặng.[3] Việc sử dụng ngoài chỉ định chỉ nên được cân nhắc bởi bác sĩ chuyên khoa trong bối cảnh lâm sàng cụ thể, không được tự áp dụng.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn RAPIVAB tại Hoa Kỳ, chỉ nhằm mục đích thông tin và không phải hướng dẫn tự dùng thuốc:[1]
| Nhóm người bệnh | Độ thanh thải creatinin | Liều duy nhất |
|---|---|---|
| Người lớn và trẻ từ 13 tuổi | Từ 50 mL/phút trở lên | 600 mg |
| Người lớn và trẻ từ 13 tuổi | 30–49 mL/phút | 200 mg |
| Người lớn và trẻ từ 13 tuổi | 10–29 mL/phút | 100 mg |
| Trẻ 2 đến dưới 13 tuổi | Từ 50 mL/phút trở lên | 12 mg/kg, tối đa 600 mg |
| Trẻ 2 đến dưới 13 tuổi | 30–49 mL/phút | 4 mg/kg, tối đa 200 mg |
| Trẻ 2 đến dưới 13 tuổi | 10–29 mL/phút | 2 mg/kg, tối đa 100 mg |
| Trẻ 6 tháng đến dưới 2 tuổi | Từ 50 mL/phút trở lên | 12 mg/kg |
| Trẻ 6 tháng đến dưới 2 tuổi | Dưới 50 mL/phút | Chưa có khuyến nghị liều trên nhãn |
Tất cả các liều được truyền tĩnh mạch trong 15–30 phút. Với người thẩm tách máu định kỳ, liều nên được dùng sau buổi thẩm tách. Bác sĩ phải xác định chức năng thận và liều phù hợp trước khi sử dụng.[1]
Peramivir phải được nhân viên y tế pha loãng bằng kỹ thuật vô khuẩn và truyền tĩnh mạch trong 15–30 phút. Nhãn cho phép pha đến nồng độ cuối 1–6 mg/mL bằng natri clorid 0,9%, natri clorid 0,45%, dextrose 5% hoặc Ringer lactat. Không trộn hoặc truyền đồng thời qua cùng đường truyền với thuốc tĩnh mạch khác khi chưa có dữ liệu tương hợp.[1] Không tự tiêm, tự pha hoặc tự thay đổi liều.
- Đánh giá chức năng thận và ước tính độ thanh thải creatinin trước khi chọn liều.[1]
- Theo dõi phản vệ hoặc phản ứng quá mẫn trong và sau truyền.[1]
- Theo dõi phát ban, tổn thương niêm mạc, phỏng nước hoặc bong da.[1]
- Theo dõi lú lẫn, mê sảng, ảo giác hoặc hành vi bất thường, đặc biệt ở trẻ em.[1]
- Đánh giá lại nếu triệu chứng nặng lên, kéo dài hoặc gợi ý bội nhiễm vi khuẩn vì peramivir không điều trị nhiễm khuẩn.[1]
Cảnh báo và lưu ý về Peramivir
Chống chỉ định ở người có tiền sử phản ứng quá mẫn nghiêm trọng hoặc phản vệ với peramivir hay bất kỳ thành phần nào của thuốc.[1]
Tiêu chảy là tác dụng không mong muốn thường gặp nhất trong thử nghiệm ở người lớn, xuất hiện ở khoảng 8% người dùng peramivir so với 7% ở nhóm giả dược. Ở trẻ em, nôn và protein niệu phát hiện bằng que thử được ghi nhận khoảng 3% mỗi loại.[1] Các số liệu này mô tả quần thể nghiên cứu, không dự đoán chính xác nguy cơ ở từng người.[1]
Các phản ứng nghiêm trọng được ghi nhận gồm phản vệ, hội chứng Stevens–Johnson, hồng ban đa dạng, viêm da bong vảy và các phản ứng da nặng khác.[1] Các trường hợp mê sảng, ảo giác hoặc hành vi bất thường cũng đã được báo cáo ở người mắc cúm dùng thuốc kháng virus; chưa xác định chắc chắn mức đóng góp riêng của peramivir vì bản thân cúm có thể gây biểu hiện thần kinh–tâm thần.[1] Khi có khó thở, phù mặt, phát ban lan rộng, phỏng nước, lú lẫn hoặc hành vi bất thường, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
- Ngừng thuốc và điều trị thích hợp nếu xuất hiện phản ứng da nghiêm trọng hoặc phản vệ.[1]
- Theo dõi chặt hành vi bất thường hoặc biểu hiện thần kinh–tâm thần ở người mắc cúm.[1]
- Peramivir không phòng ngừa hoặc điều trị bội nhiễm vi khuẩn.[1]
- Hiệu quả điều trị ở người bệnh cúm nặng cần nhập viện chưa được xác lập trên nhãn; thử nghiệm ở người bệnh nhập viện không chứng minh lợi ích lâm sàng rõ ràng.[1][5]
- Virus giảm nhạy cảm hoặc kháng thuốc có thể xuất hiện; đáp ứng kém cần được bác sĩ đánh giá lại.[1]
- Thuốc không thay thế tiêm chủng phòng cúm.[1]
Chưa có kinh nghiệm đầy đủ về quá liều cấp peramivir ở người và chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí gồm chăm sóc hỗ trợ, theo dõi dấu hiệu sinh tồn và tình trạng lâm sàng. Thẩm tách máu có thể loại bỏ một phần đáng kể peramivir khỏi tuần hoàn.[1] Người bệnh nghi ngờ quá liều cần được đưa đến cơ sở y tế, không tự xử trí tại nhà.
Lọ thuốc chưa mở nên được giữ trong hộp ban đầu ở 20–25°C; giới hạn dao động cho phép 15–30°C. Dung dịch sau pha nên sử dụng ngay; nếu chưa dùng ngay có thể bảo quản ở 2–8°C tối đa 24 giờ và phải loại bỏ phần không sử dụng sau thời hạn này.[1] Việc bảo quản và đánh giá dung dịch trước truyền thuộc trách nhiệm của cơ sở y tế.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả theo nhãn FDA đã được xác lập cho trẻ từ 6 tháng đến 17 tuổi mắc cúm cấp không biến chứng. Chưa xác lập cho trẻ dưới 6 tháng. Với trẻ từ 6 tháng đến dưới 2 tuổi có độ thanh thải creatinin dưới 50 mL/phút, nhãn chưa đưa ra khuyến nghị liều do thiếu dữ liệu.[1]
Các thử nghiệm không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn sự khác biệt đáp ứng so với người trẻ. Không cần chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi, nhưng người cao tuổi thường có chức năng thận giảm nên cần đánh giá độ thanh thải creatinin và chỉnh liều tương ứng.[1]
Dữ liệu sử dụng peramivir ở thai phụ còn hạn chế và chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn, sảy thai hoặc hậu quả bất lợi liên quan đến thuốc.[1] CDC cho biết oseltamivir là lựa chọn ưu tiên trong thai kỳ vì có nhiều dữ liệu an toàn và hiệu quả hơn; dữ liệu trên người đối với peramivir ít hơn.[4] Việc sử dụng chỉ nên do bác sĩ quyết định sau khi cân nhắc nguy cơ của cúm và lợi ích–nguy cơ của điều trị; không tự dùng thuốc.
Chưa có dữ liệu ở người về nồng độ peramivir trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Peramivir được phát hiện trong sữa chuột. Bác sĩ cần cân nhắc lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.[1]
Dược động học ở người suy gan chưa được nghiên cứu chính thức. Do peramivir hầu như không chuyển hóa và thải chủ yếu qua thận, nhãn dự kiến suy gan không gây thay đổi dược động học có ý nghĩa lâm sàng; tuy nhiên chưa có phác đồ điều chỉnh liều riêng được xác lập cho nhóm này.[1]
Suy thận làm giảm độ thanh thải và tăng mức phơi nhiễm peramivir. Nhãn yêu cầu giảm liều khi độ thanh thải creatinin dưới 50 mL/phút; người thẩm tách máu nên nhận liều sau buổi thẩm tách.[1] Không có khuyến nghị liều cho trẻ 6 tháng đến dưới 2 tuổi có độ thanh thải creatinin dưới 50 mL/phút.[1]
Nhãn FDA không cung cấp nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng trực tiếp của peramivir lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Do cúm và các biểu hiện hiếm như lú lẫn, mê sảng, ảo giác hoặc hành vi bất thường có thể làm giảm khả năng thực hiện công việc cần tỉnh táo, người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc vận hành máy và cần được đánh giá y tế.[1]
Tương tác thuốc của Peramivir
Peramivir có nguy cơ tương tác qua CYP tương đối thấp vì thuốc hầu như không chuyển hóa và không ức chế đáng kể các enzym CYP được đánh giá. Nhãn không ghi nhận tương tác dược động học có ý nghĩa với oseltamivir, rimantadine, thuốc tránh thai chứa ethinyl estradiol/levonorgestrel hoặc probenecid trong các nghiên cứu được thực hiện.[1]
Peramivir có thể làm giảm hiệu quả của vaccine cúm sống giảm độc lực dùng qua đường mũi. Không nên dùng vaccine này trong vòng 2 tuần trước hoặc 48 giờ sau peramivir, trừ khi có chỉ định y khoa. Vaccine cúm bất hoạt có thể được dùng bất kỳ lúc nào so với peramivir.[1]
Thắc mắc về hoạt chất Peramivir
Peramivir là thuốc kháng virus cúm thuộc nhóm ức chế neuraminidase, được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch. Thuốc tác động lên influenza A và B nhưng không điều trị cảm lạnh thông thường hoặc các nhiễm virus khác nếu không có chỉ định phù hợp.[1]
Không. Nhãn FDA phê duyệt thuốc cho cúm cấp không biến chứng ở người từ 6 tháng tuổi, khi triệu chứng không quá 2 ngày.[1] WHO 2024 khuyến nghị có điều kiện không dùng peramivir thường quy cho cả cúm không nặng và cúm nặng.[3] Bác sĩ cần cân nhắc mức độ bệnh, thời điểm khởi phát, chức năng thận và các lựa chọn khác.
Theo chỉ định cúm không biến chứng trên nhãn FDA, peramivir thường được truyền một liều duy nhất trong 15–30 phút. Liều phải giảm khi chức năng thận suy giảm. Các phác đồ nhiều liều cho cúm nặng hoặc người bệnh nhập viện là sử dụng ngoài chỉ định và chưa chứng minh chắc chắn lợi ích lâm sàng.[1][5]
Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích lớn hơn nguy cơ. Dữ liệu thai kỳ của peramivir còn hạn chế; CDC ưu tiên oseltamivir cho thai phụ mắc cúm vì thuốc này có nhiều dữ liệu an toàn và hiệu quả hơn.[1][4]
Không. Peramivir là thuốc kê đơn, cần được pha loãng và truyền tĩnh mạch bởi nhân viên y tế. Việc chọn liều phụ thuộc tuổi, cân nặng và đặc biệt là chức năng thận; tự tiêm truyền có thể gây sai liều, nhiễm khuẩn đường truyền hoặc chậm xử trí phản vệ.[1]

